مَرْحَبًا بِوَصِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ.
“Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tavsiyesine merhaba [hoş geldiniz]!”
وَالتَّعْرِيفُ فِي السَّائِلَ تَعْرِيفُ الْجِنْسِ فَيَعُمُّ كُلَّ سَائِلٍ، أَيْ عَمَّا يُسْأَلُ النَّبِيءُ ﷺ عَنْ مِثْلِهِ.
“es-Sâil” (السَّائِلَ) kelimesindeki belirlilik takısı cins belirten takıdır (lâm-ı cins), dolayısıyla her soranı kapsar; yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e benzeri sorulan her şeyi [soranı içine alır].
وَيَكُونُ النَّشْرُ عَلَى تَرْتِيبِ اللَّفِّ.
[Bu durumda] neşir, leffin tertibine uygun (leff ü neşr-i müretteb) olur.
فَإِنْ فُسِّرَ السَّائِلَ بسائل مَعْرُوف كَانَ مُقَابِلَ قَوْلِهِ: وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى [الضُّحَى: ٨] وَكَانَ مِنَ النَّشْرِ الْمُشَوَّشِ، أَيِ الْمُخَالِفِ لِتَرْتِيبِ اللَّفِّ، وَهُوَ مَا دَرَجَ عَلَيْهِ «الْكَشَّافُ» .
Şayet “es-sâil” (soran/isteyen), iyilik ve yardım isteyen kimse olarak tefsir edilirse, { وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى } “Seni fakir bulup zengin etmedi mi?” [Duhâ: 8] ayetinin mukabili olur ve bu durumda leff ü neşr-i müşevveş (leffin sırasına uymayan neşir) türünden olur; nitekim el-Keşşâf'ın benimsediği yaklaşım da budur.
وَالنَّهْرُ: الزَّجْرُ بِالْقَوْلِ مِثْلُ أَنْ يَقُولَ: إِلَيْكَ عَنِّي. وَيُسْتَفَادُ مِنَ النَّهْيِ عَنِ الْقَهْرِ وَالنَّهْرِ النَّهْيُ عَمَّا هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمَا فِي الْأَذَى كَالشَّتْمِ وَالضَّرْبِ وَالِاسْتِيلَاءِ عَلَى الْمَالِ وَتَرْكِهِ مُحْتَاجًا
Nehr (النَّهْرُ): Sözle azarlamaktır; kişinin: “Benden uzak dur!” demesi gibi. Kahr (ezme) ve nehrden (azarlamaktan) nehyedilmesinden; sövmek, dövmek, malına el koymak ve onu muhtaç vaziyette bırakmak gibi eziyette bunlardan daha şiddetli olan fiillerin de yasaklandığı anlaşılır.
وَلَيْسَ مِنَ النَّهْرِ نَهْيُ السَّائِلِ عَنْ مُخَالَفَةِ آدَابِ السُّؤَالِ فِي الْإِسْلَامِ.
İsteyenin/soranın İslam'daki soru sorma ve isteme adabına aykırı davranmasını engellemek ise nehr (azarlama) kapsamına girmez.
وَقَوْلُهُ: وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ مُقَابِلُ قَوْلِهِ: وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى [الضُّحَى:
{ وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ } “Rabbinin nimetine gelince, onu anlat” buyruğu, { وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى } “Seni fakir bulup zengin etmedi mi?” [Duhâ:
٨] .
8].
فَإِنَّ الْإِغْنَاءَ نِعْمَةٌ فَأَمَرَهُ اللَّهُ أَنْ يُظْهِرَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ بِالْحَدِيثِ عَنْهَا وَإِعْلَانِ شُكْرِهَا.
Zira zengin kılınmak bir nimettir; bu yüzden Allah, ondan bahsederek ve şükrünü ilan ederek üzerindeki Allah'ın nimetini açığa vurmasını emretmiştir.
وَلَيْسَ الْمُرَادُ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ نِعْمَةً خَاصَّةً وَإِنَّمَا أُرِيدَ الْجِنْسُ فَيُفِيدُ عُمُومًا فِي الْمَقَامِ الْخِطَابِيِّ، أَيْ حَدِّثْ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ بِهِ عَلَيْكَ مِنَ النِّعَمِ، فَحَصَلَ فِي ذَلِكَ الْأَمْرِ شُكْرُ نِعْمَةِ الْإِغْنَاءِ، وَحَصَلَ الْأَمْرُ بِشُكْرِ جَمِيعِ النِّعَمِ لِتَكُونَ الْجُمْلَةُ تَذْيِيلًا جَامِعًا.
“Rabbinin nimeti” ile kastedilen özel bir nimet olmayıp cins kastedilmiştir; dolayısıyla hitap makamında umum (genellik) ifade eder; yani “Allah'ın sana lütfettiği nimetleri anlat.” Böylece bu emirde zengin kılınma nimetinin şükrü gerçekleştiği gibi, cümlenin kuşatıcı bir tezyil (tamamlayıcı ifade) olması için bütün nimetlere şükretme emri de gerçekleşmiş olur.
فَإِنْ جُعِلَ قَوْلُهُ: وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ مُقَابِلَ قَوْلِهِ وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى عَلَى طَرِيقَةِ اللَّفِّ وَالنَّشْرِ الْمُشَوَّشِ كَانَ قَوْلُهُ: وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ مُقَابِلَ قَوْلِهِ: وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى [الضُّحَى: ٧] عَلَى طَرِيقَةِ اللَّفِّ وَالنَّشْرِ الْمُشَوَّشِ أَيْضًا.
Eğer { وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ } “İsteyeni de azarlama” buyruğu, leff ü neşr-i müşevveş usulünce { وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى } “Seni fakir bulup zengin etmedi mi?” buyruğunun mukabili kılınırsa; { وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ } “Rabbinin nimetine gelince, onu anlat” buyruğu da yine leff ü neşr-i müşevveş usulünce { وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى } “Seni yolunu kaybetmiş bulup doğru yola iletmedi mi?” [Duhâ: 7] buyruğunun mukabili olur.
وَكَانَ الْمُرَادُ بِنِعْمَةِ رَبِّهِ نِعْمَةَ الْهِدَايَةِ إِلَى الدِّينِ الْحَقِّ.
Bu durumda da Rabbinin nimeti ile kastedilen, hak dine hidayet edilme nimeti olur.
وَالتَّحْدِيثُ: الْإِخْبَارُ، أَيْ أَخْبِرْ بِمَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْكَ اعْتِرَافًا بِفَضْلِهِ، وَذَلِكَ مِنَ الشُّكْرِ، وَالْقَوْلُ فِي تَقْدِيمِ الْمَجْرُورِ وَهُوَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ عَلَى مُتَعَلَّقِهِ كَالْقَوْلِ فِي تَقْدِيمِ فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ وَالْخِطَّابُ لِلنَّبِيءِ ﷺ، فَمُقْتَضَى الْأَمْرِ فِي الْمَوَاضِعِ الثَّلَاثَةِ أَنْ تَكُونَ خَاصَّةً بِهِ، وَأَصْلُ الْأَمْرِ الْوُجُوبُ، فَيُعْلَمُ أَنَّ النَّبِيءَ ﷺ وَاجِبٌ عَلَيْهِ مَا أُمِرَ بِهِ، وَأَمَّا مُخَاطَبَةُ أُمَّتِهِ بِذَلِكَ فَتَجْرِي عَلَى أَصْلِ مُسَاوَاةِ الْأُمَّةِ لِنَبِيِّهَا فِيمَا فُرِضَ عَلَيْهِ مَا لَمْ يَدُلَّ دَلِيلٌ عَلَى الْخُصُوصِيَّةِ، فَأَمَّا مُسَاوَاةُ الْأُمَّةِ لَهُ فِي مَنْعِ قَهْرِ الْيَتِيمِ وَنَهْرِ السَّائِلِ فَدَلَائِلُهُ كَثِيرَةٌ مَعَ مَا يَقْتَضِيهِ أَصْلُ الْمُسَاوَاةِ.
Tahdîs (التَّحْدِيثُ): Haber vermektir; yani lütfunu itiraf ederek Allah'ın sana ihsan ettiği nimetleri haber ver; bu da şükürdendir. { بِنِعْمَةِ رَبِّكَ } car ve mecrurunun taalluk ettiği fiilden öne geçirilmesi konusundaki açıklama, { فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ } ve { وَأَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ } ayetlerindeki takdim hakkındaki açıklama gibidir. Hitap Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'edir; dolayısıyla üç yerdeki emrin gereği, bunların ona mahsus olmasıdır. Emirde asıl olan vücub (farzlık) ifade etmesidir; buradan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e emredilen şeylerin onun için vacip olduğu anlaşılır. Ümmetinin bununla muhatap olmasına gelince; bu durum, bir hususilik delili bulunmadıkça, Peygambere farz kılınan şeylerde ümmetin onunla eşit olması aslına (müsavat kuralına) dayanır. Yetimi ezmenin ve isteyeni/soranı azarlamanın yasaklanması hususunda ümmetin onunla eşit olması meselesine gelince; müsavat aslının gerektirdiğinin yanı sıra buna dair pek çok delil bulunmaktadır.
وَأَمَّا مُسَاوَاة الْأمة لَهُ فِي الْأَمْرِ بِالتَّحَدُّثِ بِنِعْمَةِ اللَّهِ فَإِنَّ نِعَمَ اللَّهِ عَلَى نَبِيِّهِ ﷺ شَتَّى مِنْهَا مَا لَا مَطْمَعَ لِغَيْرِهِ مِنَ الْأُمَّةِ فِيهِ مِثْلَ نِعْمَةِ الرِّسَالَةِ وَنِعْمَةِ الْقُرْآنِ وَنَحْوِ ذَلِكَ مِنْ مُقْتَضَيَاتِ الِاصْطِفَاءِ الْأَكْبَرِ، وَنِعْمَةُ الرَّبِّ فِي الْآيَةِ مُجْمَلَةٌ.
Allah'ın nimetini anlatma emrinde ümmetin onunla eşitliğine gelince; şüphesiz Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem üzerindeki nimetleri çeşit çeşittir. Bunlardan risalet nimeti, Kur'an nimeti ve en büyük seçilmişliğin (istıfâ-i ekber) gereği olan benzeri nimetler vardır ki ümmetten başkası için bunlara nail olma ihtimali yoktur; ayetteki “Rabbin nimeti” ifadesi ise mücmeldir.
فَنِعَمُ اللَّهِ الَّتِي أَنْعَمَ بِهَا عَلَى نَبِيِّهِ ﷺ كَثِيرَةٌ مِنْهَا مَا يَجِبُ تَحْدِيثُهُ بِهِ وَهُوَ تَبْلِيغُهُ النَّاسَ أَنَّهُ رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ أَوْحَى إِلَيْهِ وَذَلِكَ دَاخِلٌ فِي تَبْلِيغِ الرِّسَالَةِ وَقَدْ كَانَ يُعَلِّمُ النَّاسَ الْإِسْلَامَ فَيَقُولُ لِمَنْ يُخَاطِبُهُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ.
Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e lütfettiği nimetler pek çoktur. Bunlardan bir kısmı anlatılması vacip olanlardır ki bu da insanlara kendisinin Allah'tan bir elçi olduğunu ve Allah'ın kendisine vahyettiğini tebliğ etmesidir; bu da risaleti tebliğ etme kapsamına girer. Nitekim o, insanlara İslam'ı öğretiyor ve muhatabına “Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim Allah'ın elçisi olduğuma şahitlik etmendir” diyordu.
وَمِنْهَا تَعْرِيفُهُ النَّاسَ مَا يَجِبُ لَهُ مِنَ الْبِرِّ وَالطَّاعَةِ
Bir kısmı da insanlara kendisine karşı göstermeleri vacip olan iyilik ve itaati bildirmesidir;
كَقَوْلِهِ لِمَنْ قَالَ لَهُ: «اعْدِلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ: أَيَأْمَنُنِي اللَّهُ عَلَى وَحْيِهِ وَلَا تأمنوني»
kendisine “Adil ol ey Allah'ın Resûlü!” diyene: «Allah vahyine karşı bana güveniyorken siz bana güvenmiyor musunuz?» buyurması gibi.
، وَمِنْهَا مَا يَدْخُلُ التَّحْدِيثُ بِهِ فِي وَاجِبِ الشُّكْرِ عَلَى النِّعْمَةِ فَهَذَا وُجُوبُهُ عَلَى النَّبِيءِ ﷺ خَالِصٌ مِنْ عُرُوضِ الْمَعَارِضِ لِأَنَّ النَّبِيءَ ﷺ مَعْصُومٌ مِنْ عُرُوضِ الرِّيَاءِ وَلَا يَظُنُّ النَّاسُ بِهِ ذَلِكَ فَوُجُوبُهُ عَلَيْهِ ثَابِتٌ.
Bir kısmı da anlatılması nimete şükretme vecibesine giren hususlardır ki bunun Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e vacip olması, engelleyici hususların arız olmasından tamamen uzaktır; zira Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem riya gibi şeylerin arız olmasından masumdur ve insanlar da onun hakkında böyle bir zanda bulunmazlar; dolayısıyla bunun ona vacip olduğu sabittir.
