[سورة الذاريات (٥١) : الآيات ٥٦ الى ٥٨]
[Zâriyât Suresi (51), Ayetler 56-58]
وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ (٥٦) مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨)
{ وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ (٥٦) مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) } “Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım. Onlardan bir rızık istemiyorum ve beni doyurmalarını da istemiyorum. Şüphesiz ki Allah, rızkı veren, mutlak kuvvet ve kudret sahibidir.”
وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ لما خلقهم على صورة متوجهة إلى العبادة مغلبة لها، جعل خلقهم مغيا بها مبالغة في ذلك، ولو حمل على ظاهره مع أن الدليل يمنعه لنا في ظاهر قوله: وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ وقيل معناه إلا لأمرهم بالعبادة أو ليكونوا عباداً لي.
{ وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ } “Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım” Onları ibadete yönelen ve ibadeti önceleyen bir surette yarattığı için, bu husustaki mübalağa sebebiyle yaratılışlarını ibadete gayelenmiş kıldı. Delil buna engel olmakla birlikte şayet zahirine hamledilseydi, { وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ } “Andolsun ki biz cinlerden ve insanlardan birçoğunu cehennem için yarattık” buyruğunun zahirine zıt düşerdi. [Ayetteki ifadenin] 'ancak kendilerine ibadeti emretmem için' veya 'bana kul olsunlar diye' anlamına geldiği de söylenmiştir.
مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ أي ما أريد أن أصرفكم في تحصيل رزقي فاشتغلوا بما أنتم كالمخلوقين له والمأمورين به، والمراد أن يبين أن شأنه مع عباده ليس شأن السادة مع عبيدهم، فإنهم إنما يملكونهم ليستعينوا بهم في تحصيل معايشهم، ويحتمل أن يقدر بقل فيكون بمعنى قوله: قُلْ لاَّ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً.
{ مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ } “Onlardan bir rızık istemiyorum ve beni doyurmalarını da istemiyorum” Yani rızkımı elde etmede sizi görevlendirmek istemiyorum; binaenaleyh uğruna yaratılmış gibi olduğunuz ve emrolunduğunuz şeyle meşgul olun. Burada kastedilen, O'nun kullarıyla olan durumunun efendilerin köleleriyle olan durumu gibi olmadığını açıklamaktır; zira efendiler kölelerine sadece geçimlerini sağlamada kendilerinden yardım almak için sahip olurlar. [Bu ifadenin başına] 'De ki' şeklinde bir takdir yapılması da muhtemeldir; o takdirde { قُلْ لاَّ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً } “De ki: 'Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum'” ayeti anlamında olur.
إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ الذي يرزق كل ما يفتقر إلى الرزق، وفيه إيماء باستغنائه عنه، وقرئ «إني أنا الرزاق» ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ شديد القوة، وقرئ «المتين» بالجر صفة ل الْقُوَّةِ.
{ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ } “Şüphesiz ki Allah, rızkı verenin ta kendisidir” rızka muhtaç olan her şeyi rızıklandıran O'dur. Bunda [Allah'ın] rızka ihtiyacı olmadığına da bir ima vardır. Bu kısım 'Şüphesiz ben rızık verenim' (إني أنا الرزاق) şeklinde de okunmuştur. { ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ } “Mutlak kuvvet ve kudret sahibidir” kuvveti pek çetin olandır. { الْمَتِينُ } kelimesi cer ile (المتينِ), { الْقُوَّةِ } kelimesinin sıfatı olarak da okunmuştur.
[سورة الذاريات (٥١) : الآيات ٥٩ الى ٦٠]
[Zâriyât Suresi (51), Ayetler 59-60]
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠)
{ فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠) } “Şüphesiz o zulmedenler için, [geçmişteki] arkadaşlarının payı gibi [azaptan] bir pay vardır; artık acele etmesinler! Kendilerine vaad olunan günlerinden dolayı vay o inkâr edenlerin haline!”
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً أي للذين ظلموا رسول الله ﷺ بالتكذيب نصيباً من العذاب. مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ مثل نصيب نظرائهم من الأمم السالفة، وهو مأخوذ من مقاسمة السقاة الماء بالدلاء، فإن الذنوب هو الدلو العظيم المملوء. فَلا يَسْتَعْجِلُونِ جواب لقولهم: مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ.
{ فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً } “Şüphesiz o zulmedenler için [azaptan] bir pay vardır” yani Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalanlamak suretiyle zulmedenler için azaptan bir pay vardır. { مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ } “[Geçmişteki] arkadaşlarının payı gibi” geçmiş ümmetlerden olan benzerlerinin payı gibi. Bu ifade, su dağıtanların suyu kovalarla paylaştırmasından alınmıştır; zira zenûb (الذَّنُوب), suyla dolu büyük kova demektir. { فَلا يَسْتَعْجِلُونِ } “Artık acele etmesinler!” ifadesi onların: { مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ } “Eğer doğru söyleyenler iseniz bu vaad ne zaman?” sözlerine bir cevaptır.
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ من يوم القيامة أو يوم بدر.
{ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ } “Kendilerine vaad olunan günlerinden dolayı vay o inkâr edenlerin haline!” Kıyamet gününden yahut Bedir gününden [dolayı vay hallerine].
عن النبي ﷺ «من قرأ سورة والذاريات أعطاه الله عشر حسنات بعدد كل ريح هبت وجرت في الدنيا» .
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Zâriyât suresini okursa, Allah ona dünyada esen ve akıp giden her rüzgârın sayısınca on sevap verir.”