وقوله تعالى: يُسْلِمْ وَجْهَهُ الوجه هنا: هو الجزء المعروف، مأخوذ من المواجهة أستعير هنا للقصد، لأن القاصد للشيء هو مستقبله بوجهه، فاستعير ذلك للمعاني، وقوله سبحانه: وَهُوَ مُحْسِنٌ المحسن: هو الذي جمع القول والعمل.
Allah Teâlâ'nın: { يُسْلِمْ وَجْهَهُ } "Yüzünü teslim ederse" ifadesindeki yüz (vech): Burada bilinen organdır; yönelmekten (muvâcehe) alınmıştır ve burada niyet/yöneliş manasında istiare edilmiştir. Çünkü bir şeye niyet eden ve yönelen kimse ona yüzüyle dönmüş olur; bu lafız böylece manevi durumlar için istiare kılınmıştır. Sübhânehu'nun: { وَهُوَ مُحْسِنٌ } "O kimse iyilik yapan biri olarak" buyruğundaki ihsan sahibi (muhsin) ise: Söz ve ameli bir araya getiren kimsedir.
وهو
O,
في بيان النبي ﷺ: الذي يعبد الله كأنه يراه.
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in beyanında: Allah'ı sanki görüyormuş gibi ibadet eden kimsedir.
والعروة الوثقى: استعارة للأمر المنجي.
el-Urvetü'l-vuskâ (en sağlam kulp), kurtarıcı durum için bir istiâredir.
ثم آنس الله ﷿ نبيه ﵊ عن أساه وحزنه، لكفر قومه وإعراضهم، فأمره ألا يحزن لذلك، بل يعمد إلى ما كلّف به من التبليغ، وإرجاع كل شيء إلى الله تعالى، فلا تغتم أيها النبي ولا تجزع على كفر الكافرين، الذين كفروا بالله ورسوله، ودينه وقرآنه، ولا تأبه بهم، ولا تحزن عليهم، فإن مصيرهم إلى الله تعالى يوم القيامة، وفي الدنيا أيضا، فيجازيهم ربهم بالهلاك والعذاب، ولا تخفى عليه خافية منهم، لأن الله تعالى يعلم السر وأخفى، ويعلم العلانية والظواهر كلها، ويخبرهم بما أضمرته صدورهم. وبِذاتِ الصُّدُورِ: ما فيها، والقصد من ذلك:
Sonra Aziz ve Celil olan Allah, kavminin inkârı ve yüz çevirmesinden dolayı duyduğu keder ve hüzne karşı Peygamberi'ni aleyhisselâm teselli etti. Ona bundan dolayı üzülmemesini, aksine tebliğle mükellef kılındığı göreve yönelmesini ve her şeyi Allah Teâlâ'ya havale etmesini emretti. [Ey Peygamber], Allah'ı, Resûlü'nü, dinini ve Kur'an'ını inkâr eden kâfirlerin inkârına üzülme, tasalanma; onlara aldırma ve onlar için kederlenme. Şüphesiz onların dönüşü kıyamet gününde de dünyada da Allah Teâlâ'yadır. Rableri onları helak ve azap ile cezalandıracaktır. Onlardan hiçbir gizli şey O'na gizli kalmaz; zira Allah Teâlâ sırrı da en gizliyi de bilir, bütün açığa vurulanları ve zahir olanları da bilir; göğüslerinin gizlediği şeyleri onlara haber verir. { بِذاتِ الصُّدُورِ } "Göğüslerin özü" ifadesi: Göğüslerin içindekiler demektir; bundan kasıt da:
المعتقدات والآراء.
İnançlar ve fikirlerdir.
ثم أبان الله تعالى مقام الكفار في الدنيا، فذكر أنه سبحانه يمتعهم في عالم الدنيا بزخارفها وزينتها، تمتعا قليلا، أو زمانا ضئيلا، ثم يلجئهم ويلزمهم بعذاب شاقّ، ثقيل شديد عليهم، والمتاع القليل: هو العمر في الدنيا.
Sonra Allah Teâlâ kâfirlerin dünyadaki konumunu beyan ederek dünya âleminde onları süsleri ve ziynetleriyle az bir faydalanma yahut kısa bir süre yararlandırdığını, sonra da onları kendilerine çok ağır ve pek şiddetli gelen çetin bir azaba mecbur ve mahkûm edeceğini zikretmiştir. Az faydalanma (metâ-ı kalîl): Dünyadaki ömürdür.
والغلظ: يكون في الماديات، وأستعير للمعنى، والمراد: الشدة، فيكون معنى (العذاب الغليظ) : المغلّظ الشديد.
Kabaca sertlik (gılaz): Maddi şeylerde olur; burada ise manevi durum için istiare edilmiştir. Kastedilen: Şiddettir. Dolayısıyla "şiddetli azap" (el-azâbü'l-galîz) ifadesinin anlamı: Katmerli, pek şiddetli azap demektir.
إن كل عاقل يتأمل في نفسه قليلا، وفي مستقبله كثيرا، وفي الواقع المشاهد حوله وفي العبر والعظات المتكررة يوميا، يدرك إدراكا تاما أن العاقبة الحسنة، والمصير الأحسن: هو لأهل الإيمان، والإيمان أمر سهل: إنه حركة القلب واتجاهها نحو التصديق التام بالله تعالى، والاستسلام المطلق لأوامره ونواهيه، والتخلص من موروثات العقائد الباطلة، ومؤثرات البيئة الظالمة أو القائمة، وان هذا المتأمل والمبادر إلى الإيمان الصحيح بربه يتحرر من التقليد، ويشعر في قرارة نفسه أنه بالإيمان ينتقل من عالم الظلام والجهل، إلى عالم النور والإدراك والفهم، والله يوفق دائما للخير كما قال سبحانه: فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ [الأنعام: ٦/ ١٢٥.]
Kendi nefsini biraz, geleceğini çokça, etrafında müşahede edilen gerçekliği ve her gün tekrarlanan ibret ve öğütleri düşünen her akıl sahibi, güzel akıbetin ve en güzel varış yerinin iman ehline ait olduğunu tam bir idrakle anlar. İman ise kolay bir iştir: O, kalbin hareketi ve Allah Teâlâ'yı tastamam tasdik etmeye, O'nun emir ve yasaklarına mutlak surette boyun eğmeye yönelmesi; bâtıl inançların mirasından, zalim veya mevcut çevrenin etkilerinden arınmasıdır. Rabbine yönelik doğru imana yönelen ve bu hususta düşünen kimse taklitten kurtulur ve imanı sayesinde karanlık ve cehalet âleminden, nur, idrak ve anlayış âlemine geçtiğini ruhunun derinliklerinde hisseder. Sübhânehu'nun: { فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ } [el-En'âm: 6/125] “Allah kimi doğru yola iletmek isterse onun göğsünü İslâm'a açar” buyurduğu gibi, Allah daima hayra muvaffak kılar.
دلائل القدرة الإلهية
İlahî Kudretin Delilleri
- ١- الخلق والبعث والعلم الشامل
-1- Yaratılış, Yeniden Diriltilme ve Kapsayıcı İlim
ناقش القرآن الكريم المشركين في ازدواجية عقيدتهم وفي حقيقة تدينهم، إنهم يقرّون بوجود الله تعالى، ويتضرعون إليه وحده وقت الشدة، ثم يعودون إلى كفرهم بعد النجاة، ويلازمون نسبة الشريك إلى الله، علما بأن كل شريك عاجز خاسر، والله تعالى هو القادر القاهر المنجي، الخالق لكل شيء، والباعث الأموات من القبور، والتام العلم بكل الموجودات، ولا تحصر معلومات الله ولا تنفد، ويطلع الله يوم القيامة كل إنسان بما قدم وأخر، قال الله تعالى مبينا أدلة قدرته الفائقة:
Kur'ân-ı Kerîm, müşrikleri inançlarındaki ikiyüzlülük ve dindarlıklarının mahiyeti hususunda hesaba çekmiştir. Zira onlar Allah Teâlâ'nın varlığını kabul ederler, darlık zamanında yalnızca O'na yalvarırlar; kurtulduktan sonra ise tekrar küfürlerine dönerler ve her bir ortağın aciz ve hüsrana uğrayan olduğunu bilmelerine rağmen Allah'a ortak isnat etmeyi sürdürürler. Oysa Allah Teâlâ Kâdirdir, Kâhir'dir, kurtarıcıdır, her şeyin Yaratıcısıdır, ölüleri kabirlerden dirilten ve bütün mevcudatı eksiksiz bilendir; Allah'ın ilmi sınırlandırılamaz ve tükenmez. Allah kıyamet günü her insana önden gönderdiklerini ve geride bıraktıklarını bildirir. Allah Teâlâ üstün kudretinin delillerini beyan ederek şöyle buyurdu:
[سورة لقمان (٣١) : الآيات ٢٥ الى ٢٨]
[Lokmân Suresi (31), Ayetler 25-28]
وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٢٥) لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٢٦) وَلَوْ أَنَّما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٧) ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلاَّ كَنَفْسٍ واحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٢٨)
{ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٢٥) لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٢٦) وَلَوْ أَنَّما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٧) ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلاَّ كَنَفْسٍ واحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٢٨) } “Andolsun onlara: 'Gökleri ve yeri kim yarattı?' diye sorsan, mutlaka: 'Allah' derler. De ki: 'Hamd Allah'a mahsustur.' Fakat onların çoğu bilmezler. Göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. Şüphesiz Allah, zengin olandır, övgüye lâyık olandır. Eğer yeryüzündeki ağaçlar kalem, deniz de arkasından yedi deniz daha katılıp mürekkep olsa yine de Allah'ın kelimeleri tükenmez. Şüphesiz Allah Azîzdir, Hakîmdir. Sizin yaratılmanız da diriltilmeniz de ancak tek bir nefsin yaratılması ve diriltilmesi gibidir. Şüphesiz Allah Semî'dir, Basîr'dir.”
[لقمان:
[Lokmân:
٣١/ ٢٥- ٢٨] .
31/ 25-28].
