ورواه أبو داود والنسائي من حديث الليث بن سعد، به نحوه .
Bunu Ebû Dâvûd ve Nesâî, Leys b. Sa‘d hadisinden bu isnadla benzer şekilde rivayet etmişlerdir .
وقال سفيان الثوري، عن ثور، عن راشد بن سعد، عن معاوية قال: سمعت النبي ﷺ يقول: "إنك إن اتبعت عورات الناس أفسدتهم" أو: "كدت أن تفسدهم". فقال أبو الدرداء: كلمة سمعها معاوية من رسول الله ﷺ، نفعه الله بها. رواه أبو داود منفردا به من حديث الثوري، به .
Süfyân es-Sevrî, Sevr'den, o Râşid b. Sa‘d'dan, o da Muâviye'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Eğer insanların gizli hallerinin peşine düşersen onları bozarsın" yahut: "Onları neredeyse bozarsın." Bunun üzerine Ebü'd-Derdâ şöyle dedi: [Bu,] Muâviye'nin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den işittiği ve Allah'ın kendisini bununla faydalandırdığı bir kelimedir. Bunu Sevrî hadisinden bu isnadla rivayet etmekte Ebû Dâvûd tek kalmıştır .
وقال أبو داود أيضا: حدثنا سعيد بن عمرو الحضرمي، حدثنا إسماعيل بن عياش، حدثنا ضَمْضَم بن زُرَعَة، عن شُرَيْح بن عبيد، عن جُبَيْر بن نُفَيْر، وكثير بن مُرَّة، وعمرو بن الأسود، والمقدام بن معد يكرب، وأبي أمامة، عن النبي ﷺ قال: "إن الأمير إذا ابتغى الريبة في الناس،
Ebû Dâvûd da şöyle demiştir: Bize Saîd b. Amr el-Hadramî anlattı, bize İsmâîl b. Ayyâş anlattı, bize Damdam b. Zür‘a, Şüreyh b. Ubeyd'den, o Cübeyr b. Nüfeyr, Kesîr b. Mürre, Amr b. el-Esved, Mikdâm b. Ma‘dîkerib ve Ebû Ümâme'den, [onlar da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; şöyle buyurdu: «Yönetici (emir) insanlar arasında şüphe arayışına girerse,
أفسدهم" .
onları ifsât eder (bozar)" .
[وقوله]: (وَلا تَجَسَّسُوا) أي: على بعضكم بعضا. والتجسس غالبا يطلق في الشر، ومنه الجاسوس. وأما التحسس فيكون غالبا في الخير، كما قال تعالى إخبارا عن يعقوب [﵇] أنه قال: {يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ} [يوسف: ٨٧]، وقد يستعمل كل منهما في الشر، كما ثبت في الصحيح أن رسول الله ﷺ قال: "لا تجسسوا، ولا تحسسوا، ولا تباغضوا، ولا تدابروا، وكونوا عباد الله إخوانا" .
[Ve O'nun]: (وَلا تَجَسَّسُوا) [sözü]; yani birbiriniz aleyhine [gizlilikleri araştırmayın] demektir. Tecessüs çoğunlukla şerde kullanılır, casus kelimesi de bundan gelir. Tehassüs ise çoğunlukla hayırda olur; nitekim Yüce Allah, Ya‘kûb'dan [aleyhisselâm] haber vererek onun şöyle dediğini bildirmiştir: {يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ} “Ey oğullarım! Gidin de Yûsuf ve kardeşini araştırın, Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin” [Yûsuf: 87]. Bazen her ikisi de şerde kullanılabilir; nitekim Sahîh'te Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu sabittir: "Birbirinizin gizliliklerini araştırmayın, kulak hırsızlığı yapmayın, birbirinize buğzetmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin ve ey Allah'ın kulları, kardeş olun!" .
وقال الأوزاعي: التجسس: البحث عن الشيء. والتحسس: الاستماع إلى حديث القوم وهم له كارهون، أو يتسمع على أبوابهم. والتدابر: الصَّرْم. رواه ابن أبي حاتم.
Evzâî dedi ki: Tecessüs, bir şeyi araştırmak/peşine düşmektir. Tehassüs, hoşlanmadıkları halde bir topluluğun konuşmasını dinlemek veya kapılarından kulak kabartmaktır. Tedâbür ise [ilişkiyi] kesmektir (sarm). Bunu İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir.
وقوله: (وَلا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا) فيه نهي عن الغيبة، وقد فسرها الشارع كما جاء في الحديث الذي رواه أبو داود: حدثنا القَعْنَبِي، حدثنا عبد العزيز بن محمد، عن العلاء، عن أبيه، عن أبي هريرة قال: قيل: يا رسول الله، ما الغيبة؟ قال: "ذكرك أخاك بما يكره". قيل: أفرأيت إن كان في أخي ما أقول؟ قال: "إن كان فيه ما تقول فقد اغتبته، وإن لم يكن فيه ما تقول فقد بهته".
O'nun: (وَلا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا) [sözünde] gıybetten nehiy vardır. Nitekim Şâri‘ bunu Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği hadiste geldiği üzere açıklamıştır: Bize el-Ka‘nebî anlattı, bize Abdülazîz b. Muhammed, el-Alâ'dan, o babasından, o da Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü, gıybet nedir?" diye soruldu. "Kardeşini hoşlanmadığı bir şeyle anmandır" buyurdu. "Peki ya kardeşimde söylediğim şey varsa, ne dersin?" denildi. "Eğer onda söylediğin şey varsa onun gıybetini yapmış olursun; şayet onda söylediğin şey yoksa ona iftira etmiş (bühtanda bulunmuş) olursun" buyurdu.
ورواه الترمذي عن قتيبة، عن الدَّرَاوَرْدي، به . وقال: حسن صحيح. ورواه ابن جرير عن بُنْدَار، عن غُنْدَر، عن شعبة، عن العلاء . وهكذا قال ابن عمر، ومسروق، وقتادة، وأبو إسحاق، ومعاوية بن قُرَّة.
Bunu Tirmizî, Kuteybe'den, o ed-Derâverdî'den bu isnadla rivayet etti ve "Hasen sahihtir" dedi. İbn Cerîr de Bundâr'dan, o Gunder'den, o Şu‘be'den, o da el-Alâ'dan rivayet etmiştir . İbn Ömer, Mesrûk, Katâde, Ebû İshâk ve Muâviye b. Kurre de böyle demişlerdir.
وقال أبو داود: حدثنا مُسَدَّد، حدثنا يحيى، عن سفيان، حدثني علي بن الأقمر، عن أبي حذيفة، عن عائشة قالت: قلت للنبي ﷺ: حسبك من صفية كذا وكذا! -قال غير مسدد: تعني قصيرة-فقال: "لقد قلت كلمة لو مُزِجَتْ بماء البحر لمزجته". قالت: وحكيت له إنسانا، فقال ﷺ: "ما أحب أني حكيت إنسانًا، وإن لي كذا وكذا".
Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Müsedded anlattı, bize Yahyâ, Süfyân'dan anlattı, bana Ali b. el-Akmer, Ebû Huzeyfe'den, o Âişe'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Safiyye'nin şöyle şöyle olması sana yeter!" dedim. -Müsedded dışındaki bir ravi: "Kısa boylu oluşunu kastediyordu" demiştir.- Bunun üzerine [Peygamber]: "Öyle bir söz söyledin ki, eğer o deniz suyuna karışsaydı mutlaka onu bulandırır/değiştirirdi" buyurdu. [Âişe] dedi ki: Bir insanın taklidini de ona yapmıştım. Bunun üzerine [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bana şunlar şunlar verilse bile bir insanın taklidini yapmayı asla istemem" buyurdu.
ورواه الترمذي من حديث يحيى القَطَّان، وعبد الرحمن بن مَهْدِيّ، ووَكِيع، ثلاثتهم عن سفيان الثوري، عن علي بن الأقمر، عن أبي حذيفة سلمة بن صهيبة الأرحبي، عن عائشة، به. وقال: حسن صحيح .
Bunu Tirmizî; Yahyâ el-Kattân, Abdurrahmân b. Mehdî ve Vekî‘ hadisinden -üçü de Süfyân es-Sevrî'den, o Ali b. el-Akmer'den, o Ebû Huzeyfe Seleme b. Suhaybe el-Erhabî'den, o da Âişe'den isnadıyla- rivayet etti ve "Hasen sahihtir" dedi .
وقال ابن جرير: حدثني ابن أبي الشوارب: حدثنا عبد الواحد بن زياد، حدثنا سليمان الشيباني، حدثنا حسان بن المخارق؛ أن امرأة دخلت على عائشة، فلما قامت لتخرج أشارت عائشة بيدها
İbn Cerîr dedi ki: Bana İbnü'l-Eşvârib anlattı, bize Abdülvâhid b. Ziyâd anlattı, bize Süleymân eş-Şeybânî anlattı, bize Hassân b. el-Muhârık anlattı; bir kadın Âişe'nin yanına girdi, çıkmak üzere ayağa kalktığında Âişe eliyle
إلى النبي ﷺ -أي: إنها قصيرة-فقال النبي ﷺ: "اغتبتيها" .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e -yani onun kısa boylu olduğuna- işaret etti. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onun gıybetini yaptın" buyurdu .
والغيبة محرمة بالإجماع، ولا يستثنى من ذلك إلا ما رجحت مصلحته، كما في الجرح والتعديل والنصيحة، كقوله ﷺ ، لما استأذن عليه ذلك الرجل الفاجر: "ائذنوا له، بئس أخو العشيرة" ، وكقوله لفاطمة بنت قيس -وقد خطبها معاوية وأبو الجهم-: "أما معاوية فصعلوك ، وأما أبو الجهم فلا يضع عصاه عن عاتقه" . وكذا ما جرى مجرى ذلك. ثم بقيتها على التحريم الشديد، وقد ورد فيها الزجر الأكيد ؛ ولهذا شبهها تعالى بأكل اللحم من الإنسان الميت، كما قال تعالى: (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ)؟ أي: كما تكرهون هذا طبعا، فاكرهوا ذاك شرعا؛ فإن عقوبته أشد من هذا وهذا من التنفير عنها والتحذير منها، كما قال، ﵇، في العائد في هبته: "كالكلب يقيء ثم يرجع في قيئه"، وقد قال: "ليس لنا مثل السوء". وثبت في الصحاح والحسان والمسانيد من غير وجه أنه، ﵇، قال في خطبة [حجة] الوداع: "إن دماءكم وأموالكم وأعراضكم عليكم حرام، كحرمة يومكم هذا، في شهركم هذا، في بلدكم هذا" .
Gıybet icmâ ile haramdır. Cerh ve ta‘dîl ile nasihatte olduğu gibi maslahatının ağır bastığı durumlar bundan müstesnadır. Nitekim fâcir bir adam huzuruna girmek için izin istediğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in : "Ona izin verin; o, kabilesinin ne kötü kardeşidir!" buyurması ve Muâviye ile Ebü'l-Cahm kendisini istemeye geldiklerinde Fâtıma bnt. Kays'a: "Muâviye'ye gelince o yoksul biridir , Ebü'l-Cahm ise asasını omzundan indirmez" demesi ve bu minvalde olan diğer durumlar böyledir. Bunun dışındakiler ise kesin bir haramlık üzere kalır; zira hakkında şiddetli sakındırmalar vârid olmuştur . Bu sebeple Yüce Allah onu, ölü bir insanın etini yemeye benzetmiştir; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ)? Yani: Bunu fıtraten nasıl çirkin buluyorsanız, onu da dinen öyle çirkin bulun; çünkü onun cezası bundan daha şiddetlidir. Bu, ondan nefret ettirmek ve sakındırmak içindir; nitekim [Resûlullah] aleyhisselâm bağışından dönen kimse hakkında: "Kustuktan sonra kusmuğuna dönen köpek gibidir" buyurmuş ve: "Kötü örnek bize yakışmaz" demiştir. Sahîh, hasen ve müsned türü hadis mecmualarında çeşitli yollardan sabit olduğuna göre [Resûlullah] aleyhisselâm Veda [Haccı] hutbesinde şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız; şu gününüzün, şu ayınızın ve şu beldenizin dokunulmaz olduğu gibi birbirinize haramdır" .
وقال أبو داود: حدثنا واصل بن عبد الأعلى، حدثنا أسباط بن محمد، عن هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "كل المسلم على المسلم حرام: ماله وعرضه ودمه، حسب امرئ من الشر أن يحقر أخاه المسلم".
Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Vâsıl b. Abdil‘a‘lâ anlattı, bize Esbât b. Muhammed, Hişâm b. Sa‘d'dan, o Zeyd b. Eslem'den, o Ebû Sâlih'ten, o da Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslümanın her şeyi müslümana haramdır: Malı, ırzı ve kanı. Bir kimseye kötülük olarak müslüman kardeşini hor görmesi yeter."
ورواه الترمذي عن عبيد بن أسباط بن محمد، عن أبيه، به . وقال: حسن غريب.
Bunu Tirmizî Ubeyd b. Esbât b. Muhammed'den, o babasından bu isnadla rivayet etti ve "Hasen gariptir" dedi.
وحدثنا عثمان بن أبي شيبة ، حدثنا الأسود بن عامر، حدثنا أبو بكر بن عياش، عن الأعمش، عن سعيد بن عبد الله بن جريج، عن أبي برزة الأسلمي قال: قال رسول الله ﷺ: "يا معشر من آمن بلسانه ولم يدخل الإيمان قلبه، لا تغتابوا المسلمين، ولا تتبعوا عوراتهم، فإنه من يتبع عوراتهم يتبع الله عورته ومن يتبع الله عورته يفضحه في بيته".
Bize Osmân b. Ebî Şeybe anlattı, bize el-Esved b. Âmir anlattı, bize Ebû Bekr b. Ayyâş, el-A‘meş'ten, o Saîd b. Abdillâh b. Cüreyc'den, o da Ebû Berze el-Eslemî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ey diliyle iman edip imanı kalbine girmemiş olanlar topluluğu! Müslümanların gıybetini yapmayın ve onların gizli hallerini araştırmayın. Çünkü kim onların gizli hallerini araştırırsa Allah da onun gizli halini araştırır. Allah kimin gizli halini araştırırsa onu evinin içinde dahi olsa rezil eder."
تفرد به أبو داود. وقد روي من حديث البراء بن عازب، فقال الحافظ أبو يعلى في مسنده: حدثنا إبراهيم بن دينار، حدثنا مصعب بن سلام، عن حمزة بن حبيب الزيات، عن أبي إسحاق
Bunu [rivayet etmekte] Ebû Dâvûd tek kalmıştır. Bu [hadis], Berâ b. Âzib'in hadisinden de rivayet edilmiştir. Nitekim Hâfız Ebû Ya‘lâ, Müsned'inde şöyle demiştir: Bize İbrâhîm b. Dînâr anlattı, bize Mus‘ab b. Sellâm, Hamza b. Habîb ez-Zeyyât'tan, o Ebû İshâk
السَّبِيعي ، عن البراء بن عازب قال: خطبنا رسول الله ﷺ حتى أسمع العواتق في بيوتها -أو قال: في خدورها-فقال: "يا معشر من آمن بلسانه، لا تغتابوا المسلمين، ولا تتبعوا عوراتهم، فإنه من يتبع عورة أخيه يتبع الله عورته، ومن يتبع الله عورته يفضحه في جوف بيته" .
es-Sebîî'den , o Berâ b. Âzib'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize öyle bir hutbe irat etti ki evlerindeki -yahut: odalarındaki- genç kızlara bile duyurdu ve şöyle buyurdu: "Ey diliyle iman edenler topluluğu! Müslümanların gıybetini yapmayın ve onların gizli hallerini araştırmayın. Çünkü kim kardeşinin gizli halini araştırırsa Allah da onun gizli halini araştırır. Allah kimin gizli halini araştırırsa onu evinin içinde dahi olsa rezil eder " .
طريق أخرى عن ابن عمر: قال أبو بكر أحمد بن إبراهيم الإسماعيلي: أخبرنا عبد الله بن ناجية، حدثنا يحيى بن أكثم، حدثنا الفضل بن موسى الشيباني، عن الحسين بن واقد، عن أوفى بن دَلْهَم، عن نافع، عن ابن عمر؛ أن رسول الله ﷺ قال: "يا معشر من آمن بلسانه ولم يُفْضِ الإيمانُ إلى قلبه، لا تغتابوا المسلمين، ولا تتبعوا عوراتهم؛ فإنه من يتبع عورات المسلمين يتبع الله عورته، ومن يتبع الله عورته يفضحه ولو في جوف رحله". قال: ونظر ابن عمر يوما إلى الكعبة فقال: ما أعظمك وأعظم حرمتك، وللمؤمن أعظمُ حرمة عند الله منك .
