Binûn

Zuhruf Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وتوالت آيات التذكير لفرعون وقومه، فما يريهم الله تعالى من آية إلا هي أعظم من سابقتها في الحجية عليهم، والإدلال على صحة الدعوة إلى التوحيد. فلما لم يعدلوا عن ضلالهم، أخذهم الله أخذ قهر بإنزال العذاب عليهم، بسبب تكذيبهم بتلك الآيات، لكي يرجعوا عن كفرهم، ويؤمنوا بالله وحده لا شريك له، ويطيعوا موسى فيما أمر ونهى. وقوله تعالى: لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ترج بحسب معتقد البشر وظنهم. ويرجعون معناه: يتوبون ويقلعون عن معاصيهم.

Firavun ve kavmine uyarı mahiyetindeki ayetler ardı ardına geldi; Allah Teâlâ'nın onlara gösterdiği her bir ayet, aleyhlerindeki delil olması ve tevhîd çağrısının doğruluğunu göstermesi bakımından mutlaka bir öncekinden daha büyüktü. Onlar sapıklıklarından vazgeçmeyince, bu ayetleri yalanlamaları sebebiyle küfürlerinden dönsünler, tek ve ortağı olmayan Allah'a iman etsinler ve emrettiği ile nehyettiği hususlarda Mûsâ'ya itaat etsinler diye Allah onları azap indirerek kahredici bir yakalayışla yakaladı. Allah Teâlâ'nın: "Dönsünler diye" ifadesi, insanların inancı ve zannına göredir. "Dönsünler" ifadesinin manası: Tövbe etsinler ve günahlarını bıraksınlar demektir.

وكانوا كلما جاءتهم آية وصفوها بالسحر، وقالوا لموسى ﵇: يا أيها الساحر العالم- وكانوا يسمون العلماء سحرة- ادع لنا ربك لكشف العذاب عنا بما أخبرتنا به من عهده إليك، فإننا بعدئذ لمؤمنون بما جئت به. فدعا موسى ربه، فكشف عنهم العذاب، فلما رفع عنهم العذاب، نقضوا عهدهم، وعادوا لكفرهم.

Kendilerine ne zaman bir ayet (mucize) gelse onu büyü olarak nitelendirir ve Mûsâ aleyhisselâm'a şöyle derlerdi: "Ey büyücü âlim!" -Onlar âlimleri büyücü diye isimlendirirlerdi- "Senin O'nunla olan ahdi hürmetine bize bildirdiğin üzere azabın üzerimizden kaldırılması için Rabbine dua et; muhakkak ki biz bundan sonra getirdiğin şeye iman edeceğiz." Mûsâ Rabbine dua etti, O da azabı üzerlerinden kaldırdı; fakat azap kendilerinden kaldırılınca ahitlerini bozdular ve küfürlerine geri döndüler.

وازداد فرعون في عتوه وطغيانه، ولجأ إلى التفاخر بالملك والسلطان والثراء، فقال: يا قوم، أليس لي ملك مصر العظيم، فلا ينازعني فيه أحد، والسلطة المطلقة لي، ونهر النيل وجداوله تجري من تحت قصري وأمامي في بساتيني، أفلا ترون ما أنا فيه من العظمة والملك؟! ثم بل أنا خير وأفضل بما لي من الملك والسلطة والغنى والجاه من موسى الضعيف الحقير، الذي لا يكاد يبين الكلام، لما في لسانه من لكنة أو عقدة، وهذا بحسب علمه الماضي، ولم يدر أن الله تعالى أزال عقدته. ثم قارن فرعون نفسه مع موسى مقارنة الغني المترف المتفاخر بماله، فقال: فهلا حلّي موسى بأساور الذهب إن كان عظيما، أو جاء معه وفد من الملائكة مقترنين متتابعين يحرسونه إن كان صادقا؟

Firavun azgınlığını ve taşkınlığını artırdı; mülk, saltanat ve zenginlikle övünmeye yönelerek şöyle dedi: "Ey kavmim! Büyük Mısır mülkü benim değil mi? Bu konuda kimse benimle çekişemez, mutlak otorite bana aittir; Nil nehri ve kolları sarayımın altından ve önümden, bahçelerimin içinden akmaktadır. İçinde bulunduğum bu azameti ve mülkü görmüyor musunuz?!" Sonra da: "Aksine ben sahip olduğum mülk, otorite, zenginlik ve itibar ile dilindeki tutukluk veya düğüm sebebiyle sözü neredeyse açıkça söyleyemeyen o zayıf ve hakir Mûsâ'dan daha hayırlı ve üstünüm" [dedi]. Bu, onun geçmişteki bilgisine göredir; Allah Teâlâ'nın onun düğümünü çözdüğünü bilememiştir. Sonra Firavun, malıyla övünen şımarık bir zengin gibi kendisini Mûsâ ile kıyaslayarak: "Eğer o yüce biri ise Mûsâ'nın üzerine altın bilezikler takılsaydı ya da eğer doğru sözlü ise kendisini korumak üzere peş peşe dizilmiş meleklerden oluşan bir heyet onunla birlikte gelseydi ya!" dedi.

فاستهان فرعون بعقول قومه ورعيته، ودعاهم إلى الضلالة، فاستجابوا له،

Firavun kavminin ve tebaasının aklını hafife aldı ve onları sapıklığa çağırdı; onlar da ona icabet ettiler,

وأطاعوه فيما أمرهم به، وكذبوا موسى ورسالته فكانوا فاسقين، أي خارجين عن طاعة الله تعالى.

kendilerine emrettiği şeylerde ona itaat ettiler; Mûsâ'yı ve onun peygamberliğini yalanladılar, böylece fasık; yani Allah Teâlâ'ya itaatten çıkmış kimseler oldular.

فلما أسخطوا الله، وأغضبوه بالتمادي في الضلال والعناد، انتقم الله منهم انتقاما شديدا، بالإغراق جميعا في البحر، وكان الإغراق مناسبا لتفاخرهم وتباهيهم واغترارهم. وإغضاب الله تعالى: هو أن تعمل الأعمال الخبيثة التي تظهر من أجلها أفعاله الدالة على إرادة السوء بمن شاء.

Sapıklıkta ve inatta ısrar ederek Allah'ı öfkelendirip gazaplandırdıklarında, Allah da hepsini denizde boğmak suretiyle onlardan şiddetli bir intikam aldı. Boğulma cezası onların övünmelerine, böbürlenmelerine ve aldanmalarına tam uygun düşmüştür. Allah Teâlâ'yı gazaplandırmak: Dilediği kimse hakkında kötülük murat ettiğini gösteren fiillerinin ortaya çıkmasına sebep olan çirkin ameller işlemektir.

وبذلك جعلهم الله قدوة لمن عمل بعملهم من الكافرين، في استحقاق العذاب، وعبرة وعظة لمن يأتي بعدهم من الكفار. والسلف: هو الفارط من الأمم، المتقدم لهم، أي جعلناهم متقدمين للأمم الكافرة عظة ومثلا لهم، يعتبرون بهم، أو يقعون فيما وقعوا فيه.

Böylece Allah, azabı hak etme konusunda kâfirlerden onların yaptığı gibi yapanlar için onları bir örnek, kendilerinden sonra gelecek kâfirler için de bir ibret ve vaaz kılmıştır. Selef (سلف): Önceki ümmetlerden önden giden, öncü olandır. Yani onları, kâfir ümmetlerin ibret almaları veya onların düştüğü duruma düşmeleri için kendilerine bir vaaz ve ibret örneği olmak üzere önden gidenler kıldık.

الاعتبار بقصة عيسى ﵇

Îsâ aleyhisselâm'ın Kıssasından İbret Almak

ضرب الله تعالى الأمثال بالأقوام أحيانا، وبأشخاص الأنبياء وسيرتهم أحيانا أخرى، وذلك إما من أجل تبيان أصول العقيدة، أو للإفادة من منهج حياة الإنسان، في مسيرة الأجيال وعلى ممر الزمان، وكان خلق عيسى ﵇ من غير أب، مثار تعجب واستغراب، وهو في الواقع لا يختلف عن خلق آدم بلا أب ولا أم، كما قال تعالى: إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ.. [آل عمران: ٣/ ٥٩] ، وكان عند جماعة سببا للمبالغة المفرطة.

Allah Teâlâ nesillerin akışında ve zamanın geçişinde ya akidenin esaslarını açıklamak ya da insanın hayat nizamından istifade etmesini sağlamak amacıyla bazen kavimlerle, bazen de peygamberlerin şahısları ve onların hayatlarıyla misaller getirmiştir. Îsâ aleyhisselâm'ın babasız yaratılması şaşkınlık ve hayret konusu olmuştu; oysa hakikatte bu, Allah Teâlâ'nın: { إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ.. } “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın durumu Âdem'in durumu gibidir..” [Âl-i İmrân: 3/59] buyurduğu üzere Âdem'in babasız ve annesiz yaratılmasından farksızdır. Bu durum bir topluluk nezdinde aşırı bir taşkınlığın sebebi olmuştur.

أخرج الإمام أحمد والطبراني عن ابن عباس: «أن رسول الله ﷺ قال لقريش: إنه ليس أحد يعبد من دون الله، وفيه خير، فقالوا: ألست تزعم أن عيسى كان نبيا، وعبدا صالحا، وقد عبد من دون الله؟ فأنزل الله هذه الآية وما بعدها:

İmam Ahmed ve Taberânî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kureyş'e: "Allah'tan başka tapılan ve kendisinde hayır bulunan hiç kimse yoktur" buyurdu. Onlar: "Sen Îsâ'nın bir peygamber ve salih bir kul olduğunu iddia etmiyor musun? Oysa ona Allah'tan başka [bir ilah olarak] tapılmıştır?" dediler. Bunun üzerine Allah bu ayeti ve devamını indirdi:

[سورة الزخرف (٤٣) : الآيات ٥٧ الى ٦٦]

[Zuhruf Suresi (43), Âyetler 57-66]

وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ (٥٧) وَقالُوا أَآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ (٥٨) إِنْ هُوَ إِلاَّ عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ وَجَعَلْناهُ مَثَلاً لِبَنِي إِسْرائِيلَ (٥٩) وَلَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْكُمْ مَلائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ (٦٠) وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلا تَمْتَرُنَّ بِها وَاتَّبِعُونِ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١)

{ وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ (٥٧) وَقالُوا أَآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ (٥٨) إِنْ هُوَ إِلاَّ عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ وَجَعَلْناهُ مَثَلاً لِبَنِي إِسْرائِيلَ (٥٩) وَلَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْكُمْ مَلائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ (٦٠) وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلا تَمْتَرُنَّ بِها وَاتَّبِعُونِ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١) } “Meryem oğlu misal verilince bir de bakarsın ki kavmin bundan ötürü bağırıp çağırıyor (yahut yüz çeviriyor). Ve: 'Bizim ilahlarımız mı daha hayırlı yoksa o mu?' dediler. Bunu sana sırf bir tartışma olsun diye söylediler. Doğrusu onlar kavgacı bir kavimdir. O, sadece kendisine nimet verdiğimiz ve İsrâiloğulları'na bir ibret kıldığımız bir kuldur. Eğer dileseydik, içinizden yeryüzünde yerinize geçecek melekler var ederdik. Şüphesiz ki o, kıyamet için bir bilgidir (alamettir); sakın onda şüpheye düşmeyin ve bana uyun; dosdoğru yol budur.”

وَلا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٢) وَلَمَّا جاءَ عِيسى بِالْبَيِّناتِ قالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٦٣) إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦٤) فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٦٥) هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (٦٦)

{ وَلا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٢) وَلَمَّا جاءَ عِيسى بِالْبَيِّناتِ قالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٦٣) إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦٤) فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٦٥) هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (٦٦) } “Meryem oğlu misal verilince bir de bakarsın ki kavmin bundan ötürü bağırıp çağırıyor (yahut yüz çeviriyor). Ve: 'Bizim ilahlarımız mı daha hayırlı yoksa o mu?' dediler. Bunu sana sırf bir tartışma olsun diye söylediler. Doğrusu onlar kavgacı bir kavimdir. O, sadece kendisine nimet verdiğimiz ve İsrâiloğulları'na bir ibret kıldığımız bir kuldur. Eğer dileseydik, içinizden yeryüzünde yerinize geçecek melekler var ederdik. Şüphesiz ki o, kıyamet için bir bilgidir (alamettir); sakın onda şüpheye düşmeyin ve bana uyun; dosdoğru yol budur. Sakın şeytan sizi alıkoymasın; şüphesiz o sizin için apaçık bir düşmandır. Îsâ apaçık delillerle gelince dedi ki: 'Gerçekten ben size hikmetle ve hakkında ihtilaf ettiğiniz şeylerin bir kısmını size açıklamak için geldim. O halde Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Şüphesiz Allah, işte O benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir; öyleyse O'na kulluk edin. Dosdoğru yol budur.' Fakat aralarından çıkan fırkalar ihtilafa düştüler. Artık can yakıcı bir günün azabından ötürü vay o zulmedenlerin haline! Onlar, farkında değillerken kendilerine ansızın gelecek olan kıyametten başkasını mı bekliyorlar?”

المعنى: لقد انتهز مشركو مكة ولا سيما ابن الزّبعرى مسألة عيسى ابن مريم الذي عبد من دون الله تعالى، وقول النبي ﵌ فيما أخبر عنه القرآن الكريم: إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ [الأنبياء: ٢١/ ٩٨] وحاولوا أن يقولوا: كل معبود في النار، فأوضح القرآن العظيم أن المقصود الأصنام والأوثان، ولا تتناول الآية عيسى والعزير والملائكة، فهؤلاء كلهم عباد موحدون الله ﷿. فتبدد ما قالت قريش، بعد أن ضجوا وضحكوا وجادلوا. وقال كفار قريش مجادلين بالباطل: آلهتنا ليست خيرا من عيسى، فإن كان كل معبود من غير الله في النار، فنحن نرضى أن تكون آلهتنا مع عيسى والعزير والملائكة، ولم يضربوا هذا المثل في عيسى إلا بقصد الجدل بالباطل، فإنهم قوم شديد والخصومة والجدل. وذلك أنه لما نزلت: إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ [الأنبياء: ٢١/ ٩٨] جاء عبد الله بن الزّبعرى ونظراؤه، فقالوا: نحن نخصم محمدا، أآلهتنا خير أم عيسى؟

Anlamı: Mekke müşrikleri, özellikle de İbnü'z-Ziba'râ, Allah Teâlâ'dan başka kendisine tapılan Meryem oğlu Îsâ meselesini ve Kur'an-ı Kerim'in haber verdiği üzere Peygamber aleyhisselâm'ın: { إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ } “Şüphesiz siz ve Allah'tan başka taptıklarınız cehennem yakıtısınız” [el-Enbiyâ: 21/98] sözünü fırsat bilerek: "Her tapılan cehennemdedir" demeye yeltendiler. Yüce Kur'an ise bununla putların ve heykellerin kastedildiğini, bu ayetin Îsâ'yı, Üzeyr'i ve melekleri kapsamadığını; zira bunların hepsinin Allah azze ve celle'yi birleyen kullar olduğunu açıkladı. Böylece Kureyş'in gürültü koparıp güldükten ve münakaşa ettikten sonra söylediği sözler boşa çıktı. Kureyş kâfirleri batıla sarılarak şöyle tartıştılar: "Bizim ilahlarımız Îsâ'dan daha hayırsız değildir; eğer Allah'tan başka tapılan her şey cehennemde olacaksa, biz ilahlarımızın Îsâ, Üzeyr ve meleklerle beraber olmasına razıyız." Onlar Îsâ hakkındaki bu misali sadece batılla mücadele etmek amacıyla getirdiler; zira onlar husumeti ve münakaşası şiddetli bir kavimdir. Bu durum şundan kaynaklanmıştır: { إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ } [el-Enbiyâ: 21/98] ayeti indiğinde Abdullah b. ez-Ziba'râ ve emsali gelerek: "Biz Muhammed'i sustururuz; bizim ilahlarımız mı daha hayırlı yoksa Îsâ mı?" dediler.

وعلموا أن الجواب أن يقال لهم: عيسى، أي ما مثّلوا لك هذا التمثيل إلا جدلا

Ve kendilerine verilecek cevabın: «Îsâ» denilmesi olduğunu anladılar. Yani bu misali sana sadece bir tartışma

منهم ومغالطة، ونسوا أن عيسى ﵇ لم يعبد برضا منه ولا عن إرادة، وليس له في ذلك ذنب.

ve yanıltmaca olsun diye getirdiler. Îsâ aleyhisselâm'ın kendi rızası ve iradesiyle tapılmadığını ve bu hususta onun hiçbir günahı bulunmadığını ise unuttular.

ثم أخبر الله تعالى: أن عيسى ما هو إلا عبد من عبيد الله، أكرمه الله، وأنعم عليه بالنبوة والرسالة، وجعله الله آية وعبرة لبني إسرائيل، فخلقه أسهل من خلق آدم، ومعجزاته كإحياء الموتى وإبراء الأكمه والأبرص بإذن الله.

Sonra Allah Teâlâ şunu bildirdi: Îsâ, Allah'ın kullarından bir kul olup Allah ona lütufta bulunmuş, peygamberlik ve risaletle nimetlendirmiş ve onu İsrâiloğulları için bir ayet ve ibret kılmıştır. Zira onun yaratılışı Âdem'in yaratılışından daha kolaydır; ölüleri diriltmek, körü ve alacalıyı Allah'ın izniyle iyileştirmek gibi mucizeleri de vardır.

ولو يشاء الله أهلك أولئك الكفرة المجادلين، وجعل بدلا منهم ملائكة في الأرض يعمرونها، يخلفونهم فيها.

Eğer Allah dileseydi, o münakaşa eden kâfirleri helak eder ve onların yerine yeryüzünü imar edecek, onların ardından yerlerine geçecek melekler var ederdi.

وإن نزول عيسى في آخر الزمان وخروجه أمارة على وقوع القيامة، لكونه من علاماتها، لأن الله تعالى ينزله من السماء قبيل الساعة، كما أن خروج الدجال قبله من أمارات الساعة، فلا تشكّوا أيها البشر في وقوعها، ولا تكذبوا بها، فإنها كائنة لا محالة، واتبعوا هدى الله فيما أمر به من التوحيد وإبطال الشرك.

Îsâ'nın ahir zamanda inmesi ve ortaya çıkması, onun kıyametin alametlerinden olması hasebiyle kıyametin kopacağına dair bir işarettir. Çünkü Allah Teâlâ, daha önce Deccâl'in çıkması kıyamet alametlerinden olduğu gibi, onu da kıyametten hemen önce gökten indirecektir. Ey insanlar, onun gerçekleşeceğinden şüphe etmeyin ve onu yalanlamayın; çünkü o muhakkak vuku bulacaktır. Tevhid ve şirkin iptali hususunda emrettiği şeylerde Allah'ın hidayetine uyun.

ولا يصرفنكم الشيطان عن اتباع الحق، بوساوسه التي يلقيها في نفوسكم أيها البشر، إن الشيطان لكم عدو ظاهر العداوة، من عهد أبيكم آدم ﵇.

Ey insanlar! Şeytan, nefislerinize attığı vesveselerle sizi hakka tabi olmaktan sakın çevirmesin. Şüphesiz şeytan, babanız Âdem aleyhisselâm'ın döneminden beri düşmanlığı apaçık bir düşmandır.

ولما جاء عيسى بالمعجزات الدالة على صدقه، وبالشرائع الإلهية، قال لبني إسرائيل: قد جئتكم بالشرائع الصالحة التي ترغّب في فعل الخير والجميل، وتكف عن الفعل القبيح، وجئتكم بأصول الدين العامة، من توحيد الله والإيمان بكتبه ورسله واليوم الآخر، ولأوضح لكم بعض ما تختلفون فيه من أحكام التوراة، فاتقوا الله وخافوه بامتثال أوامره ونواهيه، وأطيعوني فيما آمركم به من توحيد الله وشرائعه وتكاليفه.

Îsâ, doğruluğunu gösteren mucizelerle ve ilahi şeriatlarla gelince İsrâiloğulları'na şöyle dedi: "Ben size hayır ve güzellik işlemeye teşvik eden, çirkin fiillerden alıkoyan salih şeriatlarla geldim. Size Allah'ı birlemek, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman etmek gibi dinin genel esaslarını getirdim. Bir de Tevrat'ın hükümlerinden hakkında ihtilaf ettiğiniz bazı şeyleri açıklamak için [geldim]. O halde emirlerine ve yasaklarına uyarak Allah'tan korkun ve O'ndan sakının; Allah'ın tevhidi, şeriatları ve mükellefiyetleri hususunda size emrettiğim şeylerde bana itaat edin."

إن الله ﷿ هو ربي وربكم، وإلهي وإلهكم، فأخلصوا العبادة له، فإن تخصيص العبادة بالله هو الطريق القويم.

Şüphesiz Allah azze ve celle benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz; benim de ilahım, sizin de ilahınızdır. O halde ibadeti yalnız O'na has kılın; çünkü ibadeti sadece Allah'a tahsis etmek dosdoğru yoldur.

فاختلفت فرق اليهود والنصارى الذين بعث الله إليهم عيسى، في شأنه، أهو ابن الله أو إله؟ وانقسموا فرقا وأحزابا، فالويل والهلاك والعذاب الشديد للذين ظلموا من هؤلاء المختلفين في طبيعة المسيح، أهي بشرية أم ناسوتية إلهية؟ وانحرفوا في تقريرها.

Allah'ın kendilerine Îsâ'yı gönderdiği Yahudi ve Hristiyan fırkaları, onun konumu hakkında; o Allah'ın oğlu mudur yoksa ilah mıdır diye ihtilafa düştüler; fırkalara ve gruplara ayrıldılar. Mesih'in tabiatı konusunda —insani midir yoksa ilahi lahut midir diye— ihtilaf eden ve bunu tayin ederken sapan bu zalimlerin vay haline, helakine ve [uğrayacakları] şiddetli azaba!

فهل ينتظر المشركون المكذبون للرسل إلا مجيء القيامة فجأة، وهم لا يشعرون بمجيئها لانشغالهم بشؤون الدنيا؟

Peygamberleri yalanlayan o müşrikler, dünya işleriyle meşgul olmaları sebebiyle gelişini fark edemezlerken kıyametin ansızın gelmesinden başkasını mı bekliyorlar?

أحوال المتقين والمجرمين يوم القيامة

Kıyamet Gününde Takva Sahiplerinin ve Mücrimlerin Durumları

وصف الله تعالى ألوان نعيم أهل الجنة، وأنواع عذاب أهل النار، أما المتقون:

Allah Teâlâ cennet ehlinin türlü nimetlerini ve cehennem ehlinin çeşitli azaplarını tasvir etmiştir. Takva sahiplerine gelince:

فهم في وداد ومحبة، وطمأنينة في نعيم الجنة، وتمتع بأبهى المراتب وأصناف الترف، جزاء عملهم الصالح في الدنيا. وأما المجرمون: فهم في عذاب دائم، يتمنون الموت فلا يجدونه، بسبب كفرهم ومعاصيهم، وكراهيتهم للحق والعدل، ويفاجأون بأن الله تعالى أحصى عليهم كل ما بدر منهم من قول أو فعل، إقامة للحجة عليهم، وإثباتا لكل عمل صدر منهم، وهذا ما ذكرته الآيات الآتية:

Onlar dünyadaki salih amellerinin karşılığı olarak cennet nimetleri içinde sevgi, muhabbet ve huzur içindedirler; en görkemli mertebelerden ve refah çeşitlerinden istifade ederler. Mücrimler (günahkârlar) ise; küfürleri, günahları, hakkı ve adaleti çirkin görmeleri sebebiyle ölümü temenni edip de onu bulamadıkları sürekli bir azap içindedirler. Aleyhlerine delil ikame edilmesi ve kendilerinden sadır olan her amelin tespiti için Allah Teâlâ'nın söz ve fiil olarak kendilerinden kaynaklanan her şeyi eksiksiz kaydettiğini görerek şaşkına dönerler. Gelecek ayetlerin zikrettiği husus işte budur:

[سورة الزخرف (٤٣) : الآيات ٦٧ الى ٨٠]

[Zuhruf Suresi (43), Âyetler 67-80]

الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقِينَ (٦٧) يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٦٨) الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَكانُوا مُسْلِمِينَ (٦٩) ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْواجُكُمْ تُحْبَرُونَ (٧٠) يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوابٍ وَفِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيها خالِدُونَ (٧١)

{ الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقِينَ (٦٧) يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٦٨) الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَكانُوا مُسْلِمِينَ (٦٩) ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْواجُكُمْ تُحْبَرُونَ (٧٠) يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوابٍ وَفِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيها خالِدُونَ (٧١) } “O gün takva sahipleri müstesna, dostlar birbirine düşmandır. 'Ey kullarım! Bugün size bir korku yoktur ve siz üzülmeyeceksiniz.' Onlar ayetlerimize iman etmiş ve müslüman olmuş kimselerdir. 'Siz ve eşleriniz sevinç ve ikramlar içinde cennete girin!' Onlara altın tepsiler ve kadehlerle dolaşılır. Orada canların çekeceği ve gözlerin zevk alacağı her şey vardır. Siz orada ebedî kalıcılarsınız.”

وَتِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧٢) لَكُمْ فِيها فاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ مِنْها تَأْكُلُونَ (٧٣) إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ (٧٤) لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٥) وَما ظَلَمْناهُمْ وَلكِنْ كانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ (٧٦)

{ وَتِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧٢) لَكُمْ فِيها فاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ مِنْها تَأْكُلُونَ (٧٣) إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ (٧٤) لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٥) وَما ظَلَمْناهُمْ وَلكِنْ كانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ (٧٦) } “İşte yapmakta olduklarınıza karşılık size miras bırakılan cennet budur. Orada sizin için yiyeceğiniz birçok meyveler vardır. Şüphesiz suçlular cehennem azabında ebedî kalacaklardır. Azapları hafifletilmeyecektir ve onlar orada ümitsizdirler. Biz onlara zulmetmedik; fakat onlar kendileri zalimler idiler.”

وَنادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ (٧٧) لَقَدْ جِئْناكُمْ بِالْحَقِّ وَلكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ (٧٨) أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُبْرِمُونَ (٧٩) أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ بَلى وَرُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ (٨٠)

{ وَنادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ (٧٧) لَقَدْ جِئْناكُمْ بِالْحَقِّ وَلكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ (٧٨) أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُبْرِمُونَ (٧٩) أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ بَلى وَرُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ (٨٠) } “O gün takva sahipleri müstesna, dostlar birbirine düşmandır. 'Ey kullarım! Bugün size bir korku yoktur ve siz üzülmeyeceksiniz.' Onlar ayetlerimize iman etmiş ve müslüman olmuş kimselerdir. 'Siz ve eşleriniz sevinç ve ikramlar içinde cennete girin!' Onlara altın tepsiler ve kadehlerle dolaşılır. Orada canların çekeceği ve gözlerin zevk alacağı her şey vardır. Siz orada ebedî kalıcılarsınız. İşte yapmakta olduklarınıza karşılık size miras bırakılan cennet budur. Orada sizin için yiyeceğiniz birçok meyveler vardır. Şüphesiz suçlular cehennem azabında ebedî kalacaklardır. Azapları hafifletilmeyecektir ve onlar orada ümitsizdirler. Biz onlara zulmetmedik; fakat onlar kendileri zalimler idiler. 'Ey Mâlik! Rabbin bizim işimizi bitirsin (bizi öldürsün)!' diye seslendiler. O da: 'Siz [burada] kalıcısınız' dedi. Andolsun ki biz size hakkı getirdik; fakat çoğunuz haktan hoşlanmayanlarsınız. Yoksa bir işe kesin karar mı verdiler? Şüphesiz biz de kararlıyız! Yoksa onlar bizim, kendilerinin sırlarını ve gizli fısıltılarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır! Yanlarındaki elçilerimiz (melekler) yazmaktadırlar.”

نزلت آية الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ في أمية بن خلف وعقبة بن أبي معيط، كانا خليلين، فتواطا على إيذاء النبي ﵌، وفعل عقبة ما اتفقا عليه، فنذر النبي قتله، فقتله يوم بدر صبرا (منصوبا للقتل) وقتل أمية في المعركة.

{ الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ } “O gün dostlar...” ayeti Ümeyye b. Halef ile Ukbe b. Ebî Muayt hakkında inmiştir. Bu ikisi samimi dost idi; Peygamber aleyhisselâm'a eziyet etmek üzere anlaştılar ve Ukbe anlaştıkları şeyi yaptı. Bunun üzerine Peygamber onu öldürmeyi adadı; Bedir günü onu sabren (bağlanıp öldürülmek üzere tutularak) öldürdü, Ümeyye ise savaş meydanında öldürüldü.

المعنى: الأصدقاء في الدنيا، المتحابون فيها، يعادي بعضهم بعضا يوم القيامة، ويتباغضون، لأن كل واحد يرى أن الضرر دخل عليه من قبل خليله، إلا المتقين الله بتنفيذ أوامره واجتناب نواهيه، فإن صداقاتهم تستمر في الآخرة، ويرون أن النفع دخل من بعضهم على بعض. والأخلاء: الأصحاب.

Anlamı: Dünyadaki dostlar, orada birbirini sevenler kıyamet gününde birbirine düşman olurlar ve nefret ederler. Çünkü her biri, zararın kendisine dostu tarafından geldiğini görür. Ancak Allah'ın emirlerini yerine getirip yasaklarından kaçınarak O'ndan korkan takva sahipleri müstesnadır; zira onların dostlukları ahirette de devam eder ve faydanın birbirlerinden geldiğini görürler. El-Ahillâ (الْأَخِلَّاءُ): Dostlar demektir.

ويقال للمتقين المتحابين في الله: لا تخافوا من عذاب الآخرة، ولا تغتروا بنعيم الدنيا، فإن نعيم الآخرة هو الباقي، والدنيا زائلة.

Allah için birbirini seven takva sahiplerine şöyle denir: Ahiret azabından korkmayın ve dünya nimetine de aldanmayın; zira baki olan ahiret nimetidir, dünya ise zeval bulucudur.

وهؤلاء المتقون: هم المؤمنون بآيات القرآن، المنقادون لأحكام الله وشرائعه، وأسلموا وجوههم لله وشرعه.

Bu takva sahipleri: Kur'an ayetlerine inanan, Allah'ın hükümlerine ve şeriatlarına boyun eğen ve yüzlerini Allah'a ve O'nun şeriatına teslim eden kimselerdir.

ويبشّرون بالجنة فيقال لهم: ادخلوا الجنة أنتم ونساؤكم المؤمنات تكرمون، وتنعّمون، وتسعدون السعادة الكاملة.

Onlar cennetle müjdelenir ve kendilerine şöyle denir: "Siz ve mümin eşleriniz ikram olunarak, nimetlendirilerek ve eksiksiz bir mutluluğa erdirilerek cennete girin."

وألوان نعيمهم: أن لهم مختلف أنواع المطاعم والمشارب، يقدم لهم ذلك بآنية من الذهب، وأكواب من الفضة. والكوب: الكوز الذي لا عروة ولا مقبض له. وفيها

Onların nimetlerinin çeşitleri [şunlardır]: Kendilerine farklı türde yiyecek ve içecekler vardır; bu onlara altından kaplar ve gümüşten kadehlerle sunulur. el-Kûb (الكوب); kulpu ve tutacağı olmayan kadehtir. Ve orada...

كل ما تشتهيه الأنفس من الألبسة والمسموعات، وكل ما تهواه النفوس، وتلذ به الأعين من اللذائذ والمشاهد المادية والمعنوية، ففيها ما لا عين رأت، ولا أذن سمعت، ولا خطر على قلب بشر، وهم فيها ماكثون على الدوام.

canların çekeceği giyeceklerden ve işitilecek şeylerden, nefislerin arzuladığı her şey ile maddi ve manevi lezzetlerden, manzaralardan gözlerin zevk alacağı her şey vardır. Orada hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir beşerin aklına gelmeyen şeyler vardır ve onlar orada sürekli kalıcılardır.

وسبب هذا الجزاء: أن تلك الجنة صارت لكم كالميراث، لما قدمتموه من العمل الصالح في الدنيا، وليس المعنى أن الأعمال أوجبت على الله إدخالهم الجنة، وإنما المعنى أن حظوظهم فيها على قدر أعمالهم، وأما دخول الجنة نفسه فبفضل الله ورحمته.

Bu mükâfatın sebebi şudur: Dünyada takdim ettiğiniz salih ameller sebebiyle bu cennet size adeta bir miras olmuştur. Bunun anlamı amellerin Allah'a onları cennete koymayı zorunlu kıldığı demek değildir; bilakis manası, cennetteki nasiplerinin amelleri nispetinde olduğudur. Cennete girişin bizzat kendisi ise Allah'ın lütfu ve rahmeti iledir.

ولكم في الجنة غير الطعام والشراب فاكهة كثيرة الأنواع، تأكلون منها مهما شئتم، كلما قطفتم ثمرة تجدد لكم أخرى. هذا حال أهل الجنة وما يقال لهم.

Cennette yiyecek ve içeceğin dışında sizin için çok çeşitli meyveler de vardır; onlardan dilediğiniz kadar yersiniz, ne zaman bir meyve koparsanız yerine yenisi çıkar. İşte cennet ehlinin durumu ve onlara söylenecek sözler böyledir.

ثم ذكر الله بعدئذ حال الكفرة من الخلود في النار، واليأس من الخروج منها، ليتبين الفرق وتتضح الأمور، فإن المجرمين (أي الكافرين) يخلدون في عذاب النار على الدوام، ولا يخفف عنهم العذاب فترة ليستريحوا منه، وهم مبعدون آيسون من الخير ومن النجاة، قائمون في جهنم إلى الأبد.

Sonra Allah Teâlâ, farkın anlaşılması ve durumların açıklığa kavuşması için kâfirlerin ateşte ebedî kalışlarını ve oradan çıkmaktan ümitlerini kesmiş olmalarını zikretmiştir. Nitekim suçlular (yani kâfirler) cehennem azabında sürekli kalacaklardır; birazcık dinlensinler diye azapları bir an bile hafifletilmeyecektir. Onlar rahmetten uzaklaştırılmış, hayırdan ve kurtuluştan ümitlerini kesmiş olarak ebediyen cehennemde kalacaklardır.

وذلك لأن الله تعالى لم يظلمهم، أي لم يعذبهم بغير ذنب، ولا يزيد في عذابهم، ولكنهم ظلموا أنفسهم بما ارتكبوا من الذنوب، وبما عملوا من السيئات.

Bu da Allah Teâlâ'nın onlara zulmetmemiş olmasındandır; yani onlara günahsız yere azap etmemiş ve azaplarını da [haksız yere] artırmamıştır. Bilakis onlar, işledikleri günahlar ve yaptıkları kötülükler sebebiyle kendi kendilerine zulmetmişlerdir.

ونادى هؤلاء الظالمون: يا مالك (وهو خازن النار) ليمتنا الله مدة، حتى لا يتكرر عذابنا، فيقال لهم: إنكم ماكثون، أي مقيمون في العذاب، لا خروج لكم من النار. وجواب مالك هذا: إما بعد ألف سنة كما قال ابن عباس أو بعد ثمانين أو أربعين سنة. ونظير الآية كثير مثل: لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها [فاطر: ٣٥/ ٣٦] .

Bu zalimler şöyle seslenirler: Ey Mâlik (ki o cehennemin bekçisidir), azabımız tekrarlanmasın diye Allah bizi bir müddet öldürsün! Kendilerine şöyle denilir: Muhakkak ki sizler kalıcısınız; yani azapta devamlısınız, sizin için ateşten çıkış yoktur. Mâlik'in bu cevabı, İbn Abbas'ın dediği gibi ya bin sene sonra ya da seksen yahut kırk sene sonradır. Bu ayetin benzeri çoktur, şu ayet gibi: { لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها } “Onlar hakkında ne hüküm verilir ki ölsünler, ne de onların azabından hafifletilir” [Fâtır: 35/36].

وسبب العقاب: لقد بيّنا لكم الحق، وأرسلنا إليكم الرسل، وكان أكثركم، أي

Cezanın sebebi ise şudur: Doğrusu biz size hakkı açıkladık ve size peygamberler gönderdik. Fakat sizin çoğunuz, yani

كلكم كارهين للحق وأهله. بل إن مشركي مكة وأمثالهم دبروا كيدا للنبي ﷺ في دار الندوة بمكة، ليقتلوه أو يحبسوه أو يطردوه، وأحكموا أمر الكيد والمؤامرة، ولكن الله أبرم حكما لهم بنصره وحمايته وبيّت لهم جزاء وعقابا شديدا. قال مقاتل: نزلت هذه الآية أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً في تدبيرهم في المكر بالنبي ﷺ في دار الندوة.

hepiniz haktan ve hak ehlinden hoşlanmıyordunuz. Hatta Mekke müşrikleri ve benzerleri, Mekke'deki Dâru'n-Nedve'de Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem öldürmek, hapsetmek veya sürmek için ona bir tuzak kurdular ve hile ile komplo işini sağlam tuttular; fakat Allah onu zafere ulaştırma ve koruma konusunda kesin bir hüküm vermiş ve onlar için de şiddetli bir ceza ve azap hazırlamıştır. Mukâtil şöyle demiştir: Bu ayet, { أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً } “Yoksa onlar bir işi sağlamca tuttular mı?”, Dâru'n-Nedve'de Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem kurdukları tuzak planları hakkında inmiştir.

بل أيظنون أنا لا نسمع سرهم وعلانيتهم، سواء ما يضمرونه من شر وكيد، أو ما يتناجون به علانية لحبك المؤامرة وتنفيذها؟ بلى، نحن نسمع ذلك ونعلم به تماما، والملائكة الحفظة أيضا يكتبون جميع ما يصدر عنهم من قول أو فعل.

Yoksa onlar, içlerinde gizledikleri şer ve hile olsun, komployu kurmak ve uygulamak için açıkça fısıldaştıkları şeyler olsun, bizim onların sırlarını ve gizli fısıltılarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır, biz bunları kesinlikle işitiriz ve tamamen biliriz; koruyucu melekler de onların söz veya amel olarak ortaya koydukları her şeyi yazmaktadırlar.

أخرج ابن جرير الطبري في نزول هذه الآية، عن محمد بن كعب القرظي قال:

İbn Cerîr et-Taberî bu ayetin inişi hakkında Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den şöyle rivayet etmiştir:

بينا ثلاثة بين الكعبة وأستارها: قرشيان وثقفي، أو ثقفيان وقرشي، فقال واحد منهم: ترون الله يسمع كلامنا؟ فقال آخر: إذا جهرتم سمع، وإذا أسررتم لم يسمع، فأنزلت أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ.. الآية، أي إنها نزلت لأن كثيرا من العرب كانوا لا يعتقدون أن الله تعالى لا يسمع السرار.

Kâbe ile örtüleri arasında üç kişi bulunurken -ki ikisi Kureyşli biri Sakîfli veya ikisi Sakîfli biri Kureyşliydi- onlardan biri: “Allah'ın bizim sözümüzü işittiğini düşünüyor musunuz?” dedi. Diğeri: “Sesinizi yükseltirseniz işitir, gizli konuşursanız işitmez” dedi. Bunun üzerine { أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ } “Yoksa onlar bizim, kendilerinin sırlarını ve gizli konuşmalarını işitmediğimizi mi sanıyorlar?”... ayeti indi; yani bu ayet, Arapların çoğunun Allah Teâlâ'nın gizli konuşmaları işitmediğine inanmaları sebebiyle inmiştir.

نفي الولد والشريك عن الله تعالى

Allah Teâlâ'dan Çocuk ve Ortak [İddiasının] Nefyedilişi

على الرغم من تهديد الكفار بعذاب النار، فإنهم بقوا على الشرك بنسبة الولد والشرك لله تعالى، فنفى الله تعالى ذلك نفيا باتا، وأوضح أنه المعبود بحق، وأنه الحكيم في صنعه، العليم بكل شيء، ومالك السماوات والأرض، وهو إله السماء وإله الأرض، وأن الآلهة المعبودة لا نفع ولا شفاعة لها، وأن المشركين متناقضون حين أقروا بأن خالق الكون هو الله تعالى، ثم عبدوا غيره، فهم قوم لا يؤمنون، وحسابهم آت لا ريب فيه، كما بيّنت الآيات الآتية:

Kâfirler cehennem azabıyla tehdit edilmelerine rağmen, Allah Teâlâ'ya çocuk ve ortak nispet ederek şirk üzerinde kalmaya devam ettiler. Bunun üzerine Allah Teâlâ bunu kesin bir dille nefyetti; hak olarak ibadet edilen mabudun Kendisi olduğunu, yaratışında hikmet sahibi, her şeyi hakkıyla bilen, göklerin ve yerin maliki olduğunu, göğün de ilahı ve yerin de ilahı olduğunu, tapınılan ilahların hiçbir faydasının ve şefaatinin bulunmadığını ve müşriklerin kâinatın yaratıcısının Allah Teâlâ olduğunu kabul edip sonra da O'ndan başkasına ibadet etmekle çelişkiye düştüklerini açıkladı. Nitekim onlar inanmayan bir topluluktur ve gelecek ayetlerin açıkladığı üzere hesapları şüphesiz gelecektir:

[سورة الزخرف (٤٣) : الآيات ٨١ الى ٨٩]

[Zuhruf Suresi (43), Ayetler 81'den 89'a]

قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِينَ (٨١) سُبْحانَ رَبِّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (٨٢) فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٨٣) وَهُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلهٌ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ (٨٤) وَتَبارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٥)

{ قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِينَ (٨١) سُبْحانَ رَبِّ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (٨٢) فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٨٣) وَهُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلهٌ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ (٨٤) وَتَبارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٥) } “De ki: 'Eğer Rahmân'ın bir çocuğu olsaydı, [ona] tapanların ilki ben olurdum.' Göklerin ve yerin Rabbi, Arş'ın Rabbi, onların nitelemelerinden münezzehtir. Artık bırak onları, tehdit edildikleri günlerine kavuşuncaya kadar dalsınlar ve oynayadursunlar. Gökte ilah olan ve yerde de ilah olan O'dur. O, Hakîm'dir, Alîm'dir. Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Kendisine ait olan [Allah] ne yücedir! Kıyamet saatinin bilgisi O'nun katındadır ve yalnız O'na döndürüleceksiniz.”

وَلا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلاَّ مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٨٦) وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ (٨٧) وَقِيلِهِ يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ (٨٨) فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩)

{ وَلا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلاَّ مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٨٦) وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ (٨٧) وَقِيلِهِ يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ (٨٨) فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩) } “O'ndan başka yalvardıkları kimseler şefaate sahip olamazlar; ancak bilerek hakka şahitlik edenler müstesnadır. Andolsun onlara kendilerini kimin yarattığını sorsan, mutlaka 'Allah' derler. O halde nasıl döndürülüyorlar? [Peygamber'in] 'Ey Rabbim! Gerçekten bunlar inanmayan bir kavimdir' demesine [yemin olsun ki], artık sen onlardan yüz çevir ve 'Selam' de! Yakında bilecekler.”

قل أيها النبي لقومك الذين أشركوا مع الله إلها آخر: إن وجد للرحمن ولد- كما يقولون- فأنا أول من يعبده على ذلك، ولكن ليس له شيء من ذلك جل وعلا. وهذا وارد على سبيل الافتراض أو لطيف الخطاب، نحو قوله تعالى: وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ [سبأ: ٣٤/ ٢٤] .

Ey Peygamber, Allah ile beraber başka bir ilaha ortak koşan kavmine de ki: Rahman için -onların iddia ettiği gibi- bir çocuk bulunmuş olsaydı, buna binaen ona ilk tapan ben olurdum; lakin Yüce ve Ulu olan Allah için böyle bir şey kesinlikle söz konusu değildir. Bu ifade, faraziye yoluyla veya tatlı bir hitap kabilinden vârid olmuştur; nitekim Allah Teâlâ'nın şu buyruğu da böyledir: { وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ } “Şüphesiz ya biz ya da siz, ya doğru yol üzerindeyiz yahut apaçık bir sapıklık içindeyiz” [Sebe: 34/24].

وأكد الله نفي الولد عنه، فقد تنزه وتقدس عما يقولون، من الكذب بادعاء ولد له، فهو رب السماوات والأرض ومالكهما، ورب العرش المحيط بالكون، وهو منزه عما يصفه به المشركون كذبا، من نسبة الولد إليه. وخص الله السماوات والأرض والعرش، لأنها أعظم المخلوقات.

Allah, Kendisinden çocuk [fikrini] nefyetmeyi pekiştirmiştir; zira O, Kendisine çocuk isnat edilerek söylenen yalanlardan münezzeh ve mukaddestir. O, göklerin ve yerin Rabbi ve Mâlikidir, kâinatı kuşatan Arş'ın Rabbidir; müşriklerin Kendisine çocuk isnat etmek suretiyle yalan yere niteledikleri şeylerden yücedir. Allah gökleri, yeri ve Arş'ı tahsis etmiştir, çünkü bunlar mahlukatın en büyükleridir.

فاتركهم أيها النبي يخوضوا في جهلهم وباطلهم وضلالهم، ويلعبوا ويلهوا في دنياهم، حتى يلقوا يوم القيامة الذي يوعدون به. وهذا تهديد ووعيد، ثم يؤكد الله تنزيه نفسه عن الولد بجملة أمور، وهي ما يأتي:

Ey Peygamber, artık bırak onları, vaad olundukları kıyamet gününe kavuşuncaya kadar cehaletlerine, batıllarına ve sapıklıklarına dalsınlar, dünyalarında oynayıp oyalansınlar. Bu bir tehdit ve uyarıdır; sonra Allah Teâlâ bir dizi hususla Kendisini çocuktan tenzih ettiğini pekiştirir ki bunlar şunlardır:

- الله كائن في جميع الكون، فهو الإله المعبود في السماء، والإله المعبود في الأرض، فلا يستحق العبادة سواه، وهو الحكيم في تدبير خلقه، العليم بمصالحهم.

- Allah bütün kâinatta [hükümran] olandır; gökte de ibadet edilen İlah, yerde de ibadet edilen İlah O'dur. O'ndan başkası ibadete layık değildir. O, yarattıklarını sevk ve idare etmede Hakîm (hikmet sahibi), onların menfaatlerini çok iyi bilen Alîm'dir.

وهذه آية تحكم بعظمة الله وتخبر بألوهيته، والمراد بها: أنه تعالى هو المنافذ أمره في كل شيء.

Bu, Allah'ın azametine hükmeden ve O'nun uluhiyetini haber veren bir ayettir. Bundan maksat: Allah Teâlâ'nın her şeyde emri geçerli olan tek zat olduğudur.

- ولا نفع للأصنام، فقد تعاظم الله وزادت خيراته وبركاته، فهو مالك السماوات والأرض، وما بينهما من الفضاء والهواء، وجميع الموجودات من إنسان وحيوان، وهو خالق كل شيء، وهذا حصر لجميع الموجودات المحسوسة، والله هو المختص بعلم الساعة، أي بتحديد قيامها، ووقتها، وتعيينه وحصره. فهذا مما استأثر الله بعلمه، وإليه مرجع أو مصير الخلائق كلها، فيجازي كل إنسان بعمله، إن خيرا فخير، وإن شرا فشر. فقوله: وَلا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ هم المعبودون.

- Putların hiçbir faydası yoktur; Allah yücelmiş, hayırları ve bereketleri ziyadeleşmiştir. Zira O, göklerin, yerin, ikisi arasındaki uzayın ve havanın, insan ve hayvan cinsinden tüm varlıkların malikidir ve O her şeyin yaratıcısıdır. Bu, hissedilen bütün varlıkların kapsanmasıdır. Kıyamet saatinin bilgisi, yani kopuşunun belirlenmesi, vakti, tayini ve tespiti sadece Allah'a aittir. Bu, Allah'ın bilgisini Kendisine tahsis ettiği hususlardandır; bütün yaratılmışların dönüşü ve varış yeri de yalnız O'nadır. Böylece her insana ameline göre karşılık verir; hayırsa hayır, şerse şer. O'nun { وَلا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ } “Yalvardıkları kimseler sahip olamazlar” kavlindeki kimseler, ibadet edilenlerdir.

- ولا تملك الأصنام ولا تقدر كأي معبود من دون الله الشفاعة بأحد، كما يزعم عبدتها من أنها تشفع لهم، لكن من آمن وشهد بالحق المنزل من عند الله، عن بصيرة ويقين، وبأن الله وحده لا شريك له، فإن شفاعته مقبولة عند الله بإذنه، وكان هؤلاء المشفعون على علم وبصيرة بما شهدوا به.

- Putlar, Allah'tan başka tapınılan herhangi bir mabut gibi, kendilerine tapanların iddia ettiği üzere şefaat edebilecek güce ve yetkiye sahip değildirler. Ancak basiret ve yakîn ile Allah katından indirilen hakka iman edip şahitlik eden, Allah'ın bir ve ortaksız olduğunu ikrar eden kimsenin şefaati, Allah'ın izniyle O'nun katında kabul edilir. Bu şefaatçiler de şahitlik ettikleri şeyi bir ilim ve basiret üzere yapmaktadırlar.

- وتالله لئن سألت هؤلاء المشركين بالله، العابدين معه غيره عمن خلقهم؟

- Allah'a yemin olsun ki, Allah'a şirk koşan ve O'nunla beraber başkasına ibadet eden bu müşriklere kendilerini kimin yarattığını sorsan,

لأجابوا بأنه هو الله، فهم يعترفون بأن الله خالق جميع الأشياء، ومع هذا يعبدون معه غيره ممن لا يملك شيئا، ولا يقدر على شيء، فكيف يصرفون عن العبادة الحقة؟

mutlaka O'nun Allah olduğunu söylerler. Onlar Allah'ın her şeyin yaratıcısı olduğunu itiraf ederler; bununla birlikte hiçbir şeye sahip olmayan ve hiçbir şeye gücü yetmeyen başkalarını O'na ortak koşarak ibadet ederler. O halde hak ibadetten nasıl çevriliyorlar?

وهي عبادة الله ﷿ إلى عبادة غيره، ومع وجود هذا الاعتراف، إنهم إذن في غاية التناقض، والجهل، والسفاهة، ومدعاة التعجب. لقد أظهر الله تعالى الحجة عليهم من أقوالهم وإقرارهم بأن الله تعالى هو خالقهم وموجدهم بعد العدم، فلأي جهة يصرفون؟! - والله تعالى عالم بالساعة، أي القيامة، وعالم بشكوى نبيه ﷺ

Ki bu ibadet, Azîz ve Celîl olan Allah'a ibadet etmekten başkasına ibadet etmeye [sapmalarıdır]. Bu itirafın varlığıyla birlikte onlar, son derece bir çelişki, cehalet, beyinsizlik ve hayret verici bir durum içerisindedirler. Muhakkak ki Allah Teâlâ, onların bizzat kendi sözlerinden ve Allah Teâlâ'nın kendilerini yoktan var eden yaratıcıları olduğunu ikrar etmelerinden aleyhlerine hücceti ortaya koymuştur; o halde hangi tarafa çevriliyorlar?! - Allah Teâlâ kıyamet saatini, yani kıyameti bilendir ve Peygamberi'nin sallallâhu aleyhi ve sellem şikayetini de bilendir.

وقوله: يا رب، إن هؤلاء القوم الذين أرسلتني إليهم قوم لا يؤمنون ولا يصدّقون بك، ولا برسالتي إليهم.

Ve onun şöyle demesini [bilir]: Ey Rabbim, beni kendilerine gönderdiğin şu kavim, ne Sana ne de onlara getirdiğim risaletime inanmayan ve tasdik etmeyen bir kavimdir.

فأمره الله بالمسامحة إلى أجل، وقوله له: اصفح عن المشركين صفح المغاضب المعرض ترفعا، لا الموافق المجامل، وأعرض عما يقولون وعما يتهمونك به من السحر والكهانة، واصبر على دعوتهم إلى توحيد الله إلى أن يأتي أمر الله. وهذا يتضمن شيئين: وهما تهديد ووعيد من الله لهم، ووعد متضمن بنصر الإسلام والمسلمين عليهم عما قريب، وقد أنجز الله وعده، وأيد رسوله، وهزم أركان الشرك والمشركين، وطهر جزيرة العرب من لوثات الشرك وآثار المشركين.

Bunun üzerine Allah ona belirli bir vakte kadar müsamaha göstermesini emretti. O'nun Peygamber'e hitabı şöyledir: Müşriklerden, onlara uyan veya yaranan bir kimse gibi değil, vakarla ve kızarak yüz çeviren kimsenin affıyla yüz çevir; onların söylediklerinden ve sana büyücülük, kâhinlik gibi isnat ettikleri şeylerden uzak dur. Allah'ın emri gelinceye kadar onları Allah'ın tevhid dinine davet etmekte sabret. Bu husus iki şeyi ihtiva etmektedir: Allah'tan onlara bir tehdit ve uyarı ile çok yakında İslam'ın ve Müslümanların onlara galip geleceğini içeren bir vaat. Nitekim Allah vaadini yerine getirmiş, Resulü'nü desteklemiş, şirkin ve müşriklerin kalelerini yıkmış ve Arap Yarımadası'nı şirkin pisliklerinden ve müşriklerin kalıntılarından temizlemiştir.