Binûn

(56) Vâkıa Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

على الأول حال أو علة ل قَدَّرْنا وعلى بمعنى اللام، وَما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ اعتراض وعلى الثاني صلة، والمعنى على أن نبدل منكم أشباهكم فنخلق بدلكم، أو نبدل صفاتكم على أن أمثالكم جمع مثل بمعنى صفة. وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لاَ تَعْلَمُونَ

İlk [ihtimal]e göre { قَدَّرْنا } fiilinin hâli veya illetidir; “alâ” (عَلى) harfi ise “lâm” (لِ) manasındadır; { وَما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ } cümlesi ise itiraziyedir (ara cümledir). İkinci [ihtimal]e göre ise [bu ifade, önceki fiilin] sılasıdır (müteallakıdır). Anlam şöyledir: Sizin yerinize benzerlerinizi getirmek, yani yerinize başkalarını yaratmak; yahut sizin sıfatlarınızı değiştirmek üzere [bunu takdir ettik]—zira “emsâl” (أمثال), sıfat manasındaki “misl” (مثل) kelimesinin çoğuludur. “{ وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لاَ تَعْلَمُونَ }”

في خلق أو صفات لا تعلمونها.

Bilemeyeceğiniz bir yaratılış veya nitelikler içinde [sizi var etmemiz hususunda da bize engel olunamaz].

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْلا تَذَكَّرُونَ أن من قدر عليها قدر على النشأة الأخرى فإنها أقل صنعاً لحصول المواد وتخصيص الاجزاء وسبق المثال، وفيه دليل على صحة القياس.

“{ وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْلا تَذَكَّرُونَ }” İlk yaratılışa güç yetirenin ikinci yaratılışa da güç yetireceğini düşünüp ibret almaz mısınız? Zira maddelerin zaten mevcut olması, cüzlerin belirlenmiş bulunması ve önceden bir örneğin geçmiş olması sebebiyle ikinci yaratılış daha az yapım [külfeti] gerektirir. Bunda kıyasın geçerliliğine dair bir delil vardır.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٦٣ الى ٦٧]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 63-67]

أَفَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ (٦٣) أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ (٦٤) لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ (٦٥) إِنَّا لَمُغْرَمُونَ (٦٦) بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (٦٧)

{ أَفَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ (٦٣) أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ (٦٤) لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ (٦٥) إِنَّا لَمُغْرَمُونَ (٦٦) بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (٦٧) } “Ektiğiniz tohumu gördünüz mü? Onu siz mi bitiriyorsunuz, yoksa bitirenler biz miyiz? Dileseydik onu mutlaka kuru bir çöp yapardık da şaşırıp kalırdınız: ‘Doğrusu biz çok zarara uğradık! Hayır, doğrusu biz büsbütün mahrum bırakıldık!’ [derdiniz].”

أَفَرَأَيْتُمْ مَّا تَحْرُثُونَ تبذرون حبه.

“{ أَفَرَأَيْتُمْ مَّا تَحْرُثُونَ }” Tohumunu saçtığınız şeyi [gördünüz mü]?

أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ تنبتونه. أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ المنبتون.

“{ أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ }” Onu siz mi bitiriyorsunuz? “{ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ }” Yoksa bitirenler biz miyiz?

لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً هشيماً. فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ تعجبون أو تندمون على اجتهادكم فيه، أو على ما أصبتم لأجله من المعاصي فتتحدثون فيه، والفكه التنقل بصنوف الفاكهة وقد استعير للتنقل بالحديث، وقرئ «فَظَلْتُمْ» بالكسر و «فظللتم» على الأصل.

“{ لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ حُطاماً }” [Onu] kırılıp dökülen kuru bir çöp yapardık. “{ فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ }” Şaşırıp kalırdınız veya ona harcadığınız çabadan yahut onun uğruna işlediğiniz günahlardan ötürü pişmanlık duyar ve bunu konuşup dururdunuz. El-Fekehe (الفكه), meyve çeşitleri arasında gezinmektir; mecazen sohbetten sohbete geçmek anlamında kullanılmıştır. “Faziltüm” (فَظَلْتُمْ) şeklinde kesre ile ve aslî biçimi üzere “fazaliltüm” (فظللتم) şeklinde de okunmuştur.