وَأَمَّا الْأُمَّةُ فَقَدْ يَكُونُ التَّحَدِيثُ بِالنِّعْمَةِ مِنْهُمْ مَحْفُوفًا بِرِيَاءٍ أَوْ تَفَاخُرٍ. وَقَدْ يَنْكَسِرُ لَهُ خَاطِرُ مَنْ هُوَ غَيْرُ وَاجِدٍ مِثْلَ النِّعْمَةِ الْمُتَحَدَّثِ بِهَا. وَهَذَا مَجَالٌ لِلنَّظَرِ فِي الْمُعَارَضَةِ بَيْنَ الْمُقْتَضِي وَالْمَانِعِ، وَطَرِيقَةِ الْجَمْعِ بَيْنَهُمَا إِنْ أَمْكَنَ أَوِ التَّرْجِيحِ لِأَحَدِهِمَا. وَفِي «تَفْسِيرِ الْفَخْرِ» : سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٌّ ﵁ عَنِ الصَّحَابَةِ فَأَثْنَى عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُ: فَحَدِّثْنَا عَنْ نَفْسِكَ فَقَالَ: مَهْلًا فَقَدْ نَهَى اللَّهُ عَنِ التَّزْكِيَةِ، فَقِيلَ لَهُ: أَلَيْسَ اللَّهُ تَعَالَى يَقُولُ: وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ فَقَالَ: فَإِنِّي أُحَدِّثُ كُنْتُ إِذَا سُئِلْتُ أَعْطَيْتُ. وَإِذَا سُكِتَ ابْتَدَيْتُ، وَبَيْنَ الْجَوَانِحِ عِلْمٌ جَمٌّ فَاسْأَلُونِي. فَمِنَ الْعُلَمَاءِ مَنْ خَصَّ النِّعْمَةَ فِي قَوْلِهِ: بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِنِعْمَةِ الْقُرْآنِ وَنِعْمَةِ النُّبُوءَةِ وَقَالَهُ مُجَاهِدٌ. وَمِنَ الْعُلَمَاءِ مَنْ رَأَى وُجُوبَ التَّحَدُّثِ بِالنِّعْمَةِ. رَوَاهُ الطَّبَرِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ (١) .
Ümmete gelince; onlardan birinin nimeti anlatması riya veya övünmeyle kuşatılmış olabilir. Ayrıca bahsedilen nimetin benzerine sahip olmayan birinin kalbi de bundan ötürü kırılabilir. Bu durum, gerektirici sebep (muktezî) ile engelleyici durum (mâni) arasındaki çelişkiyi, mümkünse ikisinin arasını uzlaştırma yolunu veya birini diğerine tercih etmeyi inceleme alanıdır. Fahruddîn er-Râzî'nin tefsirinde şöyle geçer: Müminlerin Emîri Ali radıyallâhu anh'a sahabiler hakkında sorulduğunda onları övdü. Ona: “Bize kendinden bahset” dediler. O da: “Durun bakalım! Allah insanın kendini temize çıkarmasını yasaklamıştır” dedi. Kendisine: “Yüce Allah: { وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ } “Rabbinin nimetine gelince, onu anlat” buyurmuyor mu?” denildi. Bunun üzerine şöyle dedi: “Öyleyse anlatayım: Bana sorulduğunda verirdim [cevaplardım], susulduğunda ise ben [konuşmaya] başlardım. Göğsümün içinde pek çok ilim vardır, bana sorunuz.” Âlimlerden bazıları { بِنِعْمَةِ رَبِّكَ } buyruğundaki nimeti Kur'an nimeti ve peygamberlik nimeti ile sınırlandırmışlardır; Mücâhid de bu görüştedir. Âlimlerden bazıları ise nimeti anlatmanın vacip olduğu kanaatine varmıştır. Taberî bunu Ebû Nadra'dan (١) rivayet etmiştir.
وَقَالَ الْقُرْطُبِيُّ: الْخِطَابُ لِلنَّبِيءِ ﷺ وَالْحُكْمُ عَامٌّ لَهُ وَلِغَيْرِهِ. قَالَ عِيَاض فِي «الشِّفَاء» : «وَهَذَا خَاصٌّ لَهُ عَامٌّ لِأُمَّتِهِ» .
Kurtubî şöyle demiştir: “Hitap Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'edir, hüküm ise hem onun hem de başkaları için geneldir.” İyâz da eş-Şifâ'da şöyle demiştir: «Bu [hitap] onun için özel, ümmeti için ise geneldir.»
وَعَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ : إِذَا لَقِيَ الرَّجُلَ مِنْ إِخْوَانِهِ مَنْ يَثِقُ بِهِ يَقُولُ لَهُ رَزَقَ اللَّهُ مِنَ الصَّلَاةِ الْبَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا، وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ : أَنَّهُ كَانَ إِذَا
Amr b. Meymûn'dan [şöyle rivayet edilmiştir]: “Kişi, kardeşlerinden güvendiği biriyle karşılaştığında ona: 'Allah dün gece [bana] şu kadar şu kadar namaz nasip etti' der.” Abdullah b. Gâlib'den de rivayet edildiğine göre kendisi
أَصْبَحَ يَقُولُ: لَقَدْ رَزَقَنِي اللَّهُ الْبَارِحَةَ كَذَا، قَرَأْتُ كَذَا، صَلَّيْتُ كَذَا، ذَكَرْتُ اللَّهَ كَذَا، فَقُلْنَا لَهُ: يَا أَبَا فِرَاسٍ إِنَّ مِثْلَكَ لَا يَقُولُ هَذَا، قَالَ: يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ وَتَقُولُونَ أَنْتُمْ: لَا تُحَدِّثْ بِنِعْمَةِ اللَّهِ. وَذَكَرَ ابْنُ الْعَرَبِيِّ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ فَقَالَ: لَقَدْ رَزَقَ اللَّهُ الْبَارِحَةَ: صَلَّيْتُ كَذَا، وَسَبَّحْتُ كَذَا، قَالَ أَيُّوبُ: فَاحْتَمَلْتُ ذَلِكَ لِأَبِي رَجَاءٍ.
sabaha çıktığında şöyle derdi: “Allah dün gece bana şunları nasip etti: Şunu okudum, şu kadar namaz kıldım, Allah'ı şu kadar zikrettim.” Bunun üzerine biz ona: “Ey Ebû Firâs! Senin gibi bir zat bunu söylemez” dedik. O da: “Yüce Allah: { وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ } “Rabbinin nimetine gelince, onu anlat” buyuruyor, siz ise: 'Allah'ın nimetini anlatma' diyorsunuz” dedi. İbnü'l-Arabî, Eyyûb'dan şöyle dediğini nakletmiştir: Ebû Recâ el-Utâridî'nin yanına girdim; bana: “Allah dün gece [bana] nasip etti: Şu kadar namaz kıldım, şu kadar tesbih çektim” dedi. Eyyûb dedi ki: “Bunu Ebû Recâ'nın [faziletine] bağışlayıp mazur gördüm.”
وَعَنْ بَعْضِ السَّلَفِ أَنَّ التَّحَدُّثَ بِالنِّعْمَةِ تَكُونُ لِلثِّقَةِ مِنَ الْإِخْوَانِ مِمَّنْ يَثِقُ بِهِ قَالَ ابْنُ
Selef'ten bazılarından rivayet edildiğine göre nimetten bahsetmek, kardeşlerden güvenilen ve itimat edilen kimselere karşı olur. İbnü'l-
الْعَرَبِيِّ: إِنَّ التَّحَدُّثَ بِالْعَمَلِ يَكُونُ بِإِخْلَاصٍ مِنَ النِّيَّةِ عِنْدَ أَهْلِ الثِّقَةِ فَإِنَّهُ رُبَّمَا خَرَجَ إِلَى الرِّيَاءِ وَإِسَاءَةِ الظَّنِّ بِصَاحِبِهِ.
Arabî şöyle demiştir: Amelden bahsetmek, güvenilir kimselerin yanında halis bir niyetle olmalıdır; zira aksi halde riyaya ve o kişi hakkında suizanda bulunulmasına yol açabilir.
وَذَكَرَ الْفَخْرُ وَالْقُرْطُبِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ: إِذَا أَصَبْتَ خَيْرًا أَوْ عَمِلْتَ خَيْرًا فَحَدِّثْ بِهِ الثِّقَةَ مِنْ إِخْوَانِكَ
Fahruddîn er-Râzî ve Kurtubî, Hasan b. Ali'den şöyle rivayet etmiştir: “Bir hayra nail olduğunda yahut hayırlı bir amel işlediğinde bunu kardeşlerinden güvendiğin kimselere anlat.”
. قَالَ الْفَخْرُ: إِلَّا أَنَّ هَذَا إِنَّمَا يَحْسُنُ إِذَا لَمْ يَتَضَمَّنْ رِيَاءً وَظَنَّ أَنَّ غَيْرَهُ يَقْتَدِي بِهِ.
Fahruddîn er-Râzî şöyle demiştir: “Fakat bu, ancak riya içermediğinde ve başkasının kendisine uyacağı zannedildiğinde güzel olur.”