Binûn

Ahkâf Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وأتم الجن كلامهم لقومهم بعد الأمر بإجابة داعي الله، وبالتحذير من مخالفته،

Cinler, Allah'ın davetçisine uyma emrinden ve ona karşı gelmekten sakındırdıktan sonra kavimlerine olan sözlerini şöyle tamamladılar:

قالوا: ومن لا يجب رسول الله ﷺ محمدا إلى توحيد الله وطاعته، فلا يتمكن من الإفلات من الله، ولا يعجز الله أبدا، والمعجز: الذاهب في الأرض، لتعجيز طالبه، وليس له من غير الله أنصار ينصرونه ويمنعونه من عذاب الله، أولئك الذين لا يجيبون داعي الله في خطأ واضح، وانحراف ظاهر عن الحق، وهذا تهديد ووعيد، فجمع الجن في كلامهم على طريقة القرآن بين الترغيب والترهيب. ثم توالت وفود الجن إلى رسول الله ﷺ، وفدا وفدا.

Dediler ki: Kim Allah'ın Resulü Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in Allah'ı birleme ve O'na itaat etme çağrısına uymazsa, Allah'tan kaçıp kurtulamaz ve Allah'ı asla aciz bırakamaz. Mu'ciz (الْمُعْجِز): Kendisini arayanı aciz bırakmak için yeryüzünde kaçıp gidendir. Onun için Allah'tan başka kendisine yardım edecek ve onu Allah'ın azabından koruyacak yardımcılar da yoktur. Allah'ın davetçisine uymayan işte o kimseler, apaçık bir hata ve haktan bariz bir sapma içindedirler. Bu bir tehdit ve uyarıdır. Böylece cinler, Kur'an'ın üslubu üzere sözlerinde tergîb (özendirme) ile terhîb (sakındırma) yöntemini bir araya getirmişlerdir. Ardından cin heyetleri grup grup Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in huzuruna gelmeye devam etmiştir.

إثبات عقيدة البعث والأمر بالصبر

Yeniden Diriliş İnancının İspatı ve Sabır Emri

أثبت الله تعالى بالأدلة القاطعة مسألة المعاد بعد الموت، لأن المشركين الوثنيين كانوا ينكرونها، وذلك في مناسبات مختلفة، ومنها في سورة الأحقاف التي تهدف إلى إثبات أصول العقيدة الثلاثة: وهي التوحيد، والنبوة، والبعث، وناسب هذه الأصول الأمر بالصبر في الدعوة إلى هذه الأصول، كما صبر الأنبياء والرسل الكرام في دعوتهم، لتعليمنا وعظتنا. وهذا ما ذكرته الآيات الآتية:

Putperest müşrikler inkar ettikleri için, Yüce Allah ölümden sonraki diriliş (mead) konusunu kesin delillerle farklı vesilelerle ispat etmiştir. Bunlardan biri de akidenin üç temel esasını -yani tevhid, nübüvvet ve dirilişi- ispatlamayı hedefleyen Ahkâf Suresi'ndedir. Bize öğretmek ve öğüt vermek amacıyla, değerli peygamberler ve elçilerin tebliğlerinde sabrettikleri gibi, bu esaslara davette de sabır emri bu esaslarla uyumlu olmuştur. Gelecek ayetlerin zikrettiği husus şudur:

[سورة الأحقاف (٤٦) : الآيات ٣٣ الى ٣٥]

[el-Ahkâf Suresi (46), Ayetler 33-35]

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بَلى إِنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٣) وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَرَبِّنا قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٤) فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاَّ ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ (٣٥)

{ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بَلى إِنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٣) وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَرَبِّنا قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٤) فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاَّ ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ (٣٥) } “Gökleri ve yeri yaratan ve onları yaratmaktan yorulmayan Allah'ın, ölüleri diriltmeye de güç yetirebileceğini görmediler mi? Evet, şüphesiz O, her şeye hakkıyla kadirdir. İnkâr edenlerin ateşe sunulacakları gün: «Bu gerçek değil miymiş?» [denir]. Onlar: «Rabbimize andolsun ki evet!» derler. [Allah da]: «Öyleyse inkâr etmekte olduğunuzdan dolayı tadın azabı!» buyurur. O halde [Ey Muhammed!] Azim sahibi peygamberlerin sabrettiği gibi sen de sabret. Onlar için acele etme. Onlar tehdit edildikleri azabı görecekleri gün, sanki gündüzün sadece bir saati kadar kalmış gibi olurlar. [Bu Kur'an] bir tebliğdir. Yoldan çıkmış (fasık) topluluktan başkası helak edilir mi hiç?”

الآية الأولى: أَوَلَمْ يَرَوْا خطاب لقريش، لأنهم قالوا: إن الأجساد لا يمكن أن

Birinci ayet: { أَوَلَمْ يَرَوْا } “Görmediler mi?”, Kureyş'e yönelik bir hitaptır. Çünkü onlar, bedenlerin [şöyle olmasının] mümkün olmadığını

تبعث ولا تعاد، وهم مع ذلك معترفون بأن الله تعالى خلق السماوات والأرض، فأقيمت عليهم الحجة من أقوالهم.

yeniden diriltilip iade edilmesinin mümkün olmadığını söylemişlerdi. Bununla birlikte onlar Yüce Allah'ın gökleri ve yeri yarattığını da itiraf ediyorlardı. Dolayısıyla kendi ikrarları üzerinden aleyhlerine delil getirildi.

والرؤية في قوله: أَوَلَمْ يَرَوْا رؤية القلب، أي أولم يتفكر القرشيون المنكرون للبعث، ويعلموا أن الذي خلق الكون من السماوات والأرض في ابتداء الخلق، ولم يعجز عن ذلك ولم يضعف عن الخلق، بل قال لها: كوني فكانت، بقادر على أن يحيي الموتى من قبورهم مرة أخرى؟! بلى (جواب بعد النفي المتقدم) أي بل إن الله قادر على ذلك كله، إنه ﷾ قادر على أي شيء أراد خلقه، ولا يعجزه شيء في الأرض ولا في السماء.

{ أَوَلَمْ يَرَوْا } “Görmediler mi?” buyruğundaki görme (rü'yet), kalp ile görmektir (akletmektir). Yani dirilişi inkâr eden Kureyşliler tefekkür edip bilmediler mi ki, ilk yaratılışta gökler ve yerden oluşan kâinatı yaratan, bundan dolayı acze düşmeyen ve yaratmaktan yorulmayan, bilakis ona «Ol!» deyip de hemen var eden [Allah], kabirlerindeki ölüleri bir kez daha diriltmeye elbette kadirdir?! { بَلى } “Evet” (önceki olumsuz sorunun ardından gelen cevap) yani bilakis Allah bütün bunlara kadirdir; şüphesiz O [celle celâluhû] yaratmayı dilediği her şeye kadirdir ve yerde de gökte de hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz.

وبعد لفت النظر هذا، جاء وعيد الكفار من قريش وسواهم، واذكر أيها الرسول لقومك يوم يعذّب الكافرون بالله في نار جهنم، ويعرضون مباشرة عليها، ويقال لهم توبيخا وتقريعا: أليس هذا العذاب الذي تعذّبونه حقا وعدلا وواقعا لا شك فيه، وقد كنتم تكذبون به؟ فيجيبون: بلى وربنا، فذلك تصديق حيث لا ينفع. قال الحسن البصري: إنهم ليعذّبون في النار، وهم راضون بذلك لأنفسهم، فيعترفون أنه العدل، فيقول لهم المحاور من الملائكة عند ذلك: فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ أي يقال لهم على سبيل الإهانة والتوبيخ: ذوقوا عذاب النار، بسبب كفركم به في الدنيا وإنكاركم له.

Bu dikkat çekişten sonra Kureyş'ten ve diğerlerinden olan kâfirlerin tehdidi gelmiştir: Ey Elçi! Allah'ı inkâr edenlerin cehennem ateşinde azap görecekleri, doğrudan ateşe sunulacakları ve kendilerine azarlama ve kınama kabilinden: «Dünyada yalanlamakta olduğunuz, çektiğiniz bu azap şüphesiz bir hak, adalet ve vuku bulmuş bir gerçek değil miymiş?» denileceği günü kavmine hatırlat. Onlar: «Rabbimize andolsun ki evet!» diye cevap verirler; fakat bu, fayda vermeyecek bir tasdiktir. Hasan-ı Basrî şöyle demiştir: «Onlar ateşte azap görürlerken bunu kendileri için kabullenir ve bunun adalet olduğunu itiraf ederler.» Bunun üzerine kendileriyle muhatap olan melek onlara: { فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ } “Öyleyse inkâr etmekte olduğunuzdan dolayı tadın azabı!” der. Yani kendilerine aşağılama ve azarlama kabilinden şöyle denir: Dünyada onu inkâr edip yalanlamanız sebebiyle cehennem azabını tadın!

والداعية الناجح: هو الذي لم يترك سبيلا للإصلاح والإرشاد إلا سلكه، وتدرّع بالصبر، ولم يغضب ولم يضجر، لذا أمر الله نبيه بأن يصبر على تكذيب قومه، قائلا:

Başarılı davetçi; ıslah ve irşad için başvurulmadık hiçbir yol bırakmayan, sabrı zırh edinen, öfkelenmeyen ve bıkkınlık göstermeyen kimsedir. Bu sebeple Allah, Peygamberine kavminin yalanlamasına karşı sabretmesini emrederek şöyle buyurmuştur:

فاصبر يا محمد على تكذيب قومك كصبر أولي الجد والعزيمة من الرسل، وأنت منهم، وهم أصحاب الشرائع الكبرى: نوح، وإبراهيم، وموسى، وعيسى، ومحمد صلوات الله وسلامه عليهم، ولا تستعجل يا محمد لهم العذاب، فإنه واقع بهم حتما.

Ey Muhammed! Kavminin yalanlamasına karşı, elçilerden azim ve gayret sahibi olanların (ülu'l-azm) sabrettiği gibi sabret -ki sen de onlardansın-. Onlar büyük şeriat sahipleridir: Nûh, İbrâhîm, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed -Allah'ın salât ve selâmı onların üzerine olsun-. Ey Muhammed! Onlar için azabın [gelmesinde] acele etme; zira o azap mutlaka başlarına gelecektir.

ومفعول الاستعجال محذوف: وهو العذاب، معناه: لا تستعجل لهم عذابا، فإنهم إليه صائرون.

İsti'câl (acele isteme) fiilinin mefulü (nesnesi) hazfedilmiştir; o da azaptır. Anlamı şudur: Onlar için azap konusunda acele etme; zira onlar kesinlikle ona varacaklardır.

كأن الكافرين حين يشاهدون الوعيد المحقق بالعذاب، لم يمكثوا في الدنيا إلا قدر ساعة من الساعات، لاحتقارهم ذلك، ولما يشاهدونه من الأهوال العظام، كما جاء في آية أخرى: قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ (١١٢) قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ (١١٣) [المؤمنون: ٢٣/ ١١٢- ١١٣] . وآية: كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها (٤٦) [النازعات: ٧٩/ ٤٦] وهذا القرآن العظيم الذي يتم الوعظ به: تبليغ كاف، يقطع حجة الكافرين، والبلاغ: بمعنى التبليغ، فالقرآن بلاغ، كما قال تعالى: هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ (٥٢) [إبراهيم: ١٤/ ٥٢] . وقال سبحانه:

Kâfirler azapla gerçekleşen tehdidi bizzat gördüklerinde, onu küçümsemelerinden ve müşahede ettikleri büyük dehşetlerden ötürü dünyada sanki sadece bir vakit/saat kalmış gibi olurlar; nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur: { قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ (١١٢) قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ (١١٣) } “[Allah] buyurur ki: «Yeryüzünde yıl sayısı olarak ne kadar kaldınız?» Dediler ki: «Bir gün ya da günün bir kısmı kadar kaldık, sayanlara sor.»” [el-Mü'minûn 23/112-113]. Ve şu ayette de [buyrulmuştur]: { كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها (٤٦) } “Onu gördükleri gün sanki [dünyada] sadece bir akşam vakti ya da onun kuşluk vakti kadar kalmış gibi olurlar.” [en-Nâziât 79/46]. Kendisiyle öğüt verilen bu yüce Kur'an, kâfirlerin hüccetini kesip atan yeterli bir tebliğdir. Belâğ (بَلاغٌ), tebliğ anlamındadır; dolayısıyla Kur'an bir tebliğdir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ (٥٢) } “Bu [Kur'an], kendisiyle uyarılsınlar, O'nun ancak tek bir ilah olduğunu bilsinler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye insanlara bir tebliğdir.” [İbrâhîm 14/52]. Ve Sübhânehu şöyle buyurmuştur:

إِنَّ فِي هذا لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ (١٠٦) [الأنبياء: ٢١/ ١٠٦] .

{ إِنَّ فِي هذا لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ (١٠٦) } “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir topluluk için yeterli bir tebliğ vardır.” [el-Enbiyâ 21/106].

ولا يهلك الله بعذابه إلا القوم الفسقة الخارجين عن الطاعة، المنغمسين في المعصية، وهذا من عدل الله تعالى ألا يعذّب أحدا إلا بذنب. وفي هذه الآية وعيد عظيم وإنذار بيّن، لأن الله تعالى جعل الحسنة بعشر أمثالها، والسيئة بمثلها، وأمر بالطاعة ووعد عليها بالجنة، ونهى عن الكفر وأوعد عليه بالنار،

Allah azabıyla ancak itaatten çıkan ve günaha batan fâsıklar topluluğunu helak eder. Bu, Yüce Allah'ın hiç kimseyi bir günahı olmaksızın cezalandırmamasındaki adaletindendir. Bu ayette büyük bir tehdit ve açık bir uyarı vardır; çünkü Yüce Allah bir iyiliğe on mislini vermiş, kötülüğe ise sadece bir misliyle karşılık vermiştir. İtaati emredip karşılığında cennet vaad etmiş, inkârı yasaklayıp karşılığında cehennemle tehdit etmiştir.

قال ﷺ فيما أخرجه مسلم والدارمي وأحمد: «لا يهلك على الله إلا هالك» .

Müslim, Dârimî ve Ahmed'in rivayet ettiğine göre Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: «Allah katında helak olan kimseden başkası helak olmaz.»

قال الثعلبي: يقال إن قوله تعالى: فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ أرجى آية في كتاب الله تعالى للمؤمنين.

Sa'lebî şöyle demiştir: Yüce Allah'ın: { فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ } “Yoldan çıkmış (fasık) topluluktan başkası helak edilir mi hiç?” buyruğunun, Allah Teâlâ'nın kitabında müminler için en çok ümit vadeden ayet olduğu söylenir.