إِنَّا لَمُغْرَمُونَ لملزمون غرامة ما أنفقنا، أو مهلكون لهلاك رزقنا من الغرام، وقرأ أبو بكر «أإنا لمغرمون» على الاستفهام.

“{ إِنَّا لَمُغْرَمُونَ }” Harcadığımız şeyin tazminatına kesinlikle mahkûm edildik veya rızkımızın yok olması yüzünden helak edildik [derdiniz]; bu anlam “garâm” (helak/borç) kelimesindendir. Ebû Bekir istifham (soru) şeklinde “Einnâ lemüğramûn” (أإنا لمغرمون) olarak okumuştur.

بَلْ نَحْنُ قوم. مَحْرُومُونَ حرمنا رزقنا، أو محدودون لا مجدودون.

“{ بَلْ نَحْنُ }” [Hayır, aksine biz bir] topluluğuz; “{ مَحْرُومُونَ }” rızkımızdan mahrum bırakıldık yahut talihli değil, kısmetsiz kimseleriz [derdiniz].

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٦٨ الى ٧٠]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 68-70]

أَفَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ (٦٨) أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ (٦٩) لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْلا تَشْكُرُونَ (٧٠)

{ أَفَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ (٦٨) أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ (٦٩) لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْلا تَشْكُرُونَ (٧٠) } “İçtiğiniz suyu gördünüz mü? Onu buluttan siz mi indirdiniz, yoksa indirenler biz miyiz? Dileseydik onu tuzlu ve acı yapardık; hâlâ şükretmeyecek misiniz?”

أَفَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ أي العذب الصالح للشرب.

“{ أَفَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ }” Yani içmeye elverişli tatlı suyu [gördünüz mü]?

أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ من السحاب واحده مزنة، وقيل الْمُزْنِ السحاب الأبيض وماؤه أعذب.

“{ أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ }” Buluttan; tekili “müzne”dir (مزنة). Muzn’un beyaz bulut olduğu ve suyunun daha tatlı olduğu da söylenmiştir.

أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ بقدرتنا والرؤية إن كانت بمعنى العلم فمتعلقة بالاستفهام.

“{ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ }” Kudretimizle [indiren biz miyiz]? Görme (rü’yet) fiili şayet bilmek manasındaysa istifhamla (soruyla) bağlantılıdır.

لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً ملحاً أو من الأجيج فإنه يحرق الفم، وحذف اللام الفاصلة بين جواب ما يتمحض للشرط وما يتضمن معناه لعلم السامع بمكانها، أو الاكتفاء بسبق ذكرها أو يختص ما يقصد لذاته ويكون أهم وفقده أصعب بمزيد التأكيد. فَلَوْلا تَشْكُرُونَ أمثال هذه النعم الضرورية.

“{ لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً }” Tuzlu [yapardık] veya ağzı yaktığı için “ecîc” (ateş alevi) kökünden [gelmektedir]. Halis şart ile şart manası taşıyan yapının cevabını ayıran “lâm” (ل) harfinin hazfedilmesi, muhatabın onun yerini bilmesinden, daha önce zikredilmiş olmasıyla yetinilmesinden veya bizzat kendisi kastedilen, daha önemli olan ve yokluğu daha zor gelen şeyin fazladan bir tekit taşımasından ileri gelmektedir. “{ فَلَوْلا تَشْكُرُونَ }” Bu tür zaruri nimetlere [hâlâ şükretmez misiniz]?

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٧١ الى ٧٤]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 71-74]

أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ (٧١) أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ (٧٢) نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً وَمَتاعاً لِلْمُقْوِينَ (٧٣) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٧٤)

{ أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ (٧١) أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ (٧٢) نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً وَمَتاعاً لِلْمُقْوِينَ (٧٣) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٧٤) } “Tutuşturup durduğunuz ateşi gördünüz mü? Onun ağacını siz mi yarattınız, yoksa yaratanlar biz miyiz? Biz onu bir ibret ve yolcular için bir fayda kıldık. Öyleyse o pek yüce Rabbinin ismini tesbih et!”

أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ تقدحون.

“{ أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ }” Çakıp yaktığınız [ateşi gördünüz mü]?

أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ يعني الشجرة التي منها الزناد.