İbn Ömer'den gelen başka bir tarîk: Ebû Bekr Ahmed b. İbrâhîm el-İsmâîlî dedi ki: Bize Abdullah b. Nâciye haber verdi, bize Yahyâ b. Eksem anlattı, bize el-Fadl b. Mûsâ eş-Şeybânî, el-Hüseyn b. Vâkıd'dan, o Evfâ b. Delhem'den, o Nâfi‘den, o da İbn Ömer'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ey diliyle iman edip imanı kalbine ulaşmamış olanlar topluluğu! Müslümanların gıybetini yapmayın ve onların gizli hallerini araştırmayın. Çünkü kim müslümanların gizli hallerini araştırırsa Allah da onun gizli halini araştırır. Allah kimin gizli halini araştırırsa, devesinin semerinin içinde bile olsa onu rezil eder." [Ravi] dedi ki: İbn Ömer bir gün Kâbe'ye baktı ve şöyle dedi: Sen ne kadar büyüksün ve hürmetin ne kadar yücedir! Fakat bir müminin Allah katındaki hürmeti senden daha büyüktür .
قال أبو داود: وحدثنا حَيْوَة بن شُرَيْح، حدثنا بَقِيَّة، عن ابن ثوبان، عن أبيه، عن مكحول، عن وقاص بن ربيعة، عن المستورد؛ أنه حدثه: أن النبي ﷺ قال: "من أكل برجل مسلم أكلة فإن الله يطعمه مثلها في جهنم ، ومن كُسى ثوبا برجل مسلم فإن الله يكسوه مثله في جهنم. ومن قام برجل مقام سمعةٍ ورياء فإن الله يقوم به مقام سمعة ورياء يوم القيامة". تفرد به أبو داود .
Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Hayve b. Şüreyh de anlattı, bize Bakıyye, İbn Sevbân'dan, o babasından, o Mekhûl'den, o Vakkâs b. Rebîa'dan, o el-Müstevrid'den nakletti; o kendisine şunu anlatmıştır: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim bir müslüman sayesinde bir lokma yerse, şüphesiz Allah cehennemde ona onun bir benzerini yedirir . Kim bir müslüman sayesinde bir elbise giyerse, şüphesiz Allah cehennemde ona onun bir benzerini giydirir. Kim de bir müslüman üzerinden şöhret ve riya makamına çıkarsa, kıyamet gününde Allah da onu şöhret ve riya mevkiine çıkarır." Bunda Ebû Dâvûd tek kalmıştır .
وحدثنا ابن مصفى، حدثنا بقية وأبو المغيرة قالا حدثنا صفوان، حدثني راشد بن سعد وعبد الرحمن بن جبير، عن أنس بن مالك قال: قال رسول الله ﷺ: "لما عُرِج بي مررت بقوم لهم أظفار من نحاس، يخمشون وجوههم وصدورهم، قلت: من هؤلاء يا جبرائيل ؟ قال: هؤلاء الذين يأكلون لحوم الناس، ويقعون في أعراضهم".
Bize İbn Musaffâ anlattı, bize Bakıyye ve Ebü'l-Mugîre anlattılar, ikisi dediler ki: Bize Safvân anlattı, bana Râşid b. Sa‘d ve Abdurrahmân b. Cübeyr, Enes b. Mâlik'ten anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Miraca çıkarıldığımda bakırdan tırnakları olan bir topluluğun yanından geçtim; yüzlerini ve göğüslerini tırmalıyorlardı. 'Ey Cibrîl , bunlar kimdir?' dedim. O da: 'Bunlar insanların etlerini yiyen ve onların ırzlarına dil uzatan kimselerdir' dedi."
تفرد به أبو داود، وهكذا رواه الإمام أحمد، عن أبي المغيرة عبد القدوس بن الحجاج الشامي، به .
Bunda Ebû Dâvûd tek kalmıştır. İmam Ahmed de bunu Ebü'l-Mugîre Abdülkuddûs b. el-Haccâc eş-Şâmî'den bu isnadla böyle rivayet etmiştir .
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أحمد بن عبدة، حدثنا أبو عبد الصمد بن عبد العزيز ابن عبد الصمد العمي، حدثنا أبو هارون العَبْديّ، عن أبي سعيد الخدري [﵁] قال: قلنا يا رسول الله، حدثنا ما رأيت ليلة أسريَ بك؟ … قال: "ثم انطلق بي إلى خلق من خلق الله كثير، رجال ونساء مُوَكَّل بهم رجال يعمدون إلى عُرْض جنَب أحدهم فَيَحْذُون منه الحُذْوَة من مثل النعل ثم يضعونه في فيّ أحدهم، فيقال له: كل كما أكلت"، وهو يجد من أكله الموت -يا
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ahmed b. Abde anlattı, bize Ebû Abdissamed b. Abdilazîz b. Abdissamed el-Ammî anlattı, bize Ebû Hârûn el-Abdî, Ebû Saîd el-Hudrî'den [radıyallâhu anh] anlattı; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü, İsrâ'ya götürüldüğün gece gördüklerini bize anlat" dedik. ... [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: «Sonra beni Allah'ın mahlûkatından pek çok kimsenin yanına götürdüler; başlarına birtakım adamların görevlendirildiği kadınlar ve erkekler vardı. [Bu adamlar] onlardan birinin böğrüne yönelip oradan ayakkabı tabanı gibi bir parça kesiyor, sonra onu [o kişinin] ağzına koyuyorlardı. Bunun üzerine ona: 'Yediğin gibi ye!' deniliyordu. O da onu yemekten ötürü ölüm [acısı] çekiyordu -ey
محمد-لو يجد الموت وهو يكره عليه فقلت: يا جبرائيل ، من هؤلاء: قال: هؤلاء الهمَّازون اللمَّازون أصحاب النميمة. فيقال : (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ) وهو يكره على أكل لحمه.
Muhammed- şayet ölüm olsaydı [ölecekti] ve onu yemeye zorlanıyordu. Ben: 'Ey Cibrîl , bunlar kimlerdir?' dedim. O: 'Bunlar arkadan çekiştirenler, kaş göz işaretiyle alay edenler ve koğuculardır' dedi. Sonra : (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ) denilir ve o kendi etini yemeye zorlanır."
هكذا أورد هذا الحديث، وقد سقناه بطوله في أول تفسير "سورة سبحان" ولله الحمد .
Bu hadis böyle aktarılmıştır. Biz bunu 'Sübhân (İsrâ) Suresi' tefsirinin başında uzun uzadıya nakletmiştik; Allah'a hamdolsun .
وقال أبو داود الطيالسي في مسنده: حدثنا الربيع، عن يزيد، عن أنس؛ أن رسول الله ﷺ أمر الناس أن يصوموا يوما ولا يفطرن أحدٌ حتى آذن له. فصام الناس، فلما أمسوا جعل الرجل يجيء إلى رسول الله ﷺ فيقول: ظللت منذ اليوم صائما، فائذن لي. فأفطر فيأذن له، ويجيء الرجل فيقول ذلك، فيأذن له، حتى جاء رجل فقال: يا رسول الله، إن فتاتين من أهلك ظلتا منذ اليوم صائمتين، فائذن لهما فَلْيفطرا فأعرض عنه، ثم أعاد، فقال رسول الله ﷺ: "ما صامتا، وكيف صام من ظل يأكل لحوم الناس؟ اذهب، فمرهما إن كانتا صائمتين أن يستقيئا". ففعلتا، فقاءت كل واحدة منهما عَلَقةً علقَةً فأتى النبي ﷺ فأخبره، فقال رسول الله ﷺ: "لو ماتتا وهما فيهما لأكلتهما النار" .
Ebû Dâvûd et-Tayâlisî Müsned'inde dedi ki: Bize er-Rebî‘, Yezîd'den, o Enes'ten nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanlara bir gün oruç tutmalarını ve kendisi izin verinceye kadar hiçbir kimsenin orucunu açmamasını emretti. İnsanlar oruç tuttular. Akşam olunca adamın biri Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Bütün gün oruçlu idim, bana izin ver de iftar edeyim" diyor, o da izin veriyordu. Başka bir adam gelip aynı şeyi söylüyor, ona da izin veriyordu. Nihayet bir adam gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, senin ehlinden iki genç kız bütün gün oruç tuttular; onlara izin ver de iftar etsinler" dedi. [Resûlullah] ondan yüz çevirdi. Sonra [adam isteğini] tekrarladı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onlar oruç tutmadılar. Bütün gün insanların etini yiyen kimse nasıl oruç tutmuş olur ki? Git, şayet gerçekten oruçlu iseler kusmalarını onlara emret" buyurdu. O ikisi bunu yaptılar ve her biri birer pıhtılaşmış kan kustu. Adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu haber verince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Eğer bu iki pıhtı içlerindeyken ölmüş olsalardı onları mutlaka ateş yerdi" buyurdu .
إسناد ضعيف، ومتن غريب. وقد رواه الحافظ البيهقي من حديث يزيد بن هارون: حدثنا سليمان التيمي قال: سمعت رجلا يحدث في مجلس أبي عثمان النَّهْدِي عن عبيد -مولى رسول الله -أن امرأتين صامتا على عهد رسول الله ﷺ، وأن رجلا أتى رسول الله فقال: يا رسول الله، إن هاهنا امرأتين صامتا، وإنهما كادتا تموتان من العطش -أرَاهُ قال: بالهاجرة-فأعرض عنه -أو: سكت عنه-فقال: يا نبي الله، إنهما -والله قد ماتتا أو كادتا تموتان . فقال: ادعهما. فجاءتا، قال: فجيء بقدح -أو عُسّ-فقال لإحداهما: " قيئي" فقاءت من قيح ودم وصديد حتى قاءت نصف القدح. ثم قال للأخرى: قيئي فقاءت قيحا ودما وصديدا ولحما ودما عبيطا وغيره حتى ملأت القدح. فقال: إن هاتين صامتا عما أحل الله لهما، وأفطرتا على ما حرم الله عليهما، جلست إحداهما إلى الأخرى فجعلتا تأكلان لحوم الناس.
İsnadı zayıf, metni gariptir. Hâfız el-Beyhakî bunu Yezîd b. Hârûn hadisinden rivayet etmiştir: Bize Süleymân et-Teymî anlattı, dedi ki: Ebû Osmân en-Nehdî'nin meclisinde bir adamın, Resûlullah'ın âzatlısı Ubeyd'den şöyle naklettiğini duydum: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında iki kadın oruç tutmuştu. Bir adam Resûlullah'a gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, şurada iki kadın oruç tuttular ve neredeyse susuzluktan ölecekler -sanırım gün ortasında sıcağın en şiddetli vaktinde dedi-" dedi. [Resûlullah] ondan yüz çevirdi -yahut sustu-. Adam: "Ey Allah'ın Peygamberi, vallahi o ikisi öldüler yahut neredeyse ölecekler " dedi. Bunun üzerine: "Onları çağır" buyurdu. Geldiler. [Ravi] dedi ki: Bir kadeh -yahut büyük bir kâse- getirildi. Onlardan birine: "Kus" buyurdu. Kadın cerahat, kan ve irin kustu, öyle ki kadehin yarısını doldurdu. Sonra diğerine: "Kus" buyurdu; o da cerahat, kan, irin, et parçaları ve taze kan kustu, öyle ki kadehi doldurdu. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Şüphesiz bu ikisi Allah'ın kendilerine helal kıldığı şeylerden oruç tuttular, Allah'ın kendilerine haram kıldığı şeylerle ise oruçlarını bozdular. Biri diğerinin yanına oturdu da insanların etlerini yemeye başladılar."
وهكذا قد رواه الإمام أحمد عن يزيد بن هارون وابن أبي عدي، كلاهما عن سليمان بن طِرْخان التيمي، به مثله أو نحوه. ثم رواه أيضا من حديث مُسَدَّد، عن يحيى القَطَّان، عن عثمان بن غياث، حدثني رجل أظنه في حلقة أبي عثمان، عن سعد -مولى رسول الله ﷺ-أنهم أمروا بصيام، فجاء رجل في نصف النهار فقال: يا رسول الله، فلانة وفلانة قد بلغتا الجهد. فأعرض عنه مرتين أو ثلاثا، ثم قال: "ادعهما". فجاء بعُس -أو: قَدَح-فقال لإحداهما: "قيئي"، فقاءت لَحْمًا ودمًا عبيطا وقيحا، وقال للأخرى مثل ذلك، فقال: "إن هاتين صامتا عما أحل الله لهما، وأفطرتا على ما حرم الله عليهما، أتت إحداهما للأخرى فلم تزالا تأكلان لحوم الناس حتى امتلأت أجوافهما
Nitekim İmam Ahmed bunu Yezîd b. Hârûn ve İbn Ebî Adiy'den, her ikisi Süleymân b. Tarhân et-Teymî'den olmak üzere aynı isnadla bunun benzeri veya misli olarak rivayet etmiştir. Ardından bunu Müsedded hadisinden, o Yahyâ el-Kattân'dan, o Osmân b. Gıyâs'tan naklen rivayet etmiştir: Bana -Ebû Osmân'ın meclisinde olduğunu zannettiğim- bir adam, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in âzatlısı Sa‘d'dan naklederek anlattı ki onlara oruç tutmaları emredilmişti. Gün ortasında bir adam gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Filanca kadın ile filanca kadın son derece takatsiz kaldılar (açlık ve susuzluktan tahammül edemeyecek hâle geldiler)" dedi. [Resûlullah] ondan iki veya üç defa yüz çevirdi. Sonra: «Onları çağır» buyurdu. Büyük bir kap -veya kadeh- getirildi. Onlardan birine: «Kus» dedi; kadın et, taze kan ve cerahat kustu. Diğerine de aynı şekilde söyledi. Bunun üzerine şöyle buyurdu: «Şüphesiz bu ikisi, Allah'ın kendilerine helal kıldığı şeylerden yana oruç tuttular; Allah'ın kendilerine haram kıldığı şeylerle ise oruçlarını açtılar. Biri diğerinin yanına geldi ve ikisi
قيحا" .
cerahatle doluncaya kadar insanların etlerini yiyip durdular" .
وقال البيهقي: كذا قال "عن سعد"، والأول -وهو عبيد-أصح.
Beyhakî dedi ki: Burada "Sa‘d'dan" demiştir; ancak ilki -yani Ubeyd- daha sahihtir.
وقال الحافظ أبو يعلى: حدثنا عمرو بن الضحاك بن مَخْلَد، حدثنا أبي أبو عاصم، حدثنا ابن جُرَيْج، أخبرني أبو الزبير عن ابن عَمّ لأبي هريرة أن ماعزًا جاء إلى رسول الله ﷺ فقال: يا رسول الله، إني قد زنيت فأعرض عنه -قالها أربعا-فلما كان في الخامسة قال: "زنيت"؟ قال: نعم. قال: "وتدري ما الزنا؟ " قال: نعم، أتيت منها حراما ما يأتي الرجل من امرأته حلالا. قال: "ما تريد إلى هذا القول؟ " قال: أريد أن تطهرني. قال: فقال رسول الله ﷺ: "أدخلت ذلك منك في ذلك منها كما يغيب المِيل في المكحلة والرِّشاء في البئر؟ ". قال: نعم، يا رسول الله. قال: فأمر برجمه فرجم، فسمع النبي ﷺ رجلين يقول أحدهما لصاحبه: ألم تر إلى هذا الذي ستر الله عليه فلم تدعه نفسه حتى رُجمَ رجم الكلب. ثم سار النبي ﷺ حتى مَرّ بجيفة حمار فقال: أين فلان وفلان؟ أنزلا فكلا من جيفة هذا الحمار" قالا غفر الله لك يا رسول، الله وهل يُؤكل هذا؟ " قال: "فما نلتما من أخيكما آنفا أشد أكلا من، والذي نفسي بيده، إنه الآن لفي أنهار الجنة ينغمس فيها" ] إسناده صحيح] .
Hâfız Ebû Ya‘lâ dedi ki: Bize Amr b. ed-Dahhâk b. Mahled anlattı, bize babam Ebû Âsım anlattı, bize İbn Cüreyc anlattı, bana Ebü'z-Zübeyr , Ebû Hüreyre'nin bir amcaoğlundan haber verdi; Mâiz, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, ben zina ettim" dedi. [Resûlullah] ondan yüz çevirdi -bunu dört defa söyledi-. Beşincisinde ise: "Zina mı ettin?" buyurdu. "Evet" dedi. "Zinanın ne olduğunu biliyor musun?" buyurdu. "Evet, bir erkeğin eşiyle helal yoldan yaptığını ben onunla haram yoldan yaptım" dedi. "Bu sözle ne istiyorsun?" buyurdu. "Beni temizlemeni istiyorum" dedi. [Ravi] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Milin sürmedanlıkta ve ipin kuyuda kaybolduğu gibi seninkini onunkine soktun mu?" buyurdu. O: "Evet, ey Allah'ın Resûlü" dedi. Bunun üzerine [Resûlullah] onun recmedilmesini emretti ve recmedildi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, iki adamın birinin diğerine: "Allah kendisinin ayıbını örttüğü halde nefsi onu rahat bırakmayıp nihayet köpek gibi taşlanan şu adama baksana!" dediğini işitti. Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem yürüdü; nihayet bir eşek leşinin yanından geçti ve: "Filan ve filan nerede? İnin de şu eşek leşinden yiyin!" buyurdu. Onlar: "Allah seni bağışlasın ey Allah'ın Resûlü, bu hiç yenir mi?" dediler. [Resûlullah]: "Az önce kardeşinizden aldığınız pay, bunu yemekten daha beterdir. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, o şu anda cennet nehirlerinde dalıp yıkanmaktadır" buyurdu ] [İsnadı sahihtir] .
وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الصمد، حدثني أبي، حدثنا واصل -مولى ابن عيينة-حدثني خالد بن عُرْفُطَة، عن طلحة بن نافع، عن جابر بن عبد الله قال: كنا مع النبي ﷺ فارتفعت ريح جيفة منتنة، فقال رسول الله ﷺ: "أتدرون ما هذه الريح؟ هذه ريح الذين يغتابون المؤمنين " .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdüssamed anlattı, bana babam anlattı, bize Vâsıl -İbn Uyeyne'nin âzatlısı- anlattı, bana Hâlid b. Urfuta, Talha b. Nâfi‘den, o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik, derken pis kokulu bir leş kokusu yükseldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu kokunun ne olduğunu biliyor musunuz? Bu, müminlerin gıybetini yapanların kokusudur " buyurdu .
طريق أخرى: قال عبد بن حُميد في مسنده: حدثنا إبراهيم بن الأشعث، حدثنا الفُضيل بن عياض، عن سليمان، عن أبي سفيان -وهو طلحة بن نافع-عن جابر قال: كنا مع النبي ﷺ في سفر فهاجت ريح منتنة ، فقال النبي ﷺ: "إن نفرًا من المنافقين اغتابوا ناسا من المسلمين، فلذلك بعثت هذه الريح" وربما قال: "فلذلك هاجت هذه الريح" .
Başka bir tarîk: Abd b. Humeyd Müsned'inde dedi ki: Bize İbrâhîm b. el-Eş‘as anlattı, bize el-Fudayl b. İyâz, Süleymân'dan, o Ebû Süfyân'dan -ki o Talha b. Nâfi‘dir-, o da Câbir'den nakletti; dedi ki: Bir seferde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik, derken pis bir koku yayıldı . Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Münafıklardan bir grup, müslümanlardan bazı insanların gıybetini yaptılar; işte bu koku bu yüzden yayıldı" buyurdu. Bazen de: "İşte bu koku bu yüzden kabardı" buyurdu .
وقال السدي في قوله: (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا): زعم أن سلمان الفارسي كان مع رجلين من أصحاب النبي ﷺ في سفر يخدمهما ويخف لهما، وينال من طعامهما، وأن سلمان لما سار الناس ذات يوم وبقي سلمان نائما، لم يسر معهم، فجعل صاحباه يكلمانه فلم يجداه، فضربا الخِباء فقالا ما يريد سليمان -أو: هذا العبد-شيئا غير هذا: أن يجيء إلى طعام مقدور، وخباء مضروب! فلما جاء سلمان أرسلاه إلى رسول الله ﷺ يطلب لهما إداما، فانطلق فأتى رسول
Süddî, { أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا } “Biriniz ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?” kavli hakkında şöyle dedi: O, Selmân-ı Fârisî'nin bir seferde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından iki adamla beraber olduğunu; onlara hizmet edip işlerini hafiflettiğini ve onların yemeğinden yediğini; insanların yola çıktığı bir gün Selmân'ın uyuyakalıp onlarla birlikte yola çıkmadığını ileri sürdü. İki arkadaşı ona seslenmeye/aramaya başladılar fakat onu bulamadılar. Bunun üzerine çadırı kurup şöyle dediler: "Selmân -yahut bu köle- bundan başka bir şey istemiyor: Pişirilmiş hazır bir yemeğe ve kurulmuş bir çadıra gelmek!" Selmân gelince, onu kendileri için katık istemek üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdiler. O da gidip Resûl...
الله [ﷺ] ومعه قَدَح له، فقال: يا رسول الله، بعثني أصحابي لِتؤدِمَهم إن كان عندك؟ قال: "ما يصنع أصحابك بالأدْم؟ قد ائتدموا". فرجع سلمان يخبرهما بقول رسول الله ﷺ، فانطلقا حتى أتيا رسول الله ﷺ فقالا لا والذي بعثك بالحق، ما أصبنا طعاما منذ نزلنا. قال: "إنكما قد ائتدمتما بسلمان بقولكما".
sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına elinde bir kadeh ile vardı ve: "Ey Allah'ın Resûlü, arkadaşlarım şayet yanında varsa kendilerine katık vermen için beni gönderdiler" dedi. [Resûlullah]: "Arkadaşların katığı ne yapsınlar? Onlar zaten katıklarını yediler" buyurdu. Selmân dönüp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sözünü onlara haber verdi. Bunun üzerine ikisi gidip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna vardılar ve: "Hayır, seni hak ile gönderene yemin olsun ki konakladığımızdan beri hiçbir yiyecek yemedik" dediler. [Resûlullah]: "Siz o sözünüzle Selmân'ı katık yaptınız" buyurdu.
قال: ونزلت: (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا)، إنه كان نائما .
[Süddî] dedi ki: O uyumakta olduğu için (أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا) [ayeti] indi .
وروى الحافظ الضياء المقدسي في كتابه "المختارة" من طريق حَبَّان بن هلال، عن حماد بن سلمة، عن ثابت، عن أنس بن مالك قال: كانت العرب تخدم بعضها بعضا في الأسفار، وكان مع أبي بكر وعمر ما رجل يخدمهما، فناما فاستيقظا ولم يهيئ لهما طعاما، فقالا إن هذا لنؤوم، فأيقظاه، فقالا له: ائت رسول الله فقل له: إن أبا بكر وعمر يقرئانك السلام، ويستأدمانك.
Hâfız ed-Diyâ el-Makdisî "el-Muhtâre" adlı kitabında Habbân b. Hilâl tarîkiyle Hammâd b. Seleme'den, o Sâbit'ten, o da Enes b. Mâlik'ten şöyle rivayet etmiştir: Araplar yolculuklarda birbirlerine hizmet ederlerdi. Ebû Bekr ve Ömer'in yanında da kendilerine hizmet eden bir adam vardı. İkisi uyuyup uyandılar; fakat adam kendilerine yemek hazırlamamıştı. "Bu adam gerçekten çok uykucu" dediler ve onu uyandırdılar. Ona: "Resûlullah'a git ve de ki: Ebû Bekr ve Ömer sana selam söylüyorlar ve senden katık istiyorlar" dediler.
فقال: "إنهما قد ائتدما" فجاءا فقالا يا رسول الله، بأي شيء ائتدمنا؟ فقال: "بلحم أخيكما، والذي نفسي بيده، إني لأرى لحمه بين ثناياكما". فقالا استغفر لنا يا رسول الله فقال: "مُرَاه فليستغفر لكما" .
Bunun üzerine [Peygamber]: "Onlar zaten katık yediler" buyurdu. İkisi gelip: "Ey Allah'ın Resûlü, ne ile katık yaptık?" dediler. "Kardeşinizin etiyle! Canım elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, onun etini ön dişlerinizin arasında görüyorum" buyurdu. "Bizim için mağfiret dile ey Allah'ın Resûlü" dediler. O da: "Ona söyleyin de sizin için mağfiret dilesin" buyurdu .
وقال الحافظ أبو يعلى: حدثنا الحكم بن موسى، حدثنا محمد بن مسلم، عن محمد بن إسحاق، عن عمه موسى بن يَسار، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "من أكل من لحم أخيه في الدنيا، قُرِّب له لحمه في الآخرة، فيقال له: كله مَيْتًا كما أكلته حَيًّا. قال: فيأكله ويَكْلَح ويصيح". غريب جدا .
Hâfız Ebû Ya‘lâ dedi ki: Bize el-Hakem b. Mûsâ anlattı, bize Muhammed b. Müslim, Muhammed b. İshâk'tan, o amcası Mûsâ b. Yesâr'dan, o da Ebû Hüreyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim dünyada kardeşinin etinden yerse, ahirette kardeşinin eti ona yaklaştırılır ve kendisine: 'Diri iken yediğin gibi ölü iken de onu ye!' denilir. [Resûlullah] buyurdu ki: O da onu yer, yüzünü ekşitip dişlerini gösterir ve feryat eder." [Bu rivayet] son derece gariptir .
وقوله: (وَاتَّقُوا اللَّهَ) أي: فيما أمركم به ونهاكم عنه، فراقبوه في ذلك واخشوا منه، (إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ) أي: تواب على من تاب إليه، رحيم بمن رجع إليه، واعتمد عليه.
O'nun: (وَاتَّقُوا اللَّهَ) [sözü]; yani O'nun size emrettiği ve yasakladığı hususlarda [Allah'tan sakının], bu hususlarda O'nun murakabesinde olduğunuzu bilin ve O'ndan korkun demektir. (إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ) [sözü ise]; yani O, kendisine tövbe edenin tövbesini çokça kabul eden, kendisine dönüp O'na güvenip dayanan kimseye son derece merhametli olandır demektir.
قال الجمهور من العلماء: طريق المغتاب للناس في توبته أن يُقلع عن ذلك، ويعزم على ألا يعود. وهل يشترط الندم على ما فات؟ فيه نزاع، وأن يتحلل من الذي اغتابه. وقال آخرون: لا يشترط أن يتحلله فإنه إذا أعلمه بذلك ربما تأذى أشد مما إذا لم يعلم بما كان منه، فطريقه إذًا أن يثني عليه بما فيه في المجالس التي كان يذمه فيها، وأن يرد عنه الغيبة بحسبه وطاقته، فتكون تلك بتلك، كما قال الإمام أحمد:
Âlimlerin cumhuru şöyle demiştir: İnsanların gıybetini yapan kimsenin tövbe etme yolu, bundan vazgeçmesi ve bir daha dönmemeye azmetmesidir. Geçmişe pişmanlık duyması şart mıdır? Bu konuda ihtilaf vardır; ayrıca gıybetini yaptığı kimseden helallik istemesi de [gerekir]. Diğer bazı âlimler ise şöyle demiştir: Ondan helallik istemesi şart değildir; çünkü ona bunu bildirdiği takdirde, yaptıklarını bilmediği zamankinden daha çok incinebilir. O halde onun yolu, onu yerdiği meclislerde onda bulunan güzel hasletlerle onu övmesi ve gücü yettiğince onun aleyhindeki gıybeti savuşturmasıdır; böylece bu , ona karşılık olur. Nitekim İmam Ahmed şöyle demiştir:
حدثنا أحمد بن الحجاج، أخبرنا عبد الله، أخبرنا يحيى بن أيوب، عن عبد الله بن سليمان؛ أن إسماعيل بن يحيى المعَافِريّ أخبره أن سهل بن معاذ بن أنس الجُهَنِيّ أخبره، عن أبيه، عن النبي
Bize Ahmed b. el-Haccâc anlattı, bize Abdullah haber verdi, bize Yahyâ b. Eyyûb, Abdullah b. Süleymân'dan haber verdi; İsmâil b. Yahyâ el-Meâfirî ona, Sehl b. Muâz b. Enes el-Cühenî'nin kendisine babasından, [onun da] Peygamber'den
ﷺ قال: "من حمى مؤمنا من منافق يعيبه ، بعث الله إليه ملكا يحمي لحمه يوم القيامة من نار جهنم. ومن رمى مؤمنا بشيء يريد شينه، حبسه الله على جسر جهنم حتى يخرج مما قال". وكذا رواه أبو داود من حديث عبد الله -وهو ابن المبارك-به بنحوه .
sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; buyurdu ki: "Kim bir mümini, kendisini ayıplayan bir münafıktan korursa, Allah kıyamet gününde cehennem ateşinden onun etini koruyacak bir melek gönderir. Kim de bir mümine onu lekelemek amacıyla bir iftira atarsa, söylediği şeyin [vebalinden] çıkıncaya kadar Allah onu cehennem köprüsünün üzerinde hapseder." Ebû Dâvûd da bunu Abdullah -yani İbnü'l-Mübârek- hadisinden bu isnadla benzer şekilde rivayet etmiştir .
وقال أبو داود أيضا: حدثنا إسحاق بن الصباح، حدثنا ابن أبي مريم، أخبرنا الليث: حدثني يحيى بن سليم؛ أنه سمع إسماعيل بن بشير يقول: سمعت جابر بن عبد الله، وأبا طلحة بن سهل الأنصاري يقولان: قال رسول الله ﷺ: "ما من امرئ يخذل امرأ مسلما في موضع تنتهك فيه حرمته وينتقص فيه من عرضه، إلا خذله الله في مواطن يحب فيها نصرته. وما من امرئ ينصر امرأ مسلما في موضع ينتقص فيه من عرضه، وينتهك فيه من حرمته ، إلا نصره الله في مواطن يحب فيها نصرته". تفرد به أبو داود .
Ebû Dâvûd yine dedi ki: Bize İshâk b. es-Sabbâh anlattı, bize İbn Ebî Meryem anlattı, bize Leys haber verdi: Bana Yahyâ b. Süleym anlattı; o İsmâil b. Beşîr'in şöyle dediğini işitmiş: Câbir b. Abdillâh ve Ebû Talha b. Sehl el-Ensârî'nin şöyle dediklerini işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu : "Bir kimse, dokunulmazlığının çiğnendiği ve ırzının zedelendiği bir yerde bir müslümanı yüzüstü bırakırsa, Allah da yardım edilmesini arzuladığı yerlerde onu yüzüstü bırakır. Bir kimse de, ırzının zedelendiği ve dokunulmazlığının çiğnendiği bir yerde bir müslümana yardım ederse, Allah da yardım edilmesini arzuladığı yerlerde ona yardım eder." Bunda Ebû Dâvûd tek kalmıştır .
{يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (١٣)}
{يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (١٣)} “Ey insanlar! Şüphesiz biz sizi bir erkek ile bir dişiden yarattık ve tanışasınız diye sizi kavimlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, her şeyden haberdardır.”
يقول تعالى مخبرًا للناس أنه خلقهم من نفس واحدة، وجعل منها زوجها، وهما آدم وحواء، وجعلهم شعوبا، وهي أعم من القبائل، وبعد القبائل مراتب أخر كالفصائل والعشائر والعمائر والأفخاذ وغير ذلك.
Yüce Allah insanlara, kendilerini tek bir nefisten yarattığını ve ondan da eşini var ettiğini -ki onlar Âdem ve Havvâ'dır- ve onları şuûb (kavimler) kıldığını haber vermektedir. Şuûb kabilelerden daha geneldir; kabilelerden sonra da fasîleler, aşiretler, amâir (büyük boylar), efhâz (oymaklar) ve benzeri diğer basamaklar gelir.
وقيل: المراد بالشعوب بطون العَجَم، وبالقبائل بطون العرب، كما أن الأسباط بطون بني إسرائيل. وقد لخصت هذا في مقدمة مفردة جمعتها من كتاب: "الإنباه" لأبي عمر بن عبد البر، ومن كتاب "القصد والأمم، في معرفة أنساب العرب والعجم". فجميع الناس في الشرف بالنسبة الطينية إلى آدم وحواء سواء، وإنما يتفاضلون بالأمور الدينية، وهي طاعة الله ومتابعة رسوله ﷺ؛ ولهذا قال تعالى بعد النهي عن الغيبة واحتقار بعض الناس بعضًا، منبها على تساويهم في البشرية: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا) أي: ليحصل التعارف بينهم، كلٌ يرجع إلى قبيلته.
Şuûb ile Arap olmayanların (acem) kolları, kabâil ile de Arapların kabileleri kastedildiği söylenmiştir; nitekim esbât da İsrâiloğullarının kollarıdır. Ben bunu, Ebû Ömer İbn Abdilberr'in "el-İnbâh" adlı kitabından ve "el-Kasd ve'l-Ümem fî Ma‘rifeti Ensâbi'l-Arab ve'l-Acem" adlı kitaptan derlediğim müstakil bir mukaddimede özetledim. Dolayısıyla topraktan yaratılışları hasebiyle Âdem ve Havvâ'ya nispet bakımından şerefte bütün insanlar eşittir; onlar ancak dinî hususlarla, yani Allah'a itaat ve O'nun Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e uymakla birbirlerine üstünlük sağlarlar. İşte bu sebeple Yüce Allah, gıybeti ve insanların birbirini küçümsemesini yasakladıktan sonra, insanlıkta eşit olduklarına dikkat çekerek: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا) buyurmuştur; yani aralarında tanışma hâsıl olsun, herkes kendi kabilesine nispet edilsin diye.
وقال مجاهد في قوله: (لِتَعَارَفُوا)، كما يقال: فلان بن فلان من كذا وكذا، أي: من قبيلة كذا وكذا.
Mücâhid, (لِتَعَارَفُوا) [sözü] hakkında: "Tıpkı: Falan oğlu falan, şuradan şuradandır, yani falan falan kabiledendir denildiği gibi" demiştir.
وقال سفيان الثوري: كانت حِمْير ينتسبون إلى مَخَاليفها، وكانت عرب الحجاز ينتسبون إلى قبائلها.
Süfyân es-Sevrî dedi ki: Himyerliler mahlâflarına (bölgelerine) nispet edilirlerdi, Hicaz Arapları ise kabilelerine nispet edilirlerdi.
وقد قال أبو عيسى الترمذي: حدثنا أحمد بن محمد، حدثنا عبد الله بن المبارك، عن عبد
Nitekim Ebû Îsâ et-Tirmizî şöyle demiştir: Bize Ahmed b. Muhammed anlattı, bize Abdullah b. el-Mübârek anlattı, Abd...
الملك بن عيسى الثقفي، عن يزيد -مولى المنبعث-عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ قال: "تعلموا من أنسابكم ما تصلون به أرحامكم؛ فإن صلة الرحم محبة في الأهل، مثراة في المال، منسأة في الأثر". ثم قال: غريب، لا نعرفه إلا من هذا الوجه .
...el-Melik b. Îsâ es-Sekafî'den, o el-Münbeis'in âzatlısı Yezîd'den, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: "Nesep bilginizden sıla-i rahim yapacağınız (akrabalık bağlarını gözeteceğiniz) kadarını öğrenin; çünkü sıla-i rahim aile içinde sevgi vesilesi, malda bolluk ve ömürde berekettir." Sonra [Tirmizî] dedi ki: [Bu hadis] gariptir, onu sadece bu vecihten bilmekteyiz .
وقوله: (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ) أي: إنما تتفاضلون عند الله بالتقوى لا بالأحساب. وقد وردت الأحاديث بذلك عن رسول الله ﷺ:
O'nun: (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ) sözü ise; yani Allah katında ancak takva ile birbirinize üstün olursunuz, soylarla değil, demektir. Bu hususta Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den hadisler rivayet edilmiştir:
قال البخاري ﵀: حدثنا محمد بن سلام، حدثنا عبدة، عن عبيد الله، عن سعيد بن أبي سعيد، عن أبي هريرة قال: سئل رسول الله ﷺ: أي الناس أكرم؟ قال: "أكرمهم عند الله أتقاهم" قالوا: ليس عن هذا نسألك. قال: "فأكرم الناس يوسف نبي الله، ابن نبي الله، ابن خليل الله". قالوا: ليس عن هذا نسألك. قال: "فعن معادن العرب تسألوني؟ " قالوا: نعم. قال: "فخياركم في الجاهلية خياركم في الإسلام إذا فَقِهُوا" .
Buhârî rahimehullâh dedi ki : Bize Muhammed b. Sellâm anlattı, bize Abde, Ubeydullah'tan, o Saîd b. Ebî Saîd'den, o Ebû Hureyre'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "İnsanların en kerimi (üstünü) kimdir?" diye soruldu. Şöyle buyurdu: "Allah katında onların en üstünü, en çok takva sahibi olanlarıdır." Onlar: "Biz sana bunu sormuyoruz" dediler. Şöyle buyurdu: "Öyleyse insanların en üstünü Allah'ın peygamberi Yûsuf'tur; o Allah'ın peygamberinin oğlu, o da Allah'ın peygamberinin oğlu, o da Halîlullah'ın oğludur." Onlar: "Biz sana bunu sormuyoruz" dediler. Şöyle buyurdu: "Yoksa bana Arap madenlerinden (soylarından) mi soruyorsunuz?" "Evet" dediler. Şöyle buyurdu: "Cahiliye döneminde hayırlı olanlarınız, şayet dinî anlayış kazanırlarsa (fıkıh sahibi olurlarsa) İslam'da da hayırlı olanlarınızdır" .
وقد رواه البخاري في غير موضع من طرق عن عبدة بن سليمان . ورواه النسائي في التفسير من حديث عبيد الله -وهو ابن عمر العمري-به .
Buhârî bunu başka yerlerde de Abde b. Süleymân'dan gelen tariklerle rivayet etmiştir . Nesâî de tefsirde Ubeydullah -ki o İbn Ömer el-Ömerî'dir- hadisinden bunu rivayet etmiştir .
حديث آخر: قال مسلم ، ﵀: حدثنا عمرو الناقد، حدثنا كَثِير بن هشام، حدثنا جعفر بن برقان، عن يزيد بن الأصم، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "إن الله لا ينظر إلى صوركم وأموالكم، ولكن ينظر إلى قلوبكم وأعمالكم".
Başka bir hadis: Müslim rahimehullâh dedi ki: Bize Amr en-Nâkıd anlattı, bize Kesîr b. Hişâm anlattı, bize Ca‘fer b. Burkân, Yezîd b. el-Esamm'dan, o Ebû Hureyre'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah suretlerinize ve mallarınıza bakmaz, fakat kalplerinize ve amellerinize bakar."
ورواه ابن ماجه عن أحمد بن سنان، عن كَثِير بن هشام، به .
İbn Mâce de bunu Ahmed b. Sinân'dan, o Kesîr b. Hişâm'dan rivayet etmiştir .
حديث آخر: وقال الإمام أحمد: حدثنا وكيع، عن أبي هلال، عن بكر، عن أبي ذر قال: إن النبي ﷺ قال له: "انظر، فإنك لست بخير من أحمر ولا أسود إلا أن تفضله بتقوى . تفرد به أحمد .
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki : Bize Vekî‘, Ebû Hilâl'den, o Bekr'den, o Ebû Zer'den anlattı; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: "Bak, şüphesiz sen takva ile üstün gelmen müstesna, ne kırmızıdan ne de siyahtan daha hayırlı değilsin" . Bunda Ahmed tek kalmıştır .
حديث آخر: وقال الحافظ أبو القاسم الطبراني: حدثنا أبو عبيدة عبد الوارث بن إبراهيم العسكري، حدثنا عبد الرحمن بن عمرو بن جَبَلة، حدثنا عبيد بن حنين الطائي، سمعت محمد بن حبيب بن خِرَاش العَصَرِيّ، يحدث عن أبيه: أنه سمع رسول الله ﷺ يقول: المسلمون إخوة، لا
Başka bir hadis: Hâfız Ebü'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize Ebû Ubeyde Abdülvâris b. İbrâhîm el-Askerî anlattı, bize Abdurrahmân b. Amr b. Cebele anlattı, bize Ubeyd b. Huneyn et-Tâî anlattı; Muhammed b. Habîb b. Hırâş el-Asarî'yi babasından naklederken işittim: O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: «المسلمون إخوة، لا» «Müslümanlar kardeştir, hiçbir...»
فضل لأحد على أحد إلا بالتقوى"
kimsenin kimseye takva dışında bir üstünlüğü yoktur."
حديث آخر: قال أبو بكر البزار في مسنده: حدثنا أحمد بن يحيى الكوفي، حدثنا الحسن بن الحسين، حدثنا قيس -يعني ابن الربيع-عن شبيب بن غَرْقَدَة ، عن المستظل بن حصين، عن حذيفة قال: قال رسول الله ﷺ: "كلكم بنو آدم. وآدم خلق من تراب، ولينتهين قوم يفخرون بآبائهم، أو ليكونن أهون على الله من الجِعْلان".
Başka bir hadis: Ebû Bekr el-Bezzâr Müsned'inde dedi ki : Bize Ahmed b. Yahyâ el-Kûfî anlattı, bize el-Hasan b. el-Hüseyin anlattı, bize Kays -yani İbnü'r-Rebî‘-, Şebîb b. Garkade'den , o el-Müstazıl b. Husayn'dan, o Huzeyfe'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hepiniz Âdem'in çocuklarısınız. Âdem ise topraktan yaratılmıştır. Babalarıyla övünen kavimler ya bundan kesinlikle vazgeçerler ya da şüphesiz Allah katında pislik böceklerinden daha değersiz olurlar."
ثم قال: لا نعرفه عن حذيفة إلا من هذا الوجه .
Sonra dedi ki: Bunu Huzeyfe'den sadece bu vecihten bilmekteyiz .
حديث آخر: قال ابن أبي حاتم: حدثنا الربيع بن سليمان، حدثنا أسد بن موسى، حدثنا يحيى بن زكريا القطان، حدثنا موسى بن عبيدة، عن عبد الله بن دينار، عن ابن عمر قال: طاف رسول الله ﷺ يوم فتح مكة على ناقته القَصْواء يستلم الأركان بمحجن في يده، فما وجد لها مناخًا في المسجد حتى نزل ﷺ على أيدي الرجال، فخرج بها إلى بطن المسيل فأنيخت. ثم إن رسول الله ﷺ خطبهم على راحلته، فحمد الله وأثنى عليه بما هو له أهل ثم قال: "يا أيها الناس، إن الله قد أذهب عنكم عُبِّية الجاهلية وتعظمها بآبائها، فالناس رجلان: رجل بر تقي كريم على الله، وفاجر شقي هين على الله. إن الله يقول: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ) " ثم قال: "أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم".
Başka bir hadis: İbn Ebî Hâtim dedi ki : Bize er-Rebî‘ b. Süleymân anlattı, bize Esed b. Mûsâ anlattı, bize Yahyâ b. Zekeriyyâ el-Kattân anlattı, bize Mûsâ b. Ubeyde, Abdullah b. Dînâr'dan, o İbn Ömer'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'nin fethi günü Kasvâ adlı devesi üzerinde tavaf etti, elindeki bir bastonla rükünleri istilâm ediyordu . Mescitte devenin çökeceği bir yer bulamadı, nihayet [Resûlullah] sallallâhu aleyhi ve sellem insanların elleri üzerine indi. [Deve] vadi tabanına çıkarılarak oraya çökertildi. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bineği üzerinde onlara hitap etti; Allah'a layık olduğu şekilde hamd ve senâda bulundu , sonra şöyle buyurdu: "Ey insanlar! Şüphesiz Allah sizden cahiliye kibrini ve babalarla böbürlenmeyi gidermiştir. İnsanlar iki kısımdır: İyilik sahibi, takvalı ve Allah katında değerli olan kimse; bir de günahkâr, şakî ve Allah katında değersiz olan kimse. Şüphesiz Allah şöyle buyurmaktadır: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ)". Sonra şöyle dedi: "Ben bu sözümü söyler, hem kendim hem de sizin için Allah'tan bağışlanma dilerim."
هكذا رواه عبد بن حميد، عن أبي عاصم الضحاك بن مَخْلَد، عن موسى بن عبيدة، به .
Abd b. Humeyd de Ebû Âsım ed-Dahhâk b. Mahled'den, o Mûsâ b. Ubeyde'den bu şekilde rivayet etmiştir .
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا يحيى بن إسحاق، حدثنا ابن لَهِيعة، عن الحارث بن يزيد، عن علي بن رباح، عن عقبة بن عامر؛ أن رسول الله ﷺ قال: "إن أنسابكم هذه ليست بمسبة على أحد، كلكم بنو آدم طَفَّ الصاع لم يملؤه، ليس لأحد على أحد فضل إلا بدين وتقوى، وكفى بالرجل أن يكون بَذِيّا بخيلا فاحشًا".
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki : Bize Yahyâ b. İshâk anlattı, bize İbn Lehîa, el-Hâris b. Yezîd'den, o Ali b. Rabâh'tan, o Ukbe b. Âmir'den anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sizin şu nesepleriniz hiç kimse için bir yergi vesilesi değildir. Hepiniz Âdem'in çocuklarısınız; [ölçekten taşan] bir ölçeğin dolusu gibisiniz, birbirinizden farksızsınız. Din ve takva dışında kimsenin kimseye üstünlüğü yoktur. Bir kişiye çirkin sözlü, cimri ve ahlaksız olması [kötülük olarak] yeter."
وقد رواه ابن جرير، عن يونس، عن ابن وهب، عن ابن لَهِيعة، به ولفظه: "الناس لآدم وحواء، طف الصاع لم يَمْلَئُوه، إن الله لا يسألكم عن أحسابكم ولا عن أنسابكم يوم القيامة، إن أكرمكم عند الله أتقاكم".
İbn Cerîr de bunu Yûnus'tan, o İbn Vehb'den, o İbn Lehîa'dan aynı [isnadla] rivayet etmiştir. [Bu rivayetin] lafzı şöyledir: «الناس لآدم وحواء، طف الصاع لم يَمْلَئُوه، إن الله لا يسألكم عن أحسابكم ولا عن أنسابكم يوم القيامة، إن أكرمكم عند الله أتقاكم» «İnsanlar Âdem ve Havvâ'dandır. [Onlar] bir ölçeğin dolusu gibidirler, onu tam dolduramazlar. Şüphesiz ki Allah, kıyamet gününde size ne soylarınızı ne de neseplerinizi soracaktır. Şüphesiz ki Allah katında en üstün olanınız, O'ndan en çok sakınanınızdır.»
وليس هو في شيء من الكتب الستة من هذا الوجه.
Bu rivayet, bu vecihten Kütüb-i Sitte'nin hiçbirinde yer almamaktadır.
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا أحمد بن عبد الملك، حدثنا شريك، عن سِمَاك، عن عبد الله بن عَمِيرة زوج درة ابنة أبي لهب، عن درة بنت أبي لهب قالت: قام رجل إلى النبي ﷺ وهو على المنبر، فقال: يا رسول الله، أي الناس خير؟ فقال ﷺ: "خير الناس أقرؤهم، وأتقاهم لله ﷿، وآمرهم بالمعروف، وأنهاهم عن المنكر، وأوصلهم للرحم" .
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki : Bize Ahmed b. Abdilmelik anlattı, bize Şerîk, Simâk'tan, o Ebû Leheb'in kızı Dürre'nin kocası Abdullah b. Amîre'den, o Ebû Leheb'in kızı Dürre'den anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem minberdeyken bir adam ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü, insanların en hayırlısı kimdir?" dedi. Bunun üzerine [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem: "İnsanların en hayırlısı; [Kur'an'ı] en iyi okuyanları, Azîz ve Celîl olan Allah'tan en çok sakınanları, iyiliği en çok emredenleri, kötülükten en çok sakındıranları ve akrabalık bağını en çok gözetenleridir" buyurdu .
حديث آخر: قال الإمام أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ابن لهيعة، حدثنا أبو الأسود، عن القاسم بن محمد، عن عائشة قالت: ما أعجب رسول الله ﷺ شيء من الدنيا، ولا أعجبه أحد قط، إلا ذو تقى. تفرد به أحمد ﵀ .
Başka bir hadis: İmam Ahmed dedi ki : Bize Hasan anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bize Ebu'l-Esved, el-Kâsım b. Muhammed'den, o Âişe'den anlattı; dedi ki: Dünyadan hiçbir şey Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in hoşuna gitmezdi ve takva sahibi kimse dışında hiç kimse asla onun hayranlığını celbetmezdi. Bunda Ahmed rahimehullâh tek kalmıştır .
وقوله: (إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ) أي: عليم بكم، خبير بأموركم، فيهدي من يشاء، ويضل من يشاء، ويرحم من يشاء، ويعذب من يشاء، ويفضل من يشاء على من يشاء، وهو الحكيم العليم الخبير في ذلك كله. وقد استدل بهذه الآية الكريمة وهذه الأحاديث الشريفة، من ذهب من العلماء