Binûn

İnşikâk Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Mefâtihu'l-Gayb (Tefsîr-i Kebîr) · Fahreddin er-Râzî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

[سورة الانشقاق (٨٤) : آية ٢٣]

[İnşikâk Suresi (84), 23. Âyet]

وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُوعُونَ (٢٣)

{ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُوعُونَ (٢٣) } “Oysa Allah, içlerinde ne sakladıklarını en iyi bilendir.”

فَأَصْلُ الْكَلِمَةِ مِنَ الْوِعَاءِ، فَيُقَالُ: أَوْعَيْتُ الشَّيْءَ أَيْ جَعَلْتُهُ فِي وعاء كما قال: وَجَمَعَ فَأَوْعى [المعارج: ١٨] وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَجْمَعُونَ فِي صُدُورِهِمْ مِنَ الشِّرْكِ وَالتَّكْذِيبِ فَهُوَ مُجَازِيهِمْ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا والآخرة. ثم قال تعالى:

Kelimenin aslı el-viâ (الْوِعَاء) kökündendir. Nitekim: { وَجَمَعَ فَأَوْعى } “[Servet] toplayıp yığanı/saklayanı” [Meâric: 18] buyruğunda olduğu gibi, «Bir şeyi bir kaba koydum [sakladım]» manasında «أَوْعَيْتُ الشَّيْءَ» denilir. Allah, onların göğüslerinde topladıkları şirk ve yalanlamayı en iyi bilendir; dolayısıyla dünyada ve ahirette onları bununla cezalandıracaktır. Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurdu:

[سورة الانشقاق (٨٤) : آية ٢٤]

[İnşikâk Suresi (84), 24. Âyet]

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ (٢٤)

{ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ (٢٤) } “Artık onları can yakıcı bir azapla müjdele!”

اسْتَحَقُّوهُ عَلَى تَكْذِيبِهِمْ وَكُفْرِهِمْ. أما قوله:

Yalanlamaları ve inkârları sebebiyle bunu hak etmişlerdir. [Allah Teâlâ'nın] şu buyruğuna gelince:

[سورة الانشقاق (٨٤) : آية ٢٥]

[İnşikâk Suresi (84), 25. Âyet]

إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٢٥)

{ إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٢٥) } “Ancak iman edip salih ameller işleyenler başkadır; onlar için kesintisiz bir mükâfat vardır.”

فَفِيهِ قَوْلَانِ قَالَ: صَاحِبُ «الْكَشَّافِ» الِاسْتِثْنَاءُ مُنْقَطِعٌ، وَقَالَ: الْأَكْثَرُونَ مَعْنَاهُ إِلَّا مَنْ تَابَ مِنْهُمْ فَإِنَّهُمْ وَإِنْ كَانُوا فِي الْحَالِ كُفَّارًا إِلَّا أَنَّهُمْ مَتَى تَابُوا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ وَهُوَ الثَّوَابُ الْعَظِيمُ.

Bu konuda iki görüş vardır: el-Keşşâf sahibi istisnanın munkatı (kesintili) olduğunu söylemiştir. Çoğunluk ise: «Bunun manası; 'içlerinden tövbe edenler müstesna' demektir. Çünkü onlar şu an kâfir olsalar bile, ne zaman tövbe eder, iman edip salih ameller işlerlerse onlar için bir mükâfat, yani büyük bir sevap vardır» demiştir.

وَفِي مَعْنَى: غَيْرُ مَمْنُونٍ وُجُوهٌ أَحَدُهَا: أَنَّ ذَلِكَ الثَّوَابَ يَصِلُ إِلَيْهِمْ بِلَا مَنٍّ وَلَا أَذًى وَثَانِيهَا: مِنْ غَيْرِ انْقِطَاعٍ وَثَالِثُهَا: مِنْ غَيْرِ تَنْغِيصٍ وَرَابِعُهَا: مِنْ غَيْرِ نُقْصَانٍ، وَالْأَوْلَى أَنْ يُحْمَلَ اللَّفْظُ عَلَى الْكُلِّ، لِأَنَّ مِنْ شَرْطِ الثَّوَابِ حُصُولَ الْكُلِّ، فَكَأَنَّهُ تَعَالَى وَعَدَهُمْ بِأَجْرٍ خَالِصٍ مِنَ الشَّوَائِبِ دَائِمٍ لَا انْقِطَاعَ فِيهِ وَلَا نَقْصَ وَلَا بَخْسَ، وَهَذَا نِهَايَةُ الْوَعْدِ فَصَارَ ذَلِكَ تَرْغِيبًا فِي الْعِبَادَاتِ، كَمَا أَنَّ الَّذِي تَقَدَّمَ هُوَ زَجْرٌ عَنِ الْمَعَاصِي وَاللَّهُ ﷾ أَعْلَمُ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ.

{ غَيْرُ مَمْنُونٍ } “kesintisiz / başa kakılmayan” ifadesinin manasında [şu] vecihler vardır: Birincisi: Bu sevabın kendilerine başa kakma ve eziyet olmaksızın ulaşmasıdır. İkincisi: Kesintiye uğramaksızın [olmasıdır]. Üçüncüsü: [Huzurlarını] kaçıracak bir durum olmaksızın [olmasıdır]. Dördüncüsü: Eksilme olmaksızın [olmasıdır]. En evla olanı ise lafzın hepsine birden hamledilmesidir; zira hepsinin gerçekleşmesi [hakiki] sevabın şartlarındandır. Dolayısıyla Allah Teâlâ onlara şaibelerden arınmış, daimi, içinde kesinti, eksilme ve haksızlık bulunmayan bir mükâfat vaat etmiş gibidir. Bu ise vaadin nihai noktasıdır. Böylece bu [vaad], ibadetlere teşvik olmuştur; nitekim daha önce geçen de günahlardan sakındırmadır. Allah celle celâluhu en doğrusunu bilir. Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun.