Binûn

Sebe' Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فقل أيها الرسول في الرد عليهم: إن الله يمنح الرزق أو المال لمن أحب ولمن لم يحب، فيغني من يشاء، ويفقر من يشاء، ولكن أكثر الناس مثلكم لا يعلمون حقيقة

Ey Peygamber! Onlara cevap olarak de ki: Şüphesiz Allah, rızkı yahut malı sevdiğine de sevmediğine de bahşeder; dilediğini zengin kılar, dilediğini fakirleştirir. Fakat insanların çoğu -sizin gibi- [işin] hakikatini bilmezler.

سنة الله في خلقه، فقياسكم الآخرة على الدنيا خطأ محض، وليس الأمر كما ظننتم، بل بسط الرزق وتقديره أو تقتيره معلّق بالمشيئة الإلهية، في الكافر والمؤمن، وليس ذلك دليلا على رضا الله والقرب منه، لأنه قد يعطي الرزق أملا واستدراجا، ولأن أساس التقرب من الله هو الإيمان والعمل الصحيح فقط.

Allah'ın yaratıklarındaki sünnetini [bilmezler]. Sizin ahireti dünyaya kıyas etmeniz katıksız bir hatadır ve mesele sandığınız gibi değildir. Bilakis rızkın bol verilmesi veya daraltılıp kısılması kâfirde de müminde de ilahî iradeye bağlıdır. Bu durum Allah'ın rızasına ve O'na yakınlığa delil değildir; çünkü O, rızkı bir mühlet vermek ve derece derece helake yaklaştırmak için de verebilir. Zira Allah'a yakınlaşmanın yegâne esası yalnızca iman ve doğru ameldir.

وليست كثرة أموالكم وأولادكم دليلا على محبة الله لكم ورضاه عنكم، ولا هي مما تقربكم إلى رحمتنا وفضلنا، لأن التقريب إنما هو بالإيمان والعمل الصالح، فالمؤمنون بالله ورسله وكتبه واليوم الآخر، الذين يعملون صالح الأعمال من أداء الفرائض والطاعات هم المقربون لله تعالى.

Mallarınızın ve evlatlarınızın çokluğu, Allah'ın sizi sevdiğine ve sizden razı olduğuna delil olmadığı gibi, sizi bizim rahmetimize ve lütfumuza yaklaştıracak şey de değildir. Çünkü yakınlık ancak iman ve salih amel iledir. Allah'a, peygamberlerine, kitaplarına ve ahiret gününe iman eden ve farzları yerine getirip itaat ederek salih ameller işleyenler, Allah Teâlâ'ya yakın olan kimselerdir.

أما الذين يحاولون الطعن بآياتنا مغالبين زاعمين التفوق، فهم جميعا مقدّمون للعذاب، من غير مهرب ولا إفلات، وبيان حال هؤلاء المؤمنين بعد بيان حال الكافرين وتوضيح جزاء كل فريق، ليظهر تباين المنازل، وتكون المقارنة حافزا على الاستقامة، وترك الضلالة.

Üstün geleceklerini ve galebe çalacaklarını zannederek ayetlerimizi boşa çıkarmaya çalışanlara gelince, onların hepsi kaçış ve kurtuluş olmaksızın azabın içine atılacaklardır. Kâfirlerin durumunun açıklanmasından sonra bu müminlerin durumunun açıklanması ve her iki grubun mükâfat ve cezasının beyan edilmesi; mertebelerin farklılığının ortaya çıkması ve yapılan karşılaştırmanın istikamete yönelip sapıklığı terk etmeye bir teşvik olması içindir.

ثم أوضح الله تعالى نظامه في الإمداد بالرزق، فأمر نبيه أن يقول: إن ربي وحده هو الذي يوسع الرزق على من يريد من عباده، ويضيّقه على من يريد، على وفق ما يجده من الحكمة السديدة التي لا يدركها سواه.

Sonra Allah Teâlâ rızık verme konusundaki nizamını açıkladı ve Peygamberi'ne şöyle demesini emretti: Kullarından dilediğine rızkı bollaştıran ve dilediğine de kendisinden başkasının kavrayamayacağı isabetli bir hikmet doğrultusunda daraltan yalnızca benim Rabbimdir.

وليطمئن كل إنسان على رزقه، فكل ما تنفقونه أيها الناس في فعل الخير، فالله يعوضه عليكم بالبديل في الدنيا، أو بالجزاء في الآخرة، والله هو الرازق في الحقيقة، وما مساعي الناس إلا وسائط وأسباب، وهذا تزهيد في الدنيا، وترغيب في عمل الخير، والإنفاق في مرضاة الله تعالى.

Her insan rızkı konusunda gönlünü ferah tutsun. Ey insanlar! Hayır yolunda harcadığınız her şeyin karşılığını Allah size dünyada bir bedel veya ahirette bir mükâfat olarak verecektir. Gerçekte rızık veren Allah'tır; insanların çabaları ise ancak birer vasıta ve sebeptir. Bu durum, dünyaya karşı zahit olmaya, hayır işlemeye ve Allah Teâlâ'nın rızası yolunda harcamaya bir teşviktir.

حال الكفار يوم القيامة

Kâfirlerin Kıyamet Günündeki Durumu

إذا لم يستجب الكافر لمنطق العقل ودلالة الحجة والبرهان، كان جاهلا غبيا، فلا ينفع معه الا التهديد والوعيد، لذا سلك القرآن الكريم هذا المسلك حينما لم يصغ المشركون لنداء العقل والمنطق، وأصروا على الكفر والضلال، فاستحقوا الوعيد والإنذار، والتخويف بالعذاب الشديد يوم القيامة، لا على مجرد تكذيبهم النبي، بل على افترائهم ووصفهم الوحي والنبوة بالإفك المفترى، أو السحر الواضح، دون أن يكون لهم دليل مقبول على ذلك من كتاب منير، أو منذر مبين، وكانوا مثل من تقدمهم من الأقوام الذين كذبوا الرسل، مع أنهم لم يبلغوا في القوة والنعم والتفوق وكثرة المال عشر معشار من قبلهم، وصف الله تعالى هذه الأوضاع بما يأتي:

Kâfir kimse aklın mantığına, delil ve bürhanın gösterdiği yola icabet etmediğinde cahil ve ahmak biri olur; artık ona tehdit ve uyarıdan başkası fayda vermez. İşte bu sebeple müşrikler aklın ve mantığın çağrısına kulak vermeyip küfür ve sapıklıkta ısrar ettiklerinde Kur'ân-ı Kerîm bu yolu izlemiştir. Böylece onlar sadece Peygamber'i yalanladıkları için değil; vahyi ve peygamberliği uydurulmuş bir yalan veya apaçık bir büyü olarak niteleyip iftira ettikleri için, ellerinde bunu destekleyen aydınlatıcı bir kitaptan ya da apaçık bir uyarıcıdan kabul edilebilir bir delil bulunmaksızın, kıyamet gününde şiddetli bir azapla korkutulmayı, tehdit ve uyarıyı hak etmişlerdir. Onlar güç, nimet, üstünlük ve mal çokluğu bakımından kendilerinden öncekilerin onda birine bile ulaşamamışken, peygamberleri yalanlayan geçmiş kavimler gibi oldular. Allah Teâlâ bu durumları şöyle tasvir etmiştir:

[سورة سبإ (٣٤) : الآيات ٤٠ الى ٤٥]

[Sebe Suresi (34), 40 ila 45. Ayetler]

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَهؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ (٤٠) قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ (٤١) فَالْيَوْمَ لا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَلا ضَرًّا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ (٤٢) وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالُوا ما هذا إِلاَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كانَ يَعْبُدُ آباؤُكُمْ وَقالُوا ما هذا إِلاَّ إِفْكٌ مُفْتَرىً وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ إِنْ هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ (٤٣) وَما آتَيْناهُمْ مِنْ كُتُبٍ يَدْرُسُونَها وَما أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذِيرٍ (٤٤)

{ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَهؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ (٤٠) قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ (٤١) فَالْيَوْمَ لا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَلا ضَرًّا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ (٤٢) وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالُوا ما هذا إِلاَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كانَ يَعْبُدُ آباؤُكُمْ وَقالُوا ما هذا إِلاَّ إِفْكٌ مُفْتَرىً وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ إِنْ هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ (٤٣) وَما آتَيْناهُمْ مِنْ كُتُبٍ يَدْرُسُونَها وَما أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذِيرٍ (٤٤) } “O gün Allah onların hepsini bir araya toplar, sonra meleklere: ‘Bunlar mı size tapıyorlardı?’ der. [Melekler] derler ki: ‘Seni tenzih ederiz; bizim velimiz onlar değil, sensin. Hayır, onlar cinlere tapıyorlardı; çoğu onlara inanıyordu.’ İşte bugün birinizin diğerine ne bir fayda ne de bir zarar vermeye gücü yeter. Biz de o zulmedenlere: ‘Yalanlamakta olduğunuz o ateşin azabını tadın!’ deriz. Onlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: ‘Bu, sizi atalarınızın taptığı şeylerden alıkoymak isteyen bir adamdan başkası değildir.’ Ve dediler ki: ‘Bu uydurulmuş bir yalandan başka bir şey değildir.’ İnkâr edenler, hak kendilerine geldiğinde: ‘Bu, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir’ dediler. Halbuki biz onlara okuyup inceleyecekleri kitaplar vermedik ve senden önce onlara hiçbir uyarıcı da göndermedik.”

وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ (٤٥)

{ وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ (٤٥) } “Kendilerinden öncekiler de yalanlamışlardı. Halbuki bunlar, onlara verdiklerimizin onda birine bile ulaşamamışlardı. Buna rağmen resullerimi yalanladılar; peki, beni inkâr edişin cezası nasıl oldu?”

هذه آيات وعيد للكفار، فيوم يجمع الله تعالى العابدين والمعبودين، والقادة والأتباع، ثم يسأل الله الملائكة الذين عبدتهم جماعات وثنية: أهؤلاء كانوا يعبدونكم، وأنتم أمرتموهم بعبادتكم؟ وهذا سؤال تقريع وتوبيخ أمام الخلائق،

Bu ayetler kâfirlere yönelik bir tehdittir. Yüce Allah'ın tapanları ve tapılanları, önderleri ve tâbileri toplayacağı günde Allah, putperest toplulukların kendilerine taptığı meleklere şöyle soracaktır: Şunlar size mi tapıyorlardı ve siz mi onlara kendinize tapmalarını emrettiniz? Bu, bütün mahlûkatın huzurunda yapılan bir azarlama ve kınama sorusudur,

ليسمع الآخرون. فقالت الملائكة: سبحانك، أي تنزيها لك يا رب عن الشريك وعما فعل هؤلاء الكفرة، نحن عبيدك، وأنت مولانا وناصرنا، ومتولي أمورنا، ونتبرأ إليك منهم، ولم نتخذهم عابدين، بل إنهم كانوا يعبدون الشياطين، أكثرهم مصدّقون بهم، فيما يلقون إليهم من الوساوس والأكاذيب. فقولهم أَنْتَ وَلِيُّنا يريدون به البراءة من أن يكون لهم علم أو رضا أو مشاركة في أن يعبدهم البشر.

başkaları da işitsin diyedir. Melekler derler ki: 'Sübhâneke', yani ey Rabbimiz! Seni ortak koşulmaktan ve bu kâfirlerin yaptıklarından tenzih ederiz. Bizler senin kullarınız; bizim dostumuz, yardımcımız ve işlerimizi üstlenen sensin. Onlardan sana sığınarak uzaklaşırız, biz onları tapanlar edinmedik. Bilakis onlar şeytanlara tapıyorlardı; onların çoğu, şeytanların kendilerine fısıldadığı vesveseleri ve yalanları tasdik ediyordu. Meleklerin: { أَنْتَ وَلِيُّنا } "Bizim velimiz sensin" sözüyle kastettikleri, insanların kendilerine tapmasında bir bilgileri, rızaları veya ortaklıkları bulunmasından beri olduklarını açıklamaktır.

ثم يعلن الله إفلاس المشركين، ففي يوم القيامة لا يملك أحدهم للآخر نفعا ولا ضرا، ولا يتحقق لهم منفعة من الأصنام والمعبودين، ولا يجلبون لهم ضررا أو سوءا.

Sonra Allah müşriklerin iflasını ilan eder; kıyamet gününde onlardan biri diğerine ne bir fayda ne de bir zarar vermeye güç yetirebilir. Ne putlardan ve tapılanlardan kendilerine bir menfaat sağlanır ne de bunlar kendilerine bir zarar veya kötülük getirebilir.

وحينئذ يقول الله توبيخا وتقريعا للذين ظلموا أنفسهم بالشرك والضلال: ذوقوا عذاب جهنم، الذي كنتم تكذبون بوقوعه في الدنيا، فأنتم الآن في حميم النار، وفي لظى السعير.

İşte o zaman Allah, şirk ve sapıklıkla kendilerine zulmedenleri azarlayıp kınayarak şöyle der: Dünyadayken gerçekleşmesini yalanladığınız cehennem azabını tadın! Artık siz kaynar suyun ve alevli ateşin içindesiniz.

وأسباب استحقاق الكفار نار جهنم ثلاثة: الطعن بالنبي ﷺ، وبالقرآن المجيد، وبالإسلام كله.

Kâfirlerin cehennem ateşini hak etmelerinin üç sebebi vardır: Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) dil uzatmak, yüce Kur'an'a dil uzatmak ve İslam'ın bütününe dil uzatmak.

أما الطعن بالنبي: فإذا تليت عليهم آيات القرآن الواضحة الدالة على إثبات التوحيد، وإبطال الشرك قالوا: ما هذا الرجل، أي محمد إلا رجل يريد صرفكم عن دين الآباء والأجداد من عبادة الأصنام.

Peygamber'e dil uzatmalarına gelince: Kendilerine tevhidi ispat edip şirki iptal eden Kur'an'ın apaçık ayetleri okunduğu zaman: 'Bu adam, yani Muhammed, sizi atalarınızın ve dedelerinizin putlara tapma dininden vazgeçirmek isteyen bir adamdan başkası değildir' dediler.

وأما الطعن بالقرآن: فإنهم يقولون أيضا: ما هذا الكتاب، أي القرآن إلا إفك مفترى، أي كذب مختلق من قبل محمد، ويدعي أنه من عند الله.

Kur'an'a dil uzatmalarına gelince: Onlar ayrıca şöyle diyorlardı: 'Bu kitap, yani Kur'an, ancak uydurulmuş bir iftiradır; yani Muhammed tarafından uydurulan ve Allah katından olduğu iddia edilen bir yalandır.'

وأما الطعن بالإسلام كله: فإنهم يقولون: ما هذا الدين أو الإسلام إلا سحر ظاهر، بما اشتمل عليه من استجلاب النفوس واستمالة الأسماع. تعالى الله عن أقوالهم، وتنزه شرع الله عن طعنهم.

İslam'ın bütününe dil uzatmalarına gelince: Onlar şöyle diyorlardı: 'Nefisleri cezbetmesi ve kulakları büyülemesi bakımından bu din veya İslam, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir.' Allah onların sözlerinden yücedir; Allah'ın şeriatı da onların dil uzatmasından münezzehtir.

إنهم يقولون بآرائهم الباطلة هذه الأقوال، من وصف كتاب الله بالسحر أو

Onlar batıl görüşleriyle Allah'ın kitabını büyü veya

الافتراء، وليس لهم دليل أصلا على ما زعموا، فلم ينزل الله عليهم كتابا قبل القرآن يقرر لهم دينا، ولم يرسل الله إليهم نبيا قبل محمد ﷺ يدعوهم إلى الحق، ولم يبعث الله لهم منذرا ينذرهم عذاب الله.

iftira olarak niteleyen bu sözleri söylüyorlar; oysa iddia ettikleri şeye dair hiçbir delilleri yoktur. Zira Allah Kur'an'dan önce onlara bir din belirleyen hiçbir kitap indirmemiş, Muhammed'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) önce onları hakka davet eden bir peygamber göndermemiş ve kendilerini Allah'ın azabıyla uyaracak bir uyarıcı da yollamamıştır.

ولا قيمة لتكذيبهم وتشنيعهم، فلقد كذّبت بالرسل قبلهم أقوام كقوم نوح وعاد وثمود، ولم يبلغوا بقوتهم وماليتهم عشر ما آتى الله السابقين من ذلك، فلم يمنع ذلك عنهم عذاب الله، وكيف كان إنكاري الشديد عليهم؟

Onların yalanlamalarının ve çirkin sözlerinin hiçbir kıymeti yoktur. Nitekim onlardan önce Nûh, Âd ve Semûd kavimleri gibi topluluklar da resulleri yalanlamıştı. Bunlar güç ve servet bakımından Allah'ın öncekilere verdiklerinin onda birine bile ulaşamamışlardı; yine de bu durum Allah'ın azabını onlardan savamadı. Peki, benim şiddetli inkârım ve cezalandırmam nasıl oldu?

وقوله تعالى: فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ تعظيم للأمر، وليس استفهاما مجردا، وفي هذا تهديد لقريش، أي إنهم معرّضون لنكير وعذاب مثله، فما جرى على المثيل يجري على مثيله، لتساويهما في سبب العقاب، فيتساويان في الحكم والجزاء.

Allah Teâlâ'nın: { فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ } “Peki, beni inkâr edişin cezası nasıl oldu?” buyruğu, meselenin büyüklüğünü belirtmek içindir; kuru bir soru değildir. Bunda Kureyş'e bir tehdit vardır; yani onlar da benzer bir cezalandırma ve azapla karşı karşıyadırlar. Çünkü bir emsale uygulanan hüküm diğer emsale de uygulanır; zira cezanın sebebinde eşit oldukları için hüküm ve cezada da eşit olurlar.

إن وضع المكذبين لرسول الله مجرد استكبار وعناد، وهم يعرفون الحق معرفة تامة، ولكنهم يحيدون عنه من غير حجة بينة، ولا دليل بيّن، ولا عذر لهم إلا التقليد المتوارث للآباء والأجداد، وإهمال عقولهم وتفكيرهم ووعي ظروف المستقبل.

Allah'ın Resulü'nü yalanlayanların durumu sırf kibir ve inattan ibarettir. Onlar hakkı tam bir bilgiyle bilirler, fakat açık bir hüccet ve apaçık bir delil olmaksızın ondan yüz çevirirler. Atalarından miras kalan taklitten, akıllarını, tefekkürlerini ve geleceğin şartlarını idrak etmeyi terk etmekten başka hiçbir mazeretleri de yoktur.

الدعوة إلى الإيمان والعبادة والنبوة

İmana, İbadete ve Peygamberliğe Davet

أمر الله نبيه بدعوة الناس قاطبة إلى عبادة الله تعالى وطاعته والإخلاص له، والنظر في حقيقة نبوته هو، والإيمان بالقرآن والقيامة والحساب والجزاء، وذلك لإنقاذ أنفسهم من العذاب الأليم، والبعد عن دائرة الكفر ومفاسده، والضلال ومذاهبه، والسير في فلك الحق ونفعه، والبعد عن الباطل وخسرانه، قبل أن يأتي يوم القيامة، فلا ينفعهم إيمان بالقرآن والنبي محمد ﷺ، لأن الآخرة دار الحساب والجزاء، والدنيا دار التكليف والاختبار، وهذا صريح الآيات الآتية:

Allah, Peygamberi'ne bütün insanları Allah Teâlâ'ya ibadet etmeye, O'na itaat edip ihlaslı olmaya, kendi peygamberliğinin hakikatini düşünmeye, Kur'an'a, kıyamete, hesaba ve mükâfat-cezaya iman etmeye davet etmesini emretti. Bu; kıyamet günü gelip çatmadan, Kur'an'a ve Peygamber Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) imanın kendilerine fayda vermeyeceği o an gelmeden önce kendilerini acı azaptan kurtarmaları, küfür dairesinden ve onun fesatlarından, sapıklıktan ve yollarından uzaklaşmaları, hakkın yörüngesinde ve menfaatinde yürümeleri, batıldan ve hüsranından sakınmaları içindir. Zira ahiret hesap ve ceza yurdu, dünya ise mükellefiyet ve imtihan yurdudur. Aşağıdaki ayetler bunu açıkça ifade etmektedir:

[سورة سبإ (٣٤) : الآيات ٤٦ الى ٥٤]

[Sebe Suresi (34), 46 ila 54. Ayetler]

قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَفُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ (٤٦) قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٤٧) قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (٤٨) قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَما يُعِيدُ (٤٩) قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (٥٠)

{ قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَفُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَدِيدٍ (٤٦) قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٤٧) قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (٤٨) قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَما يُبْدِئُ الْباطِلُ وَما يُعِيدُ (٤٩) قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّما أَضِلُّ عَلى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِما يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (٥٠) } “De ki: ‘Size sadece tek bir öğüt veriyorum: Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalkmanız, sonra da iyice düşünmenizdir. Arkadaşınızda hiçbir delilik yoktur. O, şiddetli bir azabın öncesinde sizin için ancak bir uyarıcıdır.’ De ki: ‘Sizden bir ücret istemişsem o sizin olsun. Benim mükâfatım ancak Allah'a aittir. O, her şeye şahittir.’ De ki: ‘Şüphesiz Rabbim hakkı ortaya koyar. O, gaybları hakkıyla bilendir.’ De ki: ‘Hak geldi; artık batıl ne bir şey başlatabilir ne de geri getirebilir.’ De ki: ‘Eğer saparsam ancak kendi aleyhime sapmış olurum. Eğer doğru yolu bulursam bu da Rabbimin bana vahyettiği sayesindedir. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, çok yakındır.’”

وَلَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ (٥١) وَقالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٥٢) وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٥٣) وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ما يَشْتَهُونَ كَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ (٥٤)

{ وَلَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ (٥١) وَقالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٥٢) وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ (٥٣) وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ ما يَشْتَهُونَ كَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ (٥٤) } “Onların korkuya kapıldıkları anı bir görsen! Artık kaçış yoktur ve yakın bir yerden yakalanmışlardır. Ve: ‘Ona iman ettik’ dediler; fakat uzak bir yerden [imana] ulaşmak onlar için nereden mümkün olsun? Halbuki daha önce onu inkâr etmişlerdi ve uzak bir yerden gayba taş atıyorlardı. Tıpkı daha önce benzerlerine yapıldığı gibi, kendileriyle arzuladıkları şeylerin arasına set çekildi. Çünkü onlar derin bir şüphe içindeydiler.”

المعنى: قل أيها النبي للمشركين: أحذركم عاقبة السوء، وآمركم بخصلة أو قضية واحدة: وهي التأمل والنظر في حقيقة النبوة، وعبادة الله تعالى، وفي طاعته، إما مثنى (اثنين اثنين) وإما فرادى (واحد واحد) لأن الاجتماع الكثير يشوش الفكر، وينشر الغوغائية، وحينئذ تعلمون أن صاحبكم ليس بساحر ولا مجنون، وإنما هو نبي مؤيد من عند الله بالمعجزات المصدقة له، وأنه منذركم ومخوفكم ما ينتظركم من عذاب شديد على النفوس يوم القيامة.

Anlamı şudur: Ey Peygamber! Müşriklere de ki: 'Sizi kötü akıbete karşı uyarıyorum ve size tek bir hasleti ya da meseleyi emrediyorum: O da peygamberliğin hakikati, Allah Teâlâ'ya ibadet ve O'na itaat hususunda ya ikişer ikişer (ikişer kişi olarak) ya da birer birer (tek başına) derinlemesine tefekkür edip bakmanızdır. Zira kalabalık toplanmalar zihni bulandırır ve kargaşa yayar. İşte o zaman arkadaşınızın büyücü veya mecnun olmadığını, bilakis Allah katından kendisini doğrulayan mucizelerle desteklenmiş bir peygamber olduğunu ve kıyamet gününde nefislere çok ağır gelecek şiddetli bir azabın öncesinde sizi uyarıp korkutan biri olduğunu anlarsınız.'

وقل أيها النبي أيضا للمشركين: لم أطلب منكم أجرا ولا عطاء على أداء رسالة الله ﷿ إليكم، فما ثوابي أو أجري إلا على الله تعالى، والله مطلع على كل شيء، وعالم به، من صدقي بتبليغ الرسالة، وإعلامكم بالنبوة. وهذا أمر من الله تعالى بالتبري من طلب الدنيا وطلب الأجر على الرسالة، وتسليم كل دنيا إلى أهلها والتوكل على الله في الأجر، والإقرار بأنه شاهد على كل شيء من أفعال البشر وأقوالهم وغير ذلك. إن ربي عالم الغيب والشهادة يصطفي للنبوة من يشاء ويرسل جبريل بالوحي إلى من يشاء من عباده.

Ey Peygamber! Müşriklere yine şöyle de: “Allah azze ve celle’nin risaletini size tebliğ etmem karşılığında sizden hiçbir ücret veya bağış istemedim; benim mükâfatım ya da ücretim ancak Allah Teâlâ’ya aittir. Allah, risaleti tebliğ hususundaki sadakatim ve peygamberliği size bildirmem de dâhil olmak üzere her şeye muttalidir ve her şeyi bilmektedir.” Bu, dünyalığı talep etmekten ve risalet karşılığında ücret istemekten beri olmaya, bütün dünyayı ehline bırakmaya, ecir hususunda Allah’a tevekkül etmeye ve O’nun insanların fiilleri, sözleri ve bundan başka her şeye şahit olduğunu ikrar etmeye yönelik Allah Teâlâ’dan gelen bir emirdir. Şüphesiz gaybı ve görünen âlemi bilen Rabbim, peygamberlik için dilediğini seçer ve kullarından dilediğine Cebrail’i vahiyle gönderir.

وقل كذلك أيها النبي للمشركين: جاء الدين الحق، وهو الإسلام الذي سيعلو على كل الدنيا، وآيات القرآن، وما يصنع الباطل شيئا، والباطل: الكذب والكفر.

Aynı şekilde ey Peygamber, müşriklere de ki: 'Bütün dünyaya üstün gelecek olan hak din, yani İslam ve Kur'an ayetleri geldi; artık batıl hiçbir şey yapamaz.' Batıl; yalan, küfür

ونحوه، استعار له الإبداء والإعادة، ونفاهما عنه.

ve benzeridir. [Ayet] başlatma ve geri getirme fiillerini onun için istiare yoluyla kullanmış ve bunları ondan nefyetmiştir.

وقل أيضا أيها الرسول لأهل الشرك: إن انحرفت عن الهدى ودين الحق، فإن إثم انحرافي على نفسي، وإن وفّقت للحق، فبسبب ما أوحى إلي ربي من الهداية والتوحيد والاستقامة، إنه سبحانه تام السمع لقولي وقولكم، قريب مني ومنكم، يعلم الهدى والضلالة، ويجازي كل إنسان بما يستحق.

Yine ey Resul, şirk ehline de ki: 'Eğer hidayetten ve hak dinden saparsam, sapmamın günahı kendi aleyhimedir. Şayet hakka muvaffak olursam bu da Rabbimin bana vahyettiği hidayet, tevhid ve istikamet sayesindedir. Şüphesiz O Subhânehû, benim sözümü de sizin sözünüzü de eksiksiz işitendir; bana da size de yakındır; hidayeti ve sapıklığı bilir ve her insana hak ettiğinin karşılığını verir.'

ولو رأيت أيها النبي هؤلاء الكفار حين خافوا عند البعث والنشر من القبور، ثم الحشر، وعند رؤية ألوان العذاب الشديد، لرأيت العجب، فهم لا يتمكنون من الهرب والنجاة، ويؤخذون فورا من مكان قريب إلى نار جهنم، أي إنهم قريبون من ذلك لتناول القدرة الإلهية لهم حيث كانوا. فتدل الآية على معنى التعجب من حالهم، إذا فزعوا من أخذ الله إياهم، ولم يتمكن أحد منهم من الإفلات.

Ey Peygamber! Bu kâfirlerin kabirlerden dirilip yayılma anında, sonra haşirde ve şiddetli azap çeşitlerini gördüklerinde kapıldıkları korkuyu bir görseydin, şaşılacak bir şey görürdün! Onlar kaçmaya ve kurtulmaya güç yetiremezler, cehennem ateşine yakın bir yerden derhal yakalanırlar; yani nerede olurlarsa olsunlar ilahî kudret onları yakalayacağı için o azaba pek yakındırlar. Ayet, Allah'ın onları yakalamasından ötürü dehşete düştükleri ve içlerinden hiçbirinin kaçıp kurtulamadığı andaki hallerine karşı bir hayret anlamı ifade eder.

وقال الكفار حين الأخذ للعذاب: لقد آمنا بمحمد ﷺ وشرعه والقرآن، ولكن كيف لهم تعاطي الإيمان أو نيله، وقد بعدوا عن محل قبوله، أي أنّى لهم تناول مرادهم، وقد بعدوا عن مكان إمكان ذلك. وكيف يظفرون بالإيمان في الآخرة، وقد كفروا بالحق والقرآن والرسل في الدنيا؟ وكانوا يرجمون بالظن بقولهم: سحر وافتراء وغير ذلك، ويتكلمون بلا حجة ولا برهان، ويرمون بظنونهم الرسول وكتاب الله، وذلك غيب عنهم. وحيل بينهم وبين شهواتهم في الدنيا، وبين ما طلبوه في الآخرة، فمنعوا منه. والمراد أنه حيل بينهم وبين الإيمان، والتوبة، والرجوع إلى الأمانة والعمل الصالح، لأنهم اشتهوه في وقت لا تنفع فيه التوبة.

Kâfirler azap için yakalandıklarında: 'Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem), onun şeriatına ve Kur'an'a iman ettik' derler. Fakat imanın kabul edileceği mahalden bu kadar uzaklaşmışken imanı elde etmeleri veya ona ulaşmaları nereden mümkün olsun? Yani bunun mümkün olduğu mekândan uzaklaşmışken istedikleri şeye ulaşmaları nasıl mümkün olsun? Dünyadayken hakkı, Kur'an'ı ve peygamberleri inkâr etmişlerken ahirette imana nasıl nail olsunlar? Onlar 'büyü, iftira' ve benzeri sözlerle zanna dayalı tahminlerde bulunuyor, delilsiz ve bürhansız konuşuyor, kendilerine gayb olan hususlarda Resul'e ve Allah'ın kitabına zanlarıyla dil uzatıyorlardı. Dünyadaki arzuları ile ahirette talep ettikleri şeylerin arasına set çekildi ve bundan engellendiler. Kastedilen şudur: Tevbenin fayda vermeyeceği bir zamanda arzuladıkları için imanın, tevbenin, emanete ve salih amele dönmenin arasına engel konulmuştur.

وقد فعلنا بهم ذلك، كما فعلنا بأمثالهم من كفار الأمم الماضية، إنهم كانوا جميعا في الدنيا في شك وريبة من أمر الرسل، ومطالبتهم بالتوحيد، وإثباتهم البعث والجزاء، والشرائع والأحكام. والأشياع: الفرق المشابهة لهم من كل أمة، جمع شيعة.

Geçmiş ümmetlerin kâfirlerinden olan benzerlerine yaptığımız gibi onlara da böyle yaptık. Çünkü onların hepsi dünyada peygamberlerin durumu, onların tevhid talebi, dirilişi, mükâfatı, şeriatları ve hükümleri ispat etmeleri hususunda derin bir şüphe ve tereddüt içindeydiler. Eşyâ': Her ümmetten onlara benzeyen fırkalar demektir; şîa kelimesinin çoğuludur.