Binûn

Vâkıa — 2. Sayfa

Kaynak: İrşâdü'l-Akli's-Selîm (Ebüssuûd Tefsiri) · Ebüssuûd Efendi · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ} أيها الحاضرونَ حولَ صاحبِها {تَنظُرُونَ} إلى ما هو من الغمراتِ

{وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ} “Ve siz o vakit” -ey o can çekişenin etrafında hazır bulunanlar!-, {تَنظُرُونَ} “bakıp durursunuz”, [can çekişmenin] şiddet ve sıkıntılarına [çaresizce bakarsınız].

{ونحن أقرب إليه} علماوقدرة وتصرفاً {مّنكُمْ} حيثُ لا تعرفون من حالِه إلا ما تشاهدونَهُ من آثارِ الشدةِ من غيرِ أن تقفوا على كُنهِها وكيفيتِها وأسبابِها ولا أنْ تقدرُوا على دفع أدنى شيءٍ منها ونحنُ المتولونَ لتفاصيل أحوالِه بعلمنا وقدرتنا أو بملائكة الموتِ {ولكن لَاّ تُبْصِرُونَ} لا تدركونَ ذلكَ لجلهكم بشؤننا وقولُه تعالى

{ونحن أقرب إليه} “Biz ona daha yakınız” -ilim, kudret ve tasarruf bakımından-, {مّنكُمْ} “sizden”; zira siz onun durumundan, mahiyetine, keyfiyetine ve sebeplerine vakıf olmaksızın sadece müşahede ettiğiniz şiddet eserlerinden başkasını bilemezsiniz; ondan en küçük bir şeyi bile savmaya güç yetiremezsiniz. Biz ise ilmimiz ve kudretimizle yahut ölüm melekleriyle onun hallerinin ayrıntılarını bizzat sevk ve idare etmekteyiz. {ولكن لَاّ تُبْصِرُونَ} “Fakat siz görmezsiniz”, şanımıza dair cehaletiniz sebebiyle bunu idrak edemezsiniz. Yüce Allah'ın şu kavli:

{فَلَوْلَا إِن كُنتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ} أي غيرَ مربوبينَ من دانَ السلطانُ رعيتَهُ إذا ساسَهم واستعبدَهم ناظرً إلى قولِه تعالى نحن خلقناكُم فلولا تصدقونَ فإن التحضيضَ يستدعي عدمَ المحضض عليه حتماً وقوله تعالى

{فَلَوْلَا إِن كُنتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ} “Mademki siz [bir otoriteye/Rabbe] boyun eğmiş değilsiniz”, yani bir Rabbe tâbi değilsiniz -ki sultanın tebaasını yönetip onları itaat altına alması durumunda bu kök kullanılır-; Yüce Allah'ın {نَحْنُ خَلَقْنَاكُمْ فَلَوْلَا تُصَدِّقُونَ} kavline bakmaktadır. Zira tahdîd, üzerine teşvikte bulunulan şeyin kesinlikle yokluğunu gerektirir. Yüce Allah'ın şu kavli:

{تَرْجِعُونَهَا} أي النفسُ إلى مقرِّها هو العاملُ في إذَا والمحضض عليه بلولا الأُولى والثانيةُ مكررةٌ للتأكيد وهي مع مافي حيزها دليلُ جوابِ الشرطِ والمعنى إنْ كنتُم غير مربوبينَ كما ينبىءُ عنه عدمُ تصديقِكم بخلقنا إياكم فهلا ترجعونَ النفسَ إلى مقرِّها عند بلوغِها الحلقومَ {إِن كُنتُمْ صادقين} في اعتقادكم فإن عدمَ تصديقِهم بخالقيتِه تعالى لهم عبارةٌ عن تصديقِهم بعدمِ خالقيتِه تعالى بموجب مذهبِهم وقوله تعالى

{تَرْجِعُونَهَا} “Onu geri çevirsenize!” -yani nefsi/ruhu karargâhına geri döndürsenize!-, “izâ”nın âmilidir ve birinci “levlâ” ile üzerine teşvik edilen fiildir. İkincisi ise tekit için tekrarlanmıştır; o, kapsadığı şeyle birlikte şartın cevabının delilidir. Mana şöyledir: “Eğer sizi yaratışımızı tasdik etmeyişinizin bildirdiği gibi bir Rabbe tâbi değilseniz, o halde can boğaza dayandığında nefsi/ruhu karargâhına geri döndürsenize! {إِن كُنتُمْ صادقين} “Eğer doğru söyleyenler iseniz”, inancınızda [sadıksanız]. Zira onların Allah Teâlâ'nın kendilerini yarattığını tasdik etmeyişleri, mezhepleri/inançları gereğince Allah Teâlâ'nın yaratıcılığının bulunmadığını tasdik etmelerinden ibarettir. Yüce Allah'ın şu kavli:

{فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ المقربين} إلخ شروعٌ في بيان حالِ المُتوفي بعد المماتِ إثرَ بيانِ حالِه عند الوفاةِ أي فأما إن كانَ الذي بُيّن حالُه من السابقينَ من الأزواج الثلاثةِ عبر عنهم بأجلِّ أوصافِهم

{فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ المقربين} “Fakat eğer o [ölen kişi], [Allah'a] yakın kılınanlardan ise” vb. [ayetler], vefat anındaki halinin beyan edilmesinin ardından ölen kimsenin vefat sonrasındaki durumunun beyanına başlamaktır. Yani şayet durumu beyan edilen bu kimse, üç sınıftan biri olan “önde gelenlerden” (sâbikûn) ise -ki onlardan en yüce vasıflarıyla bahsedilmiştir-:

{فَرَوْحٌ} أي فله استراحةٌ وقرىء فرُوحٌ بضمِّ الراء وفسِّر بالرحمة لأنها سببٌ لحياة المرحومِ وبالحياة الدائمةِ {وريحان} وزرق {وجنة نَعِيمٍ} أي ذاتُ تنعمٍ

{فَرَوْحٌ} “Artık [onun için] bir rahatlık”, yani onun için bir dinlenme/huzur vardır. Râ harfinin ötresiyle “ferûhun” şeklinde de okunmuş ve merhamet olunan kimsenin hayatına sebep olduğu için “rahmet” ile ve “ebedî hayat” ile tefsir edilmiştir; {وريحان} “ve güzel bir rızık” [vardır], {وجنة نَعِيمٍ} “ve Naim cenneti [vardır]”, yani nimetlerle dolu [cennet].

{وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ أصحاب اليمين} عبر عنهم بالعنوان السابق إذ لم يذكر لهم فيا سبقَ وصفٌ واحدٌ ينبىءُ عن شأنِهم سواهُ كما ذكرَ للفريقينِ الآخرينِ

{وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ أصحاب اليمين} “Ama eğer ashâb-ı yemînden ise”. Diğer iki zümre için zikredildiği gibi, daha önce geçenlerde kendileri hakkında şanlarını bildiren bundan başka tek bir vasıf zikredilmediği için onlar hakkında önceki unvan kullanılmıştır.

٩٦ ٩ {

96 9 {

وقوله تعالى

Yüce Allah'ın şu kavli:

{فسلام لَّكَ مِنْ أصحاب اليمين} إخبارٌ من جهته تعالى بتسليمِ بعضهم على بعض كما يفصح عنده اللامُ لا حكايةُ إنشاءِ سلامِ بعضِهم على بعض وإلا لقيل عليك والالتفاتُ إلى خطاب كل وحد منهم للتشريفِ

{فسلام لَّكَ مِنْ أصحاب اليمين} “Artık ashâb-ı yemînden sana selam olsun!”, Allah Teâlâ tarafından bazısının bazısına selam verdiğine dair bir haberdir; nitekim lâm harfi bunu açıkça göstermektedir. Yoksa bazısının bazısına selam vermesini inşaî olarak nakletmek değildir; öyle olsaydı “aleyke” (sana) denirdi. Her birine hitaba iltifat yapılması ise şereflendirmek içindir.

{وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ المكذبين الضالين} وهم أصحابُ الشمال عبر عنهم بذلكَ حسبما وصفوا به عند بيانِ أحوالِهم بقوله تعالى ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضالون المكذبون ذماً لهم بذلك وإشعارا بسبب ماابتلوا به من العذابِ

{وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ المكذبين الضالين} “Ama eğer yalanlayan sapıklardan ise” -ki onlar ashâb-ı şimâldir-, bu şekilde zemmetmek ve müptela kılındıkları azabın sebebini bildirmek amacıyla, halleri beyan edilirken Yüce Allah'ın {ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ} kavlinde vasfedildikleri üzere böyle ifade edilmişlerdir.

{فَنُزُلٌ} أي فله نزلٌ كائنٌ {مِنْ حَمِيمٍ} يُشرب بعد أكل الزقومِ كما فُصل فيما قبلُ

{فَنُزُلٌ} “Artık [ona] bir ziyafet vardır”, yani onun için bir ağırlama vardır ki o da {مِنْ حَمِيمٍ} “kaynar sudandır”; daha önce tafsil edildiği üzere zakkum yendikten sonra içilir.

{وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ} أي إدخالٌ في النارِ وقيل إقامةٌ فيها ومقاساةٌ لألوان عذابها وقيل ذلك ما يجده في القبر من سَمومِ النارِ ودخانِها

{وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ} “Ve cehenneme atılma vardır”, yani ateşe sokulmadır. Orada kalmak ve türlü azaplarını çekmek olduğu da söylenmiştir. Bunun kabirde ateşin samyeli ve dumanından bulacağı şey olduğu da söylenmiştir.

{إِنَّ هَذَا} أي الذي ذكر في السورة الكريمة {لَهُوَ حَقُّ اليقين} أي حق الخبر اليقينِ وقيل الحقُّ الثابتُ من اليقين والفاء في قوله تعالى

{إِنَّ هَذَا} “Şüphesiz bu” -yani yüce surede zikredilenler-, {لَهُوَ حَقُّ اليقين} “kesin gerçeğin ta kendisidir”, yani kesin bilginin hakikatidir. Yakînden kaynaklanan sabit hak olduğu da söylenmiştir. Yüce Allah'ın şu kavlindeki fâ (فـ) harfi:

{فسبح باسم ربك العظيم} لترتيبِ التسبيحِ أو الأمرِ به على ما قبلها فإن حقيةَ ما فُصّل في تضاعيفِ السورةِ الكريمةِ ممَّا يوجبُ تنزيهَه تعالى عما لا يليق بشأنه الجليلِ من الأمورِ التي من جُملتِها الإشراكُ به والتكذيبُ بآياتِه الناطقةِ بالحقِّ عنِ النبيِّ ﷺ مَنْ قرأَ سُورةَ الواقعةِ في كلِّ ليلةٍ لم تُصبْهُ فاقةٌ ابدا

{فسبح باسم ربك العظيم} “O halde pek yüce Rabbinin adını tesbih et!”, tesbihi yahut tesbih emrini öncesine terettüp ettirmek içindir. Zira yüce surenin aralarında tafsil edilen hususların kesin gerçekliği; O'na ortak koşmak ve hakkı haykıran ayetlerini yalanlamak gibi yüce şanına layık olmayan şeylerden Allah Teâlâ'yı tenzih etmeyi gerektiren hususlardandır. Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) [şöyle rivayet edilmiştir]: “Her kim Vâkıa suresini her gece okursa ona asla fakirlik isabet etmez.”