فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ أَيْ: شَفَاعَةُ الْمَلَائِكَةِ وَالنَّبِيِّينَ كَمَا تَنْفَعُ الصَّالِحِينَ فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ التَّذْكِرَةُ: التَّذْكِيرُ بِمَوَاعِظِ الْقُرْآنِ، وَالْفَاءُ لِتَرْتِيبِ إِنْكَارِ إِعْرَاضِهِمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ عَلَى مَا قَبْلَهُ مِنْ مُوجِبَاتِ الْإِقْبَالِ عَلَيْهَا، وَانْتِصَابُ مَعْرَضَيْنِ عَلَى الْحَالِ مِنَ الضَّمِيرِ فِي مُتَعَلِّقِ الْجَارِّ وَالْمَجْرُورِ، أَيْ: أَيُّ شَيْءٍ حَصَلَ لَهُمْ حَالَ كَوْنِهِمْ مُعْرِضِينَ عَنِ الْقُرْآنِ الَّذِي هُوَ مُشْتَمِلٌ على التذكرة الكبرى والموعظة العظمى.
{فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ} “Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez.” Yani sâlihlere fayda verdiği gibi meleklerin ve nebilerin şefaati [onlara fayda vermez]. {فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ} “Böyleyken onlara ne oluyor da öğütten yüz çeviriyorlar?” Tezkire: Kur'an'ın öğütleriyle hatırlatmadır. Baştaki «fâ» harfi, tezkireden yüz çevirmelerinin inkârını, daha önce geçen ve ona yönelmeyi gerektiren hususlara bağlamak içindir. «Mu'ridîn» kelimesinin nasb olması, câr ve mecrûrun müteallakındaki zamirden hâl olması sebebiyledir. Yani: En büyük hatırlatmayı ve en yüce öğüdü içeren Kur'an'dan yüz çevirmiş hâldeyken onlara ne oluyor?
ثم شبّههم فِي نُفُورِهِمْ عَنِ الْقُرْآنِ بِالْحُمُرِ فَقَالَ: كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ وَالْجُمْلَةُ حَالٌ مِنَ الضَّمِيرِ فِي مُعْرِضِينِ عَلَى التَّدَاخُلِ، وَمَعْنَى مُسْتَنْفِرَةٌ: نَافِرَةٌ، يُقَالُ: نَفَرَ وَاسْتَنْفَرَ، مِثْلَ عَجِبَ وَاسْتَعْجَبَ، وَالْمُرَادُ:
Sonra onların Kur'an'dan kaçışlarını merkeplere benzeterek şöyle buyurdu: {كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ} “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleridir;”. Bu cümle, tedâhül yoluyla «mu'ridîn» kelimesindeki zamirden hâldir. «Müstenfireh» kelimesinin anlamı «nâfireh» (ürküp kaçan) demektir. Tıpkı «acibe» ve «iste'cebe» gibi, «nefera» ve «istenfera» denilir. Kastedilen ise:
الْحُمُرُ الْوَحْشِيَّةُ. قَرَأَ الْجُمْهُورُ: مُسْتَنْفِرَةٌ بِكَسْرِ الْفَاءِ، أَيْ: نَافِرَةٌ، وَقَرَأَ نَافِعٌ وَابْنُ عَامِرٍ بِفَتْحِهَا، أَيْ: مُنَفَّرَةٌ مَذْعُورَةٌ، وَاخْتَارَ الْقِرَاءَةَ الثَّانِيَةَ أَبُو حَاتِمٍ وَأَبُو عُبَيْدٍ. قَالَ فِي الْكَشَّافِ: الْمُسْتَنْفِرَةُ: الشَّدِيدَةُ النِّفَارِ كَأَنَّهَا تَطْلُبُ النِّفَارِ مِنْ نُفُوسِهَا فِي جَمْعِهَا لَهُ، وَحَمْلِهَا عَلَيْهِ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ أَيْ: مِنْ رُمَاةٍ يَرْمُونَهَا، وَالْقَسْوَرُ: الرَّامِي، وَجَمْعُهُ قَسْوَرَةٌ قَالَهُ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَعِكْرِمَةُ وَمُجَاهِدٌ وَقَتَادَةُ وَابْنُ كَيْسَانَ، وَقِيلَ: هُوَ الْأَسَدُ، قَالَهُ عَطَاءٌ وَالْكَلْبِيُّ. قَالَ ابْنُ عَرَفَةَ مِنَ الْقَسْرِ بِمَعْنَى الْقَهْرِ لِأَنَّهُ يَقْهَرُ السِّبَاعَ، وَقِيلَ:
yaban eşekleridir. Cumhur «fâ» harfinin kesresiyle {مُسْتَنْفِرَةٌ} şeklinde okumuştur, yani ürküp kaçanlar demektir. Nâfi ve İbn Âmir ise fetha ile okumuştur; yani ürkütülmüş, dehşete düşürülmüş demektir. İkinci kıraati Ebû Hâtim ve Ebû Ubeyd tercih etmiştir. el-Keşşâf'ta şöyle denilmiştir: «el-Müstenfireh», ürküntüsü son derece şiddetli olandır; sanki var gücüyle kaçışı kendi nefsinden talep etmekte ve nefsini ona sevk etmektedir. {فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ} “Aslandan / avcılardan kaçmış [yaban eşekleri].” Yani kendilerine ok atan okçulardan [kaçmışlardır]. «el-Kasver», ok atan kimse (avcı); çoğulu ise «kasvere»dir. Bunu Saîd b. Cübeyr, İkrime, Mücâhid, Katâde ve İbn Keysân söylemiştir. Denildi ki: O aslandır; bunu da Atâ ve el-Kelbî söylemiştir. İbn Afe: «el-Kasr» kökünden gelir ki zorlama/kahretme anlamındadır; çünkü o yırtıcı hayvanları kahreder, demiştir. Denildi ki:
الْقَسْوَرَةُ: أَصْوَاتُ النَّاسِ، وَقِيلَ: الْقَسْوَرَةُ بِلِسَانِ الْعَرَبِ: الْأَسَدُ، وَبِلِسَانِ الْحَبَشَةِ: الرُّمَاةُ. وَقَالَ ابْنُ الْأَعْرَابِيِّ: الْقَسْوَرَةُ: أَوَّلُ اللَّيْلِ، أَيْ: فَرَّتْ مِنْ ظُلْمَةِ اللَّيْلِ، وَبِهِ قَالَ عِكْرِمَةُ، وَالْأَوَّلُ أَوْلَى، وَكُلُّ شَدِيدٍ عِنْدَ الْعَرَبِ فَهُوَ قَسْوَرَةٌ، وَمِنْهُ قَوْلُ الشَّاعِرِ:
Kasvere: İnsan sesleridir. Denildi ki: Arap dilinde kasvere aslan, Habeş dilinde ise okçulardır. İbnü'l-A'râbî şöyle demiştir: Kasvere, gecenin ilk vaktidir; yani gecenin karanlığından kaçmışlardır. İkrime de bu görüştedir. Ancak birinci görüş daha uygundur. Araplara göre şiddetli/güçlü olan her şey «kasvere»dir. Şairin şu sözü de bundandır:
يا بنت كوني خيرة لخيّره ... أخوالها الجنّ وَأَهْلُ الْقَسْوَرَةْ
Ey kız, hayırlı bir kadının kızı ol... Dayıları cinler ve kasvere (güçlü/yiğit) halkı olan [bir kadının].
وَمِنْهُ قَوْلُ لَبِيَدٍ:
Lebîd'in şu sözü de bundandır:
إِذَا مَا هَتَفْنَا هَتْفَةً فِي نَدِيِّنَا ... أَتَانَا الرِّجَالُ الْعَابِدُونَ الْقَسَاوِرُ
Meclisimizde bir kere seslendiğimizde... Bize kasâvir (güçlü, yiğit), cüretkâr adamlar gelirdi.
وَمِنْ إِطْلَاقِهِ عَلَى الْأَسَدِ قَوْلُ الشَّاعِرِ:
Onun aslan için kullanılmasından biri de şairin şu sözüdür:
مُضْمَرٌ تَحْذَرُهُ الْأَبْطَالُ ... كَأَنَّهُ الْقَسْوَرُ الْرَّهَّالُ
Pehlivanların kendisinden sakındığı çevik bir yiğit... Sanki o, göçebe/heybetli bir aslandır.
بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتى صُحُفاً مُنَشَّرَةً عَطْفٌ عَلَى مُقَدَّرٍ يَقْتَضِيهِ الْمَقَامُ، كَأَنَّهُ قِيلَ:
{بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتى صُحُفاً مُنَشَّرَةً} “Hatta onlardan her biri, kendisine açılmış sahifeler verilmesini ister.” Makamın gerektirdiği takdirî bir ifadeye atıftır; sanki şöyle denilmiştir:
لَا يَكْتَفُونَ بِتِلْكَ التَّذْكِرَةِ بَلْ يُرِيدُ ... قَالَ الْمُفَسِّرُونَ: إِنَّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالُوا لِمُحَمَّدٍ ﷺ: لِيُصْبِحْ عِنْدَ رَأْسِ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا كِتَابٌ مَنْشُورٌ مِنَ اللَّهِ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ. وَالصُّحُفُ: الْكُتُبُ، وَاحِدَتُهَا صَحِيفَةٌ، وَالْمُنَشَّرَةُ:
Onlar o öğütle yetinmiyorlar, bilakis isterler... Müfessirler şöyle demiştir: Kureyş kâfirleri Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem)'e: «Her birimizin başucunda sabahleyin Allah'tan senin O'nun elçisi olduğuna dair açılmış bir mektup bulunsun» dediler. Suhuf: Kitaplar demektir; tekili «sahîfe»dir. Müneşşera ise:
الْمَنْشُورَةُ الْمَفْتُوحَةُ، وَمِثْلُ هَذِهِ الْآيَةِ قَوْلُهُ سبحانه: حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ قَرَأَ الْجُمْهُورُ:
açılmış, yayılmış olandır. Bu ayetin bir benzeri de Allah Subhânehu'nun şu buyruğudur: {حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ} “Bize okuyacağımız bir kitap indirinceye kadar...” Cumhur,
مُنَشَّرَةً بِالتَّشْدِيدِ. وَقَرَأَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ بِالتَّخْفِيفِ. وَقَرَأَ الْجُمْهُورُ: أَيْضًا بِضَمِّ الْحَاءِ مِنْ صُحُفٍ. وَقَرَأَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ بِإِسْكَانِهَا. ثُمَّ رَدَعَهُمُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ عَنْ هَذِهِ الْمَقَالَةِ وَزَجَرَهُمْ فَقَالَ: كَلَّا بَلْ لَا يَخافُونَ الْآخِرَةَ
[kelimeyi] şeddeli olarak {مُنَشَّرَةً} «müneşşeraten» şeklinde okumuştur. Saîd b. Cübeyr ise şeddesiz (tahfif ile) okumuştur. Cumhur yine {صُحُفٍ} kelimesindeki «hâ» harfini zammeli (ötreli) olarak okumuştur. Saîd b. Cübeyr ise onu sükûn ile (cezimli) okumuştur. Sonra Allah Subhânehu onları bu sözlerinden menetmiş ve azarlayarak şöyle buyurmuştur: {كَلَّا بَلْ لَا يَخافُونَ الْآخِرَةَ} “Hayır, bilakis onlar ahiretten korkmuyorlar!”
يَعْنِي عَذَابَ الْآخِرَةِ لِأَنَّهُمْ لَوْ خَافُوا النَّارَ لَمَا اقْتَرَحُوا الْآيَاتِ، وَقِيلَ: كَلَّا بِمَعْنَى حَقًّا. ثُمَّ كَرَّرَ الرَّدْعَ وَالزَّجْرَ لَهُمْ فَقَالَ: كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ يَعْنِي الْقُرْآنَ أَوْ حَقًّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ، وَالْمَعْنَى: أَنَّهُ يُتَذَكَّرُ بِهِ وَيُتَّعَظُ بِمَوَاعِظِهِ فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ أَيْ: فَمَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّعِظَ بِهِ اتَّعَظَ، ثُمَّ رَدَّ سُبْحَانَهُ الْمَشِيئَةَ إِلَى نَفْسِهِ فَقَالَ:
Yani ahiret azabından [korkmuyorlar]; çünkü ateşten korksalardı bu tür mucizeler talep etmezlerdi. Denildi ki: «Kellâ», «hakkan» (gerçekten) anlamındadır. Sonra onları men ve tekdir etmeyi tekrarlayarak şöyle buyurdu: {كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ} “Hayır! Şüphesiz o bir öğüttür.” Yani Kur'an bir öğüttür yahut gerçekten o bir öğüttür. Mana şudur: Onunla hatırlanır ve onun öğütlerinden ibret alınır. {فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ} “Artık dileyen ondan öğüt alır.” Yani dileyen onunla ibret alır. Sonra Subhânehu meşîeti (dilemeyi) kendi zâtına döndürerek şöyle buyurdu:
وَما يَذْكُرُونَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ قَرَأَ الْجُمْهُورُ: يَذْكُرُونَ بِالْيَاءِ التَّحْتِيَّةِ. وَقَرَأَ نَافِعٌ وَيَعْقُوبُ بِالْفَوْقِيَّةِ، وَاتَّفَقُوا عَلَى التَّخْفِيفِ، وَقَوْلُهُ: إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ اسْتِثْنَاءٌ مُفَرَّغٌ مِنْ أَعَمِّ الْأَحْوَالِ. قَالَ مُقَاتِلٌ: إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ لَهُمُ الْهُدَى هُوَ أَهْلُ التَّقْوى أَيْ: هُوَ الْحَقِيقُ بِأَنْ يَتَّقِيَهُ الْمُتَّقُونَ بِتَرْكِ مَعَاصِيهِ وَالْعَمَلِ بِطَاعَاتِهِ وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ أَيْ: هُوَ الْحَقِيقُ بِأَنْ يَغْفِرَ لِلْمُؤْمِنِينَ مَا فَرَطَ مِنْهُمْ مَنِ الذُّنُوبِ، وَالْحَقِيقُ بِأَنْ يَقْبَلَ تَوْبَةَ التَّائِبِينَ مِنَ الْعُصَاةِ فَيَغْفِرَ ذُنُوبَهُمْ.
{وَما يَذْكُرُونَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ} “Bununla beraber Allah dilemedikçe onlar öğüt alamazlar.” Cumhur «yâ» harfi ile {يَذْكُرُونَ} şeklinde okumuştur. Nâfi ve Ya'kûb ise «tâ» harfi ile okumuştur; hepsi de şeddesiz okunmasında ittifak etmiştir. {إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ} buyruğu en genel hâllerden yapılmış bir müferrağ istisnadır. Mukâtil: «Ancak Allah'ın onlar için hidayet dilemesi müstesna» demiştir. {هُوَ أَهْلُ التَّقْوى} “O, sakınılmaya lâyık olandır,” yani takvâ sahiplerinin O'na karşı günahları terk ederek ve O'na itaatle amel ederek sakınmalarına lâyık olandır, {وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ} “ve bağışlamaya lâyık olandır.” Yani müminlerin kendilerinden sâdır olan günahlarını bağışlamaya lâyık olan ve günahkârlardan tövbe edenlerin tövbesini kabul edip günahlarını bağışlamaya lâyık olandır.
وَقَدْ أَخْرَجَ ابْنُ جَرِيرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ: كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ قَالَ: مَأْخُوذَةٌ بِعَمَلِهَا.
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ} “Her nefis kazandığına karşılık bir rehindir.” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmiştir: «Ameli sebebiyle tutulmuştur.»
وَأَخْرَجَ ابْنُ الْمُنْذِرِ عَنْهُ فِي قَوْلِهِ: إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ قَالَ: هُمُ الْمُسْلِمُونَ. وَأَخْرَجَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَالْفِرْيَابِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَابْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ قَالَ: هُمْ أَطْفَالُ الْمُسْلِمِينَ. وَأَخْرَجَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ قَالَ: الْمَوْتُ. وَأَخْرَجَ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ، عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ فِي قَوْلِهِ: فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ قَالَ: هُمُ الرُّمَاةُ رِجَالُ الْقِسِيِّ. وَأَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: الْقَسْوَرَةُ: الرِّجَالُ الرماة رجال الْقُنَّصُ.
İbnü'l-Münzir ondan {إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ} “Ancak ashâb-ı yemîn müstesna.” ayeti hakkında: «Onlar Müslümanlardır» dediğini rivayet etmiştir. Abdürrezzâk, Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ali b. Ebî Tâlib'den {إِلَّا أَصْحابَ الْيَمِينِ} “Ancak ashâb-ı yemîn müstesna.” hakkında: «Onlar Müslümanların çocuklarıdır» dediğini rivayet etmiştir. İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ} “Nihayet bize ölüm geldi.” ayeti hakkında: «Ölümdür» dediğini rivayet etmiştir. Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den {فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ} “Aslandan / avcılardan kaçmış [yaban eşekleri].” ayeti hakkında: «Onlar okçulardır, yay sahibi adamlardır» dediğini rivayet etmiştir. Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: «Kasvere: Ok atan adamlardır, avcı adamlardır.»
وَأَخْرَجَ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْ أَبِي حمزة قَالَ: قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ:
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Hamza'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: İbn Abbâs'a:
الْقَسْوَرَةُ الْأَسَدُ؟ فَقَالَ: مَا أَعْلَمُهُ بِلُغَةِ أَحَدٍ مِنَ الْعَرَبِ الْأَسَدُ! هم عصبة الرجال. وأخرج سفيان ابن عُيَيْنَةَ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ الْمُنْذِرِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِنْ قَسْوَرَةٍ قَالَ: هُوَ رَكْزُ النَّاسِ، يَعْنِي أَصْوَاتَهَمْ.
«Kasvere aslan mıdır?» diye sordum. O da: «Araplardan herhangi birinin dilinde onun aslan olduğunu bilmiyorum! Onlar insan topluluğudur» dedi. Süfyân b. Uyeyne, Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {مِنْ قَسْوَرَةٍ} “Kasvereden [kaçmış].” hakkında: «O, insanların gizli sesidir; yani sesleridir» dediğini rivayet etmiştir.
وَأَخْرَجَ أَحْمَدُ وَالدَّارِمِيُّ، وَالتِّرْمِذِيُّ وَحَسَّنَهُ، وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالْبَزَّارُ وَأَبُو يَعْلَى وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ وَابْنُ عَدِيٍّ وَصَحَّحَهُ، وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ أَنَسٍ «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ: هُوَ أَهْلُ التَّقْوى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ فَقَالَ: قَالَ رَبُّكُمْ أَنَا أَهْلٌ أَنْ أُتَّقَى فَلَا يُجْعَلُ مَعِي إِلَهٌ، فَمَنِ اتَّقَانِي فَلَمْ يَجْعَلْ مَعِي إِلَهًا فَأَنَا أَهْلٌ أَنْ أَغْفِرَ لَهُ» . وَأَخْرَجَ ابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وابن عمر وابن عباس مرفوعا نحوه.
Ahmed, Dârimî, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, Bezzâr, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, sahih olduğunu belirterek İbn Adiy ve İbn Merdûye, Enes'ten rivayet etmişlerdir ki: «Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şu ayeti okudu: {هُوَ أَهْلُ التَّقْوى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ} “O, sakınılmaya lâyık olandır ve bağışlamaya lâyık olandır.” ve şöyle buyurdu: Rabbimiz buyurdu ki: 'Ben, Kendisinden sakınılmaya lâyık olanım; binaenaleyh Benimle beraber başka bir ilah edinilmesin. Kim Benden sakınır ve Benimle beraber başka bir ilah edinmezse, Ben de onu bağışlamaya lâyık olanım.'» İbn Merdûye, Ebû Hüreyre, İbn Ömer ve İbn Abbâs'tan merfû olarak benzerini rivayet etmiştir.