Binûn

110- Nasr Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: et-Tahrîr ve't-Tenvîr (İbn Âşûr Tefsiri) · İbn Âşûr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَفِعْلُ كانَ هُنَا مُسْتَعْمَلٌ فِي لَازِمِ مَعْنَى الِاتِّصَافِ بِالْوَصْفِ فِي الزَّمَنِ الْمَاضِي.

Buradaki { كانَ } fiili, geçmiş zamanda sıfatla nitelenme manasının lâzımında (gereğinde) kullanılmıştır.

وَهُوَ أَنَّ هَذَا الْوَصْفَ ذَاتِيٌّ لَهُ لَا يَتَخَلَّفُ مَعْمُولُهُ عَنْ عِبَادِهِ فَقَدْ دَلَّ اسْتِقْرَاءُ الْقُرْآنِ عَلَى إِخْبَارِ اللَّهِ عَنْ نَفْسِهِ بِذَلِكَ مِنْ مَبْدَأِ الْخَلِيقَةِ قَالَ تَعَالَى: فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ [الْبَقَرَة: ٣٧] .

O da bu sıfatın O'nun zâtî bir sıfatı olduğu ve kulları üzerindeki tesirinin asla geri kalmayacağıdır. Nitekim Kur'an'ın istikrâı (taranması), yaratılışın başlangıcından itibaren Allah'ın kendisini bu şekilde nitelediğini göstermiştir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ } “Derken Âdem, Rabbinden birtakım kelimeler aldı; O da tövbesini kabul buyurdu. Şüphesiz O, tövbeleri çokça kabul edendir, çok merhamet edendir.” [Bakara: 37].

وَمُقْتَضَى الظَّاهِرِ أَنْ يُقَالَ: إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا، كَمَا فِي آيَةِ: فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً [نوح: ١٠] فَيَجْرِي الْوَصْفُ عَلَى مَا يُنَاسِبُ قَوْلَهُ: وَاسْتَغْفِرْهُ، فَعُدِلَ عَنْ ذَلِكَ تَلَطُّفًا مَعَ النَّبِيءِ ﷺ بِأَنَّ أَمْرَهُ بِالِاسْتِغْفَارِ لَيْسَ مُقْتَضِيًا إِثْبَاتَ ذَنْبٍ لَهُ لِمَا عَلِمْتَ آنِفًا مِنْ أَن وصف (تواب) جَاءَ مِنْ تَابَ عَلَيْهِ الَّذِي يُسْتَعْمَلُ بِمَعْنَى وَفَّقَهُ

Zahir olan gereklilik, { فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً } “Dedim ki: Rabbinizden mağfiret dileyin; çünkü O, çok bağışlayıcıdır” [Nûh: 10] ayetinde olduğu gibi “şüphesiz O Ğaffâr'dır” denilmesiydi; böylece sıfat, O'nun { وَاسْتَغْفِرْهُ } kavline uygun düşerdi. Ancak Hz. Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) karşı bir nezaket ve lütuf olarak bundan sarfınazar edilmiştir; zira ona istiğfar emredilmesi onun için bir günahın varlığını gerektirmez. Nitekim az önce de bildiğin üzere Tevvâb (تواب) vasfı, onu tövbeye muvaffak kıldı manasında kullanılan “tâbe aleyh”ten gelmektedir;

لِلتَّوْبَةِ إِيمَاءً إِلَى أَنَّ أَمْرَهُ بِالِاسْتِغْفَارِ إِرْشَادٌ إِلَى مَقَامِ التَّأَدُّبِ مَعَ اللَّهِ تَعَالَى، فَإِنَّهُ لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ بِعِبَادِهِ، لَوْلَا تَفَضُّلُهُ بِمَا بَيَّنَ لَهُمْ مِنْ مُرَادِهِ، وَلِأَن وصف (توّاب) أَشد ملاءمة لِإِقَامَةِ الْفَاصِلَةِ مَعَ فَاصِلَةِ أَفْواجاً لِأَنَّ حَرْفَ الْجِيمِ وَحَرْفَ الْبَاءِ كِلَيْهِمَا حَرْفٌ مِنَ الْحُرُوفِ الْمَوْصُوفَةِ بِالشِّدَّةِ، بِخِلَافِ حَرْفِ الرَّاءِ فَهُوَ مِنَ الْحُرُوفِ الَّتِي صِفَتُهَا بَيْنَ الشِّدَّةِ وَالرَّخْوَةِ.

bu da ona istiğfar emredilmesinin, Yüce Allah'a karşı edeb takınma makamına bir irşad olduğuna işaret eder. Zira O'nun, muradını onlara açıklamış olması şeklindeki lütfu olmasaydı, kullarına yaptığından sual olunmazdı. Ayrıca Tevvâb (توّاب) vasfı, { أَفْواجاً } fasılası ile fasıla uyumu sağlamaya daha uygundur; çünkü cim (ج) harfi de bâ (ب) harfi de şiddet sıfatıyla nitelenen harflerdendir; râ (ر) harfi ise böyle olmayıp sıfatı şiddet ile rihvet (gevşeklik) arasında olan harflerdendir.

وَرُوِيَ فِي «الصَّحِيحِ» عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: «مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ﷺ صَلَاةً بَعْدَ أَنْ نَزَلَتْ

Sahîh'te Hz. Âişe'den şöyle rivayet edilmiştir: “Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), kendisine

عَلَيْهِ سُورَةُ: إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ إِلَّا يَقُولُ: سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ»

{ إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ } suresi indikten sonra kıldığı hiçbir namaz yoktur ki, onda Kur'an'ı tevil ederek (tatbik ederek): “{ سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي } Rabbimiz! Seni tenzih eder ve sana hamdederim. Allahım, beni bağışla!” dememiş olsun.”

أَيْ يَتَأَوَّلُ الْأَمْرُ فِي قَوْلِهِ: فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ عَلَى ظَاهِرِهِ كَمَا تَأَوَّلَهُ فِي مَقَامٍ آخَرَ عَلَى مَعْنَى اقْتِرَابِ أَجَلِهِ ﷺ.

Yani başka bir makamda ecelinin (sallallâhu aleyhi ve sellem) yaklaştığı manasına tevil ettiği gibi, { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ } kavlindeki emri de zahirine göre tevil etmekte [ve lafzıyla bizzat uygulamakta] idi.