Binûn

Mutaffifîn — 2. Sayfa

Kaynak: İrşâdü'l-Akli's-Selîm (Ebüssuûd Tefsiri) · Ebüssuûd Efendi · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ملتذينَ بذكرِهم بالسوءِ والسخريةِ منهم وفيه إشارةٌ إلى أنَّهم كانُوا لا يفعلونَ ذلكَ بمرأى من المارينَ بهم ويكتفونَ حينئذٍ بالتغامزِ وقُرِىءَ فاكهينَ قيلَ هُمَا بمَعْنَى وقيلَ فكهينَ أشرينَ وقيلَ فرحينَ وفاكهينَ متفكهينَ وقيلَ ناعمينَ وقيلَ مازحينَ

Onları kötülükle anmaktan ve onlarla alay etmekten zevk alarak. Bunda, onların bu işi yanlarından geçenlerin gözü önünde yapmadıklarına ve o esnada sadece kaş göz işaretiyle yetindiklerine bir işaret vardır. «Fâkihîn» (فاكهين) şeklinde de okunmuştur. İkisinin aynı anlamda olduğu söylenmiştir. «Fekihîn»in (فكهين) şımarık, azgın; sevinçli; «fâkihîn»in (فاكهين) ise eğlenen, neşelenen; nimet içinde olan veya şakalaşan anlamına geldiği de söylenmiştir.

وَإِذَا رَأَوْهُمْ

{ وَإِذَا رَأَوْهُمْ } “Onları gördükleri zaman,”

أينما كانُوا

Nerede olurlarsa olsunlar [onları gördükleri zaman],

قالوا إن هؤلاء لضالون

{ قَالُوا إِنَّ هَؤُلَاءِ لَضَالُّونَ } “‘Şüphesiz bunlar sapıtmış kimselerdir’ derlerdi.”

أي نسبُوا المسلمينَ ممن رأوهم ومن غيرهم إلى الضلال بطريق التأكيد

Yani gerek gördükleri gerekse görmedikleri Müslümanları tekit yoluyla sapıklığa nispet ederlerdi.

وَمَا أُرْسِلُواْ عَلَيْهِمْ

{ وَمَا أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ } “Halbuki onlar, üzerlerine gönderilmemişlerdi;”

على المسلمينَ

Müslümanların üzerine,

حافظين

{ حَافِظِينَ } “Bekçiler olarak.”

حالٌ من واو

[Şu kelimenin] vâv'ından hâldir:

سورة المطففين (٣٤ ٣٦)

Mutaffifîn Suresi (34-36)

قالوا أي قالو ذلك والحال أنهم ما أرسلوا من جهة الله تعالى موكلينَ بهم يحفظونَ عليهم أحوالَهم ويهيمنونَ على أعمالِهم ويشهدونَ برشدِهم وضلالِهم وهذا تهكمٌ بهم وإشعارٌ بأنَّ ما اجترؤا عليه من القولِ من وظائفِ من أرسلَ من جهته تعالى ووقد جُوِّزَ أن يكونَ ذلك من جملةِ قولِ المجرمينَ كأنَّهم قالُوا إنَّ هؤلاءِ لضالونَ وما أُرسلوا علينا حافظينَ إنكاراً لصدِّهم عن الشركِ ودعائِهم إلى الإسلامِ وإنما قيلَ عليهم نقلاً له بالمعنى كما في قولك حلفَ ليفعلنَّ لا بالعبارةِ كما في قولِك حلف لأفعلنَّ

«Kâlû» (قَالُوا) [kelimesindeki vâv'dan hâldir]. Yani onlar, Yüce Allah tarafından Müslümanların hallerini gözetleyen, amellerini denetleyen, onların doğru yolda veya sapıklıkta olduklarına şahitlik eden vekiller olarak gönderilmemiş oldukları halde böyle söylemişlerdir. Bu, onlarla bir alaydır ve cüret ettikleri bu sözün ancak Yüce Allah tarafından gönderilenlerin vazifelerinden olduğunu hissettirmektir. Bunun, günahkârların sözünün bir parçası olması da câiz görülmüştür. Şirkten alıkoymalarını ve İslâm'a davet etmelerini inkâr ederek sanki şöyle demişlerdir: “Şüphesiz bunlar sapıktırlar, üstelik üzerimize bekçi olarak da gönderilmediler.” [Ayet metninde «aleyhim» (üzerlerine) yerine] «aleynâ» (üzerimize) denmeyip «aleyhim» denmesi, tıpkı senin lafzı değil manayı naklederek «Halefe le-yef'alenne» (Yapacaktır diye yemin etti) demen gibidir; yoksa lafzı aynen naklederek «Halefe le-ef'alenne» (Yapacağım diye yemin etti) demen gibi değildir.

فاليوم الذين آمنوا

{ فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا } “İşte bugün iman edenler,”

أي المعهودون من الفقراءِ

Yani [dünyada bilinen] o fakirler,

مّنَ الكفار

{ مِنَ الْكُفَّارِ } “Kâfirlere,”

أي من المعهودينَ وهو الأظهر وان أمكن التنعيم من الجانبينِ

Yani bilinen [o kâfirlere]. Her iki taraf için de umumilik mümkün olmakla birlikte, en zâhir olan görüş budur.

يَضْحَكُونَ

{ يَضْحَكُونَ } “Gülerler.”

حين يرونهم أذلاء مغلولينَ قد غِشيهم فنونُ الهوانِ والصَّغارِ بعد العزةِ والكبرِ ورهقهم ألوانُ العذابِ بعد التنعمِ والترفهِ وتقديمُ الجارِّ والمجرورِ للقصرِ تحقيقاً للمقابلةِ أي فاليومَ هم من الكفارِ يضحكونَ لا الكفارُ منهم كما كانُوا يفعلونَ في الدُّنيا وقولُه تعالى

Onları, izzet ve kibirden sonra envaiçeşit zillet ve küçüklüğün bürüdüğü, refah ve bolluktan sonra türlü türlü azabın kuşattığı hor ve zincirlere vurulmuş kimseler olarak gördüklerinde [gülerler]. Câr ve mecrûrun öne alınması, mukabelenin (karşılıklılığın) tahakkuku için kasr (hasr) ifade eder. Yani dünyada onların yaptığı gibi kâfirler onlara değil, bugün onlar kâfirlere gülerler. Yüce Allah'ın şu kavline gelince:

عَلَى الأرائك يَنظُرُونَ

{ عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ } “Koltuklar üzerinde bakarlar.”

حالٌ من فاعلِ يضحكونَ أي يضحكون منهم ناظرين اليه وإلى ما هُم فيه من سوءِ الحالِ وقيلَ يفتح للكفارِ بابٌ إلى الجنةِ فيقالُ لهم اخرجُوا اليها فاذا وصولا إليها أُغلقَ دُونهم يفعلُ بهم ذلكَ مراراً ويضحكُ المؤمنونَ مِنْهُمْ ويأباهُ قولُه تعالى

«Yedhakûn» (يَضْحَكُونَ) fiilinin failinden hâldir. Yani onlara ve içinde bulundukları kötü duruma bakarak onlara gülerler. Denildi ki: Kâfirlere cennete doğru bir kapı açılır ve onlara 'Oraya çıkın!' denilir; kapıya vardıklarında ise kapı yüzlerine kapatılır. Bu onlara defalarca yapılır ve müminler de onlara gülerler. Fakat Yüce Allah'ın şu kavli buna engeldir:

هَلْ ثُوّبَ الكفار مَا كَانُواْ يَفْعَلُونَ

{ هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ } “Kâfirler, yaptıklarının cezasını buldular mı?”

فإنه صريحٌ في أنَّ ضحكَ المؤمنين منهم جزاءٌ لضحكِهم منهم في الدُّنيا فلا بدَّ من المجانسةِ والمشاكلةِ حتماً والتثويبُ والإثابةُ المجازاةُ وقُرِىءَ بإدغامِ اللامِ في الثاءِ وعنه ﷺ منْ قرأَ سورةَ المطففينَ سقاهُ الله تعالى يومَ القيامةِ من الرحيقِ المختومِ

Zira bu [ayet], müminlerin onlara gülmesinin, dünyada onların [müminlere] gülmelerinin bir cezası olduğu hususunda açıktır; dolayısıyla mutlaka bir benzerlik ve uygunluk bulunmalıdır. «Tesvîb» (التثويب) ve «isâbe» (الإثابة), karşılık vermek (mücâzât) demektir. [«Hel süvvibe»deki] lâm'ın (ل) se'ye (ث) idğâmıyla da okunmuştur. Ondan (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle rivayet edilmiştir: “Kim Mutaffifîn Suresi'ni okursa, Yüce Allah kıyamet gününde ona mühürlü halis şaraptan (Rahîk-ı Mahtûm) içirir.”