Binûn

Hucurât — 2. Sayfa

Kaynak: Nazmü'd-Dürer (Münasebet Tefsiri) · Bikâî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

والنفوس لا تموت ولكنها تعيش {الذين آمنوا} أي صدقوا معترفين {بالله} معتقدين جميع ما له من صفات الكمال {ورسوله} شاهدين برسالته، وهذا هو المعرفة التي هي العلم، وغايتها الحكمة، وهذا الإثبات هنا يدل على أن المنفي فيما قيل الكمال لا المطلق، وإلا لقال «إنما الذين آمنوا» .

Nefisler ise ölmez, aksine yaşarlar. {الذين آمنوا} “o kimselerdir ki iman etmişlerdir” yani itiraf ederek tasdik etmişlerdir, {بالله} “Allah'a” O'nun sahip olduğu bütün kemal sıfatlarına inanarak, {ورسوله} “ve Resûlüne” onun peygamberliğine şahitlik ederek. Bu da ilim demek olan marifettir ve onun gayesi hikmettir. Buradaki bu ispat, daha önce nefyedilen şeyin mutlak iman değil kamil iman olduğuna delalet eder; aksi takdirde «İman edenler ancak şunlardır» derdi.

ولما كان هذا عظيماً والثبات عليه أعظم، وهو عين الحكمة، أشار إلى عظيم مزية الثبات بقوله: {ثم} أي بعد امتطاء هذه الرتبة العظيمة {لم يرتابوا} أي ينازعوا الفطرة الأولى في تعمد التسبب إلى الشك ولم يوقعوا الشك في وقت من الأوقات الكائنة بعد الإيمان، فلا يزال على تطاوله الأمنة وحصول الفتن وصفهم بعد الريب غضاً جديداً، ولعله عبر بصيغة الافتعال إشارة إلى العفو عن حديث النفس الذي لا يستطيع الإنسان دفع أصله ويكرهه غاية الكراهة ويجتهد في دفعه، فإذا أنفس المذموم المشي معه والمطاولة منه حتى يستحكم.

Bu [mertebe] büyük olup onun üzerinde sebat etmek ise daha büyük ve bizzat hikmetin ta kendisi olduğundan, sebatın büyük üstünlüğüne şu buyruğuyla işaret etti: {ثم} “Sonra da” yani bu yüce mertebeye ulaştıktan sonra {لم يرتابوا} “şüpheye düşmemişlerdir” yani kasten şüpheye sebebiyet vererek ilk fıtratla çekişmemişler ve imandan sonraki vakitlerin hiçbirinde şüpheye yer vermemişlerdir. Dolayısıyla emniyetin uzamasına ve fitnelerin vuku bulmasına rağmen onların şüpheden uzak vasıfları daima taze ve yeni kalır. [Cenâb-ı Hakk'ın] ifti‘âl kalıbıyla ifade buyurması, insanın aslını defetmeye güç yetiremediği, son derece kerih gördüğü ve defetmek için çabaladığı nefis fısıltılarının (vesvesenin) affedildiğine işaret etmek içindir. Zira kınanan durum, onunla birlikte hareket etmek ve kökleşinceye kadar onu sürdürmektir.

ولما ذكر الأمارة الباطنة على وجه جامع لجميع العبادات المالية والبدنية قال: {وجاهدوا} أي أوقعوا الجهاد بكل ما ينبغي أن تجهد النفس فيه تصديقاً لما ادعوه بألسنتهم من الإيمان {بأموالهم} وذلك هو العفة {وأنفسهم} أعم من النية وغيرها، وذلك هو

Bütün malî ve bedenî ibadetleri kapsayıcı bir şekilde bâtınî alameti zikredince şöyle buyurdu: {وجاهدوا} “ve cihad etmişlerdir” yani dilleriyle iddia ettikleri imanı tasdik etmek üzere nefsin uğrunda çaba sarf etmesi gereken her şeyle cihadı gerçekleştirmişlerdir; {بأموالهم} “mallarıyla” ki bu iffettir, {وأنفسهم} “ve canlarıyla” [bu] niyet ve diğer hususlardan daha geneldir ve bu da

الشجاعة، وقدم الأموال لقلتها في ذلك الزمان عند العرب {في سبيل الله} أي طريق الملك الأعظم بقتال الكفار وغيره من سائر العبادات المحتاجة إلى المال والنفس لا الذين يتخلفون ويقولون: شغلتنا أموالنا وأهلونا، قال القشيري: جعل الله الإيمان مشروطاً بخصال ذكرها، وذكر بلفظ «إنما» وهي للتحقيق، تقتضي الطرد والعكس، فمن أفرد الإيمان عن شرائطه التي جعلها له فمردود عليه قوله، والإيمان للعبد الأمان، فإيمان لا يوجب الأمان لصاحبه فخلافه أولى به.

şecaattir (cesarettir). O dönemde Arapların yanında az bulunması sebebiyle malları öne almıştır. {في سبيل الله} “Allah yolunda” yani kâfirlerle savaşarak ve mala, cana muhtaç olan diğer bütün ibadetlerle en yüce Hükümranın yolunda [cihad ederler]; geride kalıp «Mallarımız ve çoluk çocuğumuz bizi meşgul etti» diyenler gibi değil. Kuşeyrî şöyle demiştir: «Allah imanı zikrettiği hasletlerle şart kılmış ve bunu tahkik ifade eden, tard ve aksi (olumluda var, olumsuzda yok olmayı) gerektiren "innemâ" lafzıyla zikretmiştir. Dolayısıyla kim imanı, Allah'ın onun için koyduğu şartlardan soyutlarsa onun sözü reddedilir. İman kul için emandır (güvendir); sahibine emân kazandırmayan bir iman için ise onun zıddı daha uygundur.»

ولما عرف بهم بذكر أمارتهم على سبيل الحصر، أنتج ذلك حصراً آخر قطعاً لأطماع المدعين على وجه أثنى عليهم فيه بما تعظم المدحة به عندهم ترغيباً في مثل حالهم فقال: {أولئك} أي العالو الرتبة الذين حصل لهم استواء الأخلاق والعدل في الدين بجميع أمهات الأخلاق {هم} أي خاصة {الصادقون *} قالاً وحالاً وفعالاً، وأما غيرهم فكاذب.

Alametlerini hasr yoluyla zikrederek onları tanıtınca, iddia sahiplerinin tamağını kesmek üzere ve onların durumunun benzerine teşvik etmek maksadıyla katlarında övgünün büyüğü sayılan bir vasıfla kendilerini övdüğü şekilde bu durum başka bir hasr neticesini verdi ve şöyle buyurdu: {أولئك} “İşte onlar” yani ahlakın kemali ve bütün temel ahlakî faziletlerle dinde adalet hasıl olan yüksek mertebe sahipleri, {هم} “yalnızca onlardır” {الصادقون *} “doğru olanlar.” Söz, hal ve amel bakımından [doğrudurlar]; onların dışındakiler ise yalancıdır.

ولما كانوا كأنهم يقولون: نحن كذلك، أمره ﷺ بالإنكار عليهم والتوبيخ لهم دلالة على ما أشار إليه ختام الآية إحاطة علمه الذي تميز به الصادق من غيره من جميع الخلق فقال:

Onlar sanki «Biz de öyleyiz» der gibi olduklarında, ayetin sonunun işaret ettiği, bütün mahlukat arasından doğru söyleyenin başkasından ayırt edildiği O'nun ilminin kuşatıcılığına delalet etmek üzere [Allah], Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem onları kınamasını ve azarlamasını emrederek şöyle buyurdu:

{قل} أي لهؤلاء الأعراب مجهلاً لهم مبكتاً: {أتعلمون} أي أتخبرون إخباراً عظيماً بلغياً، كأنهم لما آمنوا كان ذلك إعلاماً منهم، فلما قالوا آمنا كان ذلك تكريراً، فكان في صورة التعليم، فبكتهم بذلك {الله} أي الملك الأعظم المحيط قدرة وعلماً {بدينكم} فلذلك تقولون: آمنا، ففي ذلك نوع بشرى لهم لأنه أوجد لهم ديناً وأضافه إليهم - قاله ابن برجان. ولما أنكر عليهم وبكتهم وصل به ما يشهد له فقال: {والله} أي والحال أن الملك المحيط بكل شيء {يعلم ما في السماوات} كلها على عظمها وكثرة ما فيها ومن فيها. ولما كان في سياق الرد عليهم والتبكيت لهم كان موضع التأكيد فقال: {وما في الأرض} كذلك.

{قل} “De ki:” yani bu bedevilere onları cehaletle niteleyerek ve susturarak [şöyle de]: {أتعلمون} “Siz mi öğretiyorsunuz” yani büyük ve beliğ bir haber mi veriyorsunuz? Sanki onlar iman ettiklerinde bu onlardan bir bildirme olmuştu; «İman ettik» dediklerinde ise bu bir tekrar oldu ve öğretme suretine büründü. Cenâb-ı Hak da onları bununla susturdu: {الله} “Allah'a” yani kudret ve ilim bakımından [her şeyi] kuşatan en yüce Hükümrana {بدينكم} “dininizi?” İşte bu yüzden «İman ettik» diyorsunuz. İbn Berracân şöyle demiştir: «Bunda onlar için bir tür müjde vardır; çünkü Allah onlara bir din var etmiş ve onu kendilerine izafe etmiştir.» Onları kınayıp susturunca, buna şahitlik eden şeyi buna bağlayarak şöyle buyurdu: {والله} “Oysa Allah” yani her şeyi kuşatan Hükümran {يعلم ما في السماوات} “göklerde olanları bilir” büyüklüklerine ve içindekilerin, oralardaki varlıkların çokluğuna rağmen tamamını [bilir]. Onlara cevap verme ve onları susturma makamında olduğu için burası tekit yeriydi; bu sebeple şöyle buyurdu: {وما في الأرض} “ve yerde olanları da [bilir].” Aynı şekilde [bilir].

ولما كان المقام للتعميم، أظهر ولم يضمر لئلا يوهم الاختصاص بما ذكر من الخلق فقال: {والله} أي الذي له الإحاطة الكاملة {بكل شيء} أي مما ذكر ومما لم يذكر {عليم *} .

Makam genelleme makamı olduğundan, zikredilen mahlukata has olduğu vehmini vermesin diye zamir getirmeyip açık isim zikrederek şöyle buyurdu: {والله} “Ve Allah” yani tam bir kuşatıcılığa sahip olan [Allah] {بكل شيء} “her şeyi” yani zikredilen ve edilmeyen şeylerden [her şeyi] {عليم *} “hakkıyla bilendir.”

ولما كان قولهم هذا صورته صورة المنة، قال مترجماً له مبكتاً لهم عليه معبراً بالمضارع تصويراً لحاله في شناعته: {يمنون عليك} أي يذكرون ذكر من اصطنع عندك صنيعة وأسدى إليك نعمة، إنما فعلها لحاجتك إليها لا لقصد الثواب عليها، لأن المن هو القطع - قال في الكشاف: لأنه إنما يسديها إليه ليقطع بها حاجته لا غير، من

Onların bu sözünün sureti bir minnet suretinde olduğundan, onun manasını açıklayarak ve durumunun çirkinliğini canlandırmak üzere muzari (şimdiki/geniş zaman) fiille ifade edip onları susturarak şöyle buyurdu: {يمنون عليك} “Sana minnet ediyorlar” yani sanki senin yanında bir iyilikte bulunmuş ve sana bir nimet bağışlamış gibi dile getiriyorlar; oysa bunu sevap kastıyla değil sadece senin ona olan ihtiyacından ötürü yapmıştır. Zira minnet kesmektir. Keşşâf müellifi şöyle demiştir: «Çünkü o, sırf onunla ihtiyacını kesmek için bunu ona bahşeder; başka bir şey için değil;

غير أن يعمد لطلب مثوبة، ثم يقال: من عليه ضيعة - إذا اعتده عليه منة وإنعاماً. ولما كان الإسلام ظاهراً في الدين الذي هو الانقياد بالظاهر مع إذعان الباطن لم يعبر به، وقال: {إن أسلموا} أي أوقعوا الانقياد للأحكام في الظاهر.

bir mükâfat talebine yönelmeksizin. Sonra da bir kimse yaptığı iyiliği bir lütuf ve nimet saydığında "menne aleyhi day'aten" (ona minnet etti) denir.» İslam, bâtının boyun eğmesiyle birlikte zahirin teslimiyeti olan din hususunda belirgin olduğundan onu [mastar olarak] ifade etmeyip şöyle buyurdu: {إن أسلموا} “Müslüman oldular diye” yani zahirde hükümlere boyun eğmeyi gerçekleştirdiler diye.

ولما كان المن هو القطع من العطاء الذي لا يراد عليه جزاء، قال: {قل} أي في جواب قولهم هذا: {لا تمنوا} معبراً بما من المن إشارة إلى أن الإسلام لا يطلب جزاؤه إلا من الله، فلا ينبغي عده صنيعة على أحد، فإن ذلك يفسده {عليّ إسلامكم} لو فرض أنكم كنتم مسلمين أي متدينين بدين الإسلام الذي هو انقياد الظاهر مع إذعان الباطن، أي لا تذكروه على وجه الامتنان أصلاً، فالفعل وهو {تمنوا} مضمن «تذكروا» نفسه لا معناه كما تقدم في {ولتكبروا الله على ما هداكم} {بل الله} أي الملك الأعظم الذي له المنة على كل موجود ولا منة عليه بوجه {يمن عليكم} أي يذكر أنه أسدى إليكم نعمه ظاهرة وباطنة منها ما هو {أن} أي بأن {هداكم للإيمان} أي بينة لكم أو وفقكم للاهتداء وهو تصديق الباطن مع الانقياد بالظاهر، والتعبير عن هذا بالمن أحق مواضعه، فإنه سبحانه غير محتاج إلى عمل فإنه لا نفع يلحقه ولا ضر، وإنما طلب الأعمال لنفع العاملين أنفسهم، ومن عليهم بأن أرسل رسوله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Minnet, karşılığında bir mükâfat istenmeyen bağıştan kesinti yapmak anlamına geldiğinden şöyle buyurdu: {قل} “De ki:” yani bu sözlerinin cevabında [şöyle de]: {لا تمنوا} “minnet etmeyin” İslam'ın karşılığının sadece Allah'tan talep edileceğine, dolayısıyla hiç kimseye yapılmış bir iyilik sayılmaması gerektiğine -zira bu onu ifsat eder- işaretle minnet kökünden ifade ederek: {عليّ إسلامكم} “bana Müslümanlığınızı” faraza gerçekten Müslüman, yani zahirin teslimiyetiyle birlikte bâtının boyun eğmesi olan İslam diniyle dindarlaşan kimseler olsaydınız bile; yani bunu asla bir minnet şeklinde anmayın. {تمنوا} fiili, daha önce {ولتكبروا الله على ما هداكم} ayetinde geçtiği gibi, anlamını değil bizzat «anmayın» (tezkurû) lafzını tazammun etmektedir. {بل الله} “Aksine Allah” yani var olan her şeye minneti olup kendisine hiçbir şekilde minnet edilemeyen en yüce Hükümran {يمن عليكم} “size minnet eder” yani size zahirî ve bâtınî nimetlerini bahşettiğini hatırlatır ki bunlardan biri de {أن} “olmasıdır” yani {هداكم للإيمان} “sizi imana iletmiş” yani onu size açıklamış veya zahirin teslimiyetiyle birlikte bâtının tasdiki demek olan hidayete ermeye sizi muvaffak kılmış olmasıdır. Bunun minnet lafzıyla ifade edilmesi en layık yerindedir; zira Sübhânehu ve Teâlâ hiçbir amele muhtaç değildir, O'na ne bir fayda ne de bir zarar dokunur. Amelleri ancak amel edenlerin bizzat kendi menfaati için istemiştir. Resûlü'nü sallallâhu aleyhi ve sellem göndermek suretiyle de onlara minnette bulunmuştur;

فبين لهم فكذبوه بأجمعهم، فلم يزل يقويه حتى أظهر فيه آية مجده وأظهر دينه على الدين كله، ودخل فيه الناس طوعاً وكرهاً على وجوه من المجد يعرفها من استحضر السيرة ولا سيما من عرف أمر بني أسد وغطفان الذين نزلت فيهم هذه الآيات، وكيف كان حالهم في غزوة خيبر وغيره.

o da onlara açıkladı, fakat hepsi birden onu yalanladılar. Yüce Allah, şanının yüceliğine dair alametini onda izhar edip dinini bütün dinlere üstün kılıncaya kadar onu sürekli güçlendirdi. Siyeri gözünün önüne getiren ve bilhassa bu ayetlerin haklarında indiği Benî Esed ile Gatafân'ın durumunu, Hayber Gazvesi'nde ve diğerlerindeki hallerinin nasıl olduğunu bilen kimsenin bildiği şerefli şekillerde insanlar isteyerek veya istemeyerek bu dine girdiler.

ولما كان المراد بهذا تجهيلهم وتعليمهم حقائق الأمور، لا الشهادة لهم بالهداية، قال منبهاً على ذلك: {إن كنتم} أي كوناً أنتم عريقون فيه {صادقين *} في ادعائكم ذلك، فإنه على تقدير الصدق إنما هو بتوفيق الله وهو الذي خلق لكم قدرة الطاعة، فهو الفاعل في الحقيقة فله المنة عليكم، قال الأستاذ أبو القاسم القشيري: من لاحظ شيئاً من أعماله وأحواله فإن رآها دون نفسه كان شركاً، وإن رآها لنفسه كان مكراً، فكيف يمن العبد بما هو شرك أو مكر، والذي يجب عليه قبول المنة كيف يرى لنفسه على غيره منة، هذا لعمري فضيحة، والمنة تكدر الصنيعة، إذا كانت من المخلوقين، وبالمنة تطيب النعمة إذا كانت من قبل الله.

Bununla kastedilen, onlara hidayet üzere olduklarına şahitlik etmek değil, cehaletlerini yüzlerine vurmak ve işlerin hakikatini onlara öğretmek olduğundan buna dikkat çekerek şöyle buyurdu: {إن كنتم} “eğer iseniz” yani kendisinde kökleşmiş olduğunuz bir varoluşla [iseniz] {صادقين *} “doğru kimseler.” Bu iddianızda [doğru kimseler iseniz]; zira doğru olunduğu takdirde bu ancak Allah'ın tevfiki iledir ve itaate güç yetirmeyi sizin için yaratan O'dur. Hakikatte fail O olduğuna göre minnet de O'na aittir. Üstat Ebu'l-Kāsım el-Kuşeyrî şöyle demiştir: «Kim amellerinden ve hallerinden bir şeye dikkatle bakıp da onu nefsinden başkasına ait görürse bu şirk olur; onu nefsi için görürse bu bir mekr (aldanış) olur. Kul, şirk veya mekr olan bir şeyle nasıl minnet eder? Üzerine minneti kabul etmek vacip olan kimse, başkası üzerinde kendisi için nasıl bir minnet görebilir? Ömrüme yemin olsun ki bu bir rezalettir. Minnet yaratılmışlardan geldiğinde iyiliği bulandırır; Allah tarafından geldiğinde ise nimet minnetle güzelleşir.»

ولما نفى عنهم ما هو باطن، وختم جدالهم سبحانه بهذه الشرطية، فكان ربما توهم قاصر النظر جامد الفكر عدم العلم بما هو عليه، أزال

Onlardan bâtınî olan şeyi nefyedip Yüce Allah onların tartışmasını bu şart cümlesiyle mühürleyince, dar görüşlü ve donuk fikirli kimse O'nun içinde bulunduğu hali bilmediğini vehmedebilirdi; bu sebeple [Allah] bunu

ذلك على وجه عام، وأكده لذلك فقال: {إن الله} أي المحيط بكل شيء قدرة وعلماً {يعلم} أي بطريق ثبوت الصفة وتجريد التعلق واستمراره كلما تجدد محدث أو كان بحيث يتجدد {غيب السماوات} أي كلها {والأرض} كذلك.

genel bir şekilde giderdi ve bundan dolayı tekit ederek şöyle buyurdu: {إن الله} “Şüphesiz Allah” yani kudret ve ilim bakımından her şeyi kuşatan Allah {يعلم} “bilir” yani sıfatın sübutu, taallukun soyutlanması ve her yeni bir şey meydana geldikçe veya meydana gelecek halde oldukça onun sürekliliği yoluyla [bilir], {غيب السماوات} “göklerin gaybını” yani hepsinin [gaybını] {والأرض} “ve yerin [gaybını da].” Aynı şekilde [bilir].

ولما أريد التعميم من غير تقييد بالخافقين أظهر ولم يضمر قوله: {والله} أي الذي له الإحاطة بذلك وبغيره مما لا تعلمون {بصير} أي عالم أتم العلم ظاهراً وباطناً {بما تعملون *} من ظاهر إسلامكم وباطن إيمانكم في الماضي والحاضر والآتي سواء كان ظاهراً أو باطناً سواء كان قد حدث فصار بحيث تعلمونه أنتم أو كان مغروزاً في جبلاتكم وهو خفي عنكم - هذا على قراءة الخطاب التفات إليهم لاستنقاذ من توهم منهم هذا التوهم، وهي أبلغ، وعلى قراءة ابن كثير بالغيب يكون على الأسلوب الأول مما أمر النبي ﷺ بإبلاغه لهم، فهو سبحانه عالم بمن انطوى ضميره على الإيمان، ومن هو متكيف بالكفران، ومن يموت على ما هو عليه، ومن يتحول حاله بإبعاد عنه أو جذب إليه، قال القشيري رحمه الله تعالى: ومن وقف ههنا تكدر عليه العيش إذ ليس يدري ما غيبه فيه، وفي المعنى قال:

Doğu ve batı (yer ve gök) ile kayıtlamaksızın genelleme yapılması murat edildiğinde zamir getirmeyip açıkça şöyle buyurdu: {والله} “Ve Allah” yani bununla ve sizin bilmediğiniz diğer şeylerle kuşatıcılığı olan [Allah] {بصير} “hakkıyla görendir” yani zahir ve bâtın bakımından en mükemmel ilimle bilendir {بما تعملون *} “yaptıklarınızı” geçmişte, şimdide ve gelecekte, ister açık ister gizli olsun, ister gerçekleşip sizin bilebileceğiniz bir duruma gelmiş olsun, isterse fıtratlarınıza yerleştirilmiş olup sizden gizli kalsın, İslamınızın zahirini ve imanınızın bâtınını [hakkıyla görendir]. Bu, içlerinden bu vehme kapılan kimseyi kurtarmak için onlara iltifat (yöneliş) olan muhatap kıraatine göredir ve daha beliğdir. İbn Kesîr'in gayb (üçüncü şahıs) kıraatine göre ise Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem onlara tebliğ etmesi emredilen hususlardan olan ilk üslup üzere olur. Dolayısıyla Sübhânehu ve Teâlâ, içinde imanı barındıranı, küfürle şekilleneni, bulunduğu hal üzere öleni ve O'ndan uzaklaştırılarak yahut O'na çekilerek hali değişeni bilendir. Kuşeyrî rahimehullâhu teâlâ şöyle demiştir: «Kim burada durup düşünürse, gaybında kendisi için ne olduğunu bilmediğinden dolayı yaşantısı bulanır.» Bu anlamda şair şöyle demiştir:

أبكي وهل تدرين ما يبكيني ... أبكي حذاراً أن تفارقيني

Ağlıyorum; bilir misin beni ağlatan ne? / Ağlıyorum benden ayrılmandan sakınarak,

وتقطعي حبلي وتهجريني ... انتهى. وفي ذلك أعظم زجر وترهيب لمن قدم بين يدي الله ورسوله ولو أن تقدمه في سره. فإنه لا تهديد أبلغ من إحاطة العلم، فكأنه قيل: لا تقدموا بين يديه فإن الله محيط العلم فهو يعلم سركم وجهركم، فقد رجع هذا الآخر إلى الأول، والتف به التفاف الأصل بالموصل.

İpimi kesip beni terk etmenden [korkarak]... -İntihâ-. Bunda, öne geçmesi gizlisinde dahi olsa, Allah'ın ve Resûlü'nün önüne geçen kimse için en büyük bir caydırma ve korkutma vardır. Zira ilmin kuşatıcılığından daha beliğ bir tehdit yoktur. Sanki şöyle denilmiştir: «O'nun önüne geçmeyin; zira Allah'ın ilmi her şeyi kuşatmıştır, O sizin gizlinizi de açığınızı da bilir.» Böylece bu son, başa dönmüş ve kökün gövdeye sarılması gibi ona sarılmıştır.