الدليل الأول على قدرة الله تعالى: هو الخلق والإيجاد المبتدأ من غير مثال سبق، وهذا يعترف به المشركون، فلئن سألتهم: من الذي خلق السماوات والأرض؟
Allah Teâlâ'nın kudretinin birinci delili: Geçmişte bir örneği olmaksızın ilk olarak yaratması ve var etmesidir. Müşrikler de bunu ikrar ederler. Şayet onlara: "Gökleri ve yeri kim yarattı?" diye sorsan,
لأجابوا بأنه هو الله الخالق، فهو في أعماق نفوسهم معترفون بأن الله خالق السماوات والأرض، فقل أيها النبي إذن: الحمد لله على اعترافكم، وعلى ظهور الحجة عليكم، ولكن أكثر المشركين لا يعلمون أنه لا يصح لأحد أن يعبد غير الله،
mutlaka Yaratan'ın Allah olduğunu cevap olarak verirlerdi. Nitekim onlar iç dünyalarının derinliklerinde gökleri ve yeri yaratanın Allah olduğunu itiraf etmektedirler. O halde ey Peygamber, [şöyle] de: 'İtirafınızdan ve aleyhinize delilin ortaya çıkmasından ötürü hamd Allah'a mahsustur.' Fakat müşriklerin çoğu, hiç kimsenin Allah'tan başkasına ibadet etmesinin caiz olmayacağını bilmezler,
وأن يتنبه إلى حقيقة المعبود. وعبر بقوله: بَلْ أَكْثَرُهُمْ للإضراب عن مقدّر، تقديره:
ve gerçek mabudun hakikatine dikkat edilmesi gerektiğini bilmezler. Ayetteki: { بَلْ أَكْثَرُهُمْ } "Fakat onların çoğu" ifadesi, takdiri şöyle olan gizli bir manadan vazgeçip gerçeğe dönmeyi (idrâb) ifade eder:
ليست دعواهم بحق، ونحو هذا. وأكثرهم مشرك، لا كلهم، لأن منهم من بادر إلى توحيد الله تعالى والإقرار بذلك، كزيد بن عمرو بن نفيل، وورقة بن نوفل، وبعضهم أيضا معدّ أن يسلم.
"Onların iddiaları hak değildir" ve benzeri manalardır. Hepsi değil de çoğu müşriktir; çünkü içlerinde Zeyd b. Amr b. Nüfeyl ve Varaka b. Nevfel gibi Allah Teâlâ'nın birliğine yönelip bunu ikrar edenler vardı; bir kısmı da Müslüman olmaya hazırdı.
ثم أخبر الله تعالى على جهة الحكم والفصل المبرم بأن الله ﷿ له ملك السماوات والأرض وما فيهما، ملكا وخلقا وعبيدا وتصرفا، وليس ذلك لأحد سواه، ولا يستحق العبادة غيره، لأنه الغني عما سواه، وكل شيء مفتقر إليه، وهو المحمود في الأمور كلها، بذاته وصفاته. والمراد: وأقوال هؤلاء لا معنى لها ولا حقيقة، لأن المعبود بحق: هو الذي لا حاجة به في وجوده وكماله إلى شيء آخر.
Sonra Allah Teâlâ kesin ve nihai bir hüküm olarak göklerin, yerin ve içindekilerin mülk olarak, yaratılış olarak, kullar olarak ve tasarruf olarak Aziz ve Celil olan Allah'a ait olduğunu, bunun O'ndan başka kimseye ait olmadığını ve O'ndan başkasının ibadete lâyık olmadığını haber vermiştir; zira O, Kendisinden başkasına muhtaç değildir, her şey O'na muhtaçtır; O, zatı ve sıfatlarıyla bütün işlerde övülendir (Hamîd). Kastedilen şudur: Bunların sözlerinin hiçbir anlamı ve hakikati yoktur; çünkü hakiki mabut, varlığında ve kemalinde başka hiçbir şeye muhtaç olmayandır.
ومن صفات الله تعالى: سعة علمه وأنه لا نفاد ولا حدود لمعلوماته فكلمات الله: المعلومات، فلو أن جميع أشجار الأرض جعلت أقلاما، وجعل البحر مدادا، أي حبرا، ومدّ البحر بسبعة أبحر معه، على سبيل المبالغة والاستقصاء والكثرة لا من أجل الحصر، فكتبت كلمات الله الدالة على عظمته وجلاله، لتكسرت الأقلام، ونفد ماء البحر، إن الله قوي لا يغلب، حكيم في صنعه وأقواله وأفعاله. والغرض من الآية: الاعلام بكثرة كلمات الله تعالى، وهي في نفسها غير متناهية، وإنما قرّب الأمر على أفهام البشر بما يتناهى، لأنه غاية الكثرة في علم البشر.
Allah Teâlâ'nın sıfatlarından biri de ilminin genişliği ve bildiklerinin tükenmezliği ve sınırsızlığıdır. Allah'ın kelimeleri: Bildiği şeylerdir. Şayet yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem yapılsa, deniz de mürekkep kılınsa ve bu denize arkasından yedi deniz daha eklense -ki bu sınırlandırmak için değil, mübalağa, kuşatıcılık ve çokluk bildirmek içindir- ve Allah'ın azamet ve celaline delalet eden kelimeleri yazılsa, kalemler kırılır, denizin suyu tükenirdi. Şüphesiz Allah mağlup edilemeyen güçlüdür (Azîz), sanatında, sözlerinde ve fiillerinde hikmet sahibidir (Hakîm). Ayetin gayesi: Allah Teâlâ'nın kelimelerinin çokluğunu bildirmektir; bu kelimeler zatında sonsuzdur. İnsanların zihinlerine ise sonlu olanla yaklaştırılmıştır; çünkü bu, insan bilgisindeki en ileri çokluktur.
روي عن ابن عباس ﵄: أن سبب هذه الآية: أن اليهود قالت: يا محمد، كيف عنينا بهذا القول: وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا [الإسراء: ١٧/ ٨٥] ونحن قد أوتينا التوراة، فيها كلام الله وأحكامه، وعندك أنها تبيان كل شيء؟ فقال لهم رسول الله ﷺ: «التوراة قليل من كثير» ونزلت هذه الآية: وَلَوْ أَنَّما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ..
İbn Abbas radıyallâhu anhümâ'dan şöyle rivayet edilmiştir: Bu ayetin iniş sebebi şudur: Yahudiler: "Ey Muhammed! İçinde Allah'ın kelamı ve hükümleri bulunan Tevrat bize verilmişken ve senin katında da o her şeyi açıklayıcı iken biz: { وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا } [el-İsrâ: 17/85] “Size ilimden ancak pek az bir şey verilmiştir” sözüyle nasıl kastediliriz?" dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de onlara: "Tevrat, çoğun yanında azdır" buyurdu ve bu ayet indi: { وَلَوْ أَنَّما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ.. } "Eğer yeryüzündeki ağaçlar..."
قال ابن عطية: وهذا هو القول الصحيح.
İbn Atıyye: "Sahih olan görüş budur" demiştir.
ثم ذكر الله تعالى أمر الخلق والبعث: أنه في الجميع وفي شخص واحد بالسواء، فليس خلق جميع الناس وبعثهم يوم القيامة، بالنسبة لقدرة الله، إلا مثل خلق نفس واحدة، الكل هيّن عليه، ولا يحتاج وجود الشيء وعدمه إلى تكرار الأمر وتوكيده، إن الله سميع لأقوال عباده، بصير بأفعالهم، كسمعه وبصره بالنسبة إلى نفس واحدة، كذلك قدرته عليهم كقدرته على إيجاد نفس واحدة.
Sonra Allah Teâlâ yaratma ve diriltme işini zikretmiştir: Bu, herkes hakkında da tek bir fert hakkında da aynıdır. İnsanların hepsinin yaratılması ve kıyamet gününde diriltilmesi, Allah'ın kudretine nispetle tek bir nefsin yaratılması gibidir. Hepsi O'na pek kolaydır; bir şeyin varlığı ve yokluğu için emrin tekrar edilmesine ve teyit edilmesine ihtiyaç yoktur. Şüphesiz Allah, kullarının sözlerini işitendir (Semî'), yaptıklarını görendir (Basîr); bu, tek bir nefsi işitmesi ve görmesi gibidir. Aynı şekilde onlar üzerindeki kudreti de tek bir nefsi var etme kudreti gibidir.
هذه الآية: ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ.. نزلت في أبي بن خلف وأبي بن الأسدين، ومنبّه ونبيه ابني الحجاج بن السبّاق، قالوا للنبي ﷺ: إن الله تعالى قد خلقنا أطوارا، نطفة ثم علقة ثم مضغة، ثم عظاما، ثم تقول: إنا نبعث خلقا جديدا جميعا في ساعة واحدة!! فأنزل الله تعالى: ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ.
Şu ayet: { ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ.. } "Sizin yaratılmanız da diriltilmeniz de..." Übey b. Halef, Übey b. el-Esedeyn ile Haccâc b. es-Sıbâk'ın oğulları Münebbih ve Nebîh hakkında inmiştir. Onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Şüphesiz Allah Teâlâ bizi aşama aşama, önce nutfe, sonra alaka, sonra mudğa, sonra da kemikler halinde yarattı; sonra sen bizim hep birlikte tek bir anda yeni bir yaratılışla diriltileceğimizi mi söylüyorsun?!" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ } “Sizin yaratılmanız da diriltilmeniz de ancak tek bir nefsin yaratılması ve diriltilmesi gibidir” ayetini indirdi.
إن إبداع السماوات والأرض، وإحاطة علم الله بجميع الموجودات، والقدرة الشاملة التامة على بعث الناس من قبورهم: هي دلائل على وجود الله تعالى ووحدانيته وقدرته الكاملة، ومن آمن بذلك وعرف صواب هذا الإيمان، هنّأ نفسه ومجتمعة بسلامة الإيمان.
Göklerin ve yerin eşsiz bir şekilde yaratılması, Allah'ın ilminin bütün mevcudatı kuşatması ve insanları kabirlerinden diriltmeye yönelik kapsamlı ve tam kudreti: Bütün bunlar Allah Teâlâ'nın varlığına, birliğine ve kâmil kudretine delildir. Buna iman eden ve bu imanın doğruluğunu kavrayan kimse, imanının selametiyle hem kendisini hem de toplumunu tebrik eder.
دلائل القدرة الإلهية- ٢- تدرج الليل والنهار وتسخير الشمس والقمر وتسيير السفن
İlahî Kudretin Delilleri -2- Gece ve Gündüzün Birbiri İçine Girmesi, Güneş ve Ayın Boyun Eğdirilmesi ve Gemilerin Yüzdürülmesi
هذه أدلة أخرى على عظمة قدرة الله تعالى، وتعدادها لسدّ كل المنافذ أمام الشرك والمشركين، وهي تدرج الليل والنهار، وتسخير الشمس والقمر، وسائر الكواكب النيّرات، والتمكين من تسيير السفن في البحار والمحيطات، واللجوء إلى الله تعالى
Bunlar, Allah Teâlâ'nın kudretinin büyüklüğüne dair diğer delillerdir; şirkin ve müşriklerin önündeki tüm kapıları kapatmak için sıralanmıştır: Gece ve gündüzün birbiri ardınca akıp gitmesi, güneşin, ayın ve diğer parlak yıldızların boyun eğdirilmesi, gemilerin denizlerde ve okyanuslarda yüzdürülmesine imkân tanınması ve Allah Teâlâ'ya sığınılmasıdır;
وحده حين التعرض للغرق وارتفاع الأمواج، فلم يبق بعد هذا الاستدلال عذر لأحد بالشرك والإشراك، وعبادة الأصنام والأوثان، وما على كل إنسان إلا أن يبادر إلى الإيمان بالله وحده لا شريك له، فذلك هو الحق والحقيقة، وكل ما سوى ذلك باطل، قال الله تعالى واصفا هذه الأدلة:
boğulma tehlikesiyle ve dalgaların yükselmesiyle karşılaşıldığında yalnızca O'na sığınırlar. Bu delillendirmeden sonra artık hiç kimse için şirk koşmaya, putlara ve heykellere tapmaya bir mazeret kalmamıştır. Her insana düşen, eşi ve benzeri olmayan tek Allah'a imana koşmaktır; zira hak ve hakikat budur, O'nun dışındaki her şey ise bâtıldır. Allah Teâlâ bu delilleri niteleyerek şöyle buyurdu:
[سورة لقمان (٣١) : الآيات ٢٩ الى ٣٢]
[Lokmân Suresi (31), Ayetler 29-32]
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَيُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٢٩) ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْباطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٣٠) أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٣١) وَإِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلاَّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ (٣٢)
{ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَيُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٢٩) ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْباطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٣٠) أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٣١) وَإِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلاَّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ (٣٢) } “Görmedin mi ki Allah, geceyi gündüze sokar, gündüzü de geceye sokar; güneşi ve ayı emre amade kılmıştır. Her biri belirlenmiş bir süreye kadar akıp gider. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır. Bu böyledir; çünkü Allah, hakkın ta kendisidir. O'ndan başka yalvardıkları ise bâtılın ta kendisidir. Şüphesiz Allah çok yücedir, çok büyüktür. Görmedin mi ki gemiler, Allah'ın âyetlerinden bir kısmını size göstersin diye O'nun nimetiyle denizde akıp gitmektedir. Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için âyetler vardır. Onları gölgeler gibi dalgalar kuşattığı zaman, dini yalnızca O'na has kılarak Allah'a yalvarırlar. Fakat onları karaya çıkarıp kurtarınca içlerinden bir kısmı orta yolu tutar. Âyetlerimizi ancak son derece vefasız ve çok nankör olanlar inkâr eder.”
[لقمان: ٣١/ ٢٩- ٣٢] .
[Lokmân: 31/ 29-32].
مطلع الآية الأولى: أَلَمْ تَرَ خطاب للنبي ﷺ، والمراد به جميع العالم. ومجمل الآية: أن الخالق المخترع هو الذين خلق الليل والنهار متدرجين متعاقبين. والمعنى: ألم تشاهد أن الله تعالى في شأن إيجاد الليل والنهار على هذا النحو من الزيادة والنقص، بحيث يقصر من أحدهما ويزيد من الآخر، ثم بالعكس، ليدلك دلالة على الموجود الخالق، ففي ذلك قسمة الزمان بحكمة بارئ العالم، ليدل على أنه لا رب غيره.
Birinci ayetin başındaki: { أَلَمْ تَرَ } "Görmedin mi?" ifadesi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir hitaptır; bununla bütün âlem kastedilmiştir. Ayetin özeti şudur: Eşsiz yaratan Hâlık, gece ile gündüzü birbirini takip eden dereceler halinde yaratandır. Anlamı şudur: Allah Teâlâ'nın geceyi ve gündüzü, birini kısaltıp diğerini uzatarak, sonra da bunun aksini yaparak bu şekilde artırma ve eksiltme ile var ettiğini görmedin mi ki bu sana var olan Yaratıcı'ya kesin bir delil olsun? İşte bunda âlemin Yaratıcısı'nın hikmetiyle zamanın taksim edilmesi vardır; ta ki O'ndan başka Rab olmadığına delalet etsin.
والله تعالى أيضا في عالم السماء ذلّل لنا الشمس والقمر، مصباحين نيّرين، لمصالح الخلق والمخلوقات ومنافعهم، كل منهما يسير بسرعة إلى غاية محدودة، وأن الله مطلع بدقة على جميع أعمال الناس، خيرها وشرها، ويجازيهم عليها، فالله هو الخالق لجميع الأشياء، والعالم بكل الأشياء.
Allah Teâlâ sema âleminde de yaratılmışların faydaları ve menfaatleri için iki aydınlatıcı kandil olan güneş ve ayı bizim hizmetimize sunmuştur; her ikisi de belirlenmiş bir son noktaya doğru hızla akıp gider. Şüphesiz Allah insanların bütün amellerinden, iyisinden ve kötüsünden eksiksiz haberdardır ve onları bunlarla cezalandırır/mükâfatlandırır. Dolayısıyla Allah her şeyin Yaratıcısıdır ve her şeyi hakkıyla bilendir.
والغاية من هذا البيان وإظهار الآيات وأدلة القدرة الإلهية: أن يعرف الناس أن
Bu açıklamanın, ayetlerin ve ilahî kudret delillerinin ortaya konulmasının gayesi: İnsanların,
الله هو الحق، أي الموجود الثابت المستحق للعبادة، وأن كل ما سواه باطل زائل، فهو وحده سبحانه الإله، ولا تعدد في الآلهة، وهو الغني عما سواه، وكل شيء فقير إليه، وأنه تعالى العلي العظيم الذي لا أعلى منه، المرتفع على كل شيء، الكبير الذي هو أكبر من كل شيء، شامل العزة، وكامل السلطان، وكل شيء في الوجود خاضع له.
Allah'ın Hak -yani varlığı sabit ve ibadete lâyık olan- olduğunu, O'nun dışındaki her şeyin ise bâtıl ve yok olucu olduğunu bilmeleridir. Yegâne ilah yalnızca Sübhân olan O'dur; ilahlarda çokluk yoktur. O, Kendisinden başkasına muhtaç değildir; her şey O'na muhtaçtır. Allah Teâlâ Kendisinden daha yücesi olmayan yücedir (Aliyy), her şeyin fevkindedir; her şeyden daha büyük olan büyüktür (Kebîr). İzzeti kuşatıcıdır, hükümranlığı kâmildir ve varlıktaki her şey O'na boyun eğmiştir.
ودليل آخر، ألم تعلم أيها النبي أيضا وكل مخاطب أن الله سخر البحر لتجري السفن فيه بأمره، أي بلطفه وإحسانه، وتهيئته الأسباب، ليرشدكم إلى معرفته، ويظهر لكم بعض آثار قدرته، فإنه تعالى لولا جعله القوة في الماء لحمل السفن، لما جرت بتأثير الرياح وغيرها من الطاقات المخترعة بإلهامه من فحم وكهرباء وذرة. إن في إيراد هذا الدليل وغيره لأدلة واضحة لكل صابر صبور وقت الشدة، وشاكر شكور وقت النعمة، لأن المؤمن يتذكر ربه في كل حال، فيصبر إذا أصابته نقمة، ويشكر إذا أتته نعمة. قال الشعبي: «الصبر نصف الإيمان، والشكر نصفه الآخر، واليقين: الإيمان كله» .
Diğer bir delil: Ey Peygamber ve ey her muhatap! Bilmedin mi ki Allah, Kendisini tanımanız ve kudretinin bazı eserlerini size göstermesi için lütfu, ihsanı ve sebepleri hazırlamasıyla gemilerin O'nun emriyle denizde akıp gitmesini sağlamıştır. Zira Allah Teâlâ gemileri taşıması için suya o kuvveti vermeseydi, rüzgârların ve O'nun ilhamıyla icat edilen kömür, elektrik ve atom gibi diğer güçlerin etkisiyle gemiler akıp gidemezdi. Şüphesiz bu ve benzeri delillerin getirilmesinde, darlık vaktinde son derece sabreden, nimet vaktinde ise çokça şükreden herkes için apaçık deliller vardır; çünkü mümin her durumda Rabbini hatırlar; başına bir bela geldiğinde sabreder, kendisine bir nimet ulaştığında şükreder. Şa'bî şöyle demiştir: "Sabır imanın yarısıdır, şükür de diğer yarısıdır; yakîn ise imanın tamamıdır."
غير أن المشركين وأمثالهم قوم متناقضون، فإذا أشرفوا على الغرق، وأحاطت بهم أمواج البحر العالية أو العاتية كالجبال، وخافوا من الموت، عادوا إلى الفطرة، ودعوا الله دعاء خالصا، مشتملا على مزيد الضراعة والإنابة، لا يشركون به غيره، ويستغيثون به وحده، فلما نجوا برحمته وفضله ووصلوا إلى شاطئ البحر، ونزلوا إلى البر، فمنهم مقتصد في الكفر، يتجه فورا إلى توحيد إلى الله تعالى، ومنهم غدار ناقض للعهد، كافر بأنعم الله ﷿، وما يكفر بآيات الله الكونية والقرآنية إلا كل ختّار أي غدار، قبيح الغدر، كفور، أي جحود بما أنعم الله عليه.
Ne var ki müşrikler ve benzerleri çelişkiler içinde bir topluluktur: Boğulma tehlikesiyle yüz yüze geldiklerinde, denizin dağlar gibi yüksek veya azgın dalgaları onları kuşattığında ve ölümden korktuklarında fıtrata dönerler; O'na hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ve yalnızca O'ndan yardım dileyerek tam bir yalvarış ve yönelişle dini Allah'a has kılarak dua ederler. Allah'ın rahmeti ve lütfuyla kurtulup deniz kıyısına ulaştıklarında ve karaya çıktıklarında ise, içlerinden bir kısmı küfürde orta yolu tutar (iktisat eder), hemen Allah Teâlâ'nın birliğine yönelir; bir kısmı ise ahdi bozan nankör bir haindir, Aziz ve Celil olan Allah'ın nimetlerini inkâr eder. Allah'ın kevni ve Kur'ani ayetlerini ancak her bir vefasız -yani son derece hain, çirkin bir şekilde ahdi bozan- ve son derece nankör -yani Allah'ın kendisine bahşettiği nimetleri inkâr eden- kimse inkâr eder.
وذلك أن نعم الله تعالى على العباد كأنها عهود ومنن، يلزم عنها أداء شكرها،
Bunun sebebi şudur: Allah Teâlâ'nın kullarına olan nimetleri sanki ahitler ve lütuflar gibidir; bunlara karşılık şükrün yerine getirilmesi,
والعبادة لمسديها، فمن كفر بذلك وجحد به، فكأنه ختر وخان، فهان على الله تعذيبه، واستحق جزاء فعله.
ve o nimetleri bahşedene ibadet edilmesi zorunludur. Kim bunu inkâr eder ve nankörlük yaparsa, sanki ahdi bozmuş ve hıyanet etmiş olur; böylece Allah katında cezalandırılması kolaylaşır ve yaptığının cezasını hak etmiş olur.
والقصد من الآية: تبيان آية للعقول بأن الأصنام والأوثان لا شركة لها في الكون والنعمة ولا مدخل.
Ayetin gayesi: Putların ve heykellerin kâinatta ve nimetlerde hiçbir ortaklığı ve dahli bulunmadığını akıllara açıkça göstermektir.
تقوى الله وعلم الغيب
Allah Korkusu ve Gayb İlmi
إن رأس مال الإنسان المدخر في يوم القيامة: هو تقوى الله تعالى والخوف منه، وخشيته، والتقوى: التزام المأمورات، واجتناب المنهيات، فبالتقوى تصلح الدنيا، وينجو صاحبها في الآخرة، ومن اتقى ربه، عظمت نفسه، فلا يخاف أحدا في الوجود، ولا تذل نفسه لمخلوق، بسبب طمع في رزق أو مال أو جاه أو منصب، لأن التقوى تيسر الرزق، وتحيي الفؤاد وتملأ النفس طمأنينة وثقة بالله تعالى. هذا ما ينبغي على العبد، ويترك علم الغيب إلى الله تعالى، فإن الغيبيات لا يعلم بها أحد سوى الله ﷿، لا من نبي أو رسول، أو ملك من الملائكة، أو ولي من الأولياء، أو أحد الناس العاديين، وقد أمر الله بالتقوى، وأخبر عن الغيبيات المختص بها في الآيات الآتية:
İnsanın kıyamet günü için biriktirdiği sermayesi: Allah Teâlâ'dan sakınmak (takva), O'ndan çekinmek ve O'nun korkusudur. Takva: Emredilenleri yerine getirmek, yasaklananlardan kaçınmaktır. Takva ile dünya ıslah olur, sahibi de ahirette kurtuluşa erer. Rabbinden sakınan kimsenin nefsi yücelir; artık varlıkta hiç kimseden korkmaz, rızık, mal, mevki veya makam hırsı yüzünden hiçbir yaratılmışa karşı nefsini zelil kılmaz. Çünkü takva rızkı kolaylaştırır, kalbi diriltir, nefsi Allah Teâlâ'ya karşı bir güven ve huzurla doldurur. Kulun yapması gereken budur; gayb ilmini ise Allah Teâlâ'ya bırakır. Zira ne bir peygamber veya elçi, ne meleklerden bir melek, ne velilerden bir veli, ne de sıradan bir insan; Aziz ve Celil olan Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilemez. Allah takvayı emretmiş ve Kendisine mahsus gaybî hususları şu ayetlerde haber vermiştir:
[سورة لقمان (٣١) : الآيات ٣٣ الى ٣٤]
[Lokmân Suresi (31), Ayetler 33-34]
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (٣٣) إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَما تَدْرِي نَفْسٌ ماذا تَكْسِبُ غَداً وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (٣٤)
{ يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (٣٣) إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَما تَدْرِي نَفْسٌ ماذا تَكْسِبُ غَداً وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (٣٤) } “Ey insanlar! Rabbinizden sakının ve hiçbir babanın çocuğuna hiçbir fayda sağlayamayacağı, hiçbir çocuğun da babasına hiçbir şeyle fayda veremeyeceği bir günden korkun! Şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın ve o çok aldatıcı da sizi Allah ile aldatmasın. Şüphesiz kıyametin bilgisi ancak Allah katındadır. Yağmuru O indirir, rahimlerde olanı O bilir. Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Hiçbir kimse hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz Allah Alîm'dir, Habîr'dir.”
[لقمان: ٣١/ ٣٣- ٣٤] .
[Lokmân: 31/ 33-34].
هذا خطاب إلهي عام لجميع الناس بالأمر بتقوى الله ﷿، وذلك بالقيام
Bu, bütün insanlara Aziz ve Celil olan Allah'tan sakınmalarını emreden genel bir ilahî hitaptır; bu da yerine getirmekle [olur]
بالفرائض والطاعات، واجتناب المناهي والمحظورات، والأمر بخشية الله وعظمته وسلطانه، والخوف من الحساب يوم القيامة، ذلك اليوم الذي لا يغني فيه والد عن ولد، ولا يدفع عنه شيئا، وكذلك لا يفيد المولود والده شيئا، حتى لو أراد أن يفديه بنفسه لم يقبل منه، لأنه لا يشفع أحد في غيره إلا بإذن من الله، كما قال الله تعالى:
farzları ve taatleri yerine getirmekle, yasaklardan ve haramlardan kaçınmakla; Allah'tan, O'nun azametinden ve saltanatından çekinmeyi ve kıyamet gününün hesabından korkmayı emretmekle [olur]. O gün, hiçbir babanın çocuğuna fayda sağlayamayacağı ve ondan hiçbir şeyi savamayacağı bir gündür; aynı şekilde çocuk da babasına hiçbir fayda veremez, hatta kendi canını onun yerine feda etmek istese bile bu kendisinden kabul edilmez. Çünkü Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibi, Allah'ın izni olmadan hiç kimse bir başkasına şefaat edemez:
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ [البقرة: ٢/ ٢٥٥] . ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ [يونس: ١٠/ ٣] .
{ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ } “O'nun izni olmadan katında kim şefaat edebilir?” [el-Bakara: 2/ 255]. { ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ } “O'nun izni olmaksızın hiçbir şefaatçi yoktur.” [Yûnus: 10/ 3].
ولا يفيد في ذلك اليوم إلا العمل الصالح المقدّم في الدنيا.
O gün, dünyada önceden takdim edilmiş salih amelden başka hiçbir şey fayda vermez.
ولا يشك أحد في حدوث ذلك اليوم، فإن وعد الله بالقيامة والحساب والجزاء أمر منجز ومؤكد الحصول، فلا تخدعنكم أيها الناس زخارف الحياة الدنيا، فتطمئنوا فيها، وتميلوا إليها، تاركين الاستعداد للآخرة، ولا يخدعنكم الشيطان بحلم الله وإمهاله، والاعتماد على الأماني والتعرض للمغفرة، وعدم الاكتراث بالمعصية، ونسيان الآخرة، كما جاء في آية أخرى: يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً [النساء: ٤/ ١٢١] . والغرور: الشيطان، في تفسير مجاهد والضحاك، أو هو الأمل والتسويف، أو التطميع بما لا يحصل. وقال سعيد بن جبير: معنى الآية أن تعمل المعصية وتتمنى المغفرة.
O günün gerçekleşeceğinden hiç kimse şüphe etmesin; çünkü Allah'ın kıyamet, hesap ve ceza/mükâfat konusundaki vaadi kesinleşmiş ve gerçekleşmesi muhakkak bir iştir. Ey insanlar! Sakın dünya hayatının süsleri sizi aldatmasın da ahiret hazırlığını terk ederek dünyaya bağlanıp ona meyletmeyesiniz. Şeytan da Allah'ın hilmine ve mühlet vermesine, kuru temennilere güvenmeye, bağışlanma beklentisine, günaha aldırış etmemeye ve ahireti unutmaya sevk ederek sizi sakın aldatmasın. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً } “[Şeytan] onlara vaat eder ve onları kuruntulara düşürür. Oysa şeytanın onlara vaadi bir aldatmacadan başka bir şey değildir.” [en-Nisâ: 4/ 121]. Mücâhid ve ed-Dahhâk'ın tefsirinde Garûr (الْغَرُورُ): Şeytandır; yahut o, boş umut ve ertelemedir veya gerçekleşmeyecek şeylerle heveslendirmektir. Saîd b. Cübeyr şöyle demiştir: Ayetin anlamı; günah işleyip bağışlanmayı ummandır.
ثم أخبر الله تعالى عن اختصاصه بالعلم بمفاتيح الغيب الخمسة، فلا يعلم بها أحد إلا الله، وإن شاء أعلم بها سواه وهي:
Sonra Allah Teâlâ, gaybın beş anahtarına dair ilmin sadece Kendisine mahsus olduğunu haber vermiştir; bunları Allah'tan başka hiç kimse bilemez, dilerse Kendisinden başkasına bildirir. Bunlar şunlardır:
- العلم بتوقيت حدوث يوم القيامة، فلا يعلم أحد وقت ذلك اليوم، لا ملك مقرّب، ولا نبي مرسل.
- Kıyamet gününün gerçekleşme vaktinin ilmi; ne mukarreb (yakın) bir melek ne de gönderilmiş bir peygamber o günün vaktini bilemez.
- وإنزال الغيث، أي المطر، فلا يعلم أحد بوقت نزول المطر ومكانه بالضبط، فإن أمر الله به، علمه الملك الموكل بإنزاله وهو ميكائيل أو غيره.
- Gaysın, yani yağmurun indirilmesi; hiç kimse yağmurun tam olarak iniş vaktini ve yerini bilemez. Allah onun [yağmasını] emrettiğinde, onu indirmekle görevli melek —ki o Mîkâîl veya başkasıdır— bunu bilir.
- والعلم بخواص الأجنة في الأرحام من طبائع وصفات وتمام خلقه ونقصها، وأما معرفة الذكورة والأنوثة بالتجربة أو بالتصوير أو بالتحليل الحديث، فلا يغير شيئا من علم الله بجملة المعلومات المتعلقة بالجنين.
- Rahimlerdeki ceninlerin tabiatları, nitelikleri, yaratılışlarının tam veya eksik olması gibi hususi hallerinin ilmi. Erkeklik ve dişiliğin tecrübe, görüntüleme veya modern tahlillerle bilinmesi ise Allah'ın ceninle ilgili bütün bilgileri kuşatan ilmini hiçbir şekilde değiştirmez.
- والعلم بمكاسب النفس وما تجنيه من خير أو شر في يوم غد، في الدنيا والآخرة.- والعلم بموضع موت النفس، في بلدها أو في غيرها من البلاد، وختم الله بيان هذه المواضع الخمسة بقوله تعالى: إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ أي إن علم الله علم شامل مطلق، لا يختص بهذه الأمور الخمسة، بل إنه سبحانه عليم بكل ظاهر وباطن، خبير بكل ما يتعلق بالأشياء.
- Nefsin dünyada ve ahirette yarın elde edeceği kazançların ve işleyeceği hayır veya şerrin ilmi. - Nefsin kendi memleketinde veya başka bir beldede nerede öleceğinin ilmi. Allah Teâlâ bu beş hususun açıklamasını { إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ } “Şüphesiz Allah Alîm'dir, Habîr'dir.” buyruğuyla tamamlamıştır. Yani Allah'ın ilmi kapsamlı ve mutlaktır; sadece bu beş konuya mahsus değildir. Bilakis O Subhânehu, her açığı ve gizliyi hakkıyla bilen (Alîm), eşyaya taalluk eden her şeyden tam haberdar olandır (Habîr).
وسبب نزول هذه الآية: هو ما أخرج ابن جرير الطبري وابن أبي حاتم عن مجاهد قال: جاء رجل من أهل البادية هو الحارث بن عمرو، فقال: إن امرأتي حبلى فأخبرني بما تلد، وبلادنا مجدبة، فأخبرني متى ينزل الغيث، وقد علمت متى ولدت، فأخبرني متى أموت؟ فأنزل الله: إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ الآية.
Bu ayetin iniş sebebi şudur: İbn Cerîr et-Taberî ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre, o şöyle demiştir: Çöl ehlinden el-Hâris b. Amr adında bir adam gelip: “Eşim hamiledir, ne doğuracağını bana haber ver! Beldemiz kuraktır, yağmurun ne zaman yağacağını bana bildir! Ne zaman doğduğumu bildim, ne zaman öleceğimi bana haber ver?” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ } “Şüphesiz kıyametin bilgisi ancak Allah katındadır...” ayetini indirdi.