“{ أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ }” Yani kendisinden ateş yakılan çakmak ağacını.

نَحْنُ جَعَلْناها جعلنا نار الزناد. تَذْكِرَةً تبصرة في أمر البعث كما مر في سورة «يس» ، أو في الظلام أو تذكيراً وأنموذجاً لنار جهنم. وَمَتاعاً ومنفعة. لِلْمُقْوِينَ الذين ينزلون القواء وهي القفر، أو للذين خلت بطونهم أو مزاودهم من الطعام، من أقوت الدار إذا خلت من ساكنيها.

“{ نَحْنُ جَعَلْناها }” Çakmak ateşini biz kıldık; “{ تَذْكِرَةً }” Yâsîn Suresi'nde geçtiği üzere yeniden diriliş hususunda bir ibret yahut karanlıkta bir aydınlatıcı ya da cehennem ateşi için bir hatırlatma ve numune [kıldık]. “{ وَمَتاعاً }” Ve bir fayda [kıldık], “{ لِلْمُقْوِينَ }” çorak ve ıssız arazi demek olan “kavâ”ya (القواء) inen yolcular yahut karınları veya azık torbaları yiyecekten boş kalan kimseler için; bu anlam, ev sakinlerinden boş kaldığında söylenen “akveti'd-dâr” (أقوت الدار) ifadesindendir.

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ فأحدث التسبيح بذكر اسمه تعالى أو بذكره فإن إطلاق اسم الشيء ذكره والعظيم صفة للاسم أو الرب، وتعقيب الأمر بالتسبيح لما عدد من بدائع صنعه وإنعامه إما لتنزيهه تعالى عما يقول الجاحدون لوحدانيته الكافرون لنعمته، أو للتعجب من أمرهم في غمط نعمه، أو للشكر على ما عدها من النعم.

“{ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ }” Yüce Allah'ın ismini anarak yahut O'nu zikrederek tesbihi yerine getir; çünkü bir şeyin ismini anmak, onu zikretmektir. “el-Azîm” ismi celili, “ism” kelimesinin yahut “Rab” kelimesinin sıfatıdır. Sayılan bu eşsiz yaratılış ve nimetlerin hemen ardından tesbih emrinin getirilmesi; ya Yüce Allah'ı, O'nun birliğini inkâr eden ve nimetlerine nankörlük eden kimselerin söylediklerinden tenzih etmek içindir, ya onların nimetleri hiçe sayma konusundaki durumlarına hayret etmek içindir yahut sayılan bu nimetlere şükretmek içindir.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٧٥ الى ٧٦]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 75-76]

فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ (٧٥) وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ (٧٦)

{ فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ (٧٥) وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ (٧٦) } “Yıldızların battığı yerlere yemin ederim ki—eğer bilirseniz, gerçekten bu çok büyük bir yemindir—”

فَلا أُقْسِمُ إذ الأمر أوضح من أن يحتاج إلى قسم، أو فأقسم و «لا» مزيدة للتأكيد كما في لِئَلَّا يَعْلَمَ أو فلأنا أقسم فحذف المبتدأ وأشبع فتحة لام الابتداء، ويدل عليه قراءة فلا قسم أو فَلا رد لكلام يخالف المقسم عليه. بِمَواقِعِ النُّجُومِ بمساقطها، وتخصيص المغارب لما في غروبها من زوال أثرها والدلالة على وجود مؤثر لا يزول تأثيره، أو بمنازلها ومجاريها. وقيل النجوم نجوم القرآن ومواقعها أوقات نزولها، وقرأ حمزة والكسائي بموقع.

“{ فَلا أُقْسِمُ }” Mesele yemine ihtiyaç duyulmayacak kadar açık olduğu için [böyle denilmiştir]; yahut “Yemin ederim” manasındadır ve “li-ellâ ya'leme” (لِئَلَّا يَعْلَمَ) ifadesinde olduğu gibi “lâ” (لا) harfi tekit için fazladan getirilmiştir; yahut “Ben kesinlikle yemin ederim” (felâ-ene uksimü) manasında olup mübteda hazfedilmiş ve ibtida lâm'ının fethası uzatılmıştır; “felâ kasemün” (فلا قسم) kıraati de buna delalet eder; ya da “felâ” (فَلا), üzerine yemin edilen şeye aykırı düşen bir sözü reddetmek içindir. “{ بِمَواقِعِ النُّجُومِ }” [Yıldızların] battığı yerlere; batış yerlerinin tahsis edilmesi, batmalarında etkilerinin yok olması ve etkisi asla yok olmayan bir Müessir'in (var edicinin) varlığına delalet bulunmasından ötürüdür; veya konaklama yerlerine ve yörüngelerine [yemin olsun]. Buradaki “nücûm”un Kur'an'ın parça parça indirilen kısımları, “mevâkı‘”ın da bunların iniş vakitleri olduğu söylenmiştir. Hamza ve Kisâî “bi-mevkı‘ı” (بموقع) şeklinde okumuştur.

وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ لما في المقسم به من الدلالة على عظم القدرة وكمال الحكمة وفرط الرحمة، ومن مقتضيات رحمته أن لا يترك عباده سدى، وهو اعتراض في اعتراض فإنه اعتراض بين القسم والمقسم عليه، ولَوْ تَعْلَمُونَ اعتراض بين الموصوف والصفة.

“{ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ }” Üzerine yemin edilen şeyde kudretin büyüklüğüne, hikmetin kemaline ve rahmetin enginliğine dair delil bulunduğu için [büyük bir yemindir]; O'nun rahmetinin gereklerinden biri de kullarını başıboş bırakmamasıdır. Bu cümle itiraz içinde itirazdır (ara cümle içinde ara cümledir); zira yemin ile üzerine yemin edilen şey (muksemun aleyh) arasında bir itiraziyedir (ara cümledir); “{ لَوْ تَعْلَمُونَ }” ifadesi de mevsuf ile sıfat arasında bir itiraziyedir.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٧٧ الى ٨٠]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 77-80]

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ (٧٧) فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ (٧٨) لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ (٧٩) تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ (٨٠)

{ إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ (٧٧) فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ (٧٨) لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ (٧٩) تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ (٨٠) } “Şüphesiz o, pek şerefli bir Kur'an'dır. Korunmuş bir kitaptadır. Ona ancak tertemiz olanlar dokunabilir. Âlemlerin Rabbi tarafından indirilmiştir.”

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ كثير النفع لاشتماله على أصول العلوم المهمة في إصلاح المعاش والمعاد، أو حسن

“{ إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ }” Dünya ve ahireti ıslah etmede mühim olan ilimlerin esaslarını içermesi sebebiyle faydası pek çoktur; yahut güzeldir,

مرضي في جنسه.

kendi türü içinde beğenilip razı olunandır.

فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ مصون وهو اللوح المحفوظ.

“{ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ }” Korunmuş bir kitaptadır ki o da Levh-i Mahfûz'dur.

لاَّ يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ لا يطلع على اللوح إلا المطهرون من الكدورات الجسمانية وهم الملائكة، أو لا يمس القرآن إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ من الأحداث فيكون نفياً بمعنى النهي، أو لا يطلبه إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ من الكفر، وقرئ «المتَطَهِرُونَ» و «المطهرون» من أطهره بمعنى طهره و «المطهرون» أي أنفسهم أو غيرهم بالاستغفار لهم والإِلهام.

“{ لاَّ يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ }” Levh-i Mahfûz'a cismanî bulanıklıklardan arındırılmış olanlardan, yani meleklerden başkası muttali olamaz; yahut Kur'an'a hadeslerden (hükmî kirlilikten) temizlenmiş olanlardan başkası dokunamaz ki bu durumda nehiy (yasaklama) manasında bir nefy (olumsuzluk) olur; yahut onu küfürden arınmış olanlardan başkası talep etmez. “el-Mutetathirûn” (المتَطَهِرُونَ) ve temizledi manasında “ethare” fiilinden “el-Mutharûn” (المطهرون) şeklinde; ayrıca kendilerini veya başkalarını onlar için istiğfar ederek ve ilham yoluyla arındıranlar manasında “el-Mutahharûn” (المطهرون) şeklinde de okunmuştur.

تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ صفة ثالثة أو رابعة للقرآن، وهو مصدر نعت به وقرئ بالنصب أي نزل تنزيلاً.

“{ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ }” Kur'an için üçüncü yahut dördüncü sıfattır; kendisiyle niteleme yapılan bir masdardır. “Nuzzile tenzîlen” (bir indirilişle indirildi) manasında nasb ile de okunmuştur.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٨١ الى ٨٢]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 81-82]

أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ (٨١) وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ (٨٢)

{ أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ (٨١) وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ (٨٢) } “Şimdi siz bu sözü mü küçümsüyorsunuz? Ve rızkınızı [elde etmeyi], yalanlamanızdan ibaret mi kılıyorsunuz?”

أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ يعني القرآن. أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ متهاونون به كمن يدهن في الأمر أي يلين جانبه ولا يتصلب فيه تهاوناً به.

“{ أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ }” Yani Kur'an'ı; “{ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ }” bir işi önemsemeyip yumuşak davranan ve onda gevşeklik gösteren kimse gibi onu küçümseyip hafife mi alıyorsunuz?

وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أي شكر رزقكم. أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ أي بمانحه حيث تنسبونه إلى الأنواء، وقرئ «شكركم» أي وتجعلون شكركم لنعمة القرآن أنكم تكذبون به وتكذبون أي بقولكم في القرآن أنه سحر وشعر، أو في المطر أنه من الأنواء.

“{ وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ }” Yani rızkınızın şükrünü; “{ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ }” onu yıldızların doğup batmasına (envâya) nispet ederek onu bahşedeni yalanlamaktan ibaret mi kılıyorsunuz? “Şükraküm” (شكركم) şeklinde de okunmuştur ki; Kur'an nimetine karşı şükrünüzü onu yalanlamak mı kılıyorsunuz demektir. Kur'an hakkında onun sihir ve şiir olduğunu söyleyerek yahut yağmur hakkında onun yıldızların tesiriyle olduğunu söyleyerek yalanlıyorsunuz.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٨٣ الى ٨٥]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 83-85]

فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤) وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِرُونَ (٨٥)

{ فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤) وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِرُونَ (٨٥) } “Hele can boğaza dayandığı zaman, ki o vakit siz bakıp durursunuz. Biz ise ona sizden daha yakınız, fakat siz görmezsiniz.”

فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ أي النفس.

“{ فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ }” Yani can [boğaza dayandığı zaman].

وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ حالكم، والخطاب لمن حول المحتضر والواو للحال.

“{ وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ }” Hâlinize [bakıp durursunuz]; hitap can çekişenin etrafındakileredir ve vav harfi hâl bildirmektedir.

وَنَحْنُ أَقْرَبُ أي ونحن أعلم. إِلَيْهِ إلى المحتضر. مِنْكُمْ عبر عن العلم بالقرب الذي هو أقوى سبب الاطلاع. وَلكِنْ لاَّ تُبْصِرُونَ لا تدركون كنه ما يجري عليه.

“{ وَنَحْنُ أَقْرَبُ }” Yani biz daha iyi biliriz; “{ إِلَيْهِ }” can çekişene; “{ مِنْكُمْ }” sizden. İlim, muttali olmanın en güçlü sebebi olan yakınlık ile ifade edilmiştir. “{ وَلكِنْ لاَّ تُبْصِرُونَ }” Ancak onun başına gelenlerin iç yüzünü kavrayamazsınız.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٨٦ الى ٨٧]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 86-87]

فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٨٧)

{ فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٨٧) } “Eğer ceza ve mükâfat görmeyecekseniz, doğru sözlü iseniz onu geri çevirsenize!”

فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ أي مجزيين يوم القيامة أو مملوكين مقهورين من دانه إذا أذله واستعبده، وأصل التركيب للذل والانقياد.

“{ فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ }” Yani kıyamet günü hesaba çekilip karşılık görmeyecek yahut boyun eğdirilmiş kullar değilseniz; bir kimseyi zelil kılıp köleleştirdiğinde söylenen “dânehu” (دانه) ifadesindendir; kelimenin asıl kökü zillet ve boyun eğmek içindir.

تَرْجِعُونَها ترجعون النفس إلى مقرها وهو عامل الظرف والمحضض عليه بلولا الأولى والثانية تكرير للتوكيد وهي بما في حيزها دليل جواب الشرط، والمعنى إن كنتم غير مملوكين مجزيين كما دل عليه جحدكم أفعال الله وتكذيبكم بآياته. إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ في أباطيلكم فَلَوْلا ترجعون الأرواح إلى الأبدان بعد بلوغها الحلقوم.

“{ تَرْجِعُونَها }” Canı yerine geri döndürsenize! Bu lafız zarfın amilidir ve birinci “levlâ” (لولا) ile teşvik edilen fiildir; ikinci “levlâ” ise tekit için bir tekrardır ve kapsadığı ifadeyle birlikte şartın cevabına delalet etmektedir. Anlam şöyledir: Allah'ın fiillerini inkârınızın ve O'nun ayetlerini yalanlamanızın gösterdiği gibi şayet siz bir hesaba ve cezaya tâbi tutulmayacaksanız, “{ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ }” bâtıl iddialarınızda doğru sözlü iseniz, canlar boğaza geldikten sonra onları bedenlere geri çevirsenize!

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٨٨ الى ٩١]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 88-91]

فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ (٨٩) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩٠) فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩١)

{ فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ (٨٩) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩٠) فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩١) } “Fakat eğer o, [Allah'a] yakın kılınanlardan ise, ona rahatlık, güzel rızık ve nimet cenneti vardır. Ve eğer o, amel defteri sağdan verilenlerden ise, 'Sana sağdakilerden selâm olsun!' [denir].”

فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ أي إن كان المتوفى من السابقين.

“{ فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ }” Yani vefat eden kimse öne geçenlerden (sâbikûn) ise.

فَرَوْحٌ فله استراحة وقرئ «فَرَوْحٌ» بالضم وفسر بالرحمة لأنها كالسبب لحياة المرحوم وبالحياة

“{ فَرَوْحٌ }” Artık ona bir rahatlık vardır. “Fervhun” (فَرَوْحٌ) şeklinde zamme ile de okunmuş ve merhamet edilen kimsenin hayatına sebep olduğu için rahmetle ve hayatla tefsir edilmiştir.

الدائمة. وَرَيْحانٌ ورزق طيب. وَجَنَّةُ نَعِيمٍ ذات تنعم.

Ebedî [hayatla]. “{ وَرَيْحانٌ }” Ve hoş bir rızık [vardır]. “{ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ }” Nimetlerle dolu [bir cennet vardır].

وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ يا صاحب اليمين. مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ أي من إخوانك يسلمون عليك.

“{ وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ }” Ey amel defteri sağdan verilen! “{ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ }” Yani kardeşlerinden sana selâm olsun, onlar sana selâm verirler.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٩٢ الى ٩٤]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 92-94]

وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢) فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤)

{ وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢) فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤) } “Ve fakat eğer o, yalanlayan sapıklardan ise, artık ona kaynar sudan bir ziyafet ve cehenneme atılma vardır.”

وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ يعني أصحاب الشمال، وإنما وصفهم بأفعالهم زجراً عنها وإشعاراً بما أوجب لهم ما أوعدهم به.

“{ وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ }” Yani amel defteri soldan verilenler (ashâb-ı şimâl). Onları bu fiillerden men etmek ve kendilerine vaad edilen [azabı] neyin gerekli kıldığını bildirmek için kendi fiilleriyle nitelemiştir.

فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ وذلك ما يجد في القبر من سموم النار ودخانها.

“{ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ }” Bu da kabirde ateşin samyeli ve dumanından bulacağı şeydir.

[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٩٥ الى ٩٦]

[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 95-96]

إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦)

{ إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦) } “Şüphesiz bu, kesin gerçeğin ta kendisidir (hakkalyakîn). Öyleyse ulu Rabbinin adını tesbih et!”

إِنَّ هَذَا أي الذي ذكر في السورة أو في شأن الفرق. لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ أي حق الخبر اليقين.

“{ إِنَّ هَذَا }” Yani surede yahut fırkaların durumunda zikredilenler; “{ لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ }” yani kesin doğru haberin ta kendisidir.

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ فنزهه بذكر اسمه تعالى عما لا يليق بعظمه شأنه.

“{ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ }” Yüce Allah'ın ismini anarak O'nu şanının yüceliğine layık olmayan şeylerden tenzih et.

عن النبي ﷺ «من قرأ سورة الواقعة في كل ليلة لم تصبه فاقة أبدا» .

Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den [rivayet edildiğine göre şöyle buyurmuştur]: “Kim her gece Vâkıa Suresi'ni okursa ona asla fakirlik isabet etmez.”