{والنجم إذا هوى} {ما ضل صاحبكم وما غوى} {وَمَا يَنطِقُ عَنِ الهوى} {إِنْ هُوَ إِلاَّ وحي يوحى}
{والنجم إذا هوى} “Battığı zaman yıldıza andolsun ki,” {ما ضل صاحبكم وما غوى} “arkadaşınız sapmadı ve azmadı.” {وَمَا يَنطِقُ عَنِ الهوى} “O, nefsinin arzusuna göre konuşmaz.” {إِنْ هُوَ إِلاَّ وحي يوحى} “O, kendisine vahyedilen bir vahiyden başka bir şey değildir.”
قدركم أي جمع بعضه على بعض يمطرنا ولم يصدقوا أنه كسف ساقط للعذاب
Üst üste yığılmış; yani bir kısmı bir kısmı üzerine toplanmış olup bize yağmur yağdıracaktır [derler] ve onun azap için düşen bir parça olduğuna inanmazlar.
فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ (٤٥)
{فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ (٤٥)} “Artık çarpılacakları günlerine kavuşuncaya kadar onları kendi hallerine bırak.”
{فَذَرْهُمْ حتى يلاقوا يَوْمَهُمُ الذى فِيهِ يُصْعَقُونَ} بضم الياء عاصم وشامي الباقون بفتح الياء يقال صقعة فصعق وذلك عند النفخة الأولى نفخة الصعق
{فَذَرْهُمْ حتى يلاقوا يَوْمَهُمُ الذى فِيهِ يُصْعَقُونَ} “Artık çarpılacakları günlerine kavuşuncaya kadar onları kendi hallerine bırak.” [Ayetindeki يُصْعَقُونَ kelimesini] Âsım ve Şamlı (İbn Âmir) yâ harfinin ötresiyle (yus'akûn), diğerleri ise yâ harfinin fethasıyla (yas'akûn) okumuşlardır. 'Onu bayılttı/çarptı, o da bayıldı/çarpıldı' denir. Bu da birinci sûra üflenişte, yani çarpılma (sa'k) üflenişindedir.
يَوْمَ لَا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٤٦)
{يَوْمَ لَا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٤٦)} “O gün tuzakları kendilerine hiçbir fayda vermez ve onlara yardım da edilmez.”
{يَوْمَ لاَ يُغْنِى عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً وَلاَ هم ينصرون}
{يَوْمَ لاَ يُغْنِى عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً وَلاَ هم ينصرون} “O gün tuzakları kendilerine hiçbir fayda vermez ve onlara yardım da edilmez.”
وَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذَابًا دُونَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٤٧)
{وَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذَابًا دُونَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٤٧)} “Şüphesiz o zulmedenlere bundan başka bir azap daha vardır, fakat onların çoğu bilmezler.”
{وإن للذين ظلموا} وان لؤلاء الظلمة {عَذَاباً دُونَ ذَلِكَ} دون يوم القيامة وهو القتل ببدر والقحط سبع سنين وعذاب القبر {ولكن أكثرهم لا يعلمون} ﷺ َ - ذلك ثم أمره بالصبر إلى أن يقع بهم العذاب فقال
{وإن للذين ظلموا} “Şüphesiz o zulmedenlere vardır” yani bu zalimlere, {عَذَاباً دُونَ ذَلِكَ} “bundan başka bir azap daha” kıyamet gününden önce; bu da Bedir'de öldürülmek, yedi yıl süren kıtlık ve kabir azabıdır. {ولكن أكثرهم لا يعلمون} “Fakat onların çoğu bilmezler” bunu. Sonra azap başlarına gelinceye kadar [Peygamber'e] sabretmesini emredip şöyle buyurdu:
وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ (٤٨)
{وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ (٤٨)} “Rabbinin hükmüne sabret; çünkü sen Bizim gözlerimizin önündesin. Kalktığın zaman Rabbini hamd ile tesbih et.”
{واصبر لحكم ربك} بامهالهم وبما يلحق فيه من المشقة فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا أي بحيث نراك ونكاؤك وجمع العين لأن الضمير بلفظ الجماعة ألا ترى الى قوله ولتصنع على عينى {وَسَبّحْ بِحَمْدِ رَبّكَ حِينَ تَقُومُ} للصلاة وهو ما يقال بعد التكبير سبحانك اللهم وبحمدك أو من أي مكان قمت أو من منامك
{واصبر لحكم ربك} “Rabbinin hükmüne sabret” onlara mühlet vermesine ve bunda sana ulaşacak meşakkate karşı. {فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا} “Çünkü sen Bizim gözlerimizin önündesin” yani seni görüp koruyacağımız bir durumdasın. Ayn (göz) kelimesi çoğul getirilmiştir, çünkü zamir çoğul lafzıyla gelmiştir. {ولتصنع على عينى} “Gözümün önünde yetiştirilesin diye” ayetine baksana! {وَسَبّحْ بِحَمْدِ رَبّكَ حِينَ تَقُومُ} “Kalktığın zaman Rabbini hamd ile tesbih et” namaz için [kalktığında]; bu da tekbirden sonra söylenen 'Sübhânakallâhümme ve bihamdik' sözüdür. Yahut kalktığın herhangi bir mekândan veya uykundan [kalktığında demektir].
وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ (٤٩)
{وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ (٤٩)} “Gecenin bir kısmında ve yıldızların batışının ardından da O'nu tesbih et.”
{ومن الليل فَسَبّحْهُ وإدبار النجوم} وإذا أدبرت النجوم من آخر الليل وأدبار زيد أي في أعقاب النجوم وآثارها إذا غربت والمراد الأمر بقول سبحان الله وبحمده في هذه الأوقات وقيل التسبيح الصلاة إذا قام من نومه ومن الليل صلاة العشاء بن وإدبار النجوم صلاة الفجر وبالله التوفيق
{ومن الليل فَسَبّحْهُ وإدبار النجوم} “Gecenin bir kısmında ve yıldızların batışının ardından da O'nu tesbih et” gecenin sonunda yıldızlar battığında. [Ayetteki edbâr,] 'yıldızların peşinde ve onların battığı andaki izlerinde' anlamındadır. Kastedilen, bu vakitlerde 'Sübhânallâhi ve bihamdihî' demeyi emretmektir. Tesbihin, uykusundan kalktığında [kıldığı] namaz; gecenin bir kısmında [yapılan tesbihin] yatsı namazı ve yıldızların batışının ardından [yapılan tesbihin de] sabah namazı olduğu söylenmiştir. Muvaffakiyet Allah'tandır.