{وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ} بِإِهْلَاكِهِمْ بِغَيْرِ ذَنْب {وَلَكِنْ ظَلَمُوا أنفسهم} بالشرك {فما أغنت} دفعت { {عنهم آلهتهم الَّتِي يَدْعُونَ} يَعْبُدُونَ {مِنْ دُون اللَّه} أَيْ غَيْره {مِنْ} زَائِدَة {شَيْء لَمَّا جَاءَ أَمْر رَبّك} عَذَابه {وَمَا زَادُوهُمْ} بِعِبَادَتِهِمْ لَهَا {غَيْر تتبيب} تخسير
{وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ} onları günahsız yere helak ederek “Biz onlara zulmetmedik;” {وَلَكِنْ ظَلَمُوا أنفسهم} şirkle “fakat onlar kendilerine zulmettiler.” {فما أغنت} savuşturmadı { {عنهم آلهتهم الَّتِي يَدْعُونَ} taptıkları “Allah'ı bırakıp da yalvardıkları ilahları” {مِنْ دُون اللَّه} yani O'ndan başka “onlardan hiçbir şeyi” {مِنْ} zâidedir {شَيْء لَمَّا جَاءَ أَمْر رَبّك} O'nun azabı “defedemedi; Rabbinin emri geldiğinde.” {وَمَا زَادُوهُمْ} onlara tapınmaları sebebiyle “Ve [ilahları] onlara artırmadı” {غَيْر تتبيب} hüsrandan başka bir şey “ziyandan başka bir şey.”
{وَكَذَلِكَ} مِثْل ذَلِكَ الْأَخْذ {أَخْذ رَبّك إذَا أَخَذَ الْقُرَى} أُرِيد أَهْلهَا {وَهِيَ ظَالِمَة} بِالذُّنُوبِ أَيْ فَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مِنْ أَخْذه شَيْء {إنَّ أَخْذه أَلِيم شَدِيد} رَوَى الشَّيْخَانِ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ قَالَ رَسُول اللَّه ﷺ إنَّ اللَّه لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ حَتَّى إذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتهُ ثُمَّ قَرَأَ رَسُول اللَّه ﷺ {وَكَذَلِكَ أَخْذ رَبّك} الْآيَة
{وَكَذَلِكَ} böylesi bir yakalayış gibidir “İşte böyledir” {أَخْذ رَبّك إذَا أَخَذَ الْقُرَى} ahalisi kastedilmektedir “Rabbinin yakalaması; kasabaları yakaladığı zaman,” {وَهِيَ ظَالِمَة} günahlarla; yani O'nun yakalamasından hiçbir şey onları kurtaramaz “onlar zalim iken.” {إنَّ أَخْذه أَلِيم شَدِيد} “Şüphesiz O'nun yakalaması pek acı, pek çetindir.” Şeyhayn (Buhârî ve Müslim), Ebû Mûsâ el-Eş‘arî'den rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Muhakkak ki Allah zalime mühlet verir; nihayet onu yakaladığı zaman da kaçıp kurtulmasına fırsat vermez.' buyurdu ve sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {وَكَذَلِكَ أَخْذ رَبّك} ayetini okudu.
{إنَّ فِي ذَلِكَ} الْمَذْكُور مِنْ الْقَصَص {لَآيَة} لَعِبْرَة {لِمِنْ خَافَ عَذَاب الْآخِرَة ذَلِكَ} أَيْ يَوْم الْقِيَامَة {يَوْم مَجْمُوع لَهُ} فِيهِ {النَّاس وذلكم يوم مشهود} يشهده جميع الخلائق
{إنَّ فِي ذَلِكَ} anlatılan kıssalarda “Şüphesiz bunda” {لَآيَة} elbette bir ibret vardır “bir ayet (ibret) vardır,” {لِمِنْ خَافَ عَذَاب الْآخِرَة ذَلِكَ} yani kıyamet günü “ahiret azabından korkan kimse için. İşte o” {يَوْم مَجْمُوع لَهُ} kendisinde “öyle bir gündür ki, toplanacaktır onun için” {النَّاس وذلكم يوم مشهود} bütün yaratılmışların hazır bulunacağı “insanlar; ve işte o, müşahede edilen (tanık olunacak) bir gündür.”
{وما نؤخر إلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُود} لِوَقْتٍ مَعْلُوم عِنْد اللَّه
{وما نؤخر إلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُود} Allah katında belirlenmiş bir vakte kadar “Biz onu ancak sayılı bir ecele (süreye) kadar erteleriz.”
