Binûn

(55) Rahmân Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٥٩) هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلاَّ الْإِحْسانُ (٦٠) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦١)

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٥٩) هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلاَّ الْإِحْسانُ (٦٠) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦١) } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? İyiliğin karşılığı, iyilikten başkası mıdır? Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ في العمل. إِلَّا الْإِحْسانُ في الثواب وهو الجنة.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?” { هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ } “İyiliğin karşılığı [mıdır?]” ameldeki [ihsanın/iyiliğin karşılığı], { إِلَّا الْإِحْسانُ } “iyilikten başkası” sevaptaki [ihsandan/iyilikten başkası] ki o da cennettir.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

[سورة الرحمن (٥٥) : الآيات ٦٢ الى ٦٥]

[Rahmân Suresi (55), Âyet 62-65]

وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ (٦٢) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٣) مُدْهامَّتانِ (٦٤) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٥)

{ وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ (٦٢) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٣) مُدْهامَّتانِ (٦٤) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٥) } “Bu ikisinden başka iki cennet daha vardır. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Yemyeşil, koyu yeşildirler. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ومن دون تينك الجنتين الموعودتين للخائفين المقربين جَنَّتانِ لمن دونهم من أصحاب اليمين.

{ وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ } “Bu ikisinden başka iki cennet daha vardır” korkan mukarreblere vaad edilen o iki cennetten başka { جَنَّتانِ } “iki cennet” de onların mertebece aşağısında olan Ashâb-ı Yemîn içindir.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ مُدْهامَّتانِ خضراوان تضربان إلى السواد من شدة الخضرة، وفيه إشعار بأن الغالب على هاتين الجنتين النبات والرياحين المنبسطة على وجه الأرض، وعلى الأوليين الأشجار والفواكه دلالة على ما بينهما من التفاوت فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ مُدْهامَّتانِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Yemyeşil, koyu yeşildirler” aşırı yeşillikten siyaha çalan iki yeşil [cennet]tir. Bunda, bu iki cennette yer yüzüne yayılmış bitki ve reyhanların daha baskın olduğuna; önceki ikisinde ise ağaç ve meyvelerin bulunduğuna bir işaret vardır ki bu da aralarındaki derece farkını gösterir. { فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

[سورة الرحمن (٥٥) : الآيات ٦٦ الى ٦٩]

[Rahmân Suresi (55), Âyet 66-69]

فِيهِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ (٦٦) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٧) فِيهِما فاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (٦٨) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٩)

{ فِيهِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ (٦٦) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٧) فِيهِما فاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (٦٨) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٦٩) } “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? İçlerinde her türlü meyve, hurma ve nar vardır. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

هِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ

[İçlerinde fışkıran iki pınar vardır]

فوارتان بالماء هو أيضاً أقل مما وصف به الأوليين وكذا ما بعده.

Su fışkırtan iki pınardır; bu da önceki ikisi hakkında yapılan nitelemelerden daha aşağı derecededir, sonra gelenler de böyledir.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما فاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ عطفهما على الفاكهة بياناً لفضلهما، فإن ثمرة النخل فاكهة وغذاء وثمرة الرمان فاكهة ودواء، واحتج به أبو حنيفة ﵁ على أن من حلف لا يأكل فاكهة فأكل رطباً أو رماناً لم يحنث. فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما فاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? İçlerinde meyve, hurma ve nar vardır” bu ikisinin meyve üzerine atfedilmesi, faziletlerini açıklamak içindir; çünkü hurma meyvesi hem bir meyve hem de bir gıdadır, nar meyvesi ise hem bir meyve hem de bir şifadır. Ebû Hanîfe radıyallâhu anh meyve yemeyeceğine yemin edip de taze hurma veya nar yiyen kimsenin yeminini bozmuş sayılmayacağına bu ayetle delil getirmiştir. { فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?”

[سورة الرحمن (٥٥) : الآيات ٧٠ الى ٧٤]

[Rahmân Suresi (55), Âyet 70-74]

فِيهِنَّ خَيْراتٌ حِسانٌ (٧٠) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧١) حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ (٧٢) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٣) لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جَانٌّ (٧٤)

{ فِيهِنَّ خَيْراتٌ حِسانٌ (٧٠) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧١) حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ (٧٢) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٣) لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جَانٌّ (٧٤) } “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Çadırlara kapanmış huriler vardır. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Bunlardan önce onlara ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur.”

فِيهِنَّ خَيْراتٌ أي خيرات فخففت لأن خيراً الذي بمعنى أخير لا يجمع، وقد قرئ على الأصل.

{ فِيهِنَّ خَيْراتٌ } “İçlerinde hayırlı [kadınlar vardır]” yani «خَيِّرَاتٌ» demektir, hafifletilerek okunmuştur; zira «daha hayırlı» anlamındaki «خَيْر» kelimesi çoğul yapılmaz. Kelimenin aslı üzere de [şeddeli] okunmuştur.

حِسانٌ حسان الخلق والخلق.

{ حِسانٌ } “Güzellerdir” yaratılışları ve ahlakları güzeldir.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ قصرن في خدورهن، يقال امرأة قصيرة وقصورة ومقصورة أي مخدرة، أو مقصورات الطرف على أزواجهن.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ حُورٌ مَقْصُوراتٌ فِي الْخِيامِ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Çadırlara kapanmış huriler vardır” örtülerinin ve odalarının içine çekilmişlerdir; evinde oturan, örtülü kadın için «imraetün kasîretün», «kasûratün» ve «maksûratün» denir; yahut bakışlarını sadece eşlerine has kılmışlardır.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جَانٌّ كحور الأولين وهم أصحاب الجنتين فإنهما يدلان عليهم.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جَانٌّ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Bunlardan önce onlara ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur” önceki iki cennetin hurileri gibidirler; [buradaki zamir olan] «onlar» ise o iki cennetin ehlidir, zira [iki cennet zikri] onlara delalet etmektedir.

[سورة الرحمن (٥٥) : الآيات ٧٥ الى ٧٨]

[Rahmân Suresi (55), Âyet 75-78]

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٥) مُتَّكِئِينَ عَلى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسانٍ (٧٦) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٧) تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ (٧٨)

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٥) مُتَّكِئِينَ عَلى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسانٍ (٧٦) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ (٧٧) تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ (٧٨) } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Yeşil yastıklara ve harikulade güzel işlemeli döşeklere yaslanırlar. Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Büyüklük ve ikram sahibi Rabbinin adı ne yücedir!”

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ مُتَّكِئِينَ عَلى رَفْرَفٍ وسائد أو نمارق جمع رفرفة. وقيل الرفرف ضرب من البسط أو ذيل الخيمة وقد يقال لكل ثوب عريض. خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسانٍ العبقري منسوب إلى عبقر، تزعم العرب أنه اسم بلد للجن فينسبون إليه كل شيء عجيب، والمراد به الجنس ولذلك جمع حِسانٍ حملاً على المعنى.

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ مُتَّكِئِينَ عَلى رَفْرَفٍ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Yaslanırlar yastıklara” yastıklar yahut minderlerdir; «rafrafe» kelimesinin çoğuludur. Rafrafın bir tür yaygı veya çadır eteği olduğu da söylenmiştir; geniş olan her kumaşa da söylenebilir. { خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسانٍ } “Yeşil [yastıklara] ve harikulade güzel işlemeli [döşeklere]” Abkarî (عَبْقَرِيّ), Abkar'a nispet edilmiştir; Araplar onun cinlere ait bir beldenin adı olduğunu iddia eder ve hayret verici her şeyi ona nispet ederler. Bununla cins kastedilmiştir; bu yüzden anlama hamledilerek çoğul olarak { حِسانٍ } “güzellere” şeklinde getirilmiştir.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ تعالى اسمه من حيث إنه مطلق على ذاته فما ظنك بذاته، وقيل الإِسم بمعنى الصفة أو مقحم كما في قوله:

{ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ } “Artık Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? Rabbinin adı ne yücedir!” Zâtına ıtlak olunması yönüyle O'nun ismi yüce olunca, var sen zâtını düşün! «el-İsm» (isim) lafzının sıfat anlamında olduğu yahut şu beyitteki gibi zâid (pekiştirme için) getirildiği de söylenmiştir:

إلى الحولِ ثُم اسمُ السَّلاَم عَلَيْكُمَا ذِي الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ وقرأ ابن عامر بالرفع صفة للإِسم.

«Seneye kadar, sonra selâmın ismi ikinizin üzerine olsun». { ذِي الْجَلالِ وَالْإِكْرامِ } “Büyüklük ve ikram sahibi” İbn Âmir, «el-İsm» kelimesinin sıfatı olarak ref ile [«ذُو الجَلالِ» şeklinde] okumuştur.

عن النبي ﷺ «من قرأ سورة الرحمن أدى شكر ما أنعم الله تعالى عليه» .

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den [rivayet edildiğine göre]: «Kim Rahmân Suresi'ni okursa, Allah Teâlâ'nın kendisine verdiği nimetlerin şükrünü eda etmiş olur.»