Binûn

Müddessir — 2. Sayfa

Kaynak: İrşâdü'l-Akli's-Selîm (Ebüssuûd Tefsiri) · Ebüssuûd Efendi · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أيْ جموعَ خلقهِ التي من جُمْلتِها الملائكةُ المذكورونَ

Yani zikredilen meleklerin de aralarında bulunduğu yaratılmışlar topluluğunu...

إِلَاّ هُوَ

{إِلَّا هُوَ} “...O'ndan başkası.”

إذْ لَا سبيلَ لأحدٍ إلى حصر الممكناتِ والوقوفِ على حقائِقها وصفاتِها ولوْ إجمالاً فضلاً عن الاطلاع على تفاصيل أحوالِها من كمٍ وكيفٍ ونسبةٍ

Çünkü münkünâtı (varlığı mümkün olanları) sınırlandırmaya, nicelik, nitelik ve nispet gibi durumlarının ayrıntılarına vakıf olmak şöyle dursun, onların hakikatlerini ve vasıflarını icmâlî (özet) olarak dahi tam kavramaya hiç kimse için bir yol yoktur.

وَمَا هِىَ

{وَمَا هِيَ} “Ve o, başka bir şey değildir...”

أي سقرُ أو عدة خزنتها او الآيات الناطقةُ بأحوالِها

Yani Sekar veya onun muhafızlarının sayısı yahut onun hallerini bildiren ayetler...

إِلَاّ ذكرى لِلْبَشَرِ

{إِلَّا ذِكْرَىٰ لِلْبَشَرِ} “...insan için bir öğütten.”

إلا تذكرةً لهم

Onlar için ancak bir öğüttür.

كَلَاّ

{كَلَّا} “Hayır!”

ردعٌ لمن أنكرهَا أو إنكارٌ ونفيٌ لأن يكونَ لهم تذكرٌ

Onu inkâr eden kimseye bir caydırma yahut onların öğüt alacak olmalarını inkâr ve nefyetmedir (reddetmedir).

والقمر

{وَالْقَمَرِ} “Ay'a andolsun,”

والليل اذ ادبر

{وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ} “Dönüp gittiği zaman geceye,”

وقرىء اذا دَبَر بمعنى أدبرَ كقَبِلَ بمَعْنى أَقْبَلَ ومنْهُ قولِهم صاروا كأمس الدار وقيل هُو من دَبِرَ الليلُ النهارَ إذَا خلفَهُ

(إِذَا دَبَرَ) şeklinde de okunmuştur; nitekim kabile (قَبِلَ) kelimesinin akbele (أَقْبَلَ) manasına gelmesi gibi debere (دَبَرَ) de edbera (أَدْبَرَ) manasındadır. Arapların "geçip giden dünün evi gibi oldular" sözü de bu kabildendir. Bunun, gece gündüzün arkasından geldiğinde kullanılan "gece gündüzü takip etti" manasındaki (دَبِرَ) fiilinden geldiği de söylenmiştir.

والصبح إِذَا أَسْفَرَ

{وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ} “Ağardığı zaman sabaha,”

أي أضاءَ وانكشفَ

Yani aydınlanıp açıldığı [zaman].

إِنَّهَا لإِحْدَى الكبر

{إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ} “Şüphesiz o [Sekar], büyük [bela]lardan biridir.”

جوابٌ للقسمِ أوْ تعليلٌ لكَلَاّ والقسمُ معترضٌ للتوكيدِ والكُبرَ جمعُ الكُبْرى جعلتْ ألفُ التأنيثِ كتائِها فكَما جُمعتْ فُعْلَة على فُعَلٍ جُمعتْ فُعْلَى عَليها ونظيرُها القواصعُ في جمع القاصعاء

Yeminin cevabıdır yahut {كَلَّا} ifadesinin gerekçesidir; yemin ise tekit için araya girmiş bir cümledir (itiraziyedir). Küber (الْكُبَرِ) kelimesi, kübrâ (الكُبْرَى) kelimesinin çoğuludur; buradaki müenneslik elifi, müenneslik tası gibi kabul edilmiştir. Nitekim "fu'leh" (فُعْلَة) kalıbı "fu'al" (فُعَل) olarak çoğul yapıldığı gibi "fu'lâ" (فُعْلَى) kalıbı da bu şekilde çoğul yapılmıştır. Bunun benzeri, kāsi'â (القاصعاء) kelimesinin çoğulunun kavâsi' (القواصع) gelmesidir.

٧٤ سورة المدثر (٣٦ ٤١) كأنها جمعُ قاصعةٍ أي لإِحْدى البَلايا أو لإِحْدَى الدَّواهِي الكُبرَ على مَعْنى أنَّ البلايا الكبرَ أو الدواهِيَ الكبرَ كثيرةٌ وهذهِ واحدة في العظم لا نظيرة لَها

Sanki kāsi'ah (قاصعة) kelimesinin çoğulu gibidir. Yani büyük belalardan veya büyük felaketlerden biridir; şu manada ki, büyük belalar veya büyük felaketler pek çoktur ve bu da büyüklükte eşi benzeri olmayan tek bir tanesidir.

نذيرا للبشر

{نَذِيرًا لِّلْبَشَرِ} “İnsanlık için bir uyarıcı olarak...”

تمييز أي لإحدى الكبرِ إنذاراً أو حالٌ مما دلتْ عليهِ الجملةُ أي كبرتْ منذرةً وقُرِىءَ نذيرٌ بالرفعِ على أنه خبرُ بعدَ خبرِ لأنَّ أو لمبتدإٍ محذوفٍ

Temyizdir; yani "büyük belalardan biridir, uyarı bakımından...". Yahut cümlenin delalet ettiği manadan hâldir; yani "uyarıcı olarak büyüktür". {نَذِيرٌ} şeklinde merfû olarak da okunmuştur ki bu takdirde "inne"nin (إِنَّ) ikinci haberi veya hazfedilmiş bir mübtedanın haberi olur.

لمَنْ شاءَ منكُم أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ

{لِمَن شَاءَ مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ} “Sizden ileri gitmek veya geri kalmak isteyen kimseler için.”

بدلٌ من للبشر أي نذيراً لمن شاءَ منكم أن يسبقَ إلى الخير فيهديَه الله تعالى أو لم يشأْ ذلكَ فيضلَّه وقيلَ لمن شاء خبرٌ وأنْ يتقدمَ أو يتأخرَ مبتدأٌ فيكونُ في معنى قوله تعالى فَمَن شَاء فَلْيُؤْمِن ومنْ شاءَ فليكفرُ

{لِلْبَشَرِ} ifadesinden bedeldir; yani sizden hayra koşmak isteyip de Allah Teâlâ'nın kendisini hidayete erdirdiği yahut bunu istemeyip de O'nun saptırdığı kimseler için bir uyarıcıdır. {لِمَن شَاءَ} ifadesinin haber, {أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ} kısmının ise mübteda olduğu da söylenmiştir; bu takdirde Allah Teâlâ'nın {فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ} “Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin” ayetinin manasında olur.

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

{كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ} “Her nefis, kazandığına karşılık bir rehindir;”

مرهونةٌ عندَ الله تعالى بكسبِها والرهينةُ اسمٌ بَمعْنى الرهنِ كالشتيمةِ بمعنى الشتمِ لا صفةٌ وإلا لقيلَ رهينٌ لأن فعيلاً بمعنى مفعولٍ لا يدخلُه التاءُ

Kazandığı şeyler sebebiyle Allah Teâlâ katında rehindir. "Rahîne" (الرهينة) kelimesi, sövme manasındaki "şetîme" (الشتيمة) gibi, rehin manasında bir isimdir, sıfat değildir; aksi takdirde "rahîn" (رهين) denilirdi; zira mef'ûl manasındaki "fe'îl" (فعيل) veznine [müenneslik] tası dâhil olmaz.

إِلَاّ أصحاب اليمين

{إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ} “Ancak amel defterleri sağından verilenler (ashâb-ı yemîn) müstesna.”

فإنهم فاكُّون رقابَهم بما أحسنُوا من أعمالِهم كما يفكُّ الراهنُ رهنَهُ بأداءِ الدينِ وقيلَ هم الملائكةُ وقيل الأطفالُ وقيل هم الذين سبقتْ لهم من الله تعالى الحُسنى وقيلَ الذين كانُوا عن يمينِ آدمٍ ﵇ يومَ الميثاقِ وقيل الذين يُعطون كتُبَهم بأيمانِهم

Çünkü rehin veren kimsenin borcunu ödeyerek rehnini kurtarması gibi, onlar da güzel amelleriyle boyunlarını [azaptan] kurtarmışlardır. Onların melekler olduğu, çocuk [yaşta ölenler] olduğu, haklarında Allah Teâlâ'dan en güzel mükâfat takdir edilmiş olan kimseler olduğu, mîsak gününde Âdem aleyhisselâm'ın sağ tarafında bulunanlar olduğu ve kitapları sağ ellerinden verilen kimseler olduğu da söylenmiştir.

فِى جنات

{فِي جَنَّاتٍ} “Cennetlerdedirler;”

لا يُكتنه كُنُهَها ولا يُدرك وصفُها وهو خبر لمتبدأ محذوفٍ والجملةُ استئنافٌ وقعَ جوابا عن سؤال نشأ مما قبَلُه من استثناء أصحابِ اليمين كأنه قيلَ ما بالُهم فقيلَ هم في جناتٍ وقيل حالٌ من أصحاب اليمين وقيل من ضميرهم في قوله تعالى

Künhüne (özüne) ulaşılamaz ve niteliği kavranamaz [cennetlerdedirler]. Bu, hazfedilmiş bir mübtedanın haberidir. Cümle ise önceki ashâb-ı yemîn istisnasından doğan bir soruya cevap olarak gelmiş müstakil bir cümledir (isti'nâftır); sanki "Onların hali nedir?" denilmiş ve "Onlar cennetlerdedirler" diye cevap verilmiştir. {أَصْحَابَ الْيَمِينِ} ifadesinden hâl olduğu veya Allah Teâlâ'nın [sonraki] ayetindeki zamirlerinden hâl olduğu da söylenmiştir.

يَتَسَاءلُونَ

{يَتَسَاءَلُونَ} “Soruşurlar;”

وقيل ظرفٌ للتساؤلِ وليس المرادُ بتساؤلهم أنْ يسألَ بعضُهم بعضاً على أنْ يكون كلُّ واحد منهم سائلا ومسؤلا معاً بلْ صدورُ السؤالِ عنْهم مجرداً عن وقوعه عليهم فإن صيغةَ التفاعلِ وإن وضعتْ في الأصل للدلالةِ على صدورِ الفعلِ عن المتعدد ووقوعه عليه معاً بحيثُ يصير كلُّ واحدٍ من ذلك فاعلا ومفعولاً معاً كما في قولك تراءى القوم أي رأى كلُّ واحد منهم الآخَرَ لكنها قد تجردُ عن المَعْنى الثانِي ويقصد بها الدلالةُ على الأولِ فقط فيذكرُ للفعلِ حينئذٍ مفعولُ كما في قولِك تراءوا الهلالَ فمعنى يتساءلونَ

Bunun soruşma fiili için bir zarf olduğu da söylenmiştir. Onların soruşmasından kastedilen, her birinin aynı anda hem soran hem de sorulan olması şeklinde birbirlerine sormaları değildir; bilakis sorunun onlardan sadır olması ve onların üzerine vaki olmamasıdır. Zira tefâ'ul (التفاعل) vezni, aslen fiilin birden çok kimseden sadır olmasına ve aynı anda onların üzerine vaki olmasına delalet etmek üzere konulmuştur; öyle ki bunların her biri aynı anda hem fâil hem de mef'ûl olur; nitekim "Topluluk birbirini gördü" (تراءى القوم) sözünde böyledir. Fakat bu vezin bazen ikinci manadan soyutlanır ve sadece birinciye delalet etmesi kastedilir; o vakit fiil için bir mef'ûl zikredilir; nitekim "Hilâli gördüler" (تراءوا الهلال) sözünde olduğu gibidir. Dolayısıyla "yetesâelûn" (soruşurlar) ifadesinin manası:

عَنِ المجرمين

{عَنِ الْمُجْرِمِينَ} “Günahkârların durumunu.”

يسألونُهم عن أحوالهم وقد حذف المسؤل لكونه عين المسؤل عنه

Onlara kendi hallerini sorarlar. Kendisine sorulan kimse, hakkında soru sorulan kimsenin bizzat kendisi olduğu için hazfedilmiştir.

٧٤ سورة المدثر (٤٢ ٥٠) وقولُه تعالى

Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:

مَا سَلَكَكُمْ فِى سَقَرَ

{مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ} “'Sizi Sekar'a (cehenneme) ne soktu?'”

مقدرٌ بقولٍ هو حال من فاعل يتساءلونَ أيْ يسألونَهم قائلينَ أيُّ شيءٍ أدخلكُم فيَها فتأملْ ودعْ عنكَ ما تكلفَ فيهِ المتكلفونَ

{يَتَسَاءَلُونَ} fiilinin fâilinden hâl olan gizli bir "kavl" (söz) ile takdir edilmiştir; yani "Onlara şöyle diyerek sorarlar: 'Sizi oraya ne soktu?'" İyi düşün ve zorlamaya girenlerin tekellüflerini bir kenara bırak!

قَالُواْ

{قَالُوا} “[Onlar da] dediler ki:”

أي المجرمونَ مجيبينَ للسائلينَ

Yani mücrimler, soranlara cevap vererek...

لَمْ نَكُ مِنَ المصلين

{لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ} “'Biz namaz kılanlardan değildik,'”

للصلواتِ الواجبةِ

Farz namazları [kılanlardan]...

وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ المسكين

{وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ} “'Yoksula da yedirmezdik,'”

على معنى استمرار نفي الإطعامِ لا على نفي استمرارِ الإطعامِ كما مرَّ مِراراً وفيه دلالةٌ على أنَّ الكفارَ مخاطبونَ بالفروع في حق المؤاخذة

Defalarca geçtiği üzere bu ifade, yedirmenin sürekliliğinin nefyedilmesi değil, yedirmemenin sürekliliği manasındadır. Bunda, kâfirlerin cezalandırılma hususunda fürûatla (dinin ameli hükümleriyle) da muhatap olduklarına delalet vardır.

وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الخائضين

{وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ} “'Ve [bâtıla] dalanlarla birlikte dalardık,'”

أي نشرعُ في الباطل مع الشارعينَ فيه

Yani bâtıla dalanlarla birlikte bâtıla girerdik.

وَكُنَّا نُكَذّبُ بِيَوْمِ الدين

{وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ} “'Ve hesap gününü yalanlardık,'”

أي بيوم الجزاءِ أضافُوه إلى الجزاء مع أن فيه من الدواهِي والأهوال مالا غايةَ لهُ لأنه أدهاهَا وأهولُها وأنهم ملابُسوه وقد مضتْ بقيةُ الدواهِي وتأخيرُ جناياتهم هذهِ معَ كونِها أعظمَ منَ الكُلِّ لتفخيمِها كأنهم قالُوا وكنا بعد ذلكَ كلِّه مكذبينَ بيومِ الدينِ ولبيانِ كونِ تكذيبِهم به مقارناً لسائرِ جناياتِهم المعدودةِ مستمراً إلى آخرِ عمرِهم حسبَما نطقَ به قولُهم

Yani ceza gününü... İçinde sonu gelmez felaketler ve korkular bulunmasına rağmen onu cezaya izafe ettiler; çünkü o, felaketlerin en büyüğü ve en korkuncudur ve diğer felaketler geçip gittikten sonra onlar bu cezayla bizzat baş başa kalacaklardır. Bu cinayetlerinin hepsinden daha büyük olmasına rağmen en sona bırakılması, onu tazim ve tefhim etmek (büyüklüğünü vurgulamak) içindir; sanki şöyle demişlerdir: "Bütün bunlardan sonra biz din gününü de yalanlardık." Bir de onların bunu yalanlamalarının, sayılan diğer bütün cinayetleriyle bir arada olduğunu ve sözlerinin bildirdiği üzere ömürlerinin sonuna kadar devam ettiğini açıklamak içindir:

حتى أتانا اليقين

{حَتَّىٰ أَتَانَا الْيَقِينُ} “'Nihayet bize kesin olan ölüm geldi.'”

أي الموتُ ومقدماتُه

Yani ölüm ve onun öncüleri [gelene kadar].

فَمَا تَنفَعُهُمْ شفاعة الشافعين

{فَمَا تَنفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ} “Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez.”

لو شفعُوا لهم جميعاً والفاء في قوله تعالى

Hepsi birden onlar için şefaat etseler bile... Allah Teâlâ'nın şu buyruğundaki "fâ" (فَ) harfi:

فَمَا لَهُمْ عَنِ التذكرة مُعْرِضِينَ

{فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ} “Böyleyken onlara ne oluyor da öğütten yüz çeviriyorlar?”

لترتيبِ إنكارِ إعراضِهم عنِ القرآنِ بغير سببٍ على ما قبلها من موجباتِ الإقبالِ عليهِ والاتعاظِ به من سوءِ حالِ المكذبينَ ومعرضينَ حالٌ من الضميرِ في الجارِّ الواقعِ خبراً لمَا الاستفهاميةِ وعنْ متعلقةٌ بهِ أيْ فإذَا كانَ حالُ المكذبينَ به على ما ذكرَ فأيُّ شيءٍ حصلَ لهم معرضينَ عن القرآنِ مع تعاضدِ موجباتِ الإقبالِ عليهِ وتآخذِ الدواعِي إلى الإيمانِ بهِ وقولُه تعالَى

Yalanlayanların kötü hali gibi Kur'an'a yönelmeyi ve ondan ibret almayı gerektiren önceki delillere binaen, onların Kur'an'dan sebepsiz yere yüz çevirmelerini inkâr etmeyi tertip etmek içindir. "Mu'ridîn" (مُعْرِضِينَ), istifhâm ifade eden "mâ"nın (مَا) haberi konumundaki harf-i cerdeki zamirden hâldir; "an" (عَنِ) harfi de ona taalluk etmektedir. Yani, onu yalanlayanların hali zikredildiği gibi olduğuna göre; ona yönelmeyi gerektiren sebepler birbirini desteklemiş ve ona iman etmeye çağıran unsurlar birbiri ardınca gelmişken, Kur'an'dan yüz çevirmiş kimseler olarak onlara ne oluyor? Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ

{كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ} “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleri gibidirler;”

حالٌ من المستكنِّ في معرضينَ

Mu'ridîn (مُعْرِضِينَ) lafzındaki gizli [zamir]den hâldir;

٧٤ سورة المدثر (٥١ ٥٦) بطريقِ التداخلِ أي مشبهينَ بحمرٍ نافرةٍ

74 Müddessir Suresi (51-56) tedâhül yoluyla [hâldir], yani ürküp kaçışan yaban eşeklerine benzetilmişlerdir.

فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ

{فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ} “Aslandan kaçan.”

أيْ من أسدٍ فَعْوَلَة من القسر وهو القهروالغلبة وقيل هي جماعةُ الرماةِ الذين يتصيدونَها شُبهواً في إعراضِهم عن القرآنِ واستماعِ ما فيه من المواعظ وشرادِهم عنه بحمُرٍ جدَّت في نفارِها مما أفزعَها وفيهِ من ذمِهم وتهجينِ حالهم مالا يَخْفى وقولُه تعالى

Yani aslandan... [Kasvera kelimesi] *fa'vele* (فَعْوَلَة) vezninde olup zorlama ve üstün gelmek manasındaki *el-kasr* (الْقَسْر) kökünden gelir. Onun onları avlayan okçular topluluğu olduğu da söylenmiştir. Onlar Kur'an'dan, onda bulunan öğütleri dinlemekten yüz çevirmeleri ve ondan kaçışları hususunda, kendilerini ürküten şeyden alabildiğine kaçan yaban eşeklerine benzetilmişlerdir. Bunda, onları yerme ve hallerini çirkin gösterme bakımından gizli olmayan [açık] bir anlam vardır. Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امرىء مّنْهُمْ أَن يؤتى صُحُفاً مُّنَشَّرَةً

{بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُؤْتَىٰ صُحُفًا مُّنَشَّرَةً} “Daha doğrusu onlardan her biri, [kendisine] açılmış sahifeler verilmesini ister.”

عطفٌ على مقدَّرٍ يقتضيهِ المقام كأنه قبل لا يكتفونَ بتلك التذكرة ولا يرضَون بها بلْ يريدُ كل واحدٍ منهم أنْ يُؤتى قراطيسَ تنشرُ وتقرأُ وذلكَ أنهم قالُوا لرسول الله ﷺ لنْ نتبعكَ حتى تأتِي كل واحد منا بكتب من السماء عنوانها من ربِّ العالمينَ إلى فلانِ بنِ فلانٍ نؤمُر فيها باتباعكَ كما قالُوا لن نؤمنَ لرقيكَ حتى تنزلَ علينَا كتاباً نقرؤْه وقرىءَ صُحْفاً مُنْشرةً بسكونِ الحاءِ والنونِ

Makamın gerektirdiği takdirî bir ifadeye atıftır; sanki şöyle denilmiştir: "Onlar o öğütle yetinmiyorlar ve ona razı olmuyorlar; bilakis her biri kendisine açılıp okunacak sahifeler verilmesini istiyor." Bu durum şundandır: Onlar Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sen her birimize gökten, başlığı 'Âlemlerin Rabbinden filan oğlu filana' şeklinde olan ve içinde sana uymamız emredilen mektuplar getirmedikçe sana asla uymayacağız" demişlerdi. Nitekim "Bize okuyacağımız bir kitap indirmedikçe senin göğe yükselmene asla inanmayız" demişlerdi. "Suhufen muneşşeraten" ifadesi, hâ (ح) ve nûn (ن) harflerinin sükûnuyla {صُحْفاً مُنْشَرةً} şeklinde de okunmuştur.

كَلَاّ

{كَلَّا} “Hayır!”

ردعٌ لهم عن تلكَ الجراءة

Onları bu cüretten men ve azarlamadır.

بَل لَاّ يَخَافُونَ الأخرة

{بَل لَّا يَخَافُونَ الْآخِرَةَ} “Doğrusu onlar ahiretten korkmuyorlar.”

فلذلكَ يُعرضون عن التذكرة لا لامتناع إيتاءِ الصحفِ

Bundan dolayı öğütten yüz çeviriyorlar; sahifelerin verilmesinin imkânsızlığından ötürü değil.

كَلَاّ

{كَلَّا} “Hayır!”

ردعٌ عنْ إعراضِهم

Onların yüz çevirmelerinden bir vazgeçirme ve azarlamadır.

انه

{إِنَّهُ} “Şüphesiz o,”

اي القرى

Yani Kur'an.

تَذْكِرَةٌ

{تَذْكِرَةٌ} “bir öğüttür.”

وأيُّ تذكرةٍ

Hem de nasıl bir öğüt!

فَمَن شَاء

{فَمَن شَاءَ} “Artık dileyen,”

أن يذكرَهُ

onu düşünüp öğüt almayı dileyen,

ذكره

{ذَكَرَهُ} “ondan öğüt alır.”

وحاز بسببه سعادةَ الدارينِ

Ve onun vesilesiyle iki cihan saadetini elde eder.

وَمَا يَذْكُرُونَ

{وَمَا يَذْكُرُونَ} “Bununla beraber öğüt alamazlar,”

بمجرد مشيئتِهم للذكر كما هو المفعوم من ظاهرِ قولِه تعالى فمَنْ شاءَ ذكرَهُ إذْ لا تأثيرَ لمشيئةِ العبدِ وإرادتِه في أفعالِه وقولُه تعالى

Sırf kendilerinin öğüt almayı dilemeleriyle [öğüt alamazlar]; nitekim Allah Teâlâ'nın: "Artık dileyen ondan öğüt alır" sözünün zahirinden anlaşılan da budur. Zira kulun dileme ve iradesinin fiillerinde [müstakil bir] tesiri yoktur. Allah Teâlâ'nın şu buyruğu:

إَّلا أَن يَشَاء الله

{إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ} “meğerki Allah dilemiş olsun.”

استثناءٌ مفرَّغٌ من أعم الأحوال أيْ وما يذكرونَ بعلةٍ من العلل أو في حالٍ من الأحوالِ إلا بأنْ يشاءَ الله أو حالَ أنْ يشاءَ الله ذلكَ وهو تصريحٌ بأن أفعالَ العبادِ بمشيئةِ الله عزل وجَلَّ وقُرِىءَ تذكرونَ على الخطاب التفاتاً وقرىءَ بهمَا مشدداً

En genel hallerden yapılmış istisnâ-i müferrağdır. Yani: Onlar hiçbir illetle veya hiçbir halde öğüt alamazlar; ancak Allah'ın dilemesiyle yahut Allah'ın bunu dilediği halde [öğüt alırlar]. Bu, kulların fiillerinin Azîz ve Celîl olan Allah'ın dilemesiyle olduğunun açık bir ifadesidir. İltifat yoluyla muhatap kipiyle "tezekkerûn" (تَذْكُرُونَ) şeklinde de okunmuştur; her iki kıraatte şeddeli olarak da okunmuştur.

هُوَ أَهْلُ التقوى

{هُوَ أَهْلُ التَّقْوَىٰ} “O, sakınılmaya layık olandır,”

أي حقيقٌ بأنْ يُتقى عقابُه ويؤمنَ به ويطاعَ

Yani azabından sakınılmaya, O'na iman edilmeye ve itaat edilmeye layıktır.

وَأَهْلُ المغفرة

{وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ} “ve bağışlamaya ehil olandır.”

حقيقٌ بأنْ يغفرَ لمنْ آمنَ بهِ وأطاعه عنِ النبيِّ ﷺ مَنْ قرأَ سورةَ المدثرِ أعطاهُ الله عشر حسنات بعدد من صدق بمحمد ﷺ وكذب به بمكة

Kendisine iman edip itaat edeni bağışlamaya layıktır. Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem [rivayet edildiğine göre]: “Kim Müddessir Suresi'ni okursa, Allah ona Mekke'de Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem tasdik edenlerin ve onu yalanlayanların sayısınca onar sevap verir.”