Binûn

Muhammed Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Fethu'l-Kadîr · Şevkânî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ يَرَوْنَ أَنَّهُ لَا يَضُرُّ مَعَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ذَنْبٌ، كَمَا لَا يَنْفَعُ مَعَ الشِّرْكِ عَمَلٌ، حَتَّى نَزَلَتْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ فَخَافُوا أَنْ يبطل الذنب العمل، ولفظ عبد ابن حُمَيْدٍ: فَخَافُوا الْكَبَائِرَ أَنْ تُحْبِطَ أَعْمَالَهُمْ. وَأَخْرَجَ ابْنُ نَصْرٍ وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ:

Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashâbı, şirkle birlikte hiçbir amelin fayda vermediği gibi, "Lâ ilâhe illallâh" ile birlikte de hiçbir günahın zarar vermeyeceği kanaatindeydiler; ta ki { أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ } “Allah'a itaat edin, Resûl'e itaat edin ve amellerinizi boşa çıkarmayın!” ayeti inene kadar. Bunun üzerine günahın ameli boşa çıkarmasından korktular. Abd b. Humeyd'in lafzı ise şöyledir: "Büyük günahların amellerini boşa çıkarmasından korktular." İbn Nasr, İbn Cerîr ve İbn Merdûye'nin İbn Ömer'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir:

كُنَّا مَعْشَرَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ نَرَى أَنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنَ الْحَسَنَاتِ إِلَّا مَقْبُولٌ، حَتَّى نَزَلَتْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ قُلْنَا: مَا هَذَا الَّذِي يُبْطِلُ أَعْمَالَنَا؟ فَقُلْنَا: الْكَبَائِرُ الْمُوجِبَاتُ وَالْفَوَاحِشُ، فَكُنَّا إِذَا رَأَيْنَا مَنْ أَصَابَ شَيْئًا مِنْهَا قُلْنَا قَدْ هَلَكَ، حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ فَلَمَّا نَزَلَتْ كَفَفْنَا عَنِ الْقَوْلِ فِي ذَلِكَ، وَكُنَّا إِذَا رَأَيْنَا أَحَدًا أَصَابَ مِنْهَا شَيْئًا خِفْنَا عَلَيْهِ، وَإِنْ لَمْ يُصِبْ مِنْهَا شَيْئًا رَجَوْنَاهُ. وَأَخْرَجَ ابْنُ جَرِيرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ:

Biz Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı topluluğu, { أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ } “Allah'a itaat edin, Resûl'e itaat edin ve amellerinizi boşa çıkarmayın!” ayeti inene kadar iyiliklerden her birinin mutlaka kabul edileceği kanaatindeydik. Bu ayet inince: "Amellerimizi boşa çıkaracak olan bu şey nedir?" dedik ve: "[Cezayı] gerektiren büyük günahlar ve hayasızlıklardır" dedik. Artık bunlardan birini işleyen kimseyi gördüğümüzde: "Helak oldu" derdik; ta ki şu { إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ } “Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındakileri ise dilediği kimse için bağışlar” ayeti inene kadar. Bu ayet inince bu sözü söylemekten vazgeçtik; artık bunlardan birini işlemiş birini gördüğümüzde onun adına korkar, bunlardan hiçbirini işlememişse onun hakkında umut beslerdik. İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre O'nun:

يَتِرَكُمْ قَالَ: يظلمكم. وَأَخْرَجَ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أبي حاتم وابن مردويه قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ قَالُوا: مَنْ هَؤُلَاءِ؟ وَسَلْمَانُ إِلَى جَانِبِ النبيّ ﷺ، فَقَالَ: «هُمُ الْفُرْسُ، هَذَا وَقَوْمُهُ» . وَفِي إِسْنَادِهِ مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزِّنْجِيُّ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهِ، وَفِيهِ مَقَالٌ مَعْرُوفٌ.

{ يَتِرَكُمْ } kavli hakkında: "Size haksızlık etmez" demiştir. Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin [rivayet ettiğine göre o] şöyle demiştir: { وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ } “Eğer yüz çevirirseniz, [Allah] yerinize başka bir kavim getirir” ayeti inince: "Bunlar kimlerdir?" dediler. Selmân da Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanındaydı; [bunun üzerine] şöyle buyurdu: «Onlar Farslardır; bu ve onun kavmidir.» Bunun isnadında Müslim b. Hâlid ez-Zencî vardır ve bu rivayette teferrüd etmiştir; onun hakkında ise bilinen eleştiriler vardır.

وَأَخْرَجَهُ عَنْهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَالتِّرْمِذِيُّ. وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَالطَّبَرَانِيُّ فِي الْأَوْسَطِ، وَالْبَيْهَقِيُّ فِي الدَّلَائِلِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: «تَلَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ إِنْ تَوَلَّيْنَا اسْتُبْدِلُوا بِنَا ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَنَا؟ فَضَرَبَ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ عَلَى مَنْكِبِ سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ: هَذَا وَقَوْمُهُ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الْإِيمَانُ مَنُوطًا بِالثُّرَيَّا لِتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِسَ» وَفِي إِسْنَادِهِ أَيْضًا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزِّنْجِيُّ. وَأَخْرَجَ ابن مردويه من حديث جابر نحوه.

Bunu ondan Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, el-Evsat'ta Taberânî ve ed-Delâil'de Beyhakî, Ebû Hüreyre'den rivayet etmişlerdir. O şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) { وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ } “Eğer yüz çevirirseniz, [Allah] yerinize başka bir kavim getirir” ayetini okudu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Eğer yüz çevirirsek yerimize getirilecek olan ve sonra bizim gibi olmayacak bu kimseler kimlerdir?" dediler. Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Selmân'ın omzuna vurdu ve sonra şöyle buyurdu: «Bu ve onun kavmidir. Nefsim elinde olana yemin ederim ki, şayet iman Süreyyâ yıldızına asılı olsaydı, Fars'tan birtakım adamlar mutlaka ona ulaşırlardı.» Bunun isnadında da Müslim b. Hâlid ez-Zencî vardır. İbn Merdûye de Câbir hadisinden bunun bir benzerini rivayet etmiştir.