وَقالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ (٣٦) أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَكَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ (٣٧) وَقالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ (٣٨) يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ (٣٩) مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ (٤٠)
{ وَقالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ (٣٦) أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَكَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاَّ فِي تَبابٍ (٣٧) وَقالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ (٣٨) يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دارُ الْقَرارِ (٣٩) مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ (٤٠) } “Firavun dedi ki: Ey Hâmân! Bana yüksek bir kule yap, belki yollara ulaşırım; göklerin yollarına da Musa'nın ilahını görürüm. Doğrusu ben onu yalancı sanıyorum. İşte böylece Firavun'a kötü ameli süslü gösterildi ve o yoldan alıkonuldu. Firavun'un tuzağı hüsrandan başka bir şey olmadı. İman eden kimse dedi ki: Ey kavmim! Bana uyun, sizi doğru yola ileteyim. Ey kavmim! Bu dünya hayatı ancak geçici bir menfaattir; ahiret ise asıl durulacak yurttur. Kim bir kötülük yaparsa, ancak onun misliyle cezalandırılır. Erkek veya kadın, kim de mümin olarak salih amel işlerse, işte onlar cennete girerler ve orada hesapsız rızıklandırılırlar.”
وَيا قَوْمِ ما لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ (٤١) تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ ما لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ (٤٢) لا جَرَمَ أَنَّما تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيا وَلا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحابُ النَّارِ (٤٣) فَسَتَذْكُرُونَ ما أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ (٤٤) فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا وَحاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ (٤٥)
{ وَيا قَوْمِ ما لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ (٤١) تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ ما لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ (٤٢) لا جَرَمَ أَنَّما تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيا وَلا فِي الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحابُ النَّارِ (٤٣) فَسَتَذْكُرُونَ ما أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ (٤٤) فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا وَحاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ (٤٥) } “Ey kavmim! Ne oluyor bana ki, ben sizi kurtuluşa çağırıyorum, siz ise beni ateşe çağırıyorsunuz? Siz beni Allah'ı inkâr etmeye ve hakkında hiçbir bilgim olmayan şeyleri O'na ortak koşmaya çağırıyorsunuz; ben ise sizi Azîz ve Ğaffâr olan [Allah]'a çağırıyorum. Şüphe yok ki, sizin beni kendisine çağırdığınız şeyin dünyada da ahirette de bir çağrısı (hükmü) yoktur; dönüşümüz Allah'adır ve haddi aşanlar, işte onlar ateş ehlidirler. Size söylediklerimi yakında hatırlayacaksınız. Ben işimi Allah'a havale ediyorum. Şüphesiz Allah kullarını hakkıyla görendir. Nihayet Allah onu, onların kurdukları tuzakların kötülüklerinden korudu ve kötü azap Firavun ailesini kuşatıverdi.”
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ (٤٦)
{ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَعَشِيًّا وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ (٤٦) } “Onlar sabah akşam ateşe sunulurlar. Kıyamet koptuğu gün de: 'Firavun ailesini en şiddetli azaba sokun!' [denir].”
المعنى: نادى فرعون وزيره هامان والناظر في أموره قائلا: يا هامان ابن لي قصرا مشيدا عاليا، لعلي أصل إلى طريق السماء، فأبحث عن إله موسى، وهو لا يريد بذلك إلا الاستهزاء منه وإنكار رسالته، وإني لأظن موسى كاذبا في ادعائه بأن له إلها غيري.
Anlamı: Firavun veziri ve işlerinin sorumlusu olan Hâmân'a seslenerek şöyle dedi: Ey Hâmân! Bana sağlam ve yüksek bir köşk yap, belki göğün yoluna ulaşırım da Musa'nın ilahını ararım. O bununla sadece onunla alay etmeyi ve risaletini inkâr etmeyi kastetmektedir. Şüphesiz ben, benden başka bir ilahı olduğunu iddia etmesi hususunda Musa'nın bir yalancı olduğunu sanıyorum.
ومثل ذلك التزيين المفرط في الحماقة والبلادة، زين لفرعون الجبار سوء عمله وقبح صنعه، من الشرك والتكذيب، فتمادى في الغي والطغيان، وحجب عن طريق الهدى والعدل والصواب، ولم يكن كيده أو مكره إلا في خسار وضياع، ثم تابع
Ahmaklık ve anlayışsızlıkta aşırıya kaçan bu tür bir süsleme gibi, zorba Firavun'a da şirk ve yalanlamadan ibaret olan kötü ameli ve çirkin işi süslü gösterildi; böylece o, azgınlık ve taşkınlıkta ileri gitti, hidayet, adalet ve doğruluk yolundan alıkonuldu. Onun hilesi ve tuzağı yalnızca hüsran ve ziyan içinde oldu. Sonra devam etti
مؤمن آل فرعون مواعظه لقومه، فقال: يا قومي، اتبعوني فيما أقول لكم وأدعوكم إليه، أدلكم على طريق الرشاد والخير والسداد: وهو اتباع دين الله وأمره. ثم حذرهم من فتنة الدنيا وزهّد فيها، فقال: يا قومي، ليست هذه الحياة الدنيا إلا مجرد متاع يستمتع به قليلا، ثم يزول وينتهي بالموت، وإن الآخرة هي دار الاستقرار والبقاء والخلود، أي إن الدنيا شيء يتمتع به قليلا، وعلى المرء الرغبة في الآخرة.
Firavun ailesinin mümini kavmine öğütlerine devam ederek şöyle dedi: Ey kavmim! Size söylediklerim ve sizi davet ettiğim şeyler hususunda bana uyun, sizi doğru yola, hayra ve istikamete ileteyim; o da Allah'ın dinine ve emrine uymaktır. Sonra onları dünyanın fitnesinden sakındırdı ve dünyaya karşı rağbetsizliğe teşvik ederek şöyle dedi: Ey kavmim! Bu dünya hayatı az bir süre faydalanılan, sonra da yok olup ölümle sona eren geçici bir menfaatten ibarettir. Ahiret ise asıl yerleşme, beka ve ebediyet yurdudur. Yani dünya az bir süre istifade edilen bir şeydir, kişiye gereken ise ahireti arzulamaktır.
من ارتكب معصية، فلا يجزى في الآخرة إلا مثلها، عدلا من الله، ومن عمل العمل الصالح: وهو اتباع أمر الله واجتناب نهي الله، وهو مصدق بالله وبرسله، فهؤلاء هم لا غيرهم أهل الجنة التي يرزقون فيها رزقا وفيرا بغير عدّ وتقدير، ولا مقصور على حجم العمل، فضلا من الله ونعمة، أي إن جزاء السيئة مثلها فقط، وجزاء الحسنة لا يقتصر على المثل، بل يتجاوزه لما شاء الله.
Kim bir günah işlerse, Allah'ın adaleti gereği ahirette ancak onun misliyle cezalandırılır. Kim de Allah'ın emrine uyup yasağından kaçınmak olan salih ameli işler ve Allah'a ve elçilerine inanmış olursa, işte onlar —başkası değil— Allah'tan bir lütuf ve nimet olarak amelin miktarıyla sınırlı olmaksızın, sayı ve ölçüye sığmayacak kadar bol rızıkla rızıklandırılacakları cennetin ehlidirler. Yani kötülüğün cezası sadece misli kadardır; iyiliğin karşılığı ise sadece misliyle sınırlı kalmayıp Allah'ın dilediği ölçüde onu aşar.
ويا قومي، أخبروني عنكم، ما بالي أدعوكم إلى النجاة من النار ودخول الجنة، بالإيمان بالله تعالى وعبادته وطاعته وتصديق رسله، وتدعونني إلى عمل أهل النار، وهو الشرك وعبادة الأصنام؟! أي إن الدعاء إلى طاعة الله وعبادته وتوحيده: هو الدعاء إلى سبب النجاة، ودعاؤهم إياه دعاء إلى سبب دخول النار. ثم فسر الفرق بين الدعوتين في أن الواحدة كفر وشرك، والأخرى دعوة إلى الاعتزاز بالله تعالى وغفرانه.
Ey kavmim! Bana kendinizden haber verin; ne oluyor bana ki, ben sizi Yüce Allah'a iman, O'na ibadet, itaat ve elçilerini tasdik etmek suretiyle ateşten kurtuluşa ve cennete girmeye çağırıyorum, siz ise beni ateş ehlinin ameli olan şirk ve putlara tapmaya çağırıyorsunuz?! Yani Allah'a itaate, O'na ibadete ve tevhidine davet etmek: kurtuluş sebebine davettir; onların onu davet etmesi ise ateşe girme sebebine davettir. Sonra iki davet arasındaki farkı, birinin küfür ve şirk, diğerinin ise Yüce Allah ile izzet bulmaya ve O'nun mağfiretine davet olduğunu açıkladı.
إنكم تدعونني لأمر خطير: وهو الكفر بالله والإشراك به، مما لم يقم أي دليل على صحته وقبوله، وأنا أدعوكم إلى الإيمان بالمتصف بصفات الألوهية الحقة، من العزة الكاملة، والعلم الشامل، والإرادة التامة، والمغفرة الواسعة، والتعذيب الشديد، فآمنوا به يغفر لكم ويعزكم. وحقا إن دعاءكم لعبادة الأصنام والأنداد ليس لها أي دعوة مستجابة، فلا تجيب الداعي، سواء في الدنيا والآخرة، والواقع المتحقق أن مرجعنا ومصيرنا إلى الله بالموت، ثم بالبعث في الآخرة، فيجازى كل إنسان
Siz beni çok tehlikeli bir şeye çağırıyorsunuz: O da doğruluğuna ve kabulüne dair hiçbir delil bulunmayan Allah'ı inkâr etmek ve O'na ortak koşmaktır. Ben ise sizi tam izzet, kuşatıcı ilim, eksiksiz irade, geniş mağfiret ve şiddetli azap gibi hakiki ilahlık sıfatlarıyla muttasıf olan [Allah]'a imana çağırıyorum; öyleyse O'na iman edin ki sizi bağışlasın ve sizi aziz kılsın. Gerçekten de putlara ve ortaklara tapmaya yönelik çağrınızın kabul edilecek hiçbir çağrısı yoktur; dolayısıyla ne dünyada ne de ahirette dua edene cevap veremezler. Gerçekleşecek olan hakikat şudur ki, ölümle ve ardından ahirette yeniden dirilişle dönüşümüz ve varışımız Allah'adır. Böylece her insan
بعمله، وأن المسرفين المتجاوزين الحد في المعاصي: هم أهل النار الذين يصيرون إليها.
ameliyle cezalandırılır; günahlarda haddi aşan müsrfiler ise, varacakları yer ateş olan cehennem ehlidirler.
وسوف تتذكرون وتدركون صدق قولي لكم من الالتزام بأوامر الله ونواهيه وثمرة نصحي وإرشادي، حين ينزل بكم العذاب، وإني أفوض أمري إلى الله وأستعين به ليعصمني من كل سوء، فإن الله مطلع على أمور عباده، خبير بهم، فيهدي مستحق الهداية المستعد لها، ويضل مستحق الضلالة الحريص عليها.
Azap başınıza geldiğinde, Allah'ın emir ve yasaklarına bağlı kalma konusunda size söylediğim sözün doğruluğunu ve nasihatim ile irşadımın meyvesini hatırlayacak ve anlayacaksınız. Ben işimi Allah'a havale ediyorum ve beni her türlü kötülükten koruması için O'ndan yardım diliyorum. Şüphesiz Allah kullarının durumlarını hakkıyla gören, onlardan haberdar olandır; hidayete layık olup buna hazır olanı hidayete erdirir, sapıklığa layık olup ona hırs göstereni de saptırır.
وأما مصير الرجل المؤمن من آل فرعون: النجاة، حيث حفظه الله، وحماه في الدنيا، من سوء مكرهم، وتآمرهم على قتله، وأحاط سوء العذاب بآل فرعون في الدنيا بالغرق في البحر، وسيعذبون في الآخرة.
Firavun ailesinden olan mümin adamın akıbeti ise kurtuluş oldu. Nitekim Allah onu dünyada onların kurdukları kötü tuzaklardan ve kendisini öldürme planlarından korudu ve muhafaza etti. Kötü azap ise dünyada denizde boğulmak suretiyle Firavun ailesini kuşattı ve ahirette de azap göreceklerdir.
ويعرض آل فرعون بأرواحهم في قبورهم على النار في الصباح والمساء من أيام الدنيا إلى قيام القيامة، أي إنهم يعذبون في القبور، ويقال للملائكة يوم القيامة:
Firavun ailesi kıyamet kopuncaya kadar dünya günlerinin sabah ve akşamında kabirlerinde ruhlarıyla ateşe sunulurlar; yani kabirlerde azap görürler. Kıyamet günü olduğunda ise meleklere şöyle denir:
أدخلوا آل فرعون في جهنم، حيث يكون العذاب فيها أشد وأعظم، قال الهذيل بن شرحبيل والسدي: إن أرواح آل فرعون في أجواف طير سود، تروح بهم، وتغدو إلى النار.
Firavun ailesini azabın daha şiddetli ve daha büyük olduğu cehenneme sokun. Hüzeyl b. Şürahbîl ve es-Süddî şöyle demiştir: Firavun ailesinin ruhları, onları sabah akşam ateşe götürüp getiren siyah kuşların karınlarındadır.
الجدل بين أهل النار
Cehennem Ehli Arasındaki Tartışma
يبادر الإنسان حينما يقع في فخ الحقيقة والجزاء إلى تقاذف المسؤولية ولوم الآخرين، وينسى نفسه وتقصيره، وذلك في الدنيا، أو في حال العذاب في نار الآخرة، وهذا واقع قائم بين السادة والأتباع، حيث يشتد الجدل بينهم في ذلك المقر، ويحاول كل فريق إلصاق التهمة بغيره والتملص من المؤاخذة، ولكن لا جدوى ولا فائدة من هذا الجدال، ولا يقبل عذر من المقصرين والظلمة، ويكون الفوز
İnsan hakikat ve ceza tuzağına düştüğünde, sorumluluğu birbirine atmaya ve başkalarını suçlamaya kalkışır; dünyada veya ahiret ateşindeki azap halindeyken kendini ve kusurunu unutur. Bu durum efendiler ile tâbiler arasında var olan bir gerçektir; nitekim o karargâhta aralarındaki tartışma şiddetlenir, her fırka suçu başkasına yüklemeye ve cezadan kurtulmaya çalışır. Fakat bu tartışmanın hiçbir faydası ve yararı yoktur; kusurlulardan ve zalimlerden hiçbir mazeret kabul edilmez. Başarı
والنصر المحقق والمؤكد لأهل الإيمان، سواء في الدنيا أو في الآخرة، وصف الله تعالى لنا هذا اللون من الجدال الذي سيحدث بين أهل النار في الآيات الآتية:
ve kesinleşmiş, şüphesiz zafer ise gerek dünyada gerekse ahirette iman ehlinin olacaktır. Yüce Allah cehennem ehli arasında meydana gelecek olan bu tür tartışmayı şu ayetlerde bize tasvir etmiştir:
[سورة غافر (٤٠) : الآيات ٤٧ الى ٥٥]
[Ğâfir Suresi (40), Ayetler 47-55]
وَإِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ (٤٧) قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ (٤٨) وَقالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ (٤٩) قالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى قالُوا فَادْعُوا وَما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلالٍ (٥٠) إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ (٥١)
{ وَإِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ (٤٧) قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ (٤٨) وَقالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ (٤٩) قالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى قالُوا فَادْعُوا وَما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلالٍ (٥٠) إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ (٥١) } “Hani onlar ateşin içinde birbiriyle tartışırlar da zayıf olanlar, büyüklük taslayanlara: 'Biz size uymuştuk; şimdi siz ateşten bir parçayı olsun bizden savabilir misiniz?' derler. Büyüklük taslayanlar derler ki: 'Doğrusu hepimiz onun içindeyiz; şüphesiz Allah kullar arasında hükmünü vermiştir.' Ateşte olanlar cehennem bekçilerine derler ki: 'Rabbinize dua edin de bizden azabı bir gün olsun hafifletsin!' [Bekçiler]: 'Peygamberleriniz size apaçık delillerle gelmemiş miydi?' derler. Onlar: 'Evet' derler. [Bekçiler]: 'Öyleyse siz dua edin; kâfirlerin duası ise sapıklıktan (boşa gitmekten) başka bir şey değildir' derler. Şüphesiz biz elçilerimize ve iman edenlere hem dünya hayatında hem de şahitlerin ayağa kalkacağı günde yardım ederiz.”
يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (٥٢) وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَأَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ (٥٣) هُدىً وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ (٥٤) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكارِ (٥٥)
{ يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (٥٢) وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى وَأَوْرَثْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ (٥٣) هُدىً وَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ (٥٤) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكارِ (٥٥) } “O gün zalimlere mazeretleri fayda vermez. Lanet onlaradır ve yurdun kötüsü (cehennem) de onlaradır. Andolsun ki biz Musa'ya hidayeti verdik ve İsrailoğullarına da Kitab'ı miras bıraktık; akıl sahipleri için bir hidayet ve bir öğüt olarak. Öyleyse sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Günahın için bağışlanma dile ve akşam sabah Rabbini hamd ile tesbih et.”
المعنى: اذكر أيها النبي لقومك على سبيل العظة والعبرة وقت تخاصم وتجادل الكفار في النار، ومنهم فرعون وقومه، فيقول الأدنياء والأتباع للرؤساء والأشراف والكبراء: إنا كنا تابعين لكم، وقد أطعناكم فيما دعوتمونا إليه في الدنيا من الكفر والضلال، فهل أنتم تدفعون عنا جزءا من العذاب أو تتحملون عنا بعضه! فأجابهم المستكبرون: إننا جميعا في جهنم، وإن الأمر قد انجزم بحصول الكل منا ومنكم فيها، وإن حكم الله تعالى قد نفذ واستمر بذلك، فكيف نغني عنكم؟ فلو قدرنا على دفع شي من العذاب، لدفعناه عن أنفسنا، إن الله قضى قضاءه العادل المبرم بين العباد، بأن فريقا في الجنة، وفريقا في السعير.
Manası: [Ey Peygamber!] Kavmine bir öğüt ve ibret olmak üzere, aralarında Firavun ve kavminin de bulunduğu kâfirlerin ateşte birbirleriyle çekişip tartıştıkları vakti hatırlat. O vakit [dünyadaki] alt tabakada bulunanlar ve tâbiler, liderlere, ileri gelenlere ve büyüklere şöyle derler: “Bizler size tâbi idik; dünyada bizi çağırdığınız küfür ve sapıklık hususunda size itaat etmiştik. Şimdi siz azabın bir kısmını bizden savabilir veya bir kısmını bizim yerimize üstlenebilir misiniz?” Büyüklük taslayanlar (müstekbirler) ise onlara şöyle cevap verirler: “Şüphesiz hepimiz cehennemdeyiz. Bizim de sizin de hep birlikte orada bulunmamız hususunda iş kesinleşmiş, Yüce Allah’ın hükmü infaz edilip süreklilik kazanmıştır. Artık biz sizden azabı nasıl savabiliriz? Şayet azaptan herhangi bir şeyi savmaya gücümüz yetseydi, onu evvelemirde kendi nefislerimizden savardık. Şüphesiz Allah, bir fırkanın cennette, bir fırkanın da çılgın alevli cehennemde olması yönünde kulları arasında adil ve kesinleşmiş hükmünü vermiştir.”
ولما يئس الضعفاء من السادة، طلبوا من خزنة جهنم تخفيف العذاب، فقالوا لهم: ادعوا الله ربكم لعله أن يخفف عنا مقدار يوم من العذاب. وذلك لأنهم علموا أن الله تعالى لا يستجيب لهم ولا يسمع دعاءهم.
Zayıflar efendilerinden ümitlerini kesince, cehennem bekçilerinden azabın hafifletilmesini istediler ve onlara şöyle dediler: Rabbiniz olan Allah'a dua edin, belki bizden bir gün miktarında azabı hafifletir. Bu da Yüce Allah'ın kendilerine icabet etmeyeceğini ve dualarını işitmeyeceğini bildikleri içindir.
فرد خزنة جهنم عليهم على سبيل التوبيخ والإلزام بالحجة: أما جاءتكم الرسل في الدنيا بالحجج والأدلة القاطعة على توحيد الله تعالى، والتحذير من سوء العاقبة؟! قالوا: بلى قد جاءتنا الرسل، فكذبناهم، ولم نؤمن بهم، ولا بما جاؤوا به من الأدلة والمعجزات على صدقهم.
Cehennem bekçileri azarlama ve delille susturma yoluyla onlara şöyle karşılık verdiler: Dünyada peygamberler size Yüce Allah'ın birliğine ve kötü akıbetten sakındırmaya dair kesin deliller ve hüccetlerle gelmemiş miydi?! Onlar dediler ki: Evet, peygamberler bize geldi; fakat biz onları yalanladık, onlara da doğruluklarına dair getirdikleri delillere ve mucizelere de inanmadık.
فقالت لهم الخزنة تهكما: إذا كان الأمر كما ذكرتم، فادعوا أنتم لأنفسكم، فنحن لا ندعو لمن كفر بالله، وكذّب رسله، بعد مجيئهم بالحجج القاطعة، وليس دعاء الكافرين بالله ورسله إلا في ضياع وبطلان، لا يقبل ولا يستجاب. والمراد: فادعوا أيها الكافرون الذين لا معنى لدعائكم، وليس دعاؤنا إلا لأهل الحق والإيمان والطاعة.
Bekçiler alay yollu onlara şöyle dediler: Durum bahsettiğiniz gibiyse, kendiniz için siz dua edin; zira biz kesin delillerle geldikten sonra Allah'ı inkâr eden ve elçilerini yalanlayan kimselere dua etmeyiz. Allah'ı ve elçilerini inkâr edenlerin duası ise kabul edilmeyen ve icabet olunmayan ziyan ve boşa çıkmaktan başka bir şey değildir. Kastedilen şudur: Ey dualarının hiçbir anlamı olmayan kâfirler, siz dua edin; bizim duamız ise ancak hak, iman ve itaat ehli içindir.
ثم أخبر الله تعالى أن ينصر رسله ﵈ والمؤمنين في الحياة الدنيا وفي الآخرة، ويوم يقوم الشهود من الملائكة والنبيين وصالحي المؤمنين، للشهادة بأن الرسل قد بلّغوا الرسالة، وأدّوا الأمانة.
Sonra Yüce Allah elçilerine (aleyhimüsselâm) ve müminlere dünya hayatında, ahirette ve meleklerden, nebilerden ve salih müminlerden oluşan şahitlerin elçilerin tebliği ulaştırdıklarına ve emaneti yerine getirdiklerine şahitlik etmek üzere ayağa kalkacağı günde yardım edeceğini bildirdi.
وقيام الشهود يكون حين تقوم القيامة، حيث لا تنفع معذرة الظالمين المشركين، ولا تقبل منهم فدية، لأن عذرهم واه، وشبهتهم زائفة، وهم مطرودون مبعدون من رحمة الله، ولهم شر ما في الآخرة: وهو النار والعذاب فيها.
Şahitlerin ayağa kalkması kıyamet koptuğu zaman gerçekleşir; o gün zalim müşriklerin mazereti fayda vermez, onlardan hiçbir fidye kabul edilmez. Çünkü onların mazeretleri çürük, şüpheleri sahtedir; onlar Allah'ın rahmetinden kovulmuş ve uzaklaştırılmışlardır ve ahiretteki en kötü şey olan ateş ve oradaki azap onlaradır.
ثم أخبر الله تعالى عن إرسال الرسل، فليس محمد ﷺ وحده مرسلا، وليس هو ببدع من الرسل، فلقد أرسل الله موسى ﵇ بالتوراة والنبوة، تأنيسا لمحمد ﵇، وتذكيرا بما كانت العرب تعرفه من أمر موسى ﵇. وكانت
Sonra Yüce Allah peygamberlerin gönderilişini haber verdi; zira Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) tek gönderilen elçi değildir ve o peygamberler arasında bir ilk (türedi) de değildir. Nitekim Allah, Muhammed'i (aleyhisselâm) teselli etmek ve Arapların Musa'nın (aleyhisselâm) durumuna dair bildiklerini hatırlatmak için Musa'yı (aleyhisselâm) Tevrat ve peygamberlikle göndermiştir.
التوراة هادية لقوم موسى بالشرائع والأحكام، وأورث الله بني إسرائيل التوراة، فهو إمام ونبراس لهم، وهداية وإرشاد، وتذكير لأهل العقول السديدة بما فيها من أحكام، فكأن بعضهم يرث التوراة عن بعض.
Tevrat, şeriat ve hükümlerle Musa'nın kavmine yol göstericiydi. Allah Tevrat'ı İsrailoğullarına miras bıraktı; o onlar için bir önder ve bir ışıktır, akıl sahipleri için bir hidayet, bir rehber ve içindeki hükümlerle bir öğüttür; sanki bazısı Tevrat'ı bazısından tevarüs etmektedir.
وإذا كان النصر مقررا في النهاية للرسل وأتباعهم، فاصبر أيها الرسول محمد على أذى المشركين، كما صبر الذين من قبلك من المرسلين، فإن عاقبة الصبر خير، ووعد الله بالنصر حق ثابت لا يخلفه أبدا، ودوام على الاستغفار لذنبك، من ترك الأولى والأفضل، أو أن المراد أمته، أي إنه إذا أمر هو بالاستغفار فغيره أولى، وستكون عاقبة أمرك كعاقبة أمر موسى، ونزّه الله تعالى عن كل شريك ونقص، مقترنا تسبيحك بحمد الله وشكره، على الدوام، في أوائل النهار وأواخره.
Mademki nihayette zafer peygamberlere ve onlara uyanlara takdir edilmiştir, öyleyse ey Peygamber Muhammed! Senden önceki peygamberlerin sabrettiği gibi sen de müşriklerin eziyetlerine sabret. Zira sabrın sonu hayırdır ve Allah'ın zafer vaadi asla caymayacağı kesin bir haktır. Evla ve efdal olanı terk etmekten ibaret olan günahın için bağışlanma dilemeye devam et —veya kastedilen onun ümmetidir; yani ona bağışlanma dilemesi emrediliyorsa başkalarına evleviyetle emredilir— ve senin işinin akıbeti de Musa'nın işinin akıbeti gibi olacaktır. Tesbihini sürekli olarak günün başlangıcında ve sonunda Allah'a hamd ve şükür ile birleştirerek Yüce Allah'ı her türlü ortaktan ve noksanlıktan tenzih et.
أسباب المجادلة في آيات الله وتفنيدها
Allah'ın Ayetleri Hakkında Tartışmanın Sebepleri ve Bunların Çürütülmesi
يلجأ بعض المتشككين إلى الجدل في آيات الله، بقصد التشكيك ومحاولة الدفاع عن الباطل، بغير حجة مقبولة، ولا برهان سليم، وقد يكون الجدل حول إنكار البعث والقيامة، كشأن الماديين الملحدين، ويتعامى هؤلاء جميعا عن حقائق الأشياء وأسباب وجودها، وعن الأدلة الكونية الدالة على ضرورة الإيمان بوجود الله وقدرته وحكمته، وقد ذكر الله تعالى في الآيات الآتية عشرة أدلة على وجوده ووحدانيته وقدرته، لإثبات وجود القيامة، منها: خلق السماوات والأرض، فلا يوجد شيء بالصدفة بدون موجد، ومنها تعاقب الليل والنهار، وجعل الأرض قرارا والسماء بناء، وخلق الإنسان في أحسن صورة، ورزقه من الطيبات، واتصاف الله تعالى بالحياة الأبدية الذاتية والوحدانية، وهذا ما تضمنته الآيات الآتية بمناسبة الأمر بعبادة الله وطاعته:
Bazı şüpheciler, makbul bir delil ve sağlam bir burhan olmaksızın şüphe uyandırmak ve bâtılı savunmaya çalışmak amacıyla Allah'ın ayetleri hakkında tartışmaya başvururlar. Bu tartışma, ateist materyalistlerin durumunda olduğu gibi yeniden dirilişi ve kıyameti inkâr etme etrafında da olabilir. Bunların hepsi eşyanın hakikatlerine, varlık sebeplerine ve Allah'ın varlığına, kudretine ve hikmetine inanmanın gerekliliğine delalet eden kevni delillere karşı körlük ederler. Yüce Allah kıyametin varlığını ispat etmek için O'nun varlığına, birliğine ve kudretine dair on delili şu ayetlerde zikretmiştir; bunlardan biri: Göklerin ve yerin yaratılmasıdır, zira hiçbir şey bir yaratıcı olmadan tesadüfen var olmaz; bunlardan biri de gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesi, yerin yerleşim yeri ve göğün bir bina kılınması, insanın en güzel surette yaratılması, temiz şeylerden rızıklandırılması ve Yüce Allah'ın ezeli ve ebedi zati hayat ve birlik ile nitelenmesidir. İşte Allah'a ibadet ve itaat emri münasebetiyle şu ayetlerin içerdiği hususlar bunlardır:
[سورة غافر (٤٠) : الآيات ٥٦ الى ٦٥]
[Ğâfir Suresi (40), Ayetler 56-65]
إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلاَّ كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٥٦) لَخَلْقُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ (٥٧) وَما يَسْتَوِي الْأَعْمى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَلا الْمُسِيءُ قَلِيلاً ما تَتَذَكَّرُونَ (٥٨) إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ (٥٩) وَقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ (٦٠)
{ إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلاَّ كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٥٦) لَخَلْقُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ (٥٧) وَما يَسْتَوِي الْأَعْمى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَلا الْمُسِيءُ قَلِيلاً ما تَتَذَكَّرُونَ (٥٨) إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لا رَيْبَ فِيها وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ (٥٩) وَقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ (٦٠) } “Kendilerine gelmiş hiçbir delil olmaksızın Allah'ın ayetleri hakkında tartışanların göğüslerinde, asla ulaşamayacakları bir büyüklük taslamaktan başka bir şey yoktur. Sen hemen Allah'a sığın; şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir. Göklerin ve yerin yaratılması, insanların yaratılmasından elbette daha büyüktür; fakat insanların çoğu bilmezler. Kör ile gören, iman edip salih amel işleyenler ile kötülük yapan bir olmaz. Ne kadar da az düşünüyorsunuz! Şüphesiz kıyamet mutlaka gelecektir, onda hiçbir şüphe yoktur; fakat insanların çoğu inanmazlar. Rabbiniz buyurdu ki: Bana dua edin, size icabet edeyim. Bana ibadet etmekten büyüklenenler, aşağılanmış olarak cehenneme gireceklerdir.”
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ (٦١) ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٦٢) كَذلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كانُوا بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٦٣) اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَراراً وَالسَّماءَ بِناءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ (٦٤) هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ (٦٥)
{ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ (٦١) ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٦٢) كَذلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كانُوا بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٦٣) اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَراراً وَالسَّماءَ بِناءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ (٦٤) هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ (٦٥) } “İçinde dinlenesiniz diye geceyi, [etrafı] aydınlatıcı olarak da gündüzü sizin için var eden Allah'tır. Şüphesiz Allah insanlara karşı lütuf sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmezler. İşte her şeyin yaratıcısı olan Rabbiniz Allah budur. O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; öyleyse nasıl döndürülüyorsunuz? Allah'ın ayetlerini inkâr edenler işte böyle döndürülürler. Yeryüzünü sizin için bir yerleşim yeri, göğü de bir bina kılan, size şekil verip şekillerinizi güzel yapan ve sizi temiz şeylerden rızıklandıran Allah'tır. İşte Rabbiniz olan Allah budur. Âlemlerin Rabbi olan Allah ne yücedir! O diridir; O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Öyleyse dini yalnız O'na has kılarak O'na dua edin. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur.”
أخبر الله تعالى عن أولئك المشركين الكفرة الذين يجادلون في آيات الله بغير حجة ولا برهان، وهم يريدون بذلك طمسها، أنهم ليسوا على شيء فلا حجة لهم ولا سلطان أو برهان مقبولا لهم، ليس في صدورهم وضمائرهم إلا التكبر والتعاظم عن قبول الحق، وحسد النبي محمد ﷺ على ما آتاه الله من الفضل والنبوة، ولا يستطيعون بلوغ آمالهم بسبب ذلك الكبر، ولا محققي إرادتهم في أن تكون لهم الرياسة والنبوة بعد النبي ﷺ فاستعذ بالله أيها النبي والتجأ إليه في كل أمورك، من كل
Yüce Allah; ellerinde hiçbir delil ve kanıt olmaksızın, [hakikati] ortadan kaldırmak gayesiyle Allah'ın ayetleri hakkında mücadeleye girişen o inkârcı müşriklerin hiçbir tutar yanlarının bulunmadığını, geçerli hiçbir delil, hüccet ve burhanlarının olmadığını, göğüslerinde ve iç dünyalarında hakkı kabul etmekten kaçınarak büyüklük taslamaktan ve Allah'ın lütuf ve peygamberlik olarak bahşettiği şeylerden ötürü Peygamber Hz. Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem haset etmekten başka bir şey bulunmadığını, bu kibirleri sebebiyle asla emellerine ulaşamayacaklarını, Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem sonra liderlik ve peygamberliğin kendilerinde olması yönündeki arzularını asla gerçekleştiremeyeceklerini [ve çevrilip durduklarını] haber vermiştir. O hâlde ey Peygamber! Bütün işlerinde Allah'a sığın ve O'na iltica et; her
مستعاذ منه، ومن شرورهم، لأن الله يسمع أقوالك وأقوال مخالفيك، وهو بصير بمقاصدهم ونياتهم، ومجاز كل واحد بما استوجبه.
Allah senin sözlerini de sana muhalefet edenlerin sözlerini de işitir; O, onların maksatlarını ve niyetlerini hakkıyla görendir ve herkesi hak ettiği şeyle cezalandıracaktır.
ثم وبخ الله تعالى هؤلاء الكفار المتكبرين على ضلالهم، وذكّرهم بعظمته وقدرته، بأدلة كثيرة، منها أن خلق السماوات والأرض وما فيهما أكبر بكثير من خلق الناس، بدءا وإعادة، ولكن أكثر الناس لا يعلمون بعظيم قدرة الله، ولا يتأملون بهذه الحجة الدامغة الدالة على قدرة الله تعالى.
Sonra Yüce Allah bu kibirli kâfirleri sapıklıklarından dolayı azarladı ve pek çok delille onlara azametini ve kudretini hatırlattı; bunlardan biri göklerin, yerin ve içindekilerin ilk defa yaratılmasının ve yeniden diriltilmesinin insanların yaratılmasından kat kat daha büyük olduğudur. Fakat insanların çoğu Allah'ın kudretinin büyüklüğünü bilmezler ve Yüce Allah'ın kudretine delalet eden bu susturucu delil üzerinde tefekkür etmezler.
ومثل المجادل بالباطل في مواجهة المحق والمتفكر والمتعظ كمثل الأعمى والبصير، ولا يتساوى الاثنان، فلا يتساوى المجادل بالباطل أو الكافر الذي لا يتأمل بآيات الله الكونية، ولا المجادل بالحق أو المؤمن الذي يتفكر في آيات الله ويتعظ بها.
Hak ehli olan, düşünen ve ibret alan kimsenin karşısında bâtıl yolla mücadele edenin durumu kör ile gören kimsenin durumuna benzer ve bu ikisi eşit olmazlar. Nitekim bâtıl yolla mücadele eden ya da Allah'ın kevni ayetleri üzerinde düşünmeyen kâfir ile hak üzere mücadele eden ya da Allah'ın ayetleri üzerinde düşünüp onlardan ibret alan mümin eşit olmaz.
وكذلك لا يستوي المحسن بالإيمان والذي يعمل الصالحات من أداء الفرائض والطاعات، والمسيء بالكفر والعاصي الذي يغفل دور الآيات ويتنكر للطاعات، فما أقل ما يتذكر كثير من الناس ويتعظ بهذه الأمثال! ثم أخبر الله تعالى عن وقوع القيامة حتما، فإن يوم القيامة آت لا ريب في مجيئه ووقوعه، فآمنوا أيها الناس به إيمانا قاطعا، لا شك فيه، ولكن مع الأسف أكثر الناس لا يؤمنون ولا يصدقون بالآخرة.
Aynı şekilde imanla iyilik yapan, farzları ve taatleri yerine getirmek suretiyle salih ameller işleyen kimse ile küfürle kötülük yapan, ayetlerin rolünden gafil olup taatleri inkâr eden günahkâr kimse de eşit olmaz. İnsanların çoğunun bu misaller üzerinde düşünüp ibret alması ne kadar da azdır! Sonra Yüce Allah kıyametin kesin olarak vuku bulacağını bildirdi; şüphesiz kıyamet günü gelecektir, onun gelişinde ve meydana gelişinde hiçbir şüphe yoktur; öyleyse ey insanlar, ona kesin ve şüphesiz bir imanla inanın; fakat ne yazık ki insanların çoğu ahirete inanmaz ve tasdik etmezler.
وطريق النجاة في الآخرة واضح وهو طاعة الله وعبادته، وقال الله: من دعاه أجابه، فالدعاء مخ العبادة، وإن الذين يتكبرون ويتعاظمون عن دعاء الله وعبادته وحده، سيدخلون حتما جهنم صاغرين أذلاء.
Ahirette kurtuluş yolu açıktır; o da Allah'a itaat ve ibadettir. Allah buyurdu ki: Kim O'na dua ederse O da ona icabet eder, zira dua ibadetin özüdür. Yalnızca Allah'a dua etmekten ve O'na ibadetten kibirlenip büyüklük taslayanlar, mutlaka hor ve hakir olarak cehenneme gireceklerdir.
ومن أدلة قدرة الله على البعث وغيره: أنه سبحانه أوجد تعاقب الليل والنهار وجعل الليل للسكن والهدوء والراحة، وجعل النهار مضيئا منوّرا لإبصار الحوائج، وطلب المعايش، ومزاولة الصناعة والتجارة والزراعة وغيرها من الحرف والمهارات
Allah'ın yeniden diriltmeye ve diğer şeylere olan kudretinin delillerinden biri de şudur: Şanı yüce olan Allah gece ile gündüzün ardı ardına gelmesini sağlamış; geceyi dinlenme, sükûnet ve rahatlık için kılmış, gündüzü de ihtiyaçları görmek, maişet aramak, sanayi, ticaret, tarım ve diğer sanat ve becerileri icra etmek için aydınlık ve ışıklı yapmıştır.
والخبرات، وإن الله تعالى بهذه النعمة وغيرها هو المتفضل على الناس، ولكن أكثر الناس لا يشكرون النعم.
ve tecrübeleri [ortaya koymak içindir]. Şüphesiz Yüce Allah bu nimetle ve diğer nimetlerle insanlara lütufta bulunandır; fakat insanların çoğu nimetlere şükretmezler.
والله وحده هو الرب المتصرف في كل شيء المدبر لكل أمر، خالق الأشياء كلها، لا إله ولا معبود في الوجود غيره، فكيف تصرفون أيها المشركون عن عبادته؟! ومثل هذا الانصراف عن عبادة الله، يصرف الجاحدون بآيات الله، المنكرون توحيده.
Yalnızca Allah, her şeyde tasarruf sahibi olan, her işi çekip çeviren Rabdir; bütün varlıkların yaratıcısıdır. Varlıkta O'ndan başka hiçbir ilah ve ibadet edilecek varlık yoktur. Öyleyse ey müşrikler, O'na ibadetten nasıl yüz çeviriyorsunuz?! Allah'a ibadetten bu şekilde yüz çevrildiği gibi, Allah'ın ayetlerini inkâr eden ve O'nun birliğini reddeden kimseler de [haktan] yüz çevirirler.
والله هو الذي جعل الأرض محل استقرار وثبات، والسماء مبنية بناء محكما لا خلل فيه، ولا يتهدم ولا يتصدع، وخلق الناس في أحسن صورة، وأجمل نظام وتقويم، ورزقهم من طيبات الرزق ولذائذه، ذلكم المتصف بهذه الصفات الجليلة:
Yeryüzünü bir yerleşim ve karar yeri, göğü de içinde hiçbir kusur bulunmayan, yıkılmayan ve yarılmayan sağlam bir bina kılan Allah'tır. İnsanları en güzel surette, en mükemmel nizam ve fıtratta yaratmış ve onları rızkın temizlerinden ve lezzetlilerinden rızıklandırmıştır. İşte bu yüce sıfatlarla nitelenen:
هو الله رب العالمين من الإنس والجن، المنزه عن جميع النقائص. والله هو الحي الباقي الدائم الذي لا إله غيره، فاعبدوه مخلصين له الطاعة والعبادة، موحدين له، صاحب الحمد، المستحق للشكر والثناء، رب العالمين من الملائكة والإنس والجن.
İnsanların ve cinlerin Rabbi olan, bütün eksikliklerden münezzeh bulunan Allah'tır. Allah; kendisinden başka hiçbir ilah bulunmayan, diri, baki ve daim olandır. Öyleyse itaati ve ibadeti yalnız O'na has kılarak, O'nu birleyerek O'na kulluk edin; O hamdın sahibidir, şükre ve övgüye layık olandır, meleklerin, insanların ve cinlerin, [yani] âlemlerin Rabbidir.
النهي عن عبادة غير الله
Allah'tan Başkasına İbadetin Yasaklanması
حاول المشركون الوثنيون في مكة استمالة النبي ﷺ لمنهاجهم، وتخفيف حملاته على دين الآباء والأجداد، والتوصل إلى أوساط الحلول.
Mekke'deki putperest müşrikler, Hz. Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem kendi yollarına çekmeye, ataların ve dedelerin dinine yönelik hücumlarını hafifletmeye ve orta yollu çözümlere ulaşmaya çalıştılar.
فقال الوليد بن المغيرة وشيبة بن ربيعة- فيما رواه جويبر عن ابن عباس-: يا محمد، ارجع عما تقول بدين آبائك، فأنزل الله تعالى: قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ الآية.
Cüveybir'in İbn Abbas'tan rivayet ettiğine göre Velîd b. Mugîre ve Şeybe b. Rebîa şöyle dediler: "Ey Muhammed! Söylediklerinden vazgeçip atalarının dinine dön." Bunun üzerine Yüce Allah: { قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ } “De ki: Şüphesiz ben, Allah'tan başka yalvardıklarınıza kulluk etmekten nehyolundum...” ayetini indirdi.
قررت هذه الآية الكريمة النهي الشديد عن عبادة الأصنام والأوثان، وبيّنت الآيات الآتية بعدها سبب النهي: وهو البينات التي جاءت النبي ﷺ من ربه، من دلائل الآفاق والأنفس، قال الله تعالى واصفا ذلك:
Bu kerim ayet putlara ve heykellere tapınmayı kesin bir dille yasaklamış; ardından gelen ayetler ise bu yasağın gerekçesini açıklamıştır: Bu gerekçe, dış dünyadaki ve nefislerdeki delillerden ibaret olup Rabbinden Hz. Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gelen apaçık delillerdir (beyyinât). Yüce Allah bunu şöyle vasfetmiştir:
[سورة غافر (٤٠) : الآيات ٦٦ الى ٦٨]
[Mü'min (Gāfir) Suresi (40), Ayetler 66-68]
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَمَّا جاءَنِي الْبَيِّناتُ مِنْ رَبِّي وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِينَ (٦٦) هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦٧) هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ فَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٦٨)
{ قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَمَّا جاءَنِي الْبَيِّناتُ مِنْ رَبِّي وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِينَ (٦٦) هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلاً مُسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦٧) هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ فَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٦٨) } “De ki: Şüphesiz ben, Rabbimden bana apaçık deliller gelince, Allah'tan başka yalvardıklarınıza kulluk etmekten nehyolundum ve âlemlerin Rabbine teslim olmakla emrolundum. (66) Sizi topraktan, sonra bir nutfeden, sonra bir alakadan yaratan, sonra bebek olarak çıkaran, sonra güçlü çağınıza ulaşmanız, sonra da yaşlılar olmanız için [yaşatan] O'dur. Kiminiz daha önce vefat ettirilir; [bütün bunlar] belirlenmiş bir süreye ulaşmanız ve aklınızı kullanmanız içindir. (67) Yaşatan ve öldüren O'dur. Bir işe hükmettiği zaman ona sadece 'Ol!' der, o da hemen oluverir. (68)”
جاءت هذه الآيات الشريفة بعد بيان صفات الله تعالى، بأنه الحي القيوم، وذلك يقتضي فساد حال الأصنام، وأنها موات جماد هامدة، ليس فيها شيء من صفات الله تعالى، التي منها صدور الأمر من لدنه، وإيجاد الأشياء، وتدبير الأمر كله، وعلمه بالكل، مما يدل دلالة قاطعة على أنه حي لا إله إلا هو.
Bu şerefli ayetler; Yüce Allah'ın Hayy ve Kayyûm olduğuna dair sıfatlarının açıklanmasından sonra gelmiştir. Bu durum putların bâtıl olduğunu; onların ölü, cansız ve hareketsiz varlıklar olduğunu; kendilerinden emrin sadır olması, eşyayı var etme, bütün işleri çekip çevirme ve her şeyi kuşatan ilim gibi Yüce Allah'ın sıfatlarından hiçbir şeye sahip olmadıklarını iktiza eder ki bütün bunlar, O'nun diri olduğuna ve O'ndan başka hiçbir ilah bulunmadığına kesin bir şekilde delalet eder.
أمر الله تعالى نبيه ﷺ بعد هذا: أن يصدع بأنه نهي عن عبادة الأصنام التي عبدها الكفار من دون الله ﷾، وأمر بعدها بالإسلام الذي هو الإيمان والأعمال.
Yüce Allah bundan sonra Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem, kâfirlerin Allah'tan azze ve celle başka taptıkları putlara ibadet etmekten nehyedildiğini açıkça haykırmasını emretmiş; ardından da iman ve amellerden ibaret olan İslâm'ı emretmiştir.
قل أيها الرسول لمشركي قومك المكيين: إن الله تعالى ينهاني عن عبادة أحد من غير الله تعالى من الأصنام والأنداد والأوثان، حين جاءتني الأدلة القاطعة من آي القرآن والبراهين العقلية الدالة على التوحيد، وأمرت بالإسلام لله والانقياد لأوامره، وإخلاص الدين له، وإعلان الإيمان وأداء الأعمال المفروضة، والاستسلام لرب العالمين من إنس وجن، والخضوع له بالطاعة، والرضا بما أمر ونهى.
Ey Resul! Kavminin Mekkeli müşriklerine de ki: Kur'an ayetlerinden kesin deliller ve tevhide delalet eden aklî burhanlar bana gelince, Yüce Allah beni putlar, eşler ve heykeller gibi Allah Teâlâ'dan başkasına kulluk etmekten nehyetti. Bana Allah'a teslim olmak, O'nun emirlerine boyun eğmek, dini O'na halis kılmak, imanı ilan edip farz kılınan amelleri eda etmek, insan ve cinlerin Rabbi olan âlemlerin Rabbine teslim olup itaatle O'na boyun eğmek ve emrettiği ve yasakladığı şeylere rıza göstermek emredildi.
ثم ذكر الله تعالى أربعة أدلة من دلائل الآفاق والأنفس تدل على وحدانية الله وهي:
Sonra Yüce Allah, Allah'ın birliğine delalet eden âfâk ve enfüs delillerinden dört delil zikretmiştir ki şunlardır:
أولا- إن الله تعالى خلق أبا الإنسانية الأول آدم ﵇ من التراب، وجعل ذريته أيضا من تراب، لأن كل مخلوق من المني ناشئ من الدم، والدم من الغذاء، والغذاء من النبات، والنبات من الماء والتراب، فكان كل إنسان متكونا من التراب، ثم تكاثر النوع الإنساني بما هو معروف من النطفة المنوية، ثم من العلقة (قطعة الدم المتماسكة) ثم من المضغة (قطعة اللحم المتجمدة) ثم ينفخ فيها الروح، ويتم ولادة الأطفال، ثم يبلغ الولد مرحلة النضج واكتمال العقل والقوة: وهي بلوغ الأشدّ، ثم الصيرورة إلى مرحلة الشيخوخة والهرم، وقد يتوفى الله بعض الناس قبل مرحلة الشيخوخة، إما في الكهولة أو الشباب أو الطفولة، وكل هذه المراحل ليتوصل كل إنسان إلى أجله المحدود المقدّر له: وهو وقت الموت، ثم وقت القيامة، ولعلكم أيها الناس تفكرون في هذه المراحل، وتدركون ما تتطلبه كل مرحلة من عناية إلهية.
Birincisi: Yüce Allah insanlığın ilk atası Âdem'i aleyhisselâm topraktan yaratmış ve onun neslini de topraktan kılmıştır; zira meniden yaratılan her canlı kandan oluşur, kan gıdadan, gıda bitkiden, bitki de su ve topraktan meydana gelir; dolayısıyla her insan topraktan yaratılmış olmaktadır. Sonra insan türü, bilindiği üzere menî nutfesinden, sonra alakadan (yapışkan kan pıhtısı), sonra mudgadan (çiğnemlik et parçası) çoğalmış; ardından ona ruh üflenmiş ve bebeklerin doğumu gerçekleşmiştir. Sonra çocuk olgunluk, aklın ve kuvvetin kemale erme merhalesine: yani rüşt çağına ulaşır, ardından yaşlılık ve pîr-i fânîlik dönemine girer. Allah bazı insanları yaşlılık çağından önce, ya yetişkinlikte ya gençlikte ya da çocuklukta vefat ettirebilir. Bütün bu merhaleler, her insanın kendisi için takdir edilmiş belirlenmiş eceline: yani ölüm vaktine, sonra da kıyamet vaktine ulaşması içindir. Umulur ki ey insanlar, bu aşamalar üzerinde düşünür ve her merhalenin ne denli bir ilahî inayeti gerektirdiğini idrak edersiniz.
وقوله تعالى بعد سرد مراحل أو أطوار الخلق الإنساني: وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى يراد به: هذه الأصناف كلها مخلوقة ميسرة من الله، ليبلغ كل واحد منها أجلا مسمى لا يتعداه ولا يتخطاه، وليكون معتبرا متعظا، ولعلكم أيها البشر تعقلون الحقائق إذا نظرتم في هذا، وتدبرتم حكمة الله فيه، ففي هذا الانتقال والتدرج أو التطور في الخلق دلالة على وجود الله تعالى.
Yüce Allah'ın insanın yaratılış merhalelerini veya tavırlarını saydıktan sonra buyurduğu: { وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى } ifadesiyle kastedilen şudur: Bu sınıfların tamamı, her birinin asla aşamayacağı ve ötesine geçemeyeceği belirlenmiş bir ecele ulaşması, ibret alıp ders çıkarması için Allah tarafından yaratılmış ve kolaylaştırılmıştır. Umulur ki siz ey insanlar, buna baktığınızda ve Allah'ın bundaki hikmetini düşündüğünüzde hakikatleri akledersiniz; zira yaratılıştaki bu intikal ve kademeli oluş veya tekâmülde Yüce Allah'ın varlığına kesin bir delil vardır.
ثانيا- أي الدليل الثاني- أن الله هو القادر على الإحياء والإماتة، فالله وحده هو الذي يحيي المخلوقات ويميتها، وهو المتفرد بذلك، فإذا قضى وقدر أمرا يريد إنفاذه وإيجاده، وإخراج المخلوق من العدم، فإنما يقول له كُنْ فيكون ويوجد، من غير توقف على شيء آخر، ولا معاناة ولا كلفة، أي إن كل مخلوق يوجد بإرادة الله وحده، مما يدل على وجوده سبحانه.
İkincisi -yani ikinci delil-: Allah diriltmeye ve öldürmeye güç yetirendir. Zira yaratılmışları dirilten ve öldüren yalnızca Allah'tır ve bu hususta tek olandır. Gerçekleştirmek ve var etmek istediği, mahlûku yokluktan çıkarmayı dilediği bir işe hükmedip takdir buyurduğunda, ona sadece 'Ol!' der; o da başka hiçbir şeye bağlı olmaksızın, hiçbir meşakkat ve külfet bulunmaksızın hemen oluverir ve var olur. Yani her mahlûk yalnızca Allah'ın iradesiyle var olur ki bu da O'nun sübhânehu varlığına delalet eder.
فقوله تعالى: فَإِذا قَضى أَمْراً يراد به إنفاذ الإيجاد وإظهار المخلوق، وإيجاد الموجودات هو بالقدرة الإلهية، واقتران الأمر بالقدرة: هو عظمة في الملك، وإظهار للقدرة، وتخضيع للمخلوقات. وبه يتبين أن إيجاد المخلوق يعتمد على أمرين: الأمر الالهي بالإيجاد، وتلبّس القدرة الالهية بإيجاده وإظهاره، لا قبل ذلك، ففي حال العدم لا يظهر الشيء إذ لا يوجد الأمر، ولا شي بعد الإيجاد، لأن ما هو كائن، لا يقال له: كن.
Yüce Allah'ın: { فَإِذا قَضى أَمْراً } buyruğu ile icadın yürürlüğe konması ve mahlûkun ortaya çıkarılması kastedilmektedir. Varlıkların icadı ilahî kudret iledir. Emrin kudret ile birlikte bulunması ise mülkteki bir azamettir, kudretin izhar edilmesidir ve mahlûkatın boyun eğdirilmesidir. Bununla anlaşılmaktadır ki mahlûkun icadı iki esasa dayanır: İcad için verilen ilahî emir ve ilahî kudretin onu var etmeye ve ortaya çıkarmaya taalluk etmesi; bundan öncesi değil. Zira yokluk halinde ortada emir bulunmadığından nesne tezahür etmez; icaddan sonra da bir şey olmaz, çünkü zaten var olana 'Ol!' denilmez.
جزاء المجادلين بالباطل
Bâtıl Yolda Mücadele Edenlerin Cezası
الحياة الإنسانية إما أن تزدان وتسمو بمواقف الحق والجرأة والإيمان، وإما أن تهبط وتنحدر بمواقف الباطل والكفر والخذلان، والناس بين هذين الموقفين في مرصد التاريخ، فإن كانوا من أصحاب الموقف الأول، خلّد التاريخ ذكرهم، وكانوا أسوة الأجيال، وإن كانوا من أصحاب الموقف الثاني طواهم التاريخ، ولم يذكروا إلا للعبرة والشماتة، وهكذا كان المعارضون لدعوة النبي ﵌ ورسالته عبرة للتاريخ، فإنهم جادلوا بالباطل في شأن الرسالة النبوية والكتاب الذي جاء به، وكذبوا بهما، فاستحقوا ويلات العذاب، كما تصف هذه الآيات الشريفة:
İnsan hayatı ya hak, cesaret ve iman duruşlarıyla süslenip yücelir ya da bâtıl, küfür ve hüsran duruşlarıyla alçalıp geriler. İnsanlar bu iki duruş arasında tarihin gözetleme kulesindedir: Eğer birinci duruşun sahiplerinden olurlarsa tarih onların hatırasını ebedîleştirir ve nesillere örnek olurlar; şayet ikinci duruşun sahiplerinden olurlarsa tarih onları silip süpürür ve ancak ibret ve kınama vesilesi olarak anılırlar. İşte Hz. Peygamber'in aleyhisselâm davetine ve risaletine karşı çıkanlar da tarihe ibret olmuşlardır; zira onlar peygamberlik risaleti ve onun getirdiği Kitap konusunda bâtıl ile mücadele ettiler, her ikisini de yalanladılar ve bu şerefli ayetlerin tasvir ettiği üzere azabın vehametini hak ettiler:
[سورة غافر (٤٠) : الآيات ٦٩ الى ٧٨]
[Mü'min (Gāfir) Suresi (40), Ayetler 69-78]
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ أَنَّى يُصْرَفُونَ (٦٩) الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتابِ وَبِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٧٠) إِذِ الْأَغْلالُ فِي أَعْناقِهِمْ وَالسَّلاسِلُ يُسْحَبُونَ (٧١) فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ (٧٢) ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ (٧٣)
{ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ أَنَّى يُصْرَفُونَ (٦٩) الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتابِ وَبِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٧٠) إِذِ الْأَغْلالُ فِي أَعْناقِهِمْ وَالسَّلاسِلُ يُسْحَبُونَ (٧١) فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ (٧٢) ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ (٧٣) } “Allah'ın ayetleri hakkında tartışanları görmedin mi, nasıl da [haktan] çevriliyorlar? (69) Kitabı ve peygamberlerimizle gönderdiklerimizi yalanlayanlar; yakında bilecekler! (70) Boyunlarında boyunduruklar ve zincirler olduğu halde sürüklendikleri zaman; (71) Kaynar suda, sonra da ateşte yakılacaklardır. (72) Sonra onlara: 'Koştuğunuz ortaklar nerede?' denilir; (73)”
مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ (٧٤) ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ (٧٥) ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٦) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ (٧٧) وَلَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ وَما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَخَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ (٧٨)
{ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ (٧٤) ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ (٧٥) ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٦) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ (٧٧) وَلَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ وَما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَخَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ (٧٨) } “Allah'ın ayetleri hakkında tartışanları görmedin mi, nasıl da [haktan] döndürülüyorlar? (69) Kitabı ve peygamberlerimizle gönderdiklerimizi yalanlayanlar; yakında bilecekler! (70) Boyunlarında latalar ve zincirler olduğu halde sürüklendikleri zaman; (71) Kaynar suda, sonra da ateşte yakıldıkları [zaman]. (72) Sonra onlara: 'Koştuğunuz ortaklar nerede?' denilir; (73) 'Allah'tan başka?' 'Bizden uzaklaşıp kayboldular; hayır, biz meğer önceden hiçbir şeye yalvarmıyormuşuz!' derler. İşte Allah kâfirleri böyle saptırır. (74) Bu, yeryüzünde haksız yere şımarmanızdan ve böbürlenmenizden ötürüdür. (75) İçinde ebedî kalıcılar olarak cehennemin kapılarından girin! Kibre kapılanların yeri ne kötüdür! (76) Sen sabret, şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Onlara vadettiğimizin bir kısmını sana göstersek de veya seni vefat ettirsek de onlar ancak bize döndürüleceklerdir. (77) Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik. Onlardan sana kıssalarını anlattıklarımız da var, sana anlatmadıklarımız da var. Hiçbir peygamber, Allah'ın izni olmaksızın bir ayet (mucize) getiremez. Allah'ın emri geldiğinde hak ile hükmolunur ve bâtıl ehli olanlar işte orada hüsrana uğrarlar. (78)”
هذا موقف المعاندين أهل الباطل، فانظر إلى هؤلاء المجادلين في آيات الله الواضحة والدالة على الإيمان، والإقرار بالوحدانية والبعث، كيف يصرفون عنها ويتركون الهدى إلى الضلال؟
Bu, inatçı bâtıl ehlinin tutumudur; Allah'ın imana, birliğini ve dirilişi ikrara delalet eden apaçık ayetleri hakkında mücadele eden şu kimselere bir bak; nasıl da ondan yüz çevirip hidayeti bırakarak sapıklığa yöneliyorlar?
إنهم هم الذين كذّبوا بالقرآن، وبرسالات الرسل الداعية إلى التوحيد، وإخلاص العبادة لله، والشرائع الصالحة لحياة الإنسان، فسوف يعلمون مصائرهم الوخيمة وعواقب السوء المترتبة على مواقفهم.
Şüphesiz onlar Kur'an'ı, peygamberlerin tevhidi, ibadeti yalnızca Allah'a has kılmayı ve insan hayatına uygun şeriatleri tebliğ eden risaletlerini yalanlayan kimselerdir; pek yakında feci akıbetlerini ve bu tutumlarının neticesi olan kötü sonuçları bileceklerdir.
إنهم سوف يعلمون حين تجعل القيود في أعناقهم، ويسحبون بالسلاسل في الحميم: وهو الماء المتناهي في الحرارة، فيحرقون ظاهرا وباطنا.
Boyunlarına prangalar vurulup zincirlerle kaynar suya -ki o son derece sıcak sudur- sürüklendikleri, sonra da zahiren ve bâtınen yakıldıkları zaman [bunu] kesin olarak bileceklerdir.
ثم يقال لهم من الملائكة توبيخا وتقريعا: أين الأصنام والشركاء التي كنتم تعبدونها من دون الله؟ قالوا مجيبين: لقد غابوا عنا وذهبوا فلم ينفعونا، بل في الواقع تبينا أننا لم نكن نعبد شيئا له قيمة وجدوى أو نفع، ومثل ذلك الضلال، يضل الله الكافرين على ممر الزمان، حيث أوصلتهم إلى النار، بضلالهم وتركهم سادرين في هذا الضلال، وعلى هذا اللون من الاختلاط وبيان فساد الذهن والنظر، وهذا
Sonra meleklere azarlama ve kınama maksadıyla onlara: "Allah'ı bırakıp da tapmakta olduğunuz putlar ve ortaklar nerede?" denilir. Onlar da cevap vererek şöyle derler: "Bizden kaybolup gittiler, bize hiçbir fayda sağlamadılar; bilakis hakikatte biz, hiçbir kıymeti, faydası veya yararı olmayan bir şeye tapıyormuşuz." İşte zaman boyunca Allah kâfirleri böylesi bir sapıklık gibi saptırır; zira sapıklıkları ve bu sapıklık içinde başıboş bırakılmaları onları cehenneme ulaştırmıştır. Bu tür bir kargaşa, zihin ve idrak bozukluğunun ortaya konuşu ve bu
الترتيب، بكشف الحقائق ومصادقة الواقع، واضطراب الأقوال، واللجوء إلى الكذب، فيقولون: بل لم نكن نعبد شيئا.
tertiple hakikatlerin açığa çıkması, vakıanın doğrulanması, sözlerin çelişmesi ve yalana sığınmaları üzerine: "Hayır, meğer biz hiçbir şeye kulluk etmiyormuşuz" derler.
وذلكم العذاب اللاحق بهم، والإضلال بتركهم في ضلالهم، بسبب ما كنتم تظهرون في الدنيا من الفرح بمعاصي الله، والابتهاج بمخالفة الرسل والكتب الإلهية، وبسبب موقف البطر والأشر والتكبر، فهذا جزاء الشرك والوثنية. وجزاؤكم أيها المشركون الإدخال في أبواب جهنم السبعة المقسومة لكم، المؤدية إلى طبقاتها ودركاتها، كما جاء في آية أخرى: لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ (٤٤) [الحجر: ١٥/ ٤٤] .
Onlara ulaşan bu azap ve sapıklıkları içinde bırakılmak suretiyle saptırılmaları; dünyada iken Allah'a isyan etmekle sevinç gösterisinde bulunmanız, peygamberlere ve ilahî kitaplara muhalefet etmekle şımarmanız, azgınlık, şımarıklık ve kibir tavrınız sebebiyledir. İşte şirk ve putperestliğin cezası budur. Ey müşrikler, sizin cezanız, sizin için taksim edilmiş, derekelerine ve tabakalarına ulaştıran cehennemin yedi kapısına sokulmaktır; nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur: { لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ } “Onun yedi kapısı vardır; her kapı için onlardan ayrılmış bir pay vardır.” [Hicr: 15/44].
فبئس موضع الإقامة والمأوى الذي فيه الهوان والتعذيب لمن تكبر عن آيات الله وبراهينه القاطعة. ثم آنس الله تعالى نبيه محمدا ﷺ ووعده بالنصر بقوله: فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ أي اصبر أيها النبي على تكذيب قومك، فإن وعد الله بالنصر عليهم وإظهار أمرك ودعوتك والانتقام منهم كائن واقع لا محالة، إما في حياتك حيث تراه وتقرّ به عينك، وإما بعد موتك، حيث يصيرون ويرجعون إلى أمرنا وتعذيبنا.
Allah'ın ayetlerine ve kesin delillerine karşı büyüklük taslayan kimse için içinde zillet ve azap bulunan ikametgâh ve barınak ne kötüdür! Sonra Yüce Allah Peygamberi Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem teselli etmiş ve: { فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ } “Sen sabret, şüphesiz Allah'ın vaadi haktır” buyurarak ona yardım vadetmiştir; yani ey Peygamber, kavminin seni yalanlamasına karşı sabret; zira Allah'ın onlara karşı sana zafer verme, davanı ve davetini üstün kılma ve onlardan intikam alma vaadi muhakkak gerçekleşecektir; bu ya senin sağlığında olup gözün aydın olacak ya da senin vefatından sonra gerçekleşecek ve onlar bizim emrimize ve azabımıza döndürüleceklerdir.
أي إما أن نرينك في حال حياتك بعض ما وعدناهم به من العذاب، كالقتل، والأسر يوم بدر وغيره، وذلك بعض ما يستحقونه، وإما أن نتوفينك قبل إنزال العذاب بهم، فإلينا مصيرهم يوم القيامة. وهذا كما جاء في آية أخرى: فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ (٤١) أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ (٤٢) [الزخوف:
Yani ya hayatta iken onlara vadettiğimiz azabın bir kısmını -Bedir günü ve diğer zamanlardaki öldürülme ve esir edilme gibi, ki bu hak ettiklerinin bir kısmıdır- sana göstereceğiz ya da onlara azabı indirmeden önce senin ruhunu kabzedeceğiz; nitekim kıyamet gününde dönüşleri bizedir. Bu, diğer bir ayette belirtildiği gibidir: { فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ (٤١) أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ (٤٢) } “Eğer seni alıp götürürsek (vefat ettirirsek), şüphesiz biz onlardan intikam alıcılarız. (41) Yahut onlara vadettiğimizi sana gösteririz; çünkü bizim onlara gücümüz yeter. (42)” [Zuhruf:
٤٣/ ٤١- ٤٢] .
43/41-42].
ثم رد الله على العرب الذين قالوا: إن الله تعالى لا يبعث بشرا رسولا، واستبعدوا ذلك، فلقد أرسلنا رسلا وأنبياء كثيرين، من قبلك أيها النبي الرسول، إلى أقوامهم، منهم من أخبرناك بأخبارهم، وهم أربعة وعشرون، ومنهم من لم
Sonra Allah: "Yüce Allah bir beşeri peygamber olarak göndermez" deyip bunu akıldan uzak gören Araplara cevap vermiştir: Andolsun ki ey Peygamber ve Resul, senden önce kendi kavimlerine nice elçiler ve peygamberler gönderdik. Onlardan sana kıssalarını anlattıklarımız vardır ki bunlar yirmi dört tanedir; onlardan sana
نخبرك عنهم شيئا، ولم يكن لرسول من الرسل الإتيان لقومه بمعجزة خارقة للعادة إلا بأمر أو إذن من الله له في ذلك، فإذا حان وقت العذاب في الدنيا أو الآخرة، قضي بالعدل فيما بينهم، وخسر كل مبطل، وحصل على فساد آخرته. فتكون الآية توعدا لهم، أو إذا أراد الله إرسال رسول وبعثة نبي، قضى الله ذلك، وأنفذه بالحق، وخسر المبطلون، فتكون الآية على هذا التأويل ردا على قريش في إنكارهم أمر محمد ﷺ.
hiçbir haberini bildirmediğimiz kimseler de vardır. Peygamberlerden hiçbir peygamber için, bu hususta Allah'ın bir emri veya izni olmaksızın kavmine harikulade bir mucize getirmek mümkün olmamıştır. Dünyada yahut ahirette azap vakti gelip çattığında aralarında adaletle hükmolunur, her bâtıl ehli hüsrana uğrar ve ahiretinin helakini elde eder. Bu durumda ayet onlar için bir tehdit olur; yahut Allah bir elçi göndermek ve bir peygamber vazifelendirmek dilediğinde Allah bunu takdir eder ve hak ile infaz buyurur, bâtıl ehli ise hüsrana uğrar. Bu yoruma göre ayet, Kureyş'in Hz. Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem durumunu inkâr etmesine bir reddiyedir.
نعم الله وتهديد أهل الجدل بالباطل
Allah'ın Nimetleri ve Bâtıl Yolla Tartışanların Tehdit Edilmesi
لا يمكن لأحد في العالم عنده مسكة من عقل أن ينكر فضل الله ونعمه على الناس، لأن الواقع المشاهد حجة دامغة، ولا يستطيع أحد إنكاره أو تجاوزه، وما أكثر الأدلة الحسية الميدانية من التاريخ في تعذيب المبطلين المكابرين بالمجادلين في آيات الله تعالى، لذا كان تحدي الواقع سببا موجبا للتهديد بالعذاب، وإيقاعه على أولئك المعاندين المغترين بدنياهم، المستهزئين بآيات الله، وإذا وقع العذاب، حدث الندم الشديد، ولم ينفع الإيمان والاعتذار في ذلك الوقت، كما تصور هذه الآيات:
Dünyada aklından zerre kadar nasibi olan hiç kimsenin Allah'ın insanlar üzerindeki lütfunu ve nimetlerini inkâr etmesi mümkün değildir; çünkü müşahede edilen vakıa susturucu bir delildir, hiç kimse onu inkâr edemez veya göz ardı edemez. Allah Teâlâ'nın ayetleri hakkında tartışan o kibirli bâtıl ehlinin azaba uğratılmasına dair tarihten gelen müşahhas ve fiilî deliller ne kadar da çoktur! Bu sebeple vakıaya meydan okumak azap tehdidini ve dünyalarına aldanıp Allah'ın ayetleriyle alay eden o inatçılara azabın indirilmesini gerektiren bir sebep olmuştur. Azap vuku bulduğunda ise şiddetli bir pişmanlık meydana gelir ve o vakitte artık iman da özür dilemek de fayda vermez; nitekim bu ayetler şöyle tasvir etmektedir:
[سورة غافر (٤٠) : الآيات ٧٩ الى ٨٥]
[Mü'min (Gāfir) Suresi (40), Ayetler 79-85]
اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعامَ لِتَرْكَبُوا مِنْها وَمِنْها تَأْكُلُونَ (٧٩) وَلَكُمْ فِيها مَنافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْها حاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْها وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٨٠) وَيُرِيكُمْ آياتِهِ فَأَيَّ آياتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ (٨١) أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثاراً فِي الْأَرْضِ فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَحاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ (٨٣)
{ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعامَ لِتَرْكَبُوا مِنْها وَمِنْها تَأْكُلُونَ (٧٩) وَلَكُمْ فِيها مَنافِعُ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْها حاجَةً فِي صُدُورِكُمْ وَعَلَيْها وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٨٠) وَيُرِيكُمْ آياتِهِ فَأَيَّ آياتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ (٨١) أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثاراً فِي الْأَرْضِ فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَحاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ (٨٣) } “Bir kısmına binesiniz ve bir kısmından da yiyesiniz diye sizin için davarları yaratan Allah'tır. (79) Onlarda sizin için daha nice menfaatler vardır; gönüllerinizdeki bir hacete onların üzerinde ulaşasınız diye. Onların ve gemilerin üzerinde taşınırsınız. (80) O, size ayetlerini gösteriyor. Artık Allah'ın hangi ayetlerini inkâr edersiniz? (81) Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna baksınlar? Onlar kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzündeki eserleri bakımından daha üstündüler. Fakat kazanmış oldukları şeyler onlara hiçbir fayda sağlamadı. (82) Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldiği zaman, yanlarında bulunan ilimle şımardılar da alay edip durdukları şey kendilerini kuşatıverdi. (83)”
فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنا بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ (٨٤) فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِهِ وَخَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ (٨٥)
{ فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنا بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ (٨٤) فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِهِ وَخَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ (٨٥) } “Bir kısmına binesiniz ve bir kısmından da yiyesiniz diye sizin için davarları (en'âmı) yaratan Allah'tır. (79) Onlarda sizin için daha nice menfaatler vardır; gönüllerinizdeki bir hacete onların üzerinde ulaşasınız diye. Onların ve gemilerin üzerinde taşınırsınız. (80) O, size ayetlerini gösteriyor. Artık Allah'ın hangi ayetlerini inkâr edersiniz? (81) Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğuna baksınlar? Onlar kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzündeki eserleri bakımından daha üstündüler. Fakat kazanmış oldukları şeyler onlara hiçbir fayda sağlamadı. (82) Peygamberleri onlara apaçık delillerle geldiği zaman, yanlarında bulunan ilimle şımardılar da alay edip durdukları şey kendilerini kuşatıverdi. (83) Hışmımızı gördüklerinde: 'Yalnızca Allah'a inandık ve O'na ortak koştuğumuz şeyleri inkâr ettik' dediler. (84) Fakat hışmımızı gördükleri andaki imanları kendilerine hiçbir fayda vermedi. Bu, Allah'ın kulları hakkında süregelen sünnetidir. İşte orada kâfirler hüsrana uğramışlardır. (85)”
[غافر: ٤٠/ ٧٩- ٨٥] .
«١» [Gāfir: 40/79-85].
هذه آيات للعبر، وتعداد النعم، والاحتكام للواقع المشاهد، فالله تعالى جعل لكم أيها البشر الأنعام وهي الأزواج الثمانية من الإبل والبقر والغنم والمعز. فبعضها في الغالب للركوب كالإبل، وبعضها للأكل وحرث الأرض عليها كالبقر، وبعضها للأكل وشرب اللبن كالغنم، وكلها تتكاثر وتتوالد، ويستفاد من أصوافها وأوبارها.
Bunlar ibret alınacak, nimetlerin sayıldığı ve müşahede edilen vakıaya müracaat edilen ayetlerdir: Ey insanlar! Yüce Allah sizin için en'âmı, yani deve, sığır, koyun ve keçiden oluşan sekiz çifti var etmiştir. Bunların bir kısmı genellikle deve gibi binmek içindir; bir kısmı sığır gibi yemek ve üzerinde toprağı sürmek içindir; bir kısmı da koyun gibi yemek ve sütünü içmek içindir. Bunların hepsi çoğalır, ürer; yünlerinden ve kıllarından istifade edilir.
فكلمة (منها) الأولى في قوله لِتَرْكَبُوا مِنْها للتبعيض لأن المركوب منها هو الإبل خاصة، وكلمة (منها) الثانية وَمِنْها تَأْكُلُونَ لبيان الجنس، لأن الجميع منها يؤكل، ولكم أيها البشر في الأنعام منافع أخرى غير الركوب والأكل من صوف وشعر ووبر، وزبد وسمن، وجبن وغير ذلك، ولحمل الأثقال على بعضها إلى البلاد النائية بيسر وسهولة، وعلى الإبل وغيرها في البر، وعلى السفن في البحر، تحملون وتنقلون من بلد إلى آخر.
Ayet-i kerimede geçen: { لِتَرْكَبُوا مِنْها } buyruğundaki birinci { مِنْها } kelimesi teb'îz (kısmiyet) ifade eder; çünkü bunlardan binek olarak kullanılanı özellikle devedir. { وَمِنْها تَأْكُلُونَ } buyruğundaki ikinci { مِنْها } kelimesi ise cinsi beyan etmek içindir; çünkü hepsinin eti yenir. Ey insanlar! En'âmda sizin için binmek ve yemekten başka yün, kıl, tiftik, tereyağı, sade yağ, peynir ve benzeri daha pek çok menfaatler de vardır. Bazılarının sırtında uzak memleketlere kolaylıkla ve zahmetsizce ağır yükleri taşımak da bu menfaatlerdendir. Karada deve ve diğer hayvanların sırtında, denizde ise gemilerin üzerinde taşınır ve bir beldeden diğerine nakledilirsiniz.
والله تعالى يريكم أيها الناس عيانا هذه الآيات والبراهين في الآفاق والأنفس، والتي هي كلها ظاهرة دالة على كمال قدرته ووحدانيته، مما لا سبيل لإنكاره، فأي آية من آياته الباهرة تنكرون؟ إنها كلها مشاهدة مرئية، لا تستطيعون إنكارها، ففي كل شيء له آية تدل على وحدانيته، لذا فإنكم على سبيل التوبيخ كيف تنكرون آية منها؟
Yüce Allah dış dünyada ve nefislerde bulunan, tamamı O'nun kudretinin kemaline ve birliğine delalet eden ve inkâr edilmesine hiçbir imkân bulunmayan bu ayetleri ve burhanları sizlere bizzat göstermektedir. Öyleyse O'nun apaçık ayetlerinden hangisini inkâr edebilirsiniz? Bunların hepsi müşahede edilen, görülen şeylerdir; onları inkâr etmeye güç yetiremezsiniz. Zira her şeyde O'nun birliğine delalet eden bir ayet vardır. Dolayısıyla kınama sadedinde [sorulur]: O'nun ayetlerinden herhangi birini nasıl inkâr edebilirsiniz?
ثم احتج الله تعالى على قريش بما يظهر في الأمم السالفة من نقمات الله، مع أنهم كانوا أكثر عددا، وأشد قوة أبدان وممالك، وأعظم آثارا في المباني والأفعال من قريش والعرب. أفلم يسر هؤلاء المشركون المجادلون بالباطل في آيات الله، فينظروا في أسفارهم كيف كان مصير الأمم السابقة التي عصت الله تعالى، وكذّبت رسلها،
Sonra Yüce Allah geçmiş ümmetlerde zuhur eden Allah'ın intikam ve azaplarıyla Kureyş'e karşı delil getirmiştir; halbuki onlar sayıca daha çok, beden ve hâkimiyet bakımından daha güçlü, binalar ve icraatlar bakımından da Kureyş'ten ve Araplardan daha büyük eserlere sahiptiler. Allah'ın ayetleri hakkında bâtıl ile mücadele eden bu müşrikler yeryüzünde dolaşıp da yolculuklarında Yüce Allah'a isyan eden ve peygamberlerini yalanlayan geçmiş ümmetlerin sonunun nasıl olduğunu görmediler mi?
ويشاهدوا آثارهم القائمة في ديارهم نتيجة العقاب والتعذيب، مع أنهم كانوا أكثر من مشركي قريش عددا، وأقوى منهم أجسادا، وأوسع منهم أموالا، وأبقى في الأرض آثارا بالمباني والقصور والحصون والمزارع والسدود، فلما حلّ بهم العذاب، لم ينفعهم مالهم ولا أولادهم، ولا أغنى عنهم كسبهم ولا حالهم شيئا، حين جاءهم عذاب الله وأخذه.
Ve ceza ve azabın neticesi olarak onların yurtlarında ayakta duran kalıntılarını müşahede etmediler mi? Oysa onlar sayıca Kureyş müşriklerinden daha çok, bedenleri onlardan daha kuvvetli, malları onlardan daha bol ve binalar, saraylar, kaleler, tarlalar ve barajlar ile yeryüzünde bıraktıkları eserler bakımından onlardan daha kalıcı idiler. Fakat üzerlerine azap indiğinde Allah'ın azabı ve yakalaması onlara geldiği anda ne malları ne evlatları onlara fayda verdi, ne kazançları ne de içinde bulundukları durum onları hiçbir şeyden kurtarabildi.
فلما جاءت الرسل بالحجج والبراهين الواضحة الدالة على صدق نبوتهم ورسالتهم، أعرضوا عنهم، ولم يلتفتوا إليهم، وفرحوا بما لديهم من العلوم والمعارف، وهي الشبهات والضلالات الزائفة التي ظنوها علما نافعا، وأحاط بهم العذاب من كل جانب، ونزل بهم من العذاب الذي كذبوا به ما كانوا يستبعدون وقوعه، استهزاء وسخرية. وهذا كقوله تعالى: يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا [الروم: ٣٠/ ٧] .
Peygamberler, nübüvvet ve risaletlerinin doğruluğuna delalet eden açık deliller ve burhanlarla kendilerine geldiklerinde, onlardan yüz çevirdiler, onlara iltifat etmediler ve faydalı bir ilim zannettikleri sahte şüpheler ve sapıklıklardan ibaret kendi yanlarındaki bilgi ve birikimle sevinip şımardılar. Azap onları her taraftan kuşattı ve yalanladıkları, alay ve eğlence konusu yaparak gerçekleşmesini uzak gördükleri o azap başlarına indi. Bu durum Yüce Allah'ın şu buyruğu gibidir: { يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا } “Onlar dünya hayatının sadece dış yüzünü bilirler...” [Rûm: 30/7].
ثم أخبر الله تعالى عن حالة بعض أولئك المعذبين الذين آمنوا بعد تلبّس العذاب بهم فلم ينفعهم ذلك. إنهم حينما عاينوا وقوع العذاب بهم، صدقوا بالله ووحّدوه، وكفروا بمعبوداتهم الباطلة التي اتخذوها شركاء لله، وهي الأصنام، فلم ينفعهم إيمانهم شيئا عند معاينة العذاب وشدة الانتقام، لأنه إيمان اليأس والإلجاء والقهر، فهو إيمان قسري عن إكراه فلا يقبل، لأنه في تلك الحال لا يبقى مجال للتكليف وقبول الإيمان.
Sonra Yüce Allah, azap kendilerini kuşattıktan sonra iman eden, fakat bu [imanları] kendilerine fayda vermeyen o azaba uğratılmış kimselerden bazılarının durumunu haber vermiştir. Onlar üzerlerine azabın inişini bizzat gördüklerinde Allah'ı tasdik edip O'nu birlediler ve Allah'a ortak koştukları bâtıl ilahları olan putları inkâr ettiler. Fakat azabı ve intikamın şiddetini bizzat gördükleri sırada imanları kendilerine hiçbir fayda vermedi; çünkü bu, ye's (ümitsizlik), çaresizlik ve mecburiyet imanıdır. Zira bu, baskı altında gerçekleşen zoraki bir imandır, dolayısıyla kabul edilmez. Çünkü o durumda artık mükellefiyet ve imanın kabulü için bir alan kalmaz.
ثم ذكر الله تعالى حكمه العام في الأمم، وهو أن هذا العذاب هو حكم الله وطريقته في جميع من تاب عند معاينة العذاب بأنه لا يقبل، وخسر الكافرون وقت رؤيتهم بأس الله ومعاينتهم لعذابه، والكافر خاسر في كل وقت، ولكن يتبين لهم خسرانهم إذا رأوا العذاب.
Sonra Yüce Allah, ümmetler hakkındaki genel hükmünü zikretmiştir; o da bu azabın, azabı bizzat gördüğü anda tövbe eden herkes hakkında [tövbenin] kabul edilmeyeceğine dair Allah'ın hükmü ve kanunu olduğudur. Kâfirler, Allah'ın şiddetli azabını gördükleri ve azabını bizzat müşahede ettikleri anda hüsrana uğramışlardır. Kâfir her vakitte hüsrandadır; fakat azabı gördüklerinde hüsranları kendilerine apaçık belli olur.