Binûn

Mümtehine Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Mefâtihu'l-Gayb (Tefsîr-i Kebîr) · Fahreddin er-Râzî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

بِالْكَلَامِ، وَقِيلَ: دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَغَمَسَ يَدَهُ فِيهِ، ثُمَّ غمس أَيْدِيَهُنَّ فِيهِ، وَمَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّه ﷺ يَدَ امْرَأَةٍ قَطُّ، وَفِي الْآيَةِ مَبَاحِثُ:

Sözlü olarak yapılırdı. Bir kadeh su getirtip elini içine daldırdığı, sonra onların da ellerini içine daldırdıkları söylenmiştir. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem eli asla bir kadının eline değmemiştir. Bu ayette birkaç inceleme (mebhas) vardır:

الْبَحْثُ الْأَوَّلُ: قَالَ تَعَالَى: إِذا جاءَكَ الْمُؤْمِناتُ وَلَمْ يَقُلْ: فَامْتَحِنُوهُنَّ، كَمَا قَالَ فِي الْمُهَاجِرَاتِ وَالْجَوَابُ: مِنْ وَجْهَيْنِ أَحَدُهُمَا: أَنَّ الِامْتِحَانَ حَاصِلٌ بِقَوْلِهِ تَعَالَى: عَلى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ إِلَى آخِرِهِ وَثَانِيهِمَا: أَنَّ الْمُهَاجِرَاتِ يَأْتِينَ مِنْ دَارِ الْحَرْبِ فَلَا اطِّلَاعَ لَهُنَّ عَلَى الشَّرَائِعِ، فَلَا بُدَّ مِنَ الِامْتِحَانِ، وَأَمَّا الْمُؤْمِنَاتُ فَهُنَّ فِي دَارِ الْإِسْلَامِ وَعَلِمْنَ الشَّرَائِعَ فَلَا حَاجَةَ إِلَى الِامْتِحَانِ.

Birinci İnceleme: Yüce Allah: { إِذا جاءَكَ الْمُؤْمِناتُ } “mümin kadınlar sana geldiği zaman” buyurmuş, hicret eden kadınlar hakkında buyurduğu gibi: { فَامْتَحِنُوهُنَّ } “onları imtihan edin” buyurmamıştır. Bunun cevabı iki yöndendir: Birincisi: İmtihan, Yüce Allah'ın ayetin sonuna kadar olan { عَلى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ } “ortak koşmamak üzere” sözüyle gerçekleşmektedir. İkincisi: Hicret eden kadınlar harb diyarından geliyorlardı ve şeriat hükümlerine dair bilgileri yoktu; dolayısıyla imtihan edilmeleri gerekiyordu. Mümin kadınlara gelince, onlar İslâm yurdundaydılar ve şeriat hükümlerini biliyorlardı, bu yüzden imtihana ihtiyaç yoktu.

الثَّانِي: مَا الْفَائِدَةُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَمَا وَجْهُهُ؟ نَقُولُ: مَنْ قَالَ الْمَرْأَةُ إِذَا الْتَقَطَتْ وَلَدًا، فَإِنَّمَا الْتَقَطَتْ بِيَدِهَا، وَمَشَتْ إِلَى أَخْذِهِ برجلها، فإذا أضافته إلى زواجها فقد أتت/ ببهتان تفترينه بَيْنَ يَدَيْهَا وَرِجْلَيْهَا، وَقِيلَ: يَفْتَرِينَهُ عَلَى أَنْفُسِهِنَّ، حَيْثُ يَقُلْنَ: هَذَا وَلَدُنَا وَلَيْسَ كَذَلِكَ، إِذِ الْوَلَدُ وَلَدُ الزِّنَا، وَقِيلَ:

İkincisi: Yüce Allah'ın { بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ } “elleriyle ayakları arasında” buyurmasındaki fayda nedir ve bunun vechi nedir? Deriz ki: Bir kimse, kadın bir çocuğu bulup aldığında onu ancak eliyle almış ve onu almaya ayağıyla yürümüştür; onu kocasına nispet ettiğinde elleri ve ayakları arasında uydurduğu bir iftira getirmiş olur, demiştir. Şöyle de denilmiştir: Onlar “Bu bizim çocuğumuzdur” diyerek kendilerine iftira ederler, halbuki çocuk zina çocuğudur ve durum öyle değildir. Şöyle de denilmiştir:

الْوَلَدُ إِذَا وَضَعَتْهُ أُمُّهُ سَقَطَ بَيْنَ يَدَيْهَا وَرِجْلَيْهَا.

Çocuk annesi tarafından doğurulduğunda onun elleri ve ayakları arasına düşer.

الثَّالِثُ: مَا وَجْهُ التَّرْتِيبِ فِي الْأَشْيَاءِ الْمَذْكُورَةِ وَتَقْدِيمِ الْبَعْضِ مِنْهَا عَلَى الْبَعْضِ فِي الْآيَةِ؟ نَقُولُ: قَدَّمَ الْأَقْبَحَ عَلَى مَا هُوَ الْأَدْنَى مِنْهُ فِي الْقُبْحِ، ثُمَّ كَذَلِكَ إِلَى آخِرِهِ، وَقِيلَ: قَدَّمَ مِنَ الْأَشْيَاءِ الْمَذْكُورَةِ مَا هُوَ الْأَظْهَرُ فِيمَا بينهم. ثم قال تعالى:

Üçüncüsü: Ayette zikredilen şeylerdeki sıralamanın ve bazısının bazısına takdim edilmesinin vechi nedir? Deriz ki: Çirkinlik bakımından en şiddetli olanı, çirkinlikte ondan daha aşağı olanın önüne geçirmiş, sonra ayetin sonuna kadar bu şekilde devam etmiştir. Bir görüşe göre: Zikredilen şeylerden aralarında en yaygın ve belirgin olanı öne almıştır. Sonra Yüce Allah şöyle buyurdu:

[سورة الممتحنة (٦٠) : آية ١٣]

[Mümtehine Suresi (60): Ayet 13]

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ (١٣)

{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ (١٣) } “Ey iman edenler! Allah'ın kendilerine gazap ettiği, kâfirlerin kabirdekilerden ümit kestikleri gibi ahiretten ümit kesmiş bir topluluğu dost edinmeyin.”

قَالَ ابن عباس: يريد حاطب ابن أَبِي بَلْتَعَةَ يَقُولُ: لَا تَتَوَلَّوُا الْيَهُودَ وَالْمُشْرِكِينَ، وَذَلِكَ لِأَنَّ جَمْعًا مِنْ فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا يُخْبِرُونَ الْيَهُودَ أَخْبَارَ الْمُسْلِمِينَ لِحَاجَتِهِمْ إِلَيْهِمْ، فَنُهُوا عَنْ ذَلِكَ وَيَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ، يَعْنِي أَنَّ الْيَهُودَ كَذَّبَتْ مُحَمَّدًا ﷺ، وَهُمْ يَعْرِفُونَ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّه وَأَنَّهُمْ أَفْسَدُوا آخِرَتَهُمْ بِتَكْذِيبِهِمْ إِيَّاهُ فَهُمْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ، وَالتَّقْيِيدُ بِهَذَا الْقَيْدِ ظَاهِرٌ، لِأَنَّهُمْ إِذَا مَاتُوا عَلَى كُفْرِهِمْ كَانَ الْعِلْمُ بِخِذْلَانِهِمْ وَعَدَمِ حَظِّهِمْ فِي الْآخِرَةِ قَطْعِيًّا، وَهَذَا هُوَ قَوْلُ الْكَلْبِيِّ وَجَمَاعَةٍ، يَعْنِي الْكُفَّارَ الَّذِينَ مَاتُوا يَئِسُوا مِنَ الْجَنَّةِ، وَمِنْ أَنْ يَكُونَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ خَيْرٌ، وَقَالَ الْحَسَنُ: يَعْنِي الْأَحْيَاءَ مِنَ الْكُفَّارِ يَئِسُوا مِنَ الْأَمْوَاتِ، وَقَالَ أَبُو إِسْحَاقَ:

İbn Abbas şöyle demiştir: Hâtıb b. Ebî Beltea'yı kastederek: Yahudileri ve müşrikleri dost edinmeyin, demektedir. Zira Müslümanların fakirlerinden bir grup, onlara duydukları ihtiyaç sebebiyle Müslümanların haberlerini Yahudilere bildiriyorlardı; bundan nehyedildiler. { وَيَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ } “ahiretten ümit kesmiş”; yani Yahudiler Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem yalanladılar, halbuki onun Allah'ın elçisi olduğunu biliyorlardı ve onu yalanlamakla ahiretlerini mahvettiler; dolayısıyla kâfirlerin kabir ehlinden ümit kestiği gibi ahiretten ümit kestiler. Bu kayıtla sınırlandırılmış olması açıktır; çünkü onlar küfür üzere öldüklerinde, hüsrana uğradıklarının ve ahirette hiçbir nasiplerinin olmadığının bilinmesi kesindir. Bu el-Kelbî ve bir grubun görüşüdür; yani ölen kâfirler cennetten ve ahirette kendileri için bir hayır bulunmasından ümit kesmişlerdir. Hasan şöyle demiştir: Yani kâfirlerin dirileri ölülerinden ümit kesmişlerdir. Ebû İshak ise şöyle demiştir:

يَئِسَ الْيَهُودُ الَّذِينَ عَانَدُوا النَّبِيَّ ﷺ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْبَعْثِ مِنْ مَوْتَاهُمْ.

Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem inat eden Yahudiler, yeniden dirilmeye inanmayan kâfirlerin ölülerinden ümit kestikleri gibi ümit kesmişlerdir.

وَالْحَمْدُ للَّه رَبِّ الْعَالَمِينَ وَصَلَّى اللَّه عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وصحبه وسلم.

Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun. Allah Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabına salât ve selâm eylesin.