Binûn

Nâziât Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Fethu'l-Kadîr · Şevkânî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

عَشِيَّةَ الْهِلَالِ أَوْ سِرَارَهَا وَالْجُمْلَةُ تَقْرِيرٌ لِمَا يَدُلُّ عَلَيْهِ الْإِنْذَارُ مِنْ سُرْعَةِ مَجِيءِ الْمُنْذِرِ بِهِ.

Hilal akşamında yahut ayın son gecesinde. Bu cümle, kendisiyle uyarılan şeyin gelişinin çabukluğuna uyarının delalet ettiği hususu pekiştirmektedir.

وَقَدْ أَخْرَجَ ابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ: رَفَعَ سَمْكَها قَالَ: بَنَاهَا وَأَغْطَشَ لَيْلَها قَالَ: أَظْلَمَ لَيْلَهَا. وَأَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْهُ وَأَغْطَشَ لَيْلَها قَالَ:

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { رَفَعَ سَمْكَها } “Boyunu yükseltti” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Onu bina etti." { وَأَغْطَشَ لَيْلَها } “Gecesini kararttı” buyruğu hakkında ise: "Gecesini karanlık kıldı" dedi. Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim ondan { وَأَغْطَشَ لَيْلَها } “Gecesini kararttı” hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir:

وَأَظْلَمَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحاها قَالَ: أَخْرَجَ نَهَارَهَا. وَأَخْرَجَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْهُ أَيْضًا وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها قَالَ: مَعَ ذَلِكَ. وَأَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْهُ أَيْضًا أَنَّ رَجُلًا قَالَ لَهُ: آيَتَانِ فِي كتاب الله تخالف إحداهما الأخرى، فقال: إنما أتيت من قبل رأيك، قال: اقرأ: قُلْ أَإِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ حَتَّى بلغ: ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وقوله: وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها

...ve gecesini karanlık kıldı. { وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا } “Kuşluğunu çıkardı” [buyruğu hakkında ise]: “Gündüzünü ortaya çıkardı” dedi. İbn Ebî Hâtim yine ondan { وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا } “Bundan sonra da yeri yayıp döşedi” [buyruğu hakkında]: “Bununla birlikte” dediğini rivayet etti. Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim yine ondan rivayet ettiklerine göre bir adam ona şöyle dedi: “Allah'ın Kitabı'nda biri diğerine zıt iki ayet var.” Bunun üzerine [İbn Abbâs] dedi ki: “Sen ancak kendi şahsi görüşünden dolayı bu [şüpheye] düştün.” [Adam] dedi ki: “{ قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ } “De ki: Gerçekten siz, yeri iki günde yaratanı inkâr mı ediyorsunuz?...” ayetini, { ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ } “Sonra göğe yöneldi” [kavline] varıncaya kadar oku. Bir de O'nun: { وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا } “Bundan sonra da yeri yayıp döşedi” buyruğunu [oku].”

قَالَ: خَلَقَ اللَّهُ الْأَرْضَ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السماء، ثم خلق السماء، ثم دحا الْأَرْضَ بَعْدَ مَا خَلَقَ السَّمَاءَ، وَإِنَّمَا قَوْلُهُ: دَحاها: بَسَطَهَا. وَأَخْرَجَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْهُ أَيْضًا قَالَ: دَحاها أَنْ أَخْرَجَ مِنْهَا الْمَاءَ وَالْمَرْعَى وَشَقَّقَ فِيهَا الْأَنْهَارَ وَجَعَلَ فِيهَا الْجِبَالَ وَالرِّمَالَ وَالسُّبُلَ وَالْآكَامَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي يَوْمَيْنِ. وَأَخْرَجَ ابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنْهُ أَيْضًا قَالَ: الطَّامَّةُ مِنْ أَسْمَاءِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ. وَأَخْرَجَ ابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ: «كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يَسْأَلُ عَنِ السَّاعَةِ فَنَزَلَتْ: فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها» . وَأَخْرَجَ الْبَزَّارُ وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ، وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ، وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: «مَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَسْأَلُ عَنِ السَّاعَةِ حَتَّى أَنْزِلَ اللَّهُ فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها فَانْتَهَى فَلَمْ يَسْأَلْ عَنْهَا» . وَأَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ جَرِيرٍ وَالطَّبَرَانِيُّ وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يُكْثِرُ ذِكْرَ السَّاعَةِ حَتَّى نَزَلَتْ: فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها فَكَفَّ عَنْهَا. وَأَخْرَجَ ابْنُ أَبِي حَاتِمٍ وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ- قال السيوطي: بسند ضعيف- أن مُشْرِكِي مَكَّةَ سَأَلُوا النَّبِيَّ ﷺ فَقَالُوا: مَتَى السَّاعَةُ؟ اسْتِهْزَاءً مِنْهُمْ. فَأَنْزَلَ الله: يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها يَعْنِي مَجِيئَهَا فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها يَعْنِي مَا أَنْتَ مِنْ عِلْمِهَا يَا مُحَمَّدُ إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها يَعْنِي مُنْتَهَى عِلْمِهَا. وَأَخْرَجَ ابْنُ مَرْدَوَيْهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ:

[İbn Abbâs] dedi ki: "Allah, yeri göğü yaratmadan önce yarattı, sonra göğü yarattı, sonra da göğü yarattıktan sonra yeri yayıp döşedi. O'nun { دَحاها } buyruğu sadece 'onu yayıp döşedi' demektir." İbn Ebî Hâtim yine ondan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "{ دَحاها }, ondan suyu ve otlağı çıkarması, onda nehirler yarıp açması ve onda dağları, kumları, yolları, tepeleri ve ikisi arasındakileri iki günde var etmesidir." İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim yine ondan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "{ الطَّامَّةُ } kıyamet gününün isimlerindendir." İbn Merdûye, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etmiştir: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem kıyameti soruyordu, bunun üzerine: { فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها } “Sen nerede, onun vaktini bildirmek nerede!” ayeti indi." el-Bezzâr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Hâkim —ve bunu sahihlemiştir— ve İbn Merdûye, Âişe'den şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah: { فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها } “Sen nerede, onun vaktini bildirmek nerede! Onun nihai bilgisi Rabbine aittir” ayetini indirene kadar kıyametten sormaya devam etti. Bunun üzerine vazgeçti ve artık ondan sormadı." Abd b. Humeyd, Nesâî, İbn Cerîr, Taberânî ve İbn Merdûye, Târık b. Şihâb'dan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, { فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها } “Sen nerede, onun vaktini bildirmek nerede! Onun nihai bilgisi Rabbine aittir” ayeti inene kadar kıyameti çokça anardı. [Ayet inince] bundan vazgeçti." İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan —Süyûtî: Zayıf bir senetle, demiştir— şöyle rivayet etmişlerdir: Mekke müşrikleri alay ederek Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Kıyamet ne zaman?" diye sordular. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها } “Sana kıyametin ne zaman kopacağını soruyorlar” —yani gelişini—, { فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها } “Sen nerede, onun vaktini bildirmek nerede!” —yani 'Ey Muhammed, sen onun bilgisine sahip değilsin'—, { إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها } “Onun nihai bilgisi Rabbine aittir” —yani bilgisinin son mertebesi [O'ndadır]— ayetlerini indirdi. İbn Merdûye, Âişe'den şöyle dediğini rivayet etmiştir:

«كَانَتِ الْأَعْرَابُ إِذَا قَدِمُوا عَلَى النَّبِيِّ ﷺ سَأَلُوهُ عَنِ السَّاعَةِ فَيَنْظُرُ إِلَى أَحْدَثِ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ فَيَقُولُ: إِنَّ يعش هذا قرنا قامت عليكم ساعتكم» .

«Bedevîler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in yanına geldiklerinde ona kıyametin [ne zaman kopacağını] sorarlardı. O da aralarındaki en genç kimseye bakar ve şöyle buyururdu: “Eğer bu [genç] bir asır yaşarsa, sizin kıyametiniz kopmuş olur.”»