المعنى: لو وسّع الله الرزق على عباده، ومنحهم فوق حاجتهم، لحملهم ذلك على البغي والطغيان، وعصوا في الأرض، كما حدث من قارون وفرعون، ولكنه تعالى ينزّل الرزق لعباده بتقدير معين، على حسب مشيئته، وبمقتضى حكمته، إنه سبحانه خبير بأحوال عباده، بصير بما يصلحهم من توسيع الرزق وتضييقه.
Anlamı: Eğer Allah kullarına rızkı genişletip ihtiyaçlarının üzerinde verseydi, bu durum onları azgınlığa ve taşkınlığa sevk eder, Kârûn ve Firavun'un yaptığı gibi yeryüzünde isyan ederlerdi. Fakat O Teâlâ, kullarına rızkı dilemesine göre ve hikmetinin gerektirdiği belirli bir ölçüyle indirir. Şüphesiz O Subhânehû, kullarının hallerinden haberdardır; rızkı genişletip daraltma konusunda onların ıslahına neyin uygun olduğunu hakkıyla görendir.
هذا إعلام من الله تعالى: أنه لو جاء الرزق على اختيار البشر واقتراحهم، لكان سبب بغيهم وفسادهم، ولكنه ﷿ أعلم بالمصلحة في لكل إنسان، وله بعبيده خبرة وبصر بأخلاقهم ومصالحهم، فرب إنسان لا يصلح إلا بالفقر، وآخر بالغنى.
Bu, Allah Teâlâ'dan bir bildirimdir: Şayet rızık insanların tercihine ve talebine göre gelseydi, bu onların azgınlık ve fesat sebebi olurdu. Fakat O Azze ve Celle, her insan için maslahatın (en uygun olanın) ne olduğunu en iyi bilendir. Kullarının ahlakını ve maslahatlarını hakkıyla bilip görmektedir. Nice insan vardır ki ancak fakirlikle ıslah olur, nicesi de ancak zenginlikle [ıslah olur].
والغيث سبب الرزق، فينزل الله المطر بعد يأس الناس في وقت حاجتهم إليه، وينشر رحمته، أي المطر على الأراضي، وهو المتولي أمور أو شؤون عباده بالإحسان إليهم، وجلب النفع لهم، ودفع الشر عنهم، وهو المحمود على نعمه الكثيرة.
Yağmur rızkın sebebidir; Allah, insanlar ümitlerini kestikten sonra, tam da ona ihtiyaç duydukları anda yağmuru indirir ve rahmetini, yani yağmuru yeryüzüne yayar. O, kullarına ihsanda bulunarak, onlara fayda sağlayıp kötülükleri onlardan defederek işlerini üstlenen gerçek dosttur (velîdir) ve pek çok nimetinden ötürü övgüye layık olandır (hamîddir).
وكل ذلك يتم بمعيار دقيق من الإله الحكيم القدير، ومن دلائل عظمة الله وقدرته وسلطانه: خلق السماوات والأرض على هذا النحو البديع، وما نشر وفرّق في السماوات والأرض من الدواب المتحركة، ويشمل ذلك الملائكة والإنس والجن، وسائر أنواع الحيوان، والله تام القدرة على جمعهم في صعيد واحد، وحشرهم يوم القيامة.
Bütün bunlar, Hakîm ve Kadîr olan İlah tarafından hassas bir ölçü ile gerçekleşir. Allah'ın azametinin, kudretinin ve hükümranlığının delillerindendir: Gökleri ve yeri bu eşsiz şekilde yaratması ve göklerde ve yerde yaydığı hareket eden canlılardır; bu canlılar melekleri, insanları, cinleri ve diğer tüm hayvan türlerini kapsar. Allah, kıyamet gününde onları tek bir alanda toplamaya ve haşretmeye tam anlamıyla kadirdir.
وقد يحتجب الرزق بسبب المعاصي، وما أصابكم أيها الناس من المصائب، كالآلام والأسقام، والقحط والغرق، والصواعق والزلازل ونحوها، فإنما هي بسبب سيئات اقترفتموها، ومعاص ارتكبتموها، فهي عقوبات الذنوب وكفاراتها في الدنيا، ويعفو الله عن كثير من المعاصي، فلا يعاقب عليها.
Bazen rızık günahlar sebebiyle engellenebilir. Ey insanlar, başınıza gelen acılar, hastalıklar, kuraklık, boğulma, yıldırımlar, depremler ve benzeri musibetler ancak işlediğiniz kötülükler ve irtikâp ettiğiniz günahlar sebebiyledir. Bunlar dünyadaki günahların cezaları ve kefaretleridir. Allah ise günahların birçoğunu bağışlar ve onlardan ötürü cezalandırmaz.
جاء في الحديث الذي أخرجه سعيد بن منصور وابن المنذر وغيرهما عن الحسن البصري: «لا يصيب ابن آدم خدش عود أو عثرة قدم ولا اختلاج عرق إلا بذنب، وما يعفو عنه أكثر» .
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve başkalarının Hasan-ı Basrî'den rivayet ettiği hadiste şöyle buyrulmuştur: «Âdemoğlunun başına gelen bir ağaç çiziği, ayağının tökezlemesi veya bir damarın seğirmesi bile mutlaka bir günah sebebiyledir; Allah'ın bağışladığı ise daha çoktur.»
ولستم أنتم أيها المذنبون الكافرون بمعجزين الله حيثما كنتم، ولا تتمكنون من الإفلات من العقاب، فبنو آدم عجزة قاصرون ضعفاء، وهم في قبضة القدرة الإلهية، ولا يمكنهم الفرار من طلب ربهم.
Ey günahkâr kâfirler! Siz nerede olursanız olun Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz ve cezadan kaçıp kurtulamazsınız. Âdemoğulları aciz, yetersiz ve zayıftır; ilahî kudretin kabzasındadırlar ve Rablerinin yakalamasından kaçmaları mümkün değildir.
ومن آيات قدرة الله وسلطانه: إجراء السفن السائرة في البحار كالجبال، سواء أكانت شراعية أم بخارية أم كهربائية أم ذرية، وإن يرد الله إيقاف السفن الجارية، يجعل الرياح ساكنة، والطاقة متعطلة، فتصبح السفن ثوابت رواكد على ظهر البحر، لا تسير ولا تتحرك، إن في أمر إجراء السفن في أعالي الموج والماء لدلالة عظيمة على قدرته تعالى، لمن كان كثير الصبر على الشدائد وعلى طاعة الله، كثير الشكر على النعمة. وإن يشأ الله يهلك أو يتلف السفن بالغرق بما كسب ركابها من البشر، أي
Allah'ın kudret ve hükümranlığının delillerindendir: İster yelkenli, ister buharlı, ister elektrikli, isterse nükleer olsun, denizlerde dağlar gibi akıp giden gemileri yürütmesidir. Eğer Allah akıp giden gemileri durdurmak dilerse, rüzgârları dindirir, enerjiyi devre dışı bırakır; böylece gemiler denizin üstünde hareketsiz, sabit kalıverirler, ne ilerler ne de hareket ederler. Şüphesiz gemilerin dalgaların ve suların üstünde yüzdürülmesinde, zorluklara ve Allah'a itaate çokça sabreden, nimete çokça şükreden herkes için O'nun yüce kudretine dair büyük bir delil vardır. Eğer Allah dilerse, yolcularının kazandıkları günahlar yüzünden gemileri batırarak helak veya telef eder; yani
بذنوب البشر، ويعف عن كثير من ذنوبهم، أو عن كثير منهم، فينجيهم من الغرق، ويعلم الله الذين ينازعون في آيات الله، ويكذبونها، ولا يتمكن أحد من الفرار أو المهرب أو النجاة من عذاب الله.
insanların günahları yüzünden [helak eder]; onların birçok günahını yahut onların birçoğunu bağışlar da onları boğulmaktan kurtarır. Allah'ın ayetleri hakkında tartışıp onları yalanlayanlar da bilsinler ki, hiç kimse için Allah'ın azabından kaçış, sığınak veya kurtuluş yoktur.
وما أروع ما عقب الله تعالى على هذه الآيات: وهو التحذير من الاغترار في الدنيا، فما أعطيتم من الغنى والسعة في الرزق والجاه والسلطان، فإنما هو متاع قليل في الدنيا، وما عند الله من ثواب الطاعة ونعيم الجنة خير من متاع الدنيا، وأبقى وأدوم، لأنه لا ينقطع ولا ينقص، أما متاع الدنيا: فهو ينقطع أو ينقص بسرعة، وبقاؤه لأهل الإيمان الصحيح بالله ورسوله، وعلى ربهم يعتمدون في كل شؤونهم.
Allah Teâlâ'nın bu ayetlerin ardından yaptığı değerlendirme ne kadar da harikadır: Dünyaya aldanmaktan sakındırmaktadır. Zenginlik, rızık genişliği, makam ve saltanat olarak size verilen şeyler dünyada sadece az bir geçimliktir. Allah katındaki itaat sevabı ve cennet nimetleri ise dünya metaından daha hayırlı, daha kalıcı ve devamlıdır; çünkü kesintiye uğramaz ve eksilmez. Dünya metaı ise çabucak kesilir veya azalır. Bu kalıcı mükâfat, Allah'a ve Resûlü'ne hakkıyla iman edenler ve her işlerinde yalnızca Rablerine güvenip dayananlar içindir.
قال علي ﵁: تصدّق أبو بكر ﵁ بماله كله، فلامه جمع، فنزلت الآية: فَما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ..
Hz. Ali radıyallâhu anh şöyle demiştir: Ebû Bekir radıyallâhu anh malının tamamını sadaka olarak verdi. Bir grup insan onu kınadı; bunun üzerine şu ayet indi: {فَما أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ} “Size verilen şeyler...”
جاء في الحديث أنه أنفق ثمانين ألفا.
Hadiste onun seksen bin [dirhem] infak ettiği gelmiştir.
صفات أهل الجنة
Cennet Ehlinin Nitelikleri
لم يترك القرآن الكريم شيئا إلا أوضحه وأعلنه، فذكر صفات أهل النار وأسباب استحقاقهم للعذاب، وذكر صفات أهل الجنة وما أهّلهم للنعيم والثواب، وهذه الصفات الطيبة: هي الإيمان بالله إلها واحدا، والتوكل عليه بعد اتخاذ الأسباب، واجتناب الكبائر من الذنوب والعفو عند المقدرة، وإطاعة الله وترك نواهيه، وإقام الصلاة، وإيتاء الزكاة، والتشاور في الأمور كلها، والشجاعة والقوة في استرداد الحقوق المغتصبة، وقد نصت الآيات الكريمة الآتية على هذه الصفات، لضرورة الاتصاف بها، قال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm hiçbir şeyi açıklanmamış ve duyurulmamış bırakmamıştır; cehennem ehlinin niteliklerini ve azabı hak etme sebeplerini zikrettiği gibi, cennet ehlinin niteliklerini ve onları nimete ve sevaba layık kılan şeyleri de zikretmiştir. Bu güzel nitelikler şunlardır: Allah'a tek bir ilah olarak iman etmek, sebeplere sarıldıktan sonra O'na tevekkül etmek, büyük günahlardan kaçınmak, güç yetirildiğinde bağışlamak, Allah'a itaat edip yasaklarını terk etmek, namazı kılmak, zekâtı vermek, bütün işlerde istişare etmek, gasp edilen hakları geri almada cesaret ve güç sahibi olmaktır. Gelecek olan yüce ayetler, bu sıfatlarla bezenmenin gerekliliğini vurgulayarak bunları açıkça belirtmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة الشورى (٤٢) : الآيات ٣٧ الى ٤٣]
[Şûrâ Suresi (42), Ayet 37-43]
وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَواحِشَ وَإِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ (٣٧) وَالَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٨) وَالَّذِينَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ (٣٩) وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٤٠) وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ (٤١)
{وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَواحِشَ وَإِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ (٣٧) وَالَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٨) وَالَّذِينَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ (٣٩) وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٤٠) وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ (٤١)} “Onlar, büyük günahlardan ve hayasızlıklardan kaçınırlar; öfkelendikleri zaman da bağışlarlar. (37) Onlar, Rablerinin çağrısına icabet ederler, namazı kılarlar; işleri aralarında şûra (danışma) iledir ve kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler. (38) Onlar, bir haksızlığa ve saldırıya uğradıklarında yardımlaşarak haklarını alırlar (birlikte karşı koyarlar). (39) Bir kötülüğün karşılığı, onun gibi bir kötülüktür (misliyle cezadır). Ama kim affeder ve arayı düzeltirse, onun mükafatı Allah'a aittir. Şüphesiz O, zalimleri sevmez. (40) Kim zulme uğradıktan sonra hakkını arayıp alırsa, işte onların aleyhine hiçbir yol (sorumluluk ve ceza) yoktur. (41)”
إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٤٢) وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (٤٣)
{إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٤٢) وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (٤٣)} “Sorumluluk ve ceza yolu ancak insanlara zulmedenler ve yeryüzünde haksız yere taşkınlık yapanlar aleyhinedir. İşte onlar için can yakıcı bir azap vardır. (42) Kim de sabreder ve bağışlarsa, şüphesiz bu, azmedilmeye değer (kararlılık gerektiren) işlerdendir. (43)”
[الشورى: ٤٢/ ٣٧- ٤٣] .
[Şûrâ: 42/37-43].
نزلت آية وَإِذا ما غَضِبُوا في عمر حين شتم بمكة. وقيل: في أبي بكر حين لامه الناس على إنفاق ماله، وحين شتم فحلم.
{وَإِذا ما غَضِبُوا} “Öfkelendikleri zaman...” ayeti, Mekke'de kendisine hakaret edildiğinde Hz. Ömer hakkında inmiştir. İnsanlar malını infak ettiği için kendisini kınadığında ve kendisine hakaret edildiğinde hilm gösteren Hz. Ebû Bekir hakkında indiği de söylenmiştir.
وصف الله تعالى أهل الجنة بالإيمان بالله وبالتوكل على الله، وبالصفات السبع الآتية:
Allah Teâlâ cennet ehlini Allah'a iman, Allah'a tevekkül ve şu yedi sıfat ile nitelendirmiştir:
- إنهم هم الذين يتجنبون الوقوع في كبائر الذنوب التي أوعد الله عليها وعيدا شديدا، كالشرك والقتل العمد وعقوق الوالدين، ويتجنبون أيضا الفواحش: وهي كل ما استقبحه الشرع والعقل السليم، كالغيبة والكذب، والزنا والسرقة والمحاربة (قطع الطريق) .
- Onlar; şirk, kasten adam öldürme ve anne babaya itaatsizlik gibi Allah'ın şiddetli tehditte bulunduğu büyük günahlara düşmekten kaçınan ve aynı zamanda gıybet, yalan, zina, hırsızlık ve eşkıyalık (yol kesme) gibi şeriatın ve selim aklın çirkin gördüğü her şey demek olan fahşâdan (hayasızlıklardan) uzak duran kimselerdir.
- وهم عند الغضب يكظمون الغيظ، ويحلمون على الظالم، ويعفون عن إساءته، لأن الحلم سيد الأخلاق، والعفو والصفح سمة العظماء، وهذا حض على كسر الغضب، والتدرب على إطفائه، إذ هو جمرة من جهنم.
- Onlar öfkelendiklerinde öfkelerini yenerler, zâlime karşı yumuşak davranırlar ve onun kötülüğünü bağışlarlar; zira hilm ahlakın efendisidir, af ve hoşgörü ise büyük insanların vasfıdır. Bu, cehennemden bir kor parçası olan öfkeyi kırmaya ve onu söndürmeye alışmaya bir teşviktir.
- وهم الذين يستجيبون إلى ما دعاهم إليه ربهم، ويطيعونه فيما أمر به من توحيد الله، ونبذ الشرك، وإطاعة الرسول فيما أمر به وزجر عنه، وهذا مدح لكل من آمن بالله تعالى وقبل شرعه.
- Onlar, Rablerinin kendilerini davet ettiği şeye icabet eden, Allah'ı birleme ve şirki terk etme konusunda O'nun emrettiklerine itaat eden ve emrettiği ile nehyettiği hususlarda Resûl'e boyun eğen kimselerdir. Bu, Allah Teâlâ'ya iman eden ve O'nun şeriatını kabul eden herkes için bir övgüdür.
نزلت هذه الآية في الأنصار، دعاهم رسول الله ﷺ إلى الإيمان، فاستجابوا وأقاموا الصلاة.
Bu ayet Ensar hakkında inmiştir; Resûlullah ﷺ onları imana davet etmiş, onlar da icabet edip namazı kılmışlardır.
- ويؤدون الصلاة المفروضة في أوقاتها بنحو تام الأركان والشروط، وبخشوع لله وقلب صاف مرتبط بالله، والصلاة عماد الدين وأعظم العبادات.
- Farz kılınan namazı rükünleri ve şartları tam olarak, Allah için bir huşû ile ve Allah'a bağlanmış arı bir kalple vakitlerinde eda ederler. Namaz dinin direği ve ibadetlerin en büyüğüdür.
- ويتشاورون فيما بينهم في الأمور الخاصة والعامة، كشؤون الحكم والولاية وإعلان الحرب، وتولية الولاة والقضاة والموظفين وغير ذلك من الشؤون العامة والخاصة.
- Yönetim, idare, savaş ilanı, valilerin, hâkimlerin ve memurların tayini gibi gerek genel gerekse özel meselelerde kendi aralarında istişare ederler.
- وينفقون في سبيل الله وطاعته بعض ما رزقهم الله من أموال وخيرات، لأن الإنفاق قوة للأمة، وعلاج للضعف، وسبيل لإعزاز الأمة، وتحقيق التكافل المطلوب بين الأغنياء والفقراء.
- Allah yolunda ve O'na itaat uğruna, Allah'ın kendilerine rızık olarak verdiği mal ve hayırlardan bir kısmını infak ederler; zira infak ümmet için bir güç, zaaf için bir tedavi, ümmeti aziz kılmanın ve zenginler ile fakirler arasında istenen dayanışmayı gerçekleştirmenin yoludur.
- وهم شجعان أشداء، فإذا تعرضوا للظلم والاعتداء، انتصروا ممن ظلمهم، واستردوا حقوقهم السليبة، وإذا قدروا عفوا، وهذا مدح لمن انتصر على البغي.
- Onlar cesur ve güçlüdürler; bir zulüm ve saldırıya maruz kaldıklarında, kendilerine zulmedenlerden haklarını alırlar, gasp edilmiş haklarını geri kazanırlar; güç yetirdiklerinde de affederler. Bu, haksızlığa karşı koyup hakkını alan kimse için bir övgüdür.
ورد الظلم مشروط بتحقيق المماثلة دون تجاوز، فيكون عقاب السيئة مماثلا لأصل الجناية، والمساواة مطلوبة بين الجريمة والعقوبة، ومن عفا عن الظالم المسيء، وأصلح بالود والعفو ما بينه وبين من عاداه، فثوابه على الله، إن الله يعاقب المبتدئين بالظلم، المتجاوزين حدودهم، وسمي جزاء السيئة سيئة، مع أن المجازاة من الله تعالى ليست سيئة، تسمية للشيء باسم ما يوجبه ويسببه.
Zulmü defetmek, haddi aşmaksızın denkliği sağlamak şartına bağlıdır; böylece kötülüğün cezası, işlenen suçun aslına denk olur. Suç ile ceza arasında eşitlik şarttır. Kim zâlim ve kötülük yapan kimseyi affeder, aradaki düşmanlığı sevgi ve bağışlama ile düzeltirse, onun mükâfatı Allah'a aittir. Allah zulme ilk başlayanları ve haddi aşanları cezalandırır. Allah Teâlâ'nın karşılık vermesi bir kötülük olmadığı halde, kötülüğün cezasının kötülük (seyyie) olarak adlandırılması, bir şeyin kendisine sebep olan ve gerektiren şeyin adıyla isimlendirilmesidir.
ثم أكد الله تعالى على مشروعية دفع الظلم أو البغي، في الآية: وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ اللام في (لمن) لام القسم، أي جواب قسم محذوف.
Sonra Allah Teâlâ, {وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ} “Kim zulme uğradıktan sonra hakkını alırsa...” ayetinde zulmü veya haksızlığı defetmenin meşruiyetini tekit etmiştir. (لَمَنِ) kelimesindeki lâm, yemin lâmıdır; yani mahzuf bir yeminin cevabıdır.
أي تالله إن المنتصر من الظالم بعد ظلمه له، لا سبيل عليه بمؤاخذة أو عقاب، لأن الانتصار بحق، كأن يشرع القصاص في الجنايات العمدية، أو تضمن جنايات الخطأ والإتلافات، ويجوز الشتم والسب معاملة بالمثل، دون اعتداء ولا تجاوز، وهذا في معنى آية أخرى: لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ [النساء:
Yani Allah'a yemin olsun ki, kendisine yapılan zulümden sonra zâlimden hakkını alan kimseye hiçbir sorumluluk, kınama veya ceza yoktur; zira hakkı almak haktır. Kasten işlenen cinayetlerde kısasın meşru kılınması ya da hataen işlenen cinayetler ile telef edilen malların tazmin edilmesi gibi. Saldırı ve haddi aşma olmaksızın, misilleme yoluyla aynı şekilde karşılık vermek caizdir. Bu, şu diğer ayetin anlamındadır: {لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ} “Allah, zulme uğrayan hariç, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez” [en-Nisâ:
٤/ ١٤٨] لكن من أتلف مال إنسان لا تجوز مقابلته بالإتلاف، وإنما يطلب الضمان أو التعويض عن الضرر.
4/148]. Ancak bir kimsenin malını telef eden birine karşı onun da malını telef ederek karşılık verilmesi caiz değildir; bilakis tazminat veya zararın telafisi talep edilir.
نزلت هذه الآية: وَلَمَنِ انْتَصَرَ في أبي بكر الصديق ﵁، وقد شتمه بعض الأنصار، فرد عليه، ثم أمسك.
{وَلَمَنِ انْتَصَرَ} “Kim hakkını alırsa...” ayeti Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh hakkında inmiştir. Ensar'dan biri kendisine hakaret etmiş, o da ona karşılık vermiş, sonra da susup kendini tutmuştu.
وإنما المؤاخذة والعقاب على الذين يبدءون الناس بالظلم، أو يتعدّون مبدأ المماثلة، ويتجاوزون الحد في الانتقام، ويجنون على النفوس والأموال بغير حق، ويتكبرون بظلم الناس وسلب الحقوق. ويضعون الأشياء في غير مواضعها، من القتل وأخذ المال وإيذاء اليد واللسان، وأولئك البادئون بالظلم أو المتجاوزون الحدود، لهم عذاب مؤلم شديد بسبب اعتدائهم، وهذا توعد بالعذاب في الآخرة.
Sorumluluk ve ceza ancak insanlara zulümle başlayanlar veya misliyle karşılık verme ilkesini çiğneyip intikamda haddi aşanlar, canlara ve mallara haksız yere saldıranlar, insanlara zulmedip haklarını gasp ederek kibirlenenler aleyhinedir. Öldürmek, mal almak, el ve dil ile eziyet etmek gibi şeyleri yerli yerinde yapmayanlardır. Zulme ilk başlayanlar veya haddi aşanlar için saldırganlıkları sebebiyle can yakıcı şiddetli bir azap vardır; bu da ahiretteki azap tehdididir.
والبغي بغير الحق في الآية: هو نوع من أنواع الظلم، خصه الله بالذكر تنبيها على شدته وسوء حال صاحبه.
Ayetteki haksız yere taşkınlık (el-Bağy): Zulüm türlerinden bir türdür; şiddetine ve sahibinin kötü haline dikkat çekmek için Allah onu özellikle zikretmiştir.
ثم أكد الله تعالى الترغيب في العفو بالقسم في قوله: وَلَمَنْ صَبَرَ أي تالله، إن من صبر على الأذى، وستر السيئة، وغفر خطأ من ظلمه، فذلك الصبر والعفو، لمن الأمور المشكورة والأفعال الحميدة، التي يثاب عليها بالثواب الجزيل والثناء الجميل، لمنع الاسترسال وراء الغضب وحب الانتقام، فقوله تعالى: لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ أي محكمها ومتقنها والحميد العاقبة منها، وهذا دليل على قوة الإرادة وتماسك الشخصية.
Sonra Allah Teâlâ, {وَلَمَنْ صَبَرَ} “Kim de sabrederse...” buyruğundaki yeminle affetmeye teşviki pekiştirmiştir. Yani Allah'a yemin olsun ki, eziyete sabreden, kötülüğü örten ve kendisine zulmedenin hatasını bağışlayan kimsenin bu sabrı ve affı; öfkenin ve intikam arzusunun peşine takılmayı engellediği için övgüye değer işlerden ve bol sevap ile güzel övgüyle mükâfatlandırılacak güzel amellerdendir. Nitekim Allah Teâlâ'nın {لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ} “azmedilmeye değer işlerdendir” buyruğu; işlerin en sağlamı, en mükemmeli ve sonucu en güzel olanı demektir. Bu da irade gücüne ve şahsiyetin sağlamlığına delildir.
سوء حال الكفار في الآخرة
Kâfirlerin Ahiretteki Kötü Halleri
لا شيء أصعب على النفس من الاصطدام أمام الواقع، والمفاجأة بنوع العقاب الذي كان يظن أنه مجرد تهديد ووعيد، وحينئذ تكون الأحوال شديدة وصعبة، فترى
Nefse gerçekle yüzleşmekten ve sadece kuru bir tehditten ibaret sandığı azap türüyle gafil avlanmaktan daha zor gelen bir şey yoktur. O vakit haller pek çetin ve zor olur; görürsün ki
الكافرين في الآخرة يتمنون الرجوع إلى الدنيا، فيحتقر شأنهم، ولا يبالي بهم أحد من المؤمنين، ويقفون أمام النار ذليلين خائفين، ويلمسون الخسارة المحققة في الأنفس والأهل، ولا أمل لهم في النجاة، فلا يجدون أنصارا يخلصونهم من العذاب، ومن أضله الله بسبب ما اكتسب واختار من الإثم، فلا سبيل لنجاته. وهذه آيات كريمة تصور لنا هذا الموقف المخزي:
kâfirler ahirette dünyaya dönmeyi temenni ederler. Değerleri hiçe sayılır, müminlerden hiç kimse onlara aldırmaz; ateşin karşısında zelil ve korku içinde dikilirler. Kendileri ve aileleri hususunda kesinleşmiş hüsranı bizzat yaşarlar; kurtuluşa dair hiçbir umutları kalmaz ve kendilerini azaptan kurtaracak hiçbir yardımcı bulamazlar. Kazandığı ve tercih ettiği günah sebebiyle Allah'ın saptırdığı kimse için ise kurtuluşa giden hiçbir yol yoktur. İşte bu utanç verici durumu bize tasvir eden yüce ayetler:
[سورة الشورى (٤٢) : الآيات ٤٤ الى ٤٦]
[Şûrâ Suresi (42), Ayet 44-46]
وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ (٤٤) وَتَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَقالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ (٤٥) وَما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ (٤٦)
{وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ (٤٤) وَتَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَقالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ (٤٥) وَما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ (٤٦)} “Allah kimi saptırırsa, artık bundan sonra onun hiçbir dostu yoktur. Zalimlerin, azabı gördüklerinde: 'Geri dönecek bir yol var mı?' dediklerini görürsün. (44) Onların aşağılıktan boyun bükmüş halde, göz ucuyla gizlice bakarken oraya (ateşe) sunulduklarını görürsün. İman edenler de: 'Asıl hüsrana uğrayanlar, kıyamet gününde hem kendilerini hem de ailelerini hüsrana uğratanlardır' derler. İyi bilin ki zalimler kalıcı bir azap içindedirler. (45) Onların Allah'tan başka kendilerine yardım edecek hiçbir dostları yoktur. Allah kimi saptırırsa, artık onun için hiçbir yol yoktur. (46)”
[الشورى: ٤٢/ ٤٤- ٤٦] .
[Şûrâ: 42/44-46].
هذا تبيان حال الكفرة الذين اختاروا الكفر على الإيمان ومالوا إليه، فأضلهم الله تعالى، وتركهم يتيهون في وهاد الضلال، لفقد استعدادهم للإيمان، ومن يضله الله، فما له من أحد يتولى هدايته ونصره، أو إنقاذه إلى طريق الهدى والرشاد. وقوله تعالى:
Bu, imana karşı küfrü tercih edip ona meyleden, böylece imana yatkınlıklarını yitirdikleri için Allah Teâlâ'nın saptırdığı ve dalalet vadilerinde şaşkınca bocalamaya terk ettiği kâfirlerin halinin beyanıdır. Allah kimi saptırırsa, artık onun hidayetini ve yardımını üstlenecek yahut onu hidayet ve doğruluk yoluna kurtaracak hiç kimsesi yoktur. Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:
وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ بيان أنه لا يقع شيء في الكون، من الهدى والضلال وغيرهما إلا بإرادة الله ومشيئته، حتى لا يوصف بالعجز. وليس في هذا القول إجبار على الضلال، وإنما بيان من علم الله أنه يختار الضلال، فيزيده الله ضلالا.
{وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ} “Allah kimi saptırırsa...”, acizlikle nitelenmemesi için kâinatta hidayet, dalalet ve diğer her şeyin ancak Allah'ın iradesi ve dilemesiyle meydana geldiğinin beyanıdır. Bu sözde sapıklığa zorlama yoktur; bilakis Allah'ın, kişinin dalaleti seçeceğini bilmesinin beyanıdır, böylece Allah onun dalaletini artırır.
وأحوال هؤلاء الضالين الظالمين في الآخرة معقدة وشائكة وأهمها ستة:
Bu sapmış zalimlerin ahiretteki halleri karmaşık ve çetindir; en önemlileri altı tanedir:
- ترى: الرؤية هنا رؤية عين، أي تبصر أيها الإنسان المشركين الكافرين بالله، المكذبين بالبعث، حين نظروا إلى النار، وعاينوا العذاب، يتمنون الرجوع إلى الدنيا، من أي طريق. وهذه المقالة المعبرة عن بحثهم عن سبيل النجاة: تدل على سوء ما اطلعوا عليه. والمردّ: موضع الرد إلى الدنيا، قاصدين بذلك استدراك العمل والإيمان.
- {تَرَى} “Görürsün”: Buradaki görme gözle görmedir. Yani ey insan, Allah'ı inkâr eden ve yeniden dirilmeyi yalanlayan müşrikleri, ateşe bakıp azabı bizzat gördüklerinde, herhangi bir yolla dünyaya dönmeyi temenni ederlerken görürsün. Kurtuluş yolu aramalarını ifade eden bu sözleri, karşılaştıkları durumun kötülüğünü gösterir. el-Meredd (مَرَدّ): Amel etmeyi ve inanmayı telafi etmeyi kastederek dünyaya dönüş yeri demektir.
- وتبصرهم أيضا يعرضون على النار، وهم خائفون أذلاء، يسارقون النظر إليها من شدة الخوف، فقوله تعالى: مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ أي قليل، والطرف هنا مصدر، أي يطرف طرفا خفيا.
- Korku ve zillet içinde, aşırı korkudan dolayı göz ucuyla gizlice ateşe bakarak ona sunulduklarını da görürsün. Nitekim Allah Teâlâ'nın {مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ} “Göz ucuyla gizlice bakarken...” buyruğu; az bir bakışla demektir. Buradaki 'tarf' masdardır; yani gizlice göz ucuyla bakarlar.
- وقال أهل الإيمان يوم القيامة حين رأوا الكافرين على هذه الحال: إن أهل الخسارة الكبرى: هم الذين خسروا أنفسهم وأهليهم، بدخول النار، والخلود فيها، خسروا أنفسهم بصيرورتهم معذبين في النار، وخسروا أهليهم لأنهم تسببوا في تعذيبهم.
- İman ehli, kıyamet gününde kâfirleri bu halde gördüklerinde şöyle derler: Büyük hüsrana uğrayanlar; cehenneme girerek ve orada ebedî kalarak kendilerini ve ailelerini hüsrana uğratanlardır. Kendilerini ateşte azap gören kimseler haline getirerek hüsrana uğratmışlar, ailelerini de onların azap görmelerine sebep oldukları için hüsrana uğratmışlardır.
- ألا إن الكافرين في عذاب دائم لا ينتهي، ولا يخرجون منه. وهذا إما من قول المؤمنين، حكاه الله تعالى، أو استئناف من قول الله تعالى، وإخبار لمحمد ﷺ بما يؤول إليه مصير الضالين المكذبين.
- İyi bilin ki kâfirler, asla bitmeyen ve içinden çıkamayacakları sürekli bir azap içindedirler. Bu söz ya müminlerin sözü olup Allah Teâlâ tarafından nakledilmiştir ya da Allah Teâlâ'nın kelâmından yeni bir başlangıç olup sapan ve yalanlayanların akıbetinin nereye varacağını Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber vermesidir.
- وليس للظالمين أعوان وأنصار من غير الله، ينقذونهم مما هم فيه من العذاب.
- Zalimlerin, içinde bulundukları azaptan kendilerini kurtaracak Allah'tan başka yardımcıları ve destekçileri yoktur.
ثم أكد الله تعالى اليأس من نجاتهم بقوله: وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ والمعنى: ليس للكافرين أعوان وأنصار من غير الله، ينقذونهم مما هم فيه من العذاب، وهذا إنحاء على الأصنام والأوثان التي أظهر الكفار ولايتها، واعتقدوا ذلك دينا، والمراد: فما لهم يوالون هذه التي لا تضر ولا تنفع، ولكن من يضلل الله فماله من سبيل هدى ونجاة، أي من يحجب الله عنه توفيقه إلى الإيمان، بسبب علم الله السابق بما سيختاره ويقترفه من الآثام، فلا طريق له إلى النجاة والجنة. ولا غرابة في وقوع تلك الظواهر، لأنهم قوم ضالون منحرفون عن سبيل الإيمان والحق.
Sonra Allah Teâlâ: {وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ سَبِيلٍ} “Allah kimi saptırırsa, artık onun için hiçbir yol yoktur” buyruğuyla onların kurtuluşundan ümit kesildiğini pekiştirmiştir. Manası: Kâfirlerin içinde bulundukları azaptan kendilerini kurtaracak Allah'tan başka hiçbir yardımcıları ve destekçileri yoktur. Bu, kâfirlerin dostluk gösterdikleri ve bunu bir din kabul ettikleri putlara ve heykellere yönelik bir yergidir. Kastedilen şudur: Onlara ne oluyor ki ne zarar ne de fayda vermeyen bu varlıkları dost ediniyorlar? Oysa Allah kimi saptırırsa, artık onun için bir hidayet ve kurtuluş yolu yoktur. Yani Allah'ın, kişinin ileride seçeceği ve işleyeceği günahları ezeli ilmiyle bilmesi sebebiyle imana muvaffak kılmaktan mahrum bıraktığı kimse için kurtuluşa ve cennete giden hiçbir yol yoktur. Bu durumların vuku bulmasında şaşılacak bir şey yoktur, çünkü onlar haktan ve iman yolundan sapmış bir topluluktur.
هذا وصف دقيق لسوء أحوال الظالمين الكافرين الذين اختاروا الشرك والوثنية:
Bu, şirki ve putperestliği seçen zalim kâfirlerin kötü hallerinin detaylı bir tasviridir:
قلق وحيرة، وحسرة وندامة، والتماس طريق النجاة باقتراح العودة إلى الدنيا، ويتملكهم الخوف والذعر الشديد، ويلحقهم الذل والهوان والتحقير، ويبحثون عن
Endişe ve şaşkınlık, hasret ve pişmanlık, dünyaya dönmeyi teklif ederek kurtuluş yolu arama; onları şiddetli bir korku ve dehşet kaplar, zillet, aşağılanma ve hakaret onlara yapışır; ve
النصراء والأعوان لإنقاذهم من عذاب الله فلا يسعفهم أحد، إذ إنه ليس للأصنام المعبودة، ولا لبعض المتألهين، أي شفاعة أو مجال ينفعون به غيرهم، لأن الأمر كله بيد الله، وتخيب المساعي كلها في الإنقاذ، لأن عالم الآخرة عالم الحساب، والقضاء، وتنفيذ الأحكام، ولا يقبل من أحد العذر أو التأسف أو الندم، فقد كان مجال هذا في الدنيا، فهي دار التكليف والاختبار، أما الآخرة: فهي دار القرار النهائي، ومقر إصدار الأحكام الإلهية، وتنفيذها من غير اعتراض ولا أمل في نقض حكم أو تغيير قضاء.
kendilerini Allah'ın azabından kurtarmaları için yardımcılar ve destekçiler ararlar, ancak hiç kimse onların imdadına yetişmez. Zira tapınılan putların da kendilerine ilahlık isnat edilen bazı kimselerin de başkalarına fayda sağlayabilecekleri hiçbir şefaatleri veya imkânları yoktur; çünkü bütün işler Allah'ın elindedir. Kurtuluş yönündeki bütün çabalar boşa çıkar; çünkü ahiret âlemi hesap, hüküm ve kararların infazı âlemidir. Hiç kimseden mazeret, üzüntü veya pişmanlık kabul edilmez; zira bunun yeri dünyadaydı; orası mükellefiyet ve imtihan yurdudur. Ahiret ise nihai karar yurdudur, ilahi hükümlerin verildiği ve hiçbir itiraz olmaksızın, hükmün bozulması veya kazanın değiştirilmesi umudu bulunmaksızın infaz edildiği yerdir.
الاستجابة لأمر الله تعالى
Allah Teâlâ'nın Emrine İcabet Etmek
وجّه الله تعالى في قرآنه الناس جميعا إلى المبادرة للإيمان، والإجابة لما يحيي القلوب، ويضيء النفوس، وينقذ الإنسان من عواقب الهلاك، والشر، وأسلوب التوجيه متعدد، ومتنوع، بالترغيب مرة، والترهيب مرة أخرى، والإطماع بجنان الخلد، والتحذير من أهوال القيامة والحساب الشديد، وبيان تقلب النفس، تفرح عند الرحمة الإلهية، وتجحد النعمة عند التعرض لمصيبة، وإدراك أن ملك السماوات والأرض بيد الله وحده، يهب الذرية للإنسان بحسب مشيئته وعلمه وحكمته، وقد يمنعها عنه، مع أن الله قدير على كل شيء، وهذه الآيات تبين مدى إجابة الإنسان لدعوة الله:
Allah Teâlâ Kur'an'ında bütün insanları imana koşmaya; kalpleri dirilten, nefisleri aydınlatan, insanı helak ve şerrin akıbetlerinden kurtaran şeylere icabet etmeye yönlendirmiştir. Yönlendirme üslubu çeşitli ve farklıdır: Bazen teşvik (terğîb), bazen korkutma (terhîb), ebediyet cennetlerine rağbet ettirme, kıyamet dehşetlerinden ve çetin hesaptan sakındırma; nefsin değişkenliğini, ilahi rahmet anında sevinip bir musibete maruz kaldığında ise nimeti inkâr ettiğini beyan etme; göklerin ve yerin mülkünün yalnızca Allah'ın elinde olduğunu, Allah her şeye kadir olduğu halde insana kendi dilemesi, ilmi ve hikmeti doğrultusunda zürriyet bahşettiğini veya bunu ondan esirgediğini kavratma şeklindedir. Bu ayetler, insanın Allah'ın davetine icabet derecesini açıklamaktadır:
[سورة الشورى (٤٢) : الآيات ٤٧ الى ٥٠]
[Şûrâ Suresi (42), Ayetler 47-50]
اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَما لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ (٤٧) فَإِنْ أَعْرَضُوا فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً إِنْ عَلَيْكَ إِلاَّ الْبَلاغُ وَإِنَّا إِذا أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِها وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسانَ كَفُورٌ (٤٨) لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ ما يَشاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ إِناثاً وَيَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ الذُّكُورَ (٤٩) أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَإِناثاً وَيَجْعَلُ مَنْ يَشاءُ عَقِيماً إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (٥٠)
{اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَما لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ (٤٧) فَإِنْ أَعْرَضُوا فَما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً إِنْ عَلَيْكَ إِلاَّ الْبَلاغُ وَإِنَّا إِذا أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِها وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسانَ كَفُورٌ (٤٨) لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ ما يَشاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ إِناثاً وَيَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ الذُّكُورَ (٤٩) أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَإِناثاً وَيَجْعَلُ مَنْ يَشاءُ عَقِيماً إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (٥٠)} “Allah tarafından geri çevrilmesi mümkün olmayan bir gün gelmeden önce Rabbinizin çağrısına uyun. O gün sizin için sığınacak bir yer yoktur ve inkâr da edemezsiniz. (47) Eğer yüz çevirirlerse, biz seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Sana düşen ancak tebliğdir. Doğrusu biz insana tarafımızdan bir rahmet tattırdığımız zaman onunla sevinir. Eğer ellerinin işledikleri yüzünden başlarına bir kötülük gelirse, o zaman insan pek nankördür. (48) Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır. O, dilediğini yaratır; dilediğine kız çocukları bağışlar, dilediğine de erkek çocukları bağışlar. (49) Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir; dilediğini de kısır bırakır. Şüphesiz O, hakkıyla bilendir, her şeye gücü yetendir. (50)”
[الشورى: ٤٢/ ٤٧- ٥٠] .
[Şûrâ: 42/47-50].
يأمرنا الله تعالى بالاستجابة لدعوة الله تعالى وشريعته، والمبادرة إلى الإيمان بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، من قبل مجيء يوم يكون كلمح البصر، لا ملجأ ولا منجى لأحد فيه، ولا يردّ أحد بعده إلى عمل، إنه يوم القيامة، يحذرنا الله تعالى من أهواله ومفاجاته، حيث لا يفيد الإنسان شيء إلا العمل الصالح في الدنيا، ولا إنكار ما ينزل بالناس من عذاب. والنكير: مصدر بمعنى الإنكار، لا بمعنى المنكر اسم فاعل من فعل «نكر» ، لأن المعنى يصبح بعيدا، لأن (نكر) إنما معناه لم يميّز وظن الأمر على غير ما عهد. وهذا كقوله تعالى: يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ (١٠) كَلَّا لا وَزَرَ (١١) إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ (١٢) [القيامة: ٧٥/ ١٠- ١٢] .
Allah Teâlâ bize, Allah Teâlâ'nın davetine ve şeriatına icabet etmemizi, Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe imana koşmamızı emretmektedir; göz açıp kapayıncaya kadar çabuk gelecek, içinde hiç kimse için sığınak ve kurtuluş bulunmayan ve ondan sonra hiç kimsenin amel etmek üzere geri çevrilmeyeceği bir gün gelmeden önce. O gün kıyamet günüdür. Allah Teâlâ, dünyadaki salih amelden başka insana hiçbir şeyin fayda vermeyeceği ve insanların başlarına inen azabı inkâr da edemeyecekleri o günün dehşetlerinden ve sürprizlerinden bizi sakındırmaktadır. en-Nekîr (نَكِير): 'Nekera' fiilinin fail ismi olan 'münkir' anlamında değil, inkâr manasında bir masdardır; zira öbür türlü anlam uzaklaşır, çünkü (nekara) fiili sadece ayırt edememek ve durumu alışılmışın dışında zannetmek manasına gelir. Bu, Allah Teâlâ'nın şu buyruğu gibidir: {يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ (١٠) كَلَّا لا وَزَرَ (١١) إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ (١٢)} “O gün insan: 'Kaçacak yer neresi?' der. Hayır, sığınacak hiçbir yer yoktur! O gün varıp durulacak yer sadece Rabbinin huzurudur” [Kıyâme: 75/10-12].
فإن أعرض المشركون عن إجابة دعوة الله ورسوله، فما أرسلناك أيها الرسول موكلا بهم، رقيبا عليهم، تحفظ أعمالهم وتحصيها، حتى تحاسبهم عليها، فليس عليك إلا تبليغ الرسالة، وأداء الأمانة، وإيصال الحجة.
Eğer müşrikler Allah'ın ve Resulü'nün davetine icabet etmekten yüz çevirirlerse, [bilesin ki] ey Resul, biz seni onların üzerine bir vekil, amellerini koruyup sayacak ve onlardan dolayı kendilerini hesaba çekecek bir gözetleyici olarak göndermedik. Sana düşen ancak risaleti tebliğ etmek, emaneti eda etmek ve hücceti ulaştırmaktır.
إلا أن القوم المشركين عتاة أشداء مضطربون، إذا منحهم الله رحمة أو نعمة، وأمدهم بأمن وخير، ووفرة رزق، فرحوا بها واستبشروا، وإن أصابتهم سيئة كجدب أو نقمة، ومرض أو فقر، لاقترافهم المعاصي والذنوب، فإن الإنسان جحود للنعمة، متنكر للمعروف، فإن أصابته نعمة تكبر، وإن تعرّض لمحنة أو مصيبة يئس وأعرض. والكفور: المبالغ في كفران النّعم.
Ne var ki müşrik topluluk azgın, katı ve istikrarsızdır; Allah kendilerine bir rahmet veya nimet bahşettiğinde, onlara güven, hayır ve bol rızık verdiğinde buna sevinip müjdelenirler. Kendi işledikleri isyanlar ve günahlar sebebiyle başlarına kuraklık, intikam, hastalık veya fakirlik gibi bir kötülük geldiğinde ise doğrusu insan nimete karşı çok nankördür, iyiliği inkâr edicidir. Kendisine bir nimet dokunsa böbürlenir, bir sıkıntıya veya musibete maruz kalsa ümitsizliğe düşüp yüz çevirir. el-Kefûr (كَفُور): Nimetleri inkârda aşırıya giden demektir.
ثم أخبر الله تعالى عن أدلة قدرته، فهو مالك السماوات والأرض والمتصرف
Sonra Allah Teâlâ kudretinin delillerini haber verdi; zira O, göklerin ve yerin maliki olup onlarda
فيهما بما يريد، وملكه محيط بالخلق، ومشيئته نافذة في جميع المخلوقات، وفي كل أمورهم، فإن الله تعالى وحده يخلق ما يشاء، ويمنع من يشاء، يهب من يشاء البنات فقط، ويرزق من يشاء البنين فقط، ويعطي من يشاء الصنفين معا ذكورا وإناثا، فالتزويج هنا بمعنى الجمع بين البنين والبنات، ويجعل من يشاء عقيما لا يولد له، لأن الملك ملكه، يتصرف في شؤون خلقه على وفق العلم الشامل، والحكمة الدقيقة، والمصلحة الحقيقية، فإنه سبحانه عليم بمن يستحق كل صنف من أصناف الأولاد، تامّ القدرة على منح ما يريد أو منع ما يشاء. فقوله تعالى: أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَإِناثاً معناه أن يجعل في بطن زوجا من الذرية ذكرا وأنثى. والعقيم: الذي لا يولد له.
dilediği gibi tasarrufta bulunandır. O'nun mülkü bütün yaratılmışları kuşatmıştır, dilemesi bütün mahlukatta ve onların her işinde geçerlidir. Şüphesiz Allah Teâlâ tek başına dilediğini yaratır, dilediğini de engeller. Dilediğine sadece kız çocukları bahşeder, dilediğine sadece erkek çocukları rızık olarak verir, dilediğine de her iki cinsi birlikte hem erkek hem kız olarak verir. Buradaki tezvic (çift kılma), erkek ve kız çocuklarını bir arada vermek anlamındadır. Dilediğini de kısır yapar, çocuğu olmaz. Çünkü mülk O'nun mülküdür; yaratıklarının işlerinde kapsamlı ilim, ince hikmet ve hakiki maslahat doğrultusunda tasarrufta bulunur. Zira O Sübhânehu, çocuk türlerinden her birini kimin hak ettiğini çok iyi bilendir, dilediğini vermeye veya dilediğini esirgemeye tam anlamıyla kadirdir. Allah Teâlâ'nın: {أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَإِناثاً} “Yahut onları hem erkek hem kız çocukları olarak çift verir” buyruğunun anlamı; bir karında hem erkek hem kız olmak üzere bir çift zürriyet var etmesidir. el-Akîm (عَقِيم): Çocuğu olmayan kimsedir.
وإنما بدأ الله تعالى بذكر الإناث تأنيسا بهن وتشريفا لهن، وحملا على العناية بهن، والإحسان إليهن،
Allah Teâlâ'nın önce kızları anarak başlaması; onlara bir ünsiyet kazandırmak, onları şereflendirmek ve onlara özen gösterilip ihsanda bulunulmasını teşvik etmek içindir.
قال النبي ﵊ فيما أخرج البخاري ومسلم والترمذي وأحمد: «من ابتلي من هذه البنات بشيء، فأحسن إليهن كن له حجابا من النار» .
Peygamber aleyhisselâm, Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Ahmed'in rivayet ettiği hadiste şöyle buyurmuştur: «Her kime bu kız çocuklarından bir şey ile imtihan olunur da o da onlara iyi davranırsa, onlar kendisi için cehennem ateşine karşı bir perde olurlar».
وقال واثلة بن الأسقع فيما حكاه الثعلبي عنه: «من يمن المرأة تبكيرها بالأنثى قبل الذّكر لأن الله تعالى بدأ بالإناث» . وقال إسحاق بن بشر: نزلت هذه الآية في الأنبياء ﵈، ثم عمّمت، فلوط ﵇ أبو بنات، لم يولد له ذكر، وإبراهيم ﵇ عكسه، لم يولد له إلا الذكور، ومحمد ﵊ ولد له الصنفان، ويحيى بن زكريا ﵉ عقيم.
Vâsile b. Eskâ, Sa'lebî'nin kendisinden naklettiğine göre şöyle demiştir: «Kadının bereketinden biri de erkekten önce kız çocuğu doğurmasıdır; çünkü Allah Teâlâ [ayete] kızlarla başlamıştır». İshak b. Bişr de şöyle demiştir: Bu ayet peygamberler aleyhimüsselâm hakkında indi, sonra genelleştirildi; Lut aleyhisselâm kız babasıydı, hiç erkek çocuğu olmadı. İbrahim aleyhisselâm ise bunun aksineydi, sadece erkek çocukları oldu. Muhammed aleyhisselâm'ın her iki cinsten de çocuğu oldu. Zekeriyya'nın oğlu Yahyâ aleyhimesselâm ise kısırdı.
وهذا التوزيع الإلهي في رزق الأولاد، كقسمة الأرزاق بين العباد، نابع من الحكمة الإلهية لخير الإنسان، أو لما يعلم له من أحوال تناسبه أو لمصالح بعيدة المدى.
Çocuk rızkındaki bu ilahi taksimat, kullar arasındaki rızıkların taksimatı gibi, insanın hayrına olan ilahi hikmetten ya da onun için uygun olduğu bilinen hallerden veya uzun vadeli maslahatlardan kaynaklanmaktadır.
أنواع الوحي
Vahiy Türleri
الوحي الإلهي حقيقة واقعة لا ينكرها إلا كل جاحد منكر للدّين، وهو فضل من الله تعالى ونعمة، من أجل خير الإنسان ونفعه، وهو واحد وأمر مشترك بين جميع الأنبياء والرسل، ولولا الوحي لضل البشر وبقوا تائهين، تتحكم فيهم الأهواء والشهوات، وتستبد بهم المطامع والمصالح الذاتية، فكان من رحمة الله تعالى أن يجمع الناس على منهج واحد وصراط مستقيم، وذلك بالوحي المنزل على الرسل، سواء ما كان منه مكتوبا أو بالمعنى، وهذه آيات تدل على أنواع الوحي وأغراضه:
İlahi vahiy, dini inkâr eden her nankörden başkasının inkâr edemeyeceği gerçekleşmiş bir hakikattir. O, insanın hayrı ve menfaati için Allah Teâlâ'dan bir lütuf ve nimettir. Bütün peygamberler ve resuller arasında tek ve ortak bir husustur. Eğer vahiy olmasaydı insanlar sapar ve heva ile heveslerin kendilerini yönettiği, bencil hırsların ve menfaatlerin kendilerine tahakküm ettiği bir halde şaşkınca bocalar dururlardı. İnsanları tek bir menhec ve dosdoğru bir yol üzerinde toplamak Allah Teâlâ'nın rahmetindendir; bu da resullere indirilen gerek yazılı gerekse mana olarak gelen vahiy iledir. Bu ayetler vahyin türlerini ve gayelerini göstermektedir:
[سورة الشورى (٤٢) : الآيات ٥١ الى ٥٣]
[Şûrâ Suresi (42), Ayetler 51-53]
وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ (٥١) وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَلا الْإِيمانُ وَلكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٢) صِراطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ (٥٣)
{وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ (٥١) وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَلا الْإِيمانُ وَلكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٢) صِراطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ (٥٣)} “Allah, bir insanla ancak vahiy yoluyla yahut bir perde arkasından konuşur; ya da bir elçi gönderip izniyle dilediğini vahyeder. Şüphesiz O çok yücedir, hikmet sahibidir. (51) İşte böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Sen kitap nedir, iman nedir bilmezdin. Fakat biz onu, kullarımızdan dilediğimizi kendisiyle doğru yola eriştirdiğimiz bir nur kıldık. Şüphesiz sen de dosdoğru bir yola iletiyorsun. (52) Göklerdeki ve yerdeki her şeyin sahibi olan Allah'ın yoluna. İyi bilin ki bütün işler sonunda Allah'a döner. (53)”
سبب نزول الآية الأولى: وَما كانَ لِبَشَرٍ
Birinci ayetin iniş sebebi: {وَما كانَ لِبَشَرٍ}
أن اليهود قالوا للنبي ﵌: ألا تكلم الله وتنظر إليه إن كنت نبيا، كما كلّمه موسى؟ فنزلت، وقال:
Yahudiler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: «Eğer peygambersen, Musa'nın O'nunla konuştuğu gibi sen de Allah ile konuşup O'na baksana?» dediler. Bunun üzerine [bu ayet] indi ve şöyle buyurdu:
لم ينظر موسى إلى الله تعالى.
Musa da Allah Teâlâ'ya bakmamıştı.
المعنى: لا يكون لأحد من الأنبياء عليهم الصلاة والسّلام، ولا ينبغي له، ولا يمكن فيه أن يكلمه الله ﵎ إلا بأن يوحي إليه بأحد أنواع الوحي: إما أن يكون وحيا مباشرا: وهو الإلهام والإلقاء في القلب يقظة أو في المنام، كرؤيا إبراهيم الخليل ﵇ ذبح ولده.
Anlamı [şudur]: Peygamberlerden —aleyhimüssalâtü vesselâm— hiçbir kimse için, Allah celle celâlühû'nün kendisiyle vahiy türlerinden biriyle vahyetmesi dışında konuşması ne vaki olmuştur ne buna müsaittir ne de bu mümkündür: [Bu] ya doğrudan bir vahiy olur; bu da uyanıkken yahut uykuda —Halîl İbrâhim aleyhisselâm'ın oğlunu boğazlamasına dair rüyası gibi— kalbe ilham edilip ilka edilmesidir.
وإما بأن يكون بسماع كلام من وراء ستار أو حجاب، أي من خفاء عن المكلّم، لا يستطيع تحديده أو تصوره بذهنه، ومن غير واسطة، متيقنا أنه كلام الله من حيث لا يرى، كما كلم الله موسى ﵇ من وراء الشجرة المباركة، وكان موسى قد طلب رؤية الله بعد التكليم، فحجب عنها. وإما بأن يكون بوساطة إرسال رسول من الملائكة إما جبريل أو غيره، فيوحي ذلك الملك إلى الرسول من البشر بأمر الله وتيسيره ما يشاء أن يوحي إليه، وهذا دليل على أن الرسالة من أنواع التكليم.
Ya da bir perde ve hicap arkasından kelâmı işitmek suretiyle olur; yani konuşulan kimseden gizli olarak, zihninde onu sınırlandıramayacağı veya tasavvur edemeyeceği şekilde ve hiçbir aracı olmaksızın, görülmediği halde onun Allah'ın kelâmı olduğundan kesin emin olarak gerçekleşir; tıpkı Allah'ın Musa aleyhisselâm ile mübarek ağacın arkasından konuşması gibi. Musa konuşmadan sonra Allah'ı görmeyi talep etmiş fakat bundan menedilmişti. Ya da meleklerden bir elçi (Cebrail veya başkası) göndermek suretiyle olur; böylece o melek, insan olan peygambere Allah'ın emri ve kolaylaştırmasıyla O'nun vahyetmeyi dilediği şeyleri vahyeder. Bu da elçiliğin konuşma türlerinden biri olduğunun delilidir.
ثم أوضح الله تعالى تشابه الوحي بين النبي محمد وبين من تقدمه من الأنبياء عليهم الصلاة والسّلام، وهو أنه مثلما أوحينا إلى سائر الأنبياء. أوحينا إليك يا محمد هذا القرآن الذي هو من أمر الله ﷿، وهو بمثابة الروح حياة للأنفس وإنارتها بعد ظلامها وجهالتها، ومبدأ للحضارة والعلم والتقدم، والحد الفاصل بين عهدين:
Sonra Allah Teâlâ, Peygamber Muhammed ile kendisinden önceki peygamberler aleyhimüssalâtü vesselâm arasındaki vahiy benzerliğini açıkladı; o da şudur: Diğer peygamberlere vahyettiğimiz gibi, sana da ey Muhammed, Allah azze ve celle'nin emrinden olan bu Kur'an'ı vahyettik. O, karanlığından ve cehaletinden sonra nefislerin dirilişi ve aydınlanması için tıpkı ruh gibidir; medeniyetin, ilmin, ilerlemenin başlangıcı ve iki dönem arasındaki kesin sınırdır:
عهد الأمية والجهالة والفوضى، وعهد العلم والمعرفة والنظام، فالروح في هذه الآية: هو القرآن الكريم وهدى الشريعة، سمّاه الله روحا، لأنه يحيي به البشر والعالم، كما يحيي الجسد بالروح، فهذا على جهة التشبيه. وقوله: مِنْ أَمْرِنا أي واحد من أمورنا أو كلامنا.
Ümmilik, cehalet ve kargaşa dönemi ile ilim, marifet ve düzen dönemi. Bu ayetteki ruh: Kur'ân-ı Kerîm ve şeriatın hidayetidir. Beden ruh ile hayat bulduğu gibi Allah da insanları ve âlemi onunla dirilttiği için onu 'ruh' olarak isimlendirmiştir; bu bir benzetme yoluyladır. {مِنْ أَمْرِنا} “Emrimizden” buyruğu ise; işlerimizden veya kelâmımızdan biridir demektir.
وإنزال القرآن على قلب النبي ﷺ دليل على مقدار النعمة، فأنت أيها النبي رجل أمي لا تقرأ ولا تكتب، ولم تكن قبل القرآن المنزل عليك تعرف ما القرآن، وما معنى الإيمان، ولا تفاصيل الشرائع، ولكن جعلنا هذا القرآن الذي أوحيناه إليك ضياء ونورا، نهدي به من نشاء هدايته، أي نرشد، لأنه النور الذي يهتدي به الناس في ظلمات الحياة، كما جاء في آية أخرى: إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً (٩) [الإسراء: ١٧/ ٩] . والضمير في جعلناه: عائد على القرآن.
Kur'an'ın Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kalbine indirilmesi nimetin büyüklüğünün delilidir. Sen ey Peygamber, okuma yazma bilmeyen ümmi bir kimseydin; sana indirilen Kur'an'dan önce Kur'an'ın ne olduğunu, imanın ne manaya geldiğini ve şeriatların detaylarını bilmezdin. Fakat biz sana vahyettiğimiz bu Kur'an'ı bir aydınlık ve nur kıldık, hidayetini dilediğimiz kimseleri onunla doğru yola eriştiririz, yani irşad ederiz; çünkü o, hayatın karanlıklarında insanların kendisiyle yol bulduğu bir nurdur. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: {إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً (٩)} “Şüphesiz bu Kur'an en doğru yola iletir ve salih ameller işleyen müminlere kendileri için büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler” [İsrâ: 17/9]. {جَعَلْنَاهُ} kelimesindeki zamir Kur'an'a dönmektedir.
وإنك أيها الرسول لترشد الناس إلى طريق مستقيم، ومنهاج قويم، فقوله تعالى:
Ve şüphesiz sen ey Resul, insanları dosdoğru bir yola ve sağlam bir menhece irşad edersin. Nitekim Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:
صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ يعني صراط شرع الله تعالى ورحمته، وطريق الله الذي له ملك السماوات والأرض، وربّهما المتصرف فيهما، والحاكم الذي لا معقّب لحكمه، والأمور كلها صائرة على الدوام إلى الله تعالى، وليس لأحد غيره، فيحكم بقضائه العدل. وهذا وعد للمتقين، ووعيد للظالمين، وتقريع لمن في ذهنه أن شيئا من الأمور إلى البشر. قال سهل بن أبي الجعد: احترق مصحف، فلم يبق منه إلا قوله تعالى:
{صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ} “Dosdoğru bir yola”; yani Allah Teâlâ'nın şeriatının ve rahmetinin yoluna, göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan, ikisinde tasarruf eden Rabbi ve hükmünü bozacak hiçbir merci bulunmayan Hâkim olan Allah'ın yoluna [iletirsin] demektir. Bütün işler sürekli olarak Allah Teâlâ'ya dönmektedir, başkasına değil; böylece O, adil hükmüyle hükmeder. Bu, takva sahipleri için bir vaad, zalimler için bir tehdit ve zihninde işlerden herhangi birinin insanlara ait olduğu fikri bulunan kimseye yönelik bir azarlamadır. Sehl b. Ebî Ca'd şöyle demiştir: Bir mushaf yandı ve geriye sadece Allah Teâlâ'nın şu buyruğu kaldı:
أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ.
{أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ} “İyi bilin ki bütün işler sonunda Allah'a döner”.
لقد اقترنت جهود النبي ﷺ بنور القرآن وهدايته، وكان هذا الرسول يدعو إلى الخير، ومناصرة الحق، ويستمسك بالقرآن المجيد، ويدعو إلى السداد والطمأنينة، والاعتدال والوسطية وإقامة المجتمع الفاضل، ولا يزال هذا النبي منصورا بأمر الله.
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in gayretleri Kur'an'ın nuru ve hidayeti ile birleşmiştir. Bu Resul hayra ve hakkı desteklemeye davet ediyor, Yüce Kur'an'a sımsıkı sarılıyor; doğruluğa, huzura, itidale, orta yola ve erdemli bir toplum inşa etmeye çağırıyordu. Bu Peygamber, Allah'ın emriyle daima zafere ulaşmış olarak kalacaktır.
والمقصود هو الإرشاد إلى دين قويم، لا اعوجاج فيه، وهو دين الإسلام الذي به ختمت النبوات، وانتهت به الرسالات.
Maksat; içinde hiçbir eğrilik bulunmayan dosdoğru bir dine irşad etmektir; o da kendisiyle peygamberliklerin son bulduğu ve risaletlerin nihayete erdiği İslam dinidir.