Binûn

Necm — 2. Sayfa

Kaynak: Nazmü'd-Dürer (Münasebet Tefsiri) · Bikâî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فالمادة كما ترى تدور على انتشارها على الدأب في العمل فتارة بذكر مبدئه الباعث عليه، وتارة الناشئ عنه، وتارة ما بينهما، وهو الجد في العمل، فينطلق الاسم على كل من ذلك تارة حقيقة ومرة بمجاز الأول، وأخرى بمجاز الكون، فالقصد باعث، وكذا الاهتمام والقيام ورفع الرأس ناشئان عنهما، وذلك أوله، والسدم بمعنى احرص والهم واللهج بالشيء، والسديم: الضباب الرقيق، هو مبدأ الكشف، والمسدم: البعير المهمل وما دبر ظهره، كأنه من الإزالة، وركية سدم: متدفقة - للمعالجة في فتحها، ولأن تدفقها دأب في العمل، وكذا سدم الباب أي ردمه، والدسم: الودك، لأنه منشط على العمل ومنشأ

Gördüğün gibi kök, yaygınlığına rağmen amele devam etme etrafında döner; bazen onu sevk eden başlangıcını, bazen ondan doğanı, bazen de ikisi arasındakini -ki o da amelde ciddiyettir- zikreder. Böylece bu isim bazen hakikat, bazen başlangıç mecazı, bazen de oluş mecazı yoluyla bunların her birine ıtlak olunur. Kasıt sevk edicidir; dert edinmek, ayakta durmak ve baş kaldırmak da bu ikisinden doğar ki bu onun başlangıcıdır. es-Sedem (السدم) hırslı olmak, dert ve bir şeye tutku anlamındadır. es-Sedîm (السديم) ise ince sistir ki açılmanın başlangıcıdır. el-Müseddem (المسدم) başıboş bırakılan deve ve sırtı yaralanan şeydir; sanki gidermeden gelmektedir. Rekiyyetün sedem (ركية سدم) fışkıran [kuyudur], açılmasındaki meşakkat sebebiyle ve fışkırması işte süreklilik olduğu içindir. Aynı şekilde kapıyı kapatıp tıkadığında sedeme'l-bâbe denir. ed-Desem (الدسم) yağdır; çünkü amele şevk vericidir ve ondan doğar,

منه، والوضر والدنس، ودسم المطر الأرض: بلها قليلاً، لأنه مبدأ الكثير، والقارورة: سدها، والباب: أغلقه، لأنه يعالج في فتحه، والدسمة: غبرة إلى السواد - كأنه مبدأ السواد والدسيم لما لم يكن أبواه من نوع واحد - كأنه مبدأ لكل نوع منهما ولأنه يلزم الخلط في العادة العلاج، ومنه الدسمة للرديء من الرجال - كأنه لم يكمل فيه النوع، ولأن نقص الشيء عن عادته يلزمه العلاج والفعل بالاختيار، والديسم: الرفيق بالعمل المشفق، وأنا على دسم من الأمر أي طرف منه، والمسد - محركة: المحور من الحديد، لأنه آلة الفتل، وحبل من الليف أو ليف المقل لأنه محل الدأب، والمساد: نحى السمن، ودمسه: دفنه، يصلح أن يكون مبدأ ومقصداً، ومنه دمس بينهم: أصلح لأنه دفن أحقادهم وعالج في ذلك، والدمس: إخفاء الشيء والظلام، لأنه منشئ التعب، ودمس الموضع: درس - للتعب في معرفته، ودمس الإهاب: غطاه فيمشط شعره، والدمس: الشخص، وبالتحريك: ما غطى، والدودمس بالضم: حية مجر نفشة الغلاصيم تنفخ فتحرق ما أصابت بنفخها، ومن آثاره الناشئة عن الورم، وكذ القيام متحيراً والغفلة والسرور والحزن واللهو والنوم والكبر والتبختر والعلو والعتا، والسميد أي الحواري، والسمد بمعنى السرمد: والسمد: الهم مع ندم أو الغيظ مع حزن، والديماس: الكن، وما بين ذلك سمد الأرض والشعر والسير الشديد والجد فيه، وهو نفس الدأب، وكذا السديم للكثير الذكر، وماء مسدم وعاشق مسدم: شديد العشق، والدسيم: ظلمة السواد، والدسيم، الكثير الذكر، ودسم البعير: طلاه بالحناء - والمسد:

kir ve pisliktir. Yağmur yeri azıcık ıslattığında deseme'l-mataru'l-arda denir; çünkü çoğun başlangıcıdır. Şişeyi tıkadığında deseme'l-kârûrate, kapıyı kapattığında deseme'l-bâbe denir; zira açılmasında çaba harcanır. ed-Deseme (الدسمة) siyaha çalan tozdur; sanki siyahlığın başlangıcıdır. ed-Desîm (الدسيم) anne babası aynı türden olmayan şeydir; sanki her iki türün başlangıcıdır ve karışım adet gereği çabayı gerektirdiğindendir. Erkeklerin kötüsü için ed-deseme denmesi de bundandır; sanki onda tür kemale ermemiştir ve bir şeyin adetinden eksilmesi çabayı ve ihtiyarî fiili gerektirdiğindendir. ed-Deysem (الديسم) işte yumuşak davranan, şefkatli kimsedir. Ene alâ desemin mine'l-emri bir işin bir kenarındayım demektir. el-Mesed (المسد) -harekeli olarak- bükme aleti olduğu için demir mildir; amele devam etme yeri olduğu için liften veya mukl lifinden örülmüş iptir. el-Misâd (المساد) yağ tulumudur. Demesehû (دمسه) onu gömdü demektir; hem başlangıç hem de gaye olmaya elverişlidir. Aralarını düzelttiğinde demese beynehüm denmesi de bundandır; çünkü kinlerini gömmüş ve bu hususta çaba sarf etmiştir. ed-Dems (الدمس) bir şeyi gizlemek ve karanlıktır; çünkü yorgunluk doğurur. Yerin izi silindiğinde onu tanımaktaki meşakkatten ötürü demese'l-mevdiu denir. Demese'l-ihâbe deriyi örttü, böylece tüyü taranır demektir. ed-Dems (الدمس) şahıstır, harekeli olunca örten şeydir. Ötre ile ed-devdems (الدودمس) şişkin boğazlı, üflediğinde üfürüğüyle isabet ettiği şeyi yakan büyük bir yılandır; şişlikten doğan eserlerindendir. Keza şaşkın halde ayakta durmak, gaflet, sevinç, hüzün, eğlence, uyku, kibir, böbürlenme, üstünlük taslama ve azgınlık da böyledir. es-Semîd (السميد) ince beyaz un; es-semed (السمد) ise sermed (sürekli) anlamındadır. es-Semed (السمد) pişmanlıkla beraber dert veya hüzünle beraber öfkedir. ed-Dîmâs (الديماس) sığınak, yer altı mahzenidir. Bunların arası ise toprağı gübrelemek/düzlemek, saçı kökünden kesmek, şiddetli yürümek ve onda ciddiyet göstermektir ki bu amele devam etmenin ta kendisidir. Çok zikreden için de es-sedîm denir. Mâun müseddemün (ماء مسدم) [terkedilmiş su], âşıkun müseddemün (عاشق مسدم) ise aşkı şiddetli olandır. ed-Desîm (الدسيم) siyahlığın karanlığıdır. ed-Desîm çok zikredendir. Deveyi kına ile yağlayıp boyadığında deseme'l-beîra denir. el-Mesed (المسد):

إداب السير - وبالتحريك: المضفور المحكم الفتل، ورجل ممسود: مجدول الخلق - شبه به - وهي بها، ودمس بينهم: أصلح، وهو من الدفن أيضاً لأنه دفن أحقادهم فنبين أن جعل السمود في الآية بمعنى الدأب في العمل هو الأولى، وأن كون الجملة حالاً من جعلها معطوفة على {تضحكون} - انتهى والله أعلم.

yürüyüşü devam ettirmektir; harekeli olunca sımsıkı bükülmüş örgüdür. Racülün memsûdün (رجل ممسود) -ona benzetilerek- yaratılışı sağlam bükülmüş adam, kadın için de ve hiye bihâ denir. Demese beynehüm aralarını düzeltti demektir; kinlerini gömdüğü için bu da gömmekten gelir. Böylece ayetteki 'semûd' kelimesinin amele devam etme anlamında kılınmasının daha evla olduğu ve cümlenin {تضحكون} [ifadesine] matuf kılınmasındansa hal olmasının [daha uygun düştüğü] açıklığa kavuşmuş oldu. [Alıntı] bitti, en doğrusunu Allah bilir.

ولما حث على السمود، فسره مسبباً عن الاستفهام ومدخوله قوله: {فاسجدوا} أي اخضعوا خضوعاً كثيراً بالسجود الذي في الصلاة {لله} أي الملك الأعظم {واعبدوا *} أي بكل أنواع العبادة فإنه {ما ضل صاحبكم} عن الأمر بذلك {وما غوى} قال الرازي في اللوامع: قال الإمام محمد بن علي الترمذي: تعبدنا ربنا مخلصين أن نكون له كالعبيد وأن يكون لعبيده كما هو لهم - انتهى، ولو كان السمود بمعنى اللهو كان الأنسب تقديمه على {تبكون} - والله أعلم، وقد ظهر أن آخرها نتيجة أولها، ومفصلها ثمرة موصلها - والله الهادي.

Çalışıp gayret göstermeye teşvik edince, bunu istifham ve onun dahlinden müsebbep kılarak şöyle buyurdu: {فاسجدوا} “Haydi secde edin” yani namazdaki secde ile çokça boyun eğin, {لله} “Allah'a” yani en yüce Hükümdar'a, {واعبدوا *} “ve kulluk edin!” Yani ibadetin her çeşidiyle [kulluk edin]; zira {ما ضل صاحبكم} “Arkadaşınız sapmadı” bunu emretmekten {وما غوى} “ve azmadı.” Râzî el-Levâmi'de şöyle demiştir: İmam Muhammed bin Ali et-Tirmizî şöyle dedi: 'Rabbimiz, bizler O'na köleler gibi olalım ve O da kullarına layık olduğu gibi [muamele etsin] diye ihlaslı kimseler olarak O'na kulluk etmemizi istedi.' [Alıntı] bitti. Şayet 'semûd' gaflet/eğlence anlamında olsaydı, {تبكون} [ifadesinin] önüne geçirilmesi daha uygun olurdu. En doğrusunu Allah bilir. Böylece [surenin] sonunun başının bir neticesi, ayrıntısının da birleştiricisinin bir meyvesi olduğu açığa çıkmıştır. Hidayete erdiren Allah'tır.