يعني الكتب الأربعة، فإنها جميعا في ذرّية إبراهيم ﵇. وذكر نوح وإبراهيم تشريف لهما، وبيان نعم الله عليهما، ثم على ذرّيّتهما. ومع ذلك من ذرّيتهما من فسق وعاند، وهم الكثيرون، ومنهم المهتدون الطائعون. وهذا يدلّ على أن الانحراف عن جادة الحق، كان بعد التمكّن من معرفته.
Dört ilahi kitabı kasteder; zira onların hepsi İbrahim aleyhisselâm'ın soyundadır. Nuh ve İbrahim'in zikredilmesi, onlara bir şeref payesi olup Allah'ın onlara, sonra da soylarına olan nimetlerini beyandır. Bununla birlikte soylarından yoldan çıkan (fâsık olan) ve inat edenler olmuştur ki onlar çoğunluktadır; içlerinde hidayete eren ve itaat edenler de vardır. Bu da hakkın doğru yolundan sapmanın, onu tanıyıp bilme imkânı elde edildikten sonra gerçekleştiğine delalet eder.
ثم أتبعنا بعدهم في الزمان رسلنا، واحدا بعد الآخر، ثم خصّ الله تعالى عيسى ابن مريم بالاتباع تشريفا له، ولشهرته في عصر التنزيل القرآني، وأن الله آتاه الإنجيل، وهو الكتاب الذي أوحاه الله إليه، متضمنا أصول شرعه، ومكملا للتوراة، وموضحا حقيقة الشريعة. ومن صفات عيسى ﵇: أن الله جعل في قلوب أتباعه الخلّص: وهم الحواريون وأنصارهم رقّة في الطبع، ورحمة بالخلق، خلافا لليهود القساة، لكنهم ابتدعوا الرهبانية من جهة أنفسهم: وهي الانقطاع للعبادة ورياضة الروح واعتزال الناس، ولم يشرعها الله لهم ولم يأمرهم بها، ولكنهم قصدوا من ذلك ابتغاء رضوان الله، وكان مآلهم أمرين: أولهما- أنهم ابتدعوا في دين الله ما لم يأمر الله به، والثاني- أنهم لم يقوموا بحقّ ما التزموه، ولم يراعوا كونه قربة لله ﷿، ولم يرعوه حق الرعاية، بل غيّروا وبدّلوا، فأعطينا المؤمنين منهم إيمانا صحيحا ثوابهم الذي يستحقونه بالإيمان، وكثير من هؤلاء المترهبين فاسقون خارجون عن حدود الله وطاعته، يأكلون الأموال بالباطل، وينحرفون في سلوكهم.
Sonra onların ardından zaman içinde peygamberlerimizi birbiri ardınca gönderdik. Daha sonra Yüce Allah, ona bir şeref bahşetmek ve Kur'an'ın indirildiği dönemde tanınmış olmasından dolayı peşlerinden gönderme hususunda Meryem oğlu İsa'yı özel olarak zikretti ve Allah'ın ona İncil'i verdiğini [bildirdi]. İncil, Allah'ın şeriatının esaslarını içeren, Tevrat'ı tamamlayan ve şeriatın hakikatini açıklayan, Allah'ın ona vahyettiği kitaptır. İsa aleyhisselâm'ın vasıflarından biri de şudur: Allah, katı kalpli Yahudilerin aksine, onun samimi takipçileri olan havarilerin ve onlara yardım edenlerin kalplerine fıtraten bir incelik ve yaratılmışlara karşı bir merhamet koymuştur. Fakat onlar kendiliklerinden ruhbanlığı uydurdular; ruhbanlık ise ibadete çekilmek, nefis terbiyesi yapmak ve insanlardan uzaklaşmaktır. Allah bunu onlara meşru kılmamış ve emretmemişti; ancak onlar bununla Allah'ın rızasını kazanmayı kastetmişlerdi. Akıbetleri ise iki şekilde oldu: Birincisi, Allah'ın dininde O'nun emretmediği bir şeyi uydurdular; ikincisi, kendilerine yükledikleri şeyin hakkını vermediler, onun aziz ve celil olan Allah'a bir yakınlaşma vesilesi olduğunu gözetmediler ve ona hakkıyla riayet etmediler, aksine [hükümleri] değiştirdiler ve tahrif ettiler. Biz de onlardan sahih bir şekilde iman eden müminlere imanları sebebiyle hak ettikleri mükâfatlarını verdik. Bu ruhbanlığa soyunanların birçoğu ise Allah'ın sınırlarının ve itaatinin dışına çıkmış fâsıklardır; malları haksız yere yerler ve davranışlarında sapıtırlar.
وناسب ما ذكر: الاتّعاظ والإعتبار وبيان ثواب المؤمنين بعيسى ومحمد عليهما الصّلاة والسّلام، فقال الله تعالى: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ.. أي يا أيها الذين صدّقوا بوجود الله ووحدانيته، وصدّقوا رسوله من مؤمني أهل الكتاب:
Zikredilenlerin akabinde öğüt almak, ibret çıkarmak ve İsa ile Muhammed aleyhimesselâtü vesselâm'a iman edenlerin mükâfatını beyan etmek uygun düştü; bu sebeple Yüce Allah şöyle buyurdu: { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ } “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının...” Yani ey Allah'ın varlığını ve birliğini tasdik eden, Ehl-i Kitap müminlerinden olup O'nun elçisini tasdik edenler:
اليهود والنصارى، خافوا الله تعالى، بترك ما نهاكم عنه، وأداء ما أمركم به، وآمنوا
Yahudiler ve Hristiyanlar! Size yasakladığı şeyleri terk ederek ve size emrettiklerini yerine getirerek Yüce Allah'tan korkun;
برسوله محمد ﷺ، يعطكم الله نصيبين أو ضعفين من رحمته، بسبب اكتمال إيمانكم، ويزيدكم على ذلك أنه يجعل لكم نورا تمشون به على الصراط، تهتدون به في الآخرة، ويغفر لكم ذنوبكم، والله واسع المغفرة والرحمة.
O'nun Resulü Muhammed'e [sallallâhu aleyhi ve sellem] iman edin ki, imanınızın kemale ermesi sebebiyle Allah size rahmetinden iki pay veya iki kat versin; üstelik buna ek olarak size Sırat üzerinde yürüyeceğiniz, ahirette kendisiyle hidayet bulacağınız bir nur var etsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah'ın mağfireti ve rahmeti pek geniştir.
أخرج ابن أبي حاتم عن مقاتل قال: لما نزلت: أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا [القصص: ٢٨/ ٥٤] فخر مؤمنو أهل الكتاب على أصحاب النّبي ﷺ فقالوا: لنا أجران، ولكم أجر، فاشتد ذلك على الصحابة، فأنزل الله: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ.. الآية، فجعل لهم أجرين مثل أجور مؤمني أهل الكتاب، وزادهم النور.
İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den şöyle rivayet etmiştir: { أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا } “İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükâfatları iki defa verilecektir” [Kasas: 28/54] ayeti indiğinde Ehl-i Kitap müminleri, Peygamber'in [sallallâhu aleyhi ve sellem] ashabına karşı övünerek: "Bize iki ecir, size ise bir ecir var" dediler. Bu durum sahâbeye ağır geldi. Bunun üzerine Allah: { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ } “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve O'nun Resulü'ne iman edin ki size rahmetinden iki pay versin...” ayetini indirdi; böylece onlara da Ehl-i Kitap müminlerinin ecirleri gibi iki ecir verdi ve onlara nuru da ziyade kıldı.
ثم ردّ الله تعالى على اليهود الذين زعموا اختصاص النّبوة فيهم، فقال: لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ.. أي اتّقوا الله وآمنوا، يؤتكم الأمور الثلاثة المتقدمة (وهي مضاعفة الأجر، وإيتاء النور، وغفران الذنوب) ليعلم ويتحقق الذين لم يتقوا ولا آمنوا من أهل الكتاب أنهم لا يقدرون على ردّ ما أعطى الله لرسوله، ولا إعطاء ما منع عنه، وهم عاجزون من أن ينالوا شيئا من فضل الله الذي تفضّل به على المستحقين له، كالنّبوة والرسالة وغيرهما، وأن الفضل محصور بيد الله، ومنه النّبوة والعلم والتقوى، يعطيه من يشاء، والله واسع الفضل، كثير العطاء والخير لمن يشاء من عباده. والمراد: أن إيمان أهل الكتاب بكتابهم ورسولهم لا يكفي، ما لم يؤمنوا بالنّبي محمد ﷺ.
Sonra Yüce Allah, peygamberliğin sadece kendilerine has olduğunu iddia eden Yahudilere cevap vererek şöyle buyurdu: { لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ } “Ehl-i Kitap bilsin ki...” Yani Allah'tan sakının ve iman edin; size yukarıda geçen üç hususu (ecrin katlanması, nur verilmesi ve günahların bağışlanması) versin ki, Ehl-i Kitap'tan sakınmayan ve iman etmeyen kimseler bilsinler ve kesin olarak anlasınlar ki; onlar Allah'ın Resulü'ne verdiğini geri çevirmeye de O'nun menettiğini vermeye de güç yetiremezler; peygamberlik, risalet ve benzerleri gibi Allah'ın hak edenlere bahşettiği lütfundan bir şeye ulaşmaktan acizdirler. Lütuf yalnızca Allah'ın elindedir; peygamberlik, ilim ve takva da bu lütuftandır; onu dilediğine verir. Allah'ın lütfu geniştir, kullarından dilediğine ihsanı ve hayrı çoktur. Kastedilen şudur: Ehl-i Kitab'ın kendi kitaplarına ve peygamberlerine inanması, Hz. Peygamber Muhammed'e [sallallâhu aleyhi ve sellem] iman etmedikleri sürece yeterli değildir.
أخرج ابن جرير عن قتادة قال: بلغنا أنه لما نزلت: يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ حسد أهل الكتاب المسلمين عليها، فأنزل الله: لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ الآية.
İbn Cerîr, Katâde'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bize ulaştı ki, { يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ } “Size rahmetinden iki pay versin” ayeti indiğinde Ehl-i Kitap bundan dolayı Müslümanları kıskandı. Bunun üzerine Allah: { لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ } “Ehl-i Kitap bilsin ki...” ayetini indirdi.