{يَوْم يَأْتِ} ذَلِكَ الْيَوْم {لَا تَكَلَّم} فِيهِ حَذْف إحْدَى التَّاءَيْنِ {نَفْس إلَّا بِإِذْنِهِ} تَعَالَى {فَمِنْهُمْ} أَيْ الْخَلْق {شَقِيّ و} مِنْهُمْ {سَعِيد} كُتِبَ كُلّ فِي الْأَزَل
{يَوْم يَأْتِ} o gün geldiğinde “[O gün] geldiğinde” {لَا تَكَلَّم} burada iki 'te' harfinden biri hazfedilmiştir “konuşamaz” {نَفْس إلَّا بِإِذْنِهِ} Teâlâ'nın izni olmadan “hiçbir kimse O'nun izni olmaksızın.” {فَمِنْهُمْ} yani yaratılmışlardan “Artık onlardan kimi” {شَقِيّ و} ve onlardan kimi de “bedbahttır (şakîdir),” {سَعِيد} mutludur; hepsi ezelde yazılmıştır “kimi de bahtiyardır (saiddir).”
{فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا} فِي عِلْمه تَعَالَى {فَفِي النَّار لَهُمْ فِيهَا زَفِير} صَوْت شَدِيد {وَشَهِيق} صوت ضعيف
{فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا} Teâlâ'nın ilminde [öyle olanlara gelince] “Bedbaht olanlara gelince,” {فَفِي النَّار لَهُمْ فِيهَا زَفِير} şiddetli ses “artık onlar ateştedirler. Orada onlar için bir inilti” {وَشَهِيق} zayıf bir hırıltı vardır “ve bir soluma vardır.”
{خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتْ السَّمَاوَات وَالْأَرْض} أَيْ مُدَّة دَوَامهمَا فِي الدُّنْيَا {إلَّا} غَيْر {مَا شَاءَ رَبّك} مِنْ الزِّيَادَة عَلَى مُدَّتهمَا مِمَّا لَا مُنْتَهَى لَهُ وَالْمَعْنَى خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا {إن ربك فعال لما يريد}
{خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتْ السَّمَاوَات وَالْأَرْض} yani dünyadaki devam süreleri boyunca “Gökler ve yer durdukça orada ebedî kalacaklardır;” {إلَّا} ancak “müstesna” {مَا شَاءَ رَبّك} Rabbinin, ikisinin süresi üzerine sonu gelmeyecek şekilde dilediği artırma [müstesnadır]. Manası: Orada ebediyen kalacaklardır “Rabbinin dilediği hariç.” {إن ربك فعال لما يريد} “Şüphesiz Rabbin dilediğini hakkıyla yapandır.”
{وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا} بِفَتْحِ السِّين وَضَمّهَا {فَفِي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات وَالْأَرْض إلَّا} غَيْر {مَا شَاءَ رَبّك} كَمَا تَقَدَّمَ وَدَلَّ عَلَيْهِ فِيهِمْ قَوْله {عَطَاء غَيْر مَجْذُوذ} مَقْطُوع وَمَا تَقَدَّمَ مِنْ التَّأْوِيل هُوَ الَّذِي ظَهَرَ وَهُوَ خَال مِنْ التَّكَلُّف وَاَللَّه أعلم بمراده
{وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا} sin harfinin fethası ve dammesi ile (su'idû/sa'idû) “Mutlu kılınanlara gelince,” {فَفِي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات وَالْأَرْض إلَّا} hariç “onlar da cennettedirler; gökler ve yer durdukça orada ebedî kalacaklardır, müstesna” {مَا شَاءَ رَبّك} daha önce geçtiği gibi [dilediği artırma hariç]. Onlar hakkında buna işaret eden [ayet] şu kavlidir: {عَطَاء غَيْر مَجْذُوذ} kesintisiz “kesintisiz bir lütuf olarak Rabbinin dilediği hariç.” Daha önce geçen tevil, açık ve tekellüften (zorlamadan) uzak olandır. Allah muradını en iyi bilendir.
{فَلَا تَكُ} يَا مُحَمَّد {فِي مِرْيَة} شَكّ {مِمَّا يَعْبُد هَؤُلَاءِ} مِنْ الْأَصْنَام إنَّا نُعَذِّبهُمْ كَمَا عَذَّبْنَا مَنْ قَبْلهمْ وَهَذَا تَسْلِيَة لِلنَّبِيِّ ﷺ {مَا يَعْبُدُونَ إلَّا كَمَا يَعْبُد آبَاؤُهُمْ} أَيْ كَعِبَادَتِهِمْ {مِنْ قَبْل} وَقَدْ عَذَّبْنَاهُمْ {وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ} مِثْلهمْ {نَصِيبهمْ} حَظّهمْ مِنْ الْعَذَاب {غَيْر مَنْقُوص} أَيْ تَامًّا
{فَلَا تَكُ} [Ey Muhammed] “Artık olma” {فِي مِرْيَة} bir şüphe içinde “bir şüphede” {مِمَّا يَعْبُد هَؤُلَاءِ} putlardan; Biz onlardan öncekileri azaplandırdığımız gibi onları da azaplandıracağız. Bu, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için bir tesellidir “bunların taptıklarından yana.” {مَا يَعْبُدُونَ إلَّا كَمَا يَعْبُد آبَاؤُهُمْ} yani onların ibadeti gibi “Onlar ancak taparlar, babalarının taptığı gibi” {مِنْ قَبْل} ve Biz onları azaplandırmıştık “daha önce.” {وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ} onlar gibi [olanlara] “Ve şüphesiz Biz onlara tastamam vereceğiz” {نَصِيبهمْ} azaptan paylarını “paylarını” {غَيْر مَنْقُوص} yani eksiksiz olarak “eksiltilmeksizin.”
{وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَاب} التَّوْرَاة {فَاخْتُلِفَ فِيهِ} بِالتَّصْدِيقِ وَالتَّكْذِيب كَالْقُرْآنِ {وَلَوْلَا كَلِمَة سَبَقَتْ مِنْ رَبّك} بِتَأْخِيرِ الْحِسَاب وَالْجَزَاء لِلْخَلَائِقِ إلَى يَوْم الْقِيَامَة {لَقُضِيَ بَيْنهمْ} فِي الدُّنْيَا فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ {وَإِنَّهُمْ} أَيْ الْمُكَذِّبِينَ بِهِ {لَفِي شَكّ مِنْهُ مُرِيب} مُوقِع فِي الرِّيبَة
{وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَاب} Tevrat'ı “Andolsun Biz Mûsâ'ya Kitab'ı verdik” {فَاخْتُلِفَ فِيهِ} Kur'an gibi, tasdik ve tekziple “fakat onda ihtilafa düşüldü.” {وَلَوْلَا كَلِمَة سَبَقَتْ مِنْ رَبّك} yaratılmışlar için hesabın ve cezanın kıyamet gününe ertelenmesine dair “Eğer Rabbinden geçmiş bir söz olmasaydı” {لَقُضِيَ بَيْنهمْ} dünyada ihtilaf ettikleri hususlarda “aralarında elbette hüküm verilirdi.” {وَإِنَّهُمْ} yani onu yalanlayanlar “Ve şüphesiz onlar” {لَفِي شَكّ مِنْهُ مُرِيب} şüpheye düşüren “ondan yana derin bir şüphe içindedirler.”
{وَإِنْ} بِالتَّخْفِيفِ وَالتَّشْدِيد {كُلًّا أَيْ} كُلّ الْخَلَائِق {لَمَّا} مَا زَائِدَة وَاللَّام مُوَطِّئَة لِقَسَمٍ مُقَدَّر أَوْ فَارِقَة وَفِي قِرَاءَة بِتَشْدِيدِ لَمَّا بِمَعْنَى إلَّا فَإِنْ نَافِيَة {لَيُوَفِّيَنهمْ رَبّك أَعْمَالهمْ} أَيْ جَزَاءَهَا {إنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِير} عَالِم بِبَوَاطِنِهِ كظواهره
{وَإِنْ} hafif ve şeddeli okunuşla (ve-in / ve-inne) {كُلًّا أَيْ} yani bütün yaratılmışları {لَمَّا} 'mâ' zâidedir; 'lâm' ise takdirî bir yeminin mukaddimesi (müvekkidesi) veya [şart ile nefyediciyi ayıran] fârikadır; bir kıraatte şeddeli 'lemmâ' (إلَّا) 'illâ' manasındadır ve bu durumda 'in' nefyedicidir {لَيُوَفِّيَنهمْ رَبّك أَعْمَالهمْ} yani onların karşılığını “Şüphesiz onların her birine Rabbin amellerini tastamam ödeyecektir.” {إنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِير} dışını bildiği gibi iç yüzünü de bilendir “Şüphesiz O, onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır.”
{فَاسْتَقِمْ} عَلَى الْعَمَل بِأَمْرِ رَبّك وَالدُّعَاء إلَيْهِ {كَمَا أُمِرْت و} لِيَسْتَقِمْ {مَنْ تَابَ} آمَنَ {مَعَك وَلَا تَطْغَوْا} تُجَاوِزُوا حُدُود اللَّه {إنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير} فَيُجَازِيكُمْ بِهِ
{فَاسْتَقِمْ} Rabbinin emriyle amel etme ve O'na davet etme hususunda [dosdoğru ol] “Öyleyse emrolunduğun gibi dosdoğru ol” {كَمَا أُمِرْت و} ve dosdoğru olsun “seninle beraber” {مَنْ تَابَ} iman eden kimse “tevbe eden kimselerle birlikte.” {مَعَك وَلَا تَطْغَوْا} Allah'ın sınırlarını aşmayın “Ve haddi aşmayın!” {إنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِير} dolayısıyla onunla size karşılığını verir “Şüphesiz O, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”
{وَلَا تَرْكَنُوا} تَمِيلُوا {إلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا} بِمَوَدَّةٍ أَوْ مُدَاهَنَة أَوْ رِضَا بِأَعْمَالِهِمْ {فَتَمَسّكُمْ} تُصِيبكُمْ {النَّار وَمَا لَكُمْ مِنْ دُون اللَّه} أَيْ غَيْره {مِنْ} زَائِدَة {أَوْلِيَاء} يَحْفَظُونَكُمْ مِنْهُ {ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ} تُمْنَعُونَ مِنْ عَذَابه
{وَلَا تَرْكَنُوا} meyletmeyin “Ve meyletmeyin” {إلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا} sevgi, yağcılık veya yaptıklarına rıza göstermek suretiyle “zulmedenlere;” {فَتَمَسّكُمْ} size dokunur “yoksa size dokunur” {النَّار وَمَا لَكُمْ مِنْ دُون اللَّه} yani O'ndan başka “ateş. Sizin Allah'tan başka” {مِنْ} zâidedir {أَوْلِيَاء} sizi O'ndan koruyacak [dostlarınız yoktur] “hiçbir veliniz (dostunuz) yoktur;” {ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ} O'nun azabından menedilmezsiniz (kurtarılmazsınız) “sonra yardım da göremezsiniz.”
{وَأَقِمْ الصَّلَاة طَرَفَيْ النَّهَار} الْغَدَاة وَالْعَشِيّ أَيْ الصُّبْح وَالظُّهْر وَالْعَصْر {وَزُلَفًا} جَمْع زُلْفَة أَيْ طَائِفَة {مِنْ اللَّيْل} الْمَغْرِب وَالْعِشَاء {إنَّ الْحَسَنَات} كَالصَّلَوَاتِ الْخَمْس {يُذْهِبْنَ السَّيِّئَات} الذُّنُوب الصَّغَائِر نَزَلَتْ فِيمَنْ قَبَّلَ أَجْنَبِيَّة فَأَخْبَرَهُ النَّبِيّ ﷺ فَقَالَ أَلِي هَذَا فَقَالَ لِجَمِيعِ أُمَّتِي كُلّهمْ رَوَاهُ الشَّيْخَانِ {ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ} عظة للمتعظين
{وَأَقِمْ الصَّلَاة طَرَفَيْ النَّهَار} sabah ve akşam, yani sabah, öğle ve ikindi “Gündüzün iki tarafında namazı dosdoğru kıl” {وَزُلَفًا} 'zülfe'nin çoğulu olup bir kısmı demektir “ve bir kısmında” {مِنْ اللَّيْل} akşam ve yatsı “gecenin.” {إنَّ الْحَسَنَات} beş vakit namaz gibi “Şüphesiz iyilikler” {يُذْهِبْنَ السَّيِّئَات} küçük günahları [giderir]. Yabancı bir kadını öpen ve bunu Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verip 'Bu sadece benim için mi?' diyen kimse hakkında indi; [Peygamber] 'Bütün ümmetimin tamamı içindir' buyurdu. Şeyhayn rivayet etmiştir “kötülükleri giderir.” {ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ} ibret alanlar için bir öğüttür “İşte bu, hatırlayanlar için bir öğüttür.”
{وَاصْبِرْ} يَا مُحَمَّد عَلَى أَذَى قَوْمك أَوْ عَلَى الصَّلَاة {فَإِنَّ اللَّه لَا يُضِيع أَجْر الْمُحْسِنِينَ} بِالصَّبْرِ عَلَى الطَّاعَة
{وَاصْبِرْ} [Ey Muhammed] kavminin eziyetine veya namaza [sabret] “Ve sabret!” {فَإِنَّ اللَّه لَا يُضِيع أَجْر الْمُحْسِنِينَ} itaate sabrederek [iyilik edenlerin] “Çünkü Allah, güzel davrananların mükâfatını zayi etmez.”
{فَلَوْلَا} فَهَلَّا {كَانَ مِنْ الْقُرُون} الْأُمَم الْمَاضِيَة {مِنْ قَبْلكُمْ أُولُو بَقِيَّة} أَصْحَاب دِين وَفَضْل {يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَاد فِي الْأَرْض} الْمُرَاد بِهِ النَّفْي أَيْ مَا كَانَ فِيهِمْ ذَلِكَ {إلَّا} لَكِنَّ {قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ} نَهَوْا فَنَجَوْا وَمِنْ لِلْبَيَانِ {وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا} بِالْفَسَادِ وَتَرْك النهي {ما أترفوا} نعموا {فيه وكانوا مجرمين
{فَلَوْلَا} neden olmasaydı ya “Olsaydı ya” {كَانَ مِنْ الْقُرُون} geçmiş ümmetlerden “nesillerden” {مِنْ قَبْلكُمْ أُولُو بَقِيَّة} din ve fazilet sahipleri “sizden önceki, erdem sahibi kimseler” {يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَاد فِي الْأَرْض} bununla nefiy (olumsuzluk) kastedilmektedir; yani onlarda bu [vasıfta olanlar] yoktu “yeryüzünde bozgunculuktan sakındıran!” {إلَّا} fakat “Ancak” {قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ} nehyettiler de kurtuldular; 'min' harfi beyan içindir “içlerinden kendilerini kurtardığımız pek azı müstesna.” {وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا} bozgunculukla ve nehyetmeyi terk ederek “Zulmedenler ise uydular” {ما أترفوا} refahına erdirildikleri şeyin peşine “şımartıldıkları şeylerin ardına” {فيه وكانوا مجرمين} “ve günahkârlar oldular.”
{وَمَا كَانَ رَبّك لِيُهْلِك الْقُرَى بِظُلْمٍ} مِنْهُ لها {وَأَهْلهَا مُصْلِحُونَ} مُؤْمِنُونَ
{وَمَا كَانَ رَبّك لِيُهْلِك الْقُرَى بِظُلْمٍ} Kendisi tarafından onlara bir zulüm ile “Rabbin kasabaları bir haksızlıkla helak edecek değildi,” {وَأَهْلهَا مُصْلِحُونَ} müminler iken “onların ahalisi ıslah ediciler (düzelticiler) iken.”
{وَلَوْ شَاءَ رَبّك لَجَعَلَ النَّاس أُمَّة وَاحِدَة} أهل دين واحد {ولا يزالون مختلفين} في الدين
{وَلَوْ شَاءَ رَبّك لَجَعَلَ النَّاس أُمَّة وَاحِدَة} tek bir din mensubu [yapardı] “Eğer Rabbin dileseydi insanları tek bir ümmet yapardı;” {ولا يزالون مختلفين} dinde “fakat onlar ihtilaf etmeyi sürdüreceklerdir,”
{إلَّا مَنْ رَحِمَ رَبّك} أَرَادَ لَهُمْ الْخَيْر فَلَا يَخْتَلِفُونَ فِيهِ {وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ} أَيْ أَهْل الِاخْتِلَاف لَهُ وَأَهْل الرَّحْمَة لَهَا {وَتَمَّتْ كَلِمَة ربك} وهي {لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين}
{إلَّا مَنْ رَحِمَ رَبّك} kendileri için hayır dilediği kimseler müstesna; onlar onda ihtilaf etmezler “Rabbinin merhamet ettikleri müstesna.” {وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ} yani ihtilaf ehlini ihtilaf için, rahmet ehlini ise rahmet için yaratmıştır “Ve onları bunun için yarattı.” {وَتَمَّتْ كَلِمَة ربك} ve o şudur: “Ve Rabbinin sözü tamamlandı:” {لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين} “'Andolsun ki cehennemi cinlerden ve insanlardan tamamen dolduracağım!'”
{وكلا} نصب بنقص وتنوينه عوض عن الْمُضَاف إلَيْهِ أَيْ كُلّ مَا يَحْتَاج إلَيْهِ {نَقُصّ عَلَيْك مِنْ أَنْبَاء الرُّسُل مَا} بَدَل مِنْ كُلًّا {نُثَبِّت} نُطَمِّنُ {بِهِ فُؤَادك} قَلْبك {وَجَاءَك فِي هَذِهِ} الْأَنْبَاء أَوْ الْآيَات {الْحَقّ وَمَوْعِظَة وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ} خُصُّوا بِالذِّكْرِ لِانْتِفَاعِهِمْ بِهَا فِي الْإِيمَان بِخِلَافِ الْكُفَّار
{وكلا} 'nakussu' fiili ile mansubdur ve tenvini muzafun ileyhin yerine ivazdır; yani ihtiyaç duyulan her şeyi “Ve hepsini” {نَقُصّ عَلَيْك مِنْ أَنْبَاء الرُّسُل مَا} 'küllâ'dan bedeldir “peygamberlerin haberlerinden sana anlatıyoruz;” {نُثَبِّت} yatıştırırız “onunla pekiştirdiğimiz şeyleri” {بِهِ فُؤَادك} kalbini “gönlünü.” {وَجَاءَك فِي هَذِهِ} haberlerde veya ayetlerde “Ve bunda sana gelmiştir” {الْحَصّ وَمَوْعِظَة وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ} kâfirlerin aksine, imanda ondan faydalanmaları sebebiyle müminler tahsis edilmiştir “hak, bir öğüt ve müminler için bir hatırlatma.”
{وَقُلْ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتكُمْ} حَالَتكُمْ {إنَّا عَامِلُونَ} عَلَى حَالَتنَا تَهْدِيد لَهُمْ
{وَقُلْ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتكُمْ} durumunuza göre “İman etmeyenlere de de ki: 'Elinizden geleni (durumunuzun gereğini) yapın,” {إنَّا عَامِلُونَ} biz de durumumuza göre [yapıyoruz]. Bu, onlara bir tehdittir “şüphesiz biz de yapmaktayız.'”
{وَانْتَظِرُوا} عَاقِبَة أَمْركُمْ {إنَّا مُنْتَظِرُونَ} ذَلِكَ
{وَانْتَظِرُوا} işinizin akıbetini “Ve bekleyin!” {إنَّا مُنْتَظِرُونَ} bunu “Şüphesiz biz de beklemekteyiz.”
{وَلِلَّهِ غَيْب السَّمَاوَات وَالْأَرْض} أَيْ عِلْم مَا غَابَ فِيهِمَا {وَإِلَيْهِ يَرْجِع} بِالْبِنَاءِ لِلْفَاعِلِ يَعُود وَلِلْمَفْعُولِ يُرَدّ {الْأَمْر كُلّه} فَيَنْتَقِم مِمَّنْ عَصَى {فَاعْبُدْهُ} وَحْده {وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ} ثِقْ بِهِ فَإِنَّهُ كَافِيك {وما ربك بغافل عما يعملون} وإنما يؤخرهم وفي قراءة بالفوقانية = ١٢ سورة يوسف
{وَلِلَّهِ غَيْب السَّمَاوَات وَالْأَرْض} yani ikisinde gizli olanların ilmi [Allah'a aittir] “Göklerin ve yerin gaybı Allah'ındır.” {وَإِلَيْهِ يَرْجِع} malum sığasıyla (döner) ve meçhul sığasıyla (döndürülür) okunur “Ve O'na döndürülür” {الْأَمْر كُلّه} böylece isyan edenden intikam alır “bütün işler.” {فَاعْبُدْهُ} yalnız O'na [kulluk et] “Öyleyse O'na kulluk et” {وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ} O'na güven; zira O sana yeter “ve O'na tevekkül et.” {وما ربك بغافل عما يعملون} O ancak onları ertelemektedir; bir kıraatte üstte iki noktalı te ile (ta'melûn) okunmuştur “Rabbin onların yaptıklarından gafil değildir.” = 12 Yûsuf Sûresi
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla