Binûn

Mü'minûn — 2. Sayfa

Kaynak: Celâleyn Tefsiri · Mahallî & Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{وَأَعُوذ بِك رَبّ أَنْ يَحْضُرُونِ} فِي أُمُورِي لِأَنَّهُمْ إنَّمَا يَحْضُرُونِ بِسُوءٍ

{وَأَعُوذ بِك رَبّ أَنْ يَحْضُرُونِ} “'Ve onların yanımda bulunmalarından da sana sığınırım Rabbim!'” işlerimde; çünkü onlar ancak kötülükle yanıma gelirler.

{حَتَّى} ابْتِدَائِيَّة {إذَا جَاءَ أَحَدهمْ الْمَوْت} وَرَأَى مَقْعَده مِنْ النَّار وَمَقْعَده مِنْ الْجَنَّة لَوْ آمَنَ {قَالَ رَبّ ارْجِعُونِ} الْجَمْع لِلتَّعْظِيمِ

{حَتَّى} ibtidâiyye (başlangıç harfi)dir {إذَا جَاءَ أَحَدهمْ الْمَوْت} ve iman etseydi cehennemdeki yerini ve cennetteki yerini gördüğünde {قَالَ رَبّ ارْجِعُونِ} “Nihayet onlardan birine ölüm geldiği zaman der ki: 'Rabbim! Beni geri döndürün!'” çoğul kipi tazim (saygı) içindir.

{لَعَلِّي أَعْمَل صَالِحًا} بِأَنْ أَشْهَد أَنْ لَا إله إلا الله يكون {فِيمَا تَرَكْت} ضَيَّعْت مِنْ عُمُرِي أَيْ فِي مقابلته قال تعالى {كَلَّا} أَيْ لَا رُجُوع {إنَّهَا} أَيْ رَبّ ارْجِعُونِ {كَلِمَة هُوَ قَائِلهَا} وَلَا فَائِدَة لَهُ فِيهَا {وَمِنْ وَرَائِهِمْ} أَمَامهمْ {بَرْزَخ} حَاجِز يَصُدّهُمْ عَنْ الرُّجُوع {إلَى يَوْم يُبْعَثُونَ} وَلَا رُجُوع بعده

{لَعَلِّي أَعْمَل صَالِحًا} 'Lâ ilâhe illallâh' diyerek şehadet getireyim {فِيمَا تَرَكْت} ömrümden zayi ettiğim şeylerde; yani onun karşılığı olarak. Yüce Allah buyurdu: {كَلَّا} hayır, kesinlikle geri dönüş yoktur {إنَّهَا} yani 'Rabbim beni geri döndürün' [sözü] {كَلِمَة هُوَ قَائِلهَا} ve bunun ona bir faydası yoktur {وَمِنْ وَرَائِهِمْ} önlerinde {بَرْزَخ} onları geri dönmekten alıkoyan bir engel vardır {إلَى يَوْم يُبْعَثُونَ} “'Ta ki terk ettiğim dünyada salih ameller işleyeyim.' Hayır! Doğrusu bu, onun söylediği (boş) bir sözden ibarettir. Onların arkasında (önlerinde), diriltilecekleri güne kadar bir berzah (engel) vardır.” ondan sonra da geri dönüş yoktur.

{فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّور} الْقَرْن النَّفْخَة الْأُولَى أَوْ الثَّانِيَة {فَلَا أَنْسَاب بَيْنهمْ يَوْمئِذٍ} يَتَفَاخَرُونَ بِهَا {وَلَا يَتَسَاءَلُونَ} عَنْهَا خِلَاف حَالهمْ فِي الدُّنْيَا لِمَا يَشْغَلهُمْ مِنْ عِظَم الْأَمْر عَنْ ذَلِكَ فِي بَعْض مَوَاطِن الْقِيَامَة وَفِي بَعْضهَا يُفِيقُونَ وَفِي آيَة {فَأَقْبَلَ بَعْضهمْ عَلَى بَعْض يتساءلون}

{فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّور} Sûr'a, borya birinci veya ikinci üfürüşle üflendiğinde {فَلَا أَنْسَاب بَيْنهمْ يَوْمئِذٍ} onunla övünecekleri [hiçbir soy bağı kalmaz] {وَلَا يَتَسَاءَلُونَ} “Sûr'a üflendiği zaman, artık o gün aralarında soy sop (iddiası) kalmaz ve birbirlerini soruşturamazlar.” dünyadaki durumlarının aksine onu birbirlerine soramazlar; çünkü kıyametin bazı duraklarında meselenin büyüklüğü onları bundan alıkoyar, bazısında ise kendilerine gelirler. Bir ayette: {فَأَقْبَلَ بَعْضهمْ عَلَى بَعْض يتساءلون} “Birbirlerine dönüp sorarlar.” [buyrulmuştur].

{فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينه} بِالْحَسَنَاتِ {فَأُولَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ} الفائزون

{فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينه} sevaplarla {فَأُولَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ} “Kimin tartıları ağır gelirse, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.” zafere ulaşanlardır.

{وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينه} بِالسَّيِّئَاتِ {فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسهمْ} فَهُمْ {فِي جَهَنَّم خَالِدُونَ}

{وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينه} günahlarla {فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسهمْ} işte onlar kendilerini ziyana uğratanlardır, onlar {فِي جَهَنَّم خَالِدُونَ} “Kimin de tartıları hafif gelirse, işte onlar kendilerini ziyana uğratanlardır; cehennemde ebedî kalacaklardır.”

{تَلْفَح وُجُوههمْ النَّار} تُحْرِقهَا {وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ} شَمَّرَتْ شِفَاههمْ الْعُلْيَا وَالسُّفْلَى عَنْ أَسْنَانهمْ وَيُقَال لهم

{تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ} onları yakar {وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ} “Ateş yüzlerini yalar; orada dişleri sırıtıp kalır.” üst ve alt dudakları çekilerek dişleri açığa çıkar ve onlara denilir ki:

{أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي} مِنْ الْقُرْآن {تُتْلَى عَلَيْكُمْ} تخوفون بها {فكنتم بها تكذبون}

{أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي} Kur'an'dan olan [ayetlerim] {تُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ} onunla korkutuluyordunuz {فَكُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ} “'Ayetlerim size okunurken siz onları yalanlamıyor muydunuz?'”

{قَالُوا رَبّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتنَا} وَفِي قِرَاءَة شَقَاوَتنَا بِفَتْحِ أَوَّله وَأَلِف وَهُمَا مَصْدَرَانِ بِمَعْنَى {وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ} عَنْ الْهِدَايَة

{قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا} bir kıraatte ilk harfin fethası ve elif ile شَقَاوَتُنَا şeklindedir; her ikisi de aynı anlamda mastardır {وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ} “Derler ki: 'Rabbimiz! Bedbahtlığımız bize galebe çaldı da biz doğru yoldan sapmış bir kavim olduk.'” hidayetten [sapmış].

{رَبّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا} إلَى الْمُخَالَفَة {فإنا ظالمون}

{رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا} karşı gelmeye [dönersek] {فَإِنَّا ظَالِمُونَ} “'Rabbimiz! Bizi buradan çıkar; eğer bir daha (aynı şeylere) dönersek artık biz gerçekten zalimizdir.'”

{قَالَ} لَهُمْ بِلِسَانِ مَالِك بَعْد قَدْر الدُّنْيَا مَرَّتَيْنِ {اخْسَئُوا فِيهَا} اُبْعُدُوا فِي النَّار أَذِلَّاء {وَلَا تُكَلِّمُونِ} فِي رَفْع الْعَذَاب عَنْكُمْ لِيَنْقَطِع رجاؤهم

Dünya [ömrü] kadar iki süreden sonra Mâlik'in diliyle onlara {قَالَ} [Allah] buyurdu: {اخْسَئُوا فِيهَا} ateşte aşağılık olarak uzak durun {وَلَا تُكَلِّمُونِ} “Buyurur ki: 'Aşağılık olarak kalın orada ve Benimle konuşmayın!'” ümitleri kesilsin diye üzerinizden azabın kaldırılması hususunda [Benimle konuşmayın].

{إنَّهُ كَانَ فَرِيق مِنْ عِبَادِي} هُمْ الْمُهَاجِرُونَ {يقولون ربنا آمنا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الراحمين}

{إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِّنْ عِبَادِي} onlar muhacirlerdir {يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ} “'Doğrusu kullarımdan bir zümre: Rabbimiz! İman ettik; artık bizi bağışla, bize merhamet et, Sen merhametlilerin en hayırlısısın! diyorlardı.'”

{فاتخذتموهم سُخْرِيًّا} بِضَمِّ السِّين وَكَسْرهَا مَصْدَر بِمَعْنَى الْهُزْء مِنْهُمْ بِلَال وَصُهَيْب وَعَمَّار وَسَلْمَان {حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي} فَتَرَكْتُمُوهُ لِاشْتِغَالِكُمْ بِالِاسْتِهْزَاءِ بِهِمْ فَهُمْ سبب الإنساء فنسب إليهم {وكنتم منهم تضحكون}

{فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا} sîn harfinin dammesi ve kesresi ile alay etmek manasında mastardır; [o alaya alınanlar] aralarında Bilâl, Suheyb, Ammâr ve Selmân'ın bulunduğu kimselerdir {حَتَّىٰ أَنسَوْكُمْ ذِكْرِي} onlarla alay etmekle meşgul olmanız sebebiyle onu terk ettiniz; onlar unutturmanın sebebi oldukları için [unutturma fiili] onlara nispet edildi {وَكُنتُم مِّنْهُمْ تَضْحَكُونَ} “'Siz ise onlarla öyle alay ediyordunuz ki, sonunda onlar size Beni anmayı unutturdu ve siz onlara gülüyordunuz.'”

{إنِّي جَزَيْتهمْ الْيَوْم} النَّعِيم الْمُقِيم {بِمَا صَبَرُوا} عَلَى اسْتِهْزَائِكُمْ بِهِمْ وَأَذَاكُمْ إيَّاهُمْ {إنَّهُمْ} بِكَسْرِ الْهَمْزَة {هُمْ الْفَائِزُونَ} بِمَطْلُوبِهِمْ اسْتِئْنَاف وَبِفَتْحِهَا مَفْعُول ثان لجزيتهم

{إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ} kalıcı nimetle [onları mükâfatlandırdım] {بِمَا صَبَرُوا} onlarla alay etmenize ve onlara eziyet vermenize sabretmelerine karşılık; hemzenin kesresiyle {إِنَّهُمْ} istînâf (yeni başlangıç) olarak {هُمُ الْفَائِزُونَ} “'Doğrusu Ben bugün sabretmelerine karşılık onları mükâfatlandırdım; şüphesiz onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir.'” arzu ettiklerine kavuşanlardır; fetha ile ise جَزَيْتُهُمُ fiilinin ikinci mefulüdür.

{قَالَ} تَعَالَى لَهُمْ بِلِسَانِ مَالِك وَفِي قِرَاءَة قُلْ {كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْض} فِي الدُّنْيَا وَفِي قُبُوركُمْ {عَدَد سِنِينَ} تَمْيِيز

Yüce [Allah] Mâlik'in diliyle onlara {قَالَ} buyurdu -bir kıraatte قُلْ şeklindedir-: {كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ} dünyada ve kabirlerinizde {عَدَدَ سِنِينَ} “(Allah) buyurur ki: 'Yeryüzünde kaç yıl kaldınız?'” [bu ifade] temyizdir.

{قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْض يَوْم} شَكُّوا فِي ذَلِكَ وَاسْتَقْصَرُوهُ لِعِظَمِ مَا هُمْ فِيهِ مِنْ الْعَذَاب {فَاسْأَلْ الْعَادِّينَ} أَيْ الْمَلَائِكَة الْمُحْصِينَ أعمال الخلق

{قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ} bundan şüphe ettiler ve içinde bulundukları azabın büyüklüğünden dolayı [o süreyi] pek kısa buldular {فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ} “Dediler ki: 'Bir gün veya günün bir kısmı kadar kaldık; sayanlara sor.'” yani yaratılmışların amellerini sayıp tutan meleklere.

{قَالَ} تَعَالَى بِلِسَانِ مَالِك وَفِي قِرَاءَة قُلْ {إنْ} أَيْ مَا {لَبِثْتُمْ إلَّا قَلِيلًا لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ} مِقْدَار لُبْثكُمْ مِنْ الطُّول كَانَ قَلِيلًا بِالنِّسْبَةِ إلَى لُبْثكُمْ فِي النَّار

Yüce [Allah] Mâlik'in diliyle {قَالَ} buyurdu -bir kıraatte قُلْ şeklindedir-: {إِن} yani {لَّبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا ۖ لَّوْ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ} “Buyurur ki: 'Sadece pek az bir süre kaldınız; keşke bilseydiniz!'” kalış sürenizin uzunluğunu, ateşte kalışınıza kıyasla az olduğunu [keşke bilseydiniz].

{أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا} لَا لِحِكْمَةٍ {وَأَنَّكُمْ إلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ} بِالْبِنَاءِ لِلْفَاعِلِ وَلِلْمَفْعُولِ لَا بل لنتعبدكم بالأمر والنهي ترجعوا إلينا ونجازي على ذلك {وما خلقت الجن والإنس إلا ليعبدون}

{أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا} bir hikmet olmaksızın {وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ} “'Sizi sadece boş yere yarattığımızı ve Bize döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?'” etken ve edilgen okuyuşla; hayır bilakis emredip yasaklayarak size ibadeti yükümlü kılalım, Bize dönesiniz ve buna göre karşılık verelim diye [yarattık]. {وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ} “Ben cinleri ve insanları ancak Bana kulluk etsinler diye yarattım.”

{فَتَعَالَى اللَّه} عَنْ الْعَبَث وَغَيْره مِمَّا لَا يَلِيق بِهِ {الْمَلِك الْحَقّ لَا إلَه إلَّا هو رب العرش الكريم} الكرسي هو السرير الحسن

{فَتَعَالَى اللَّهُ} boş işlerden ve Kendisine layık olmayan diğer şeylerden münezzehtir {الْمَلِكُ الْحَقُّ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ} “Hak olan gerçek hükümdar Allah yücedir. O'ndan başka hiçbir ilah yoktur; kerim olan Arş'ın Rabbidir.” Kürsî, güzel tahttır.

{وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّه إلَهًا آخَر لَا بُرْهَان لَهُ بِهِ} صِفَة كَاشِفَة لَا مَفْهُوم لَهَا {فَإِنَّمَا حِسَابه} جَزَاؤُهُ {عِنْد رَبّه إنَّهُ لَا يُفْلِح الْكَافِرُونَ} لَا يَسْعَدُونَ

{وَمَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ} sıfat-ı kâşifedir (durumu açıklayan sıfattır), [zıt] bir mefhumu yoktur {فَإِنَّمَا حِسَابُهُ} cezası {عِندَ رَبِّهِ ۚ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ} “Kim Allah ile beraber, hakkında hiçbir delili olmadığı halde başka bir ilaha taparsa, onun hesabı ancak Rabbinin katındadır. Şüphesiz kâfirler kurtuluşa eremezler.” mutlu olamazlar.

{وَقُلْ رَبّ اغْفِرْ وَارْحَمْ} الْمُؤْمِنِينَ فِي الرَّحْمَة زِيَادَة عَنْ الْمَغْفِرَة {وَأَنْتَ خَيْر الرَّاحِمِينَ} أَفْضَل رَاحِم = ٢٤ سُورَة النُّور

{وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ} müminleri; rahmette, mağfiretten daha fazla [ihsan] vardır {وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ} “Ve de ki: 'Rabbim! Bağışla, merhamet et; Sen merhametlilerin en hayırlısısın!'” merhamet edenlerin en üstünüdür. = 24 Nûr Sûresi