أقسم الله تعالى بمساقط أو مواقع النجوم على أن القرآن كتاب كريم، مصون في كتاب محفوظ، وهو اللوح المحفوظ، منزل تنزيلا من ربّ العالمين، والشّك فيه شكّ ساقط لا قرار له. لذا وبّخ الله تعالى المشركين على عقيدتهم الباطلة بإنكار توحيد الله وتكذيب رسوله، وإنكار المعاد. ثم ذكر الله تعالى أحوال الأصناف الثلاثة الذين بدئت بهم سورة الواقعة، وهم السابقون المقرّبون، وأصحاب اليمين، وأصحاب الشمال، وجزاء كل فريق يوم القيامة، وهذا هو الحق الثابت الذي لا شك فيه، فيقتضي التوجّه للآخرة وتنزيه الله عن كل نقص، كما تقرر هذه الآيات:
Yüce Allah, Kur'an'ın kerim bir kitap olduğuna, korunmuş bir kitapta yani Levh-i Mahfuz'da muhafaza edildiğine, Âlemlerin Rabbi tarafından indirilmiş olduğuna yıldızların düştüğü veya doğup battığı yerlere yemin etmiştir; onda şüphe etmek temelsiz, hükümsüz bir şüphedir. Bu sebeple Yüce Allah, müşrikleri Allah'ın birliğini inkâr etme, Peygamberini yalanlama ve ahireti inkâr etme şeklindeki batıl inançlarından dolayı azarladı. Sonra Yüce Allah, Vâkıa Suresi'nin başında zikredilen üç sınıfın -yani öne geçen mukarrebler, amel defteri sağdan verilenler (ashâb-ı yemîn) ve amel defteri soldan verilenlerin (ashâb-ı şimâl)- durumlarını ve kıyamet günü her grubun göreceği karşılığı zikretti. Bu, kendisinde asla şüphe bulunmayan sabit haktır; dolayısıyla bu ayetlerin takrir ettiği üzere ahirete yönelmeyi ve Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etmeyi gerektirir:
[سورة الواقعة (٥٦) : الآيات ٧٥ الى ٩٦]
[Vâkıa Suresi (56), Ayetler 75-96]
فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ (٧٥) وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ (٧٦) إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ (٧٧) فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ (٧٨) لا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ (٧٩)
Yıldızların mevkilerine yemin ederim ki, (75) Şüphesiz bu, bilirseniz çok büyük bir yemindir. (76) Kuşkusuz o, şerefli bir Kur'an'dır; (77) Korunmuş bir kitaptadır. (78) Ona ancak tertemiz olanlar dokunabilir. (79)
تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ (٨٠) أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ (٨١) وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ (٨٢) فَلَوْلا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤)
Âlemlerin Rabbinden indirilmedir. (80) Şimdi siz bu sözü mü küçümsüyorsunuz? (81) Ve rızkınızı [şükrünüzü], [onu] yalanlamanızdan ibaret mi kılıyorsunuz? (82) Hele [can] boğaza dayandığı zaman, (83) Ki siz o vakit bakıp durursunuz. (84)
وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلكِنْ لا تُبْصِرُونَ (٨٥) فَلَوْلا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) تَرْجِعُونَها إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٨٧) فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ (٨٩)
Biz ona sizden daha yakınız, fakat siz görmezsiniz. (85) Eğer hesaba çekilmeyecek [ve ceza görmeyecek] iseniz, (86) Onu [canı] geri döndürsenize, şayet doğru söyleyenler iseniz! (87) Fakat [ölen kişi] yaklaştırılanlardan (mukarreblerden) ise, (88) Artık ona bir rahatlık, güzel bir rızık ve Naim cenneti vardır. (89)
وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩٠) فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ (٩١) وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢) فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤)
Eğer o, amel defteri sağdan verilenlerden ise, (90) 'Sana sağdakilerden selâm olsun!' [denir]. (91) Fakat yalanlayıcılardan, sapıklardan ise, (92) Artık kaynar sudan bir ziyafet, (93) Ve cehenneme atılma vardır. (94)
إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦)
Şüphesiz bu, kesin gerçeğin ta kendisidir. (95) O halde Yüce Rabbinin adını tesbih et! (96)
أخرج مسلم عن ابن عباس قال: مطر الناس على عهد رسول الله ﷺ فقال رسول الله ﷺ: أصبح من الناس شاكر، ومنهم كافر، قالوا: هذه رحمة وضعها
Müslim'in İbn Abbâs'tan [radıyallâhu anhümâ] rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde insanlara yağmur yağdı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: « أَصْبَحَ مِنَ النَّاسِ شَاكِرٌ، وَمِنْهُمْ كَافِرٌ، قَالُوا: هَذِهِ رَحْمَةٌ وَضَعَهَا » «İnsanlardan kimi şükreden, kimi de kâfir/nankör olarak sabahladı. [Şükredenler]: 'Bu, lütfettiği bir rahmettir' dediler» buyurdu.
الله،
Allah'tır.
وقال بعضهم: لقد صدق نوء كذا، فنزلت هذه الآيات: فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ (٧٥) حتى بلغ: وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ (٨٢) .
Kimileri de: 'Falanca yıldızın batışı doğru çıktı' dedi. Bunun üzerine şu ayetler indi: { فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ } “Yıldızların mevkilerine yemin ederim ki” (75) ayetinden başlayarak { وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ } “Ve rızkınızı [şükrünüzü], [onu] yalanlamanızdan ibaret mi kılıyorsunuz?” (82) ayetine kadar.
أقسم الله تعالى بمواقع النّجوم تعظيما لشأن القرآن أنه تنزيل من ربّ العالمين، ومواقع النجوم: مساقطها عند الغروب. وإن هذا القسم عظيم لو تعلمون ذلك.
Yüce Allah, Kur'an'ın Âlemlerin Rabbinden indirilmiş olma şanını yüceltmek için yıldızların mevkilerine yemin etmiştir. Yıldızların mevkileri: Batışları sırasındaki düştükleri yerlerdir. Şayet bilirseniz bu yemin gerçekten çok büyüktür.
والضمير يرجع إلى القسم المفهوم، من الكلام المتقدّم. والمقسم عليه هو أن هذا القرآن الذي نزل على محمد ﷺ لكتاب كثير المنافع والفوائد، لما فيه من: العلم والهدى والحكمة والإرشاد إلى سعادة الدنيا والآخرة.
Zamir, önceki sözden anlaşılan kaseme (yemine) döner. Üzerine yemin edilen husus ise Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) indirilen bu Kur'an'ın; içerdiği ilim, hidayet, hikmet ve dünya ile ahiret mutluluğuna rehberlik sebebiyle faydaları ve menfaatleri pek çok olan bir kitap olduğudur.
وجاء القسم هكذا: فَلا أُقْسِمُ بالنّفي، والمراد: أقسم، لأن العرب تزيد (لا) قبل فعل (أقسم) كأنه ينفي ما سوى المقسم عليه، فيفيد التأكيد، أي كأنه تعالى يقول: فلا صحة لما يقوله الكفار. فتكون (لا) نافية، في رأي بعض النحويين، وقال بعضهم: هي زائدة، والمعنى: فأقسم، وزيادتها في بعض المواضع أمر معروف. وقال آخرون: هي مؤكدة، تعطي في القسم مبالغة، وهي كاستفتاح كلام، مثل: (فلا وأبي، أي فو أبي) .
Yemin nefy (olumsuzluk) ile { فَلا أُقْسِمُ } şeklinde gelmiştir, kastedilen ise: 'Yemin ederim'dir. Çünkü Araplar (أقسم) fiilinden önce (لا) edatını zait kılarlar; sanki üzerine yemin edilen hususun dışındakileri nefyediyor gibidir, bu da pekiştirme (tekit) ifade eder. Yani sanki Yüce Allah şöyle demektedir: Kâfirlerin söylediği şeyin aslı yoktur. Bazı dilbilimcilere göre (لا) nefy edatıdır; bazıları ise: Zait olup anlamı 'Yemin ederim'dir, bazı yerlerde zait kılınması bilinen bir durumdur, demişlerdir. Başkaları da şöyle demiştir: Pekiştiricidir, yeminde mübalağa sağlar ve söze başlama (istiftah) edatı gibidir; tıpkı: 'Hayır, babama yemin olsun ki (فلا وأبي)' yani 'Babama yemin olsun ki (فو أبي)' sözünde olduğu gibi.
وبعد أن وصف الله القرآن بأنه كريم، أي كثير المنافع، وصفه بثلاث صفات أخرى وهي: أنه محفوظ في اللوح المحفوظ، لا يطّلع عليه إلا الملائكة المقرّبون وهم الكروبيون. ولا يمسّه في السماء إلا الملائكة الأطهار، وكذلك لا يمسّه في الدنيا إلا المطهّرون من الحدثين الأصغر والأكبر، وهو منزّل تنزيلا متدرّجا من الله تعالى، فليس هو بسحر ولا كهانة ولا شعر ولا قول بشر، بل هو الحق الثابت الذي لا مرية فيه.
Allah Teâlâ Kur'an'ı 'kerim' yani menfaatleri bol olarak niteledikten sonra onu diğer üç sıfatla nitelemiştir: O, Levh-i Mahfuz'da korunmuştur; ona ancak mukarreb melekler olan Kerûbiyyûn muttali olabilir. Gökte ona ancak tertemiz melekler dokunur; aynı şekilde dünyada da ona ancak küçük ve büyük hadesten arınmış tertemiz kimseler dokunur. O, Yüce Allah katından peyderpey indirilmiştir; sihir, kâhinlik, şiir veya insan sözü değildir, bilakis kendisinde hiçbir şüphe bulunmayan sabit bir haktır.
وقال جماهير العلماء: لا يمسّ المصحف من بني آدم إلا الطاهر من الكفر والجنابة والحدث الأصغر،
Âlimlerin çoğunluğu şöyle demiştir: İnsanoğlundan Mushaf'a ancak küfürden, cünüplükten ve küçük hadesten (abdestsizlikten) temizlenmiş olan kimse dokunabilir.
وفي كتاب رسول الله ﷺ لعمرو بن حزم- الذي أخرجه عبد الرزاق وأبي داود وابن المنذر، عن عبد الله بن أبي بكر- «ولا يمسّ القرآن إلا طاهر» .
Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Amr b. Hazm'a yazdığı -Abdurrezzâk, Ebû Dâvûd ve İbnü'l-Münzir'in Abdullah b. Ebî Bekr'den rivayet ettikleri- mektubunda: «Kur'an'a ancak temiz olan dokunsun» [buyrulmuştur].
ثم وبّخ الله تعالى الكفار المتهاونين في شأن القرآن، فقال: أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ.. أي أبهذا القرآن الموصوف بالصفات الأربع السابقة أنتم متهاونون، يلاين بعضكم بعضا، ويتبعه في الكفر؟ وتجعلون شكر رزقكم من السماء: وهو المطر، أو من الأرض: وهو الزرع أنكم تكذبون بنعمة الله وبالبعث وبما دلّ عليه القرآن، فتضعون التكذيب موضع الشكر؟ وهذا توبيخ للقائلين في المطر: هذا بنوء كذا وكذا، كالأسد والجوزاء وغير ذلك.
Sonra Yüce Allah, Kur'an'ın şanını hafife alan kâfirleri azarlayarak şöyle buyurdu: { أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ } yani: Önceki dört sıfatla nitelenen bu Kur'an'ı mı siz hafife alıyorsunuz, birbirinize yumuşak davranıp küfürde ona uyuyorsunuz? Ve gökten rızkınız olan yağmurun veya yerden [rızkınız olan] ekinciliğin şükrünü, Allah'ın nimetini, dirilişi ve Kur'an'ın gösterdiği şeyleri yalanlamanızdan ibaret kılıp yalanlamayı şükrün yerine mi koyuyorsunuz? Bu, yağmur hakkında: 'Bu, falan ve falan yıldızın -Esed ve Cevzâ gibi- batışıyla oldu' diyenlere bir azarlamadır.
وتوبيخ آخر للمشركين، فهلا إذا وصلت الروح الحلق حين الاحتضار، وأنتم ترون بالعين المحتضر قد قارب فراق الحياة، تنظرون إليه وما يكابده من سكرات الموت، ونحن بالعلم المحيط أقرب إليه منكم، ولكن لا تبصرون ملائكة الموت الذين يتولون قبض روحه. والمراد التأمّل والنظر في أن الله مالك كل شيء.
Müşriklere yönelik bir diğer azarlama: Can çekişme anında ruh boğaza dayandığı ve siz can çekişen kimsenin hayattan ayrılmaya yaklaştığını gözlerinizle görüp ona ve çektiği ölüm sekeratına bakıp durduğunuz zaman, biz ihata eden ilmimizle ona sizden daha yakınız; fakat siz onun ruhunu kabzetmekle görevli ölüm meleklerini görmezsiniz. Kastedilen, tefekkür etmek ve Allah'ın her şeyin maliki olduğunu görmektir.
فهلا إن كنتم غير محاسبين أو غير مملوكين ولا مجزيين في عالم البعث والحساب، تمنعون موته وترجعون الروح التي بلغت الحلقوم (مجرى الطعام) إلى مقرّها الذي كانت فيه، إن كنتم صادقين في زعمكم أنكم لن تبعثوا. وهذه الحال: هي نزاع المرء للموت. والمدين: المملوك في الأصح.
Eğer diriliş ve hesap âleminde hesaba çekilmeyecek, başkasının mülkü altında bulunmayacak ve ceza görmeyecekseniz, diriltilmeyeceğiniz iddianızda doğru söyleyenler iseniz, onun ölümüne engel olsanıza ve boğaza (yemek borusuna) dayanan ruhu daha önce bulunduğu yerine geri döndürsenize! Bu hal, insanın ölümle pençeleşmesidir. Medîn (مَدِين): En sahih görüşe göre 'başkasına boyun eğdirilmiş, mülk edinilmiş' demektir.
ومصائر الناس عند احتضارهم وبعد وفاتهم أصناف ثلاثة:
İnsanların can çekişme anındaki ve vefatlarından sonraki akıbetleri üç sınıftır:
١- فأما إن كان المتوفى من السابقين المقرّبين: وهم الذين فعلوا الواجبات والمستحبّات، وتركوا المحرّمات والمكروهات وبعض المباحات، فلهم استراحة ورحمة وطمأنينة وهو الروح، ورزق حسن للبدن وهو الريحان أو الطيب، وجنة نعيم للروح والجسد، أي إن المرء من السابقين يلقى عند موته روحا (رحمة وسعة) ، وريحانا (وهو الطّيب) وهو دليل النّعم، أو هو كل ما تنبسط إليه النفوس.
1- Eğer vefat eden kimse öne geçen mukarreblerden ise -ki bunlar vacipleri ve müstehapları yerine getirip haramları, mekruhları ve bazı mübahları terk edenlerdir- onlar için bir rahatlık, rahmet ve huzur vardır; bu da ruhtur (ravh). Beden için güzel bir rızık vardır; bu da reyhan veya güzel kokudur. Ruh ve beden için Naim cenneti vardır. Yani öne geçenlerden olan kişi ölümü anında bir ferahlığa (rahmet ve genişlik) ve nimetlerin delili olan veya nefislerin ferahladığı her şey anlamına gelen reyhana (güzel kokuya) kavuşur.
٢- وأما إن كان المتوفى من أهل اليمين: وهم الذين يؤتون كتبهم بأيمانهم، فتبشرهم الملائكة قائلين: سلام لك يا صاحب اليمين من إخوانك أصحاب اليمين، أي ليس في أمرك إلا السّلام والنّجاة من العذاب.
2- Eğer vefat eden kimse amel defteri sağdan verilenlerden (ashâb-ı yemîn) ise -ki bunlar kitapları sağ ellerinden verilenlerdir- melekler onları şöyle müjdelerler: 'Ey sağdakilerden olan kişi, senin sağdakilerden olan kardeşlerinden sana selâm olsun!' Yani senin durumunda selamet ve azaptan kurtuluştan başka bir şey yoktur.
٣- وأما إن كان المتوفى من المكذبين بالحق والبعث، الضّالّين عن الهدى، وهم أصحاب الشمال، فإن ضيافتهم ساعة لقائهم ماء شديد الحرارة ثم تصلية في جهنم.
3- Eğer vefat eden kimse hakkı ve dirilişi yalanlayan, doğru yoldan sapanlardan ise -ki bunlar amel defteri soldan verilenlerdir (ashâb-ı şimâl)- onların [azap melekleriyle] karşılaştıkları andaki ziyafetleri son derece sıcak bir su, sonra da cehenneme atılmaktır.
إن هذا الخبر لهو محض اليقين وخالصة والحق الثابت الذي لا شكّ فيه، فأعرض عن أقوال الكفار، وأقبل على أمور الآخرة، وعبادة الله تعالى.
Şüphesiz bu haber, kesin gerçeğin (hakkü'l-yakîn) ta kendisi, özü ve kendisinde asla şüphe bulunmayan sabit haktır. O halde kâfirlerin sözlerinden yüz çevir; ahiret işlerine ve Yüce Allah'a ibadete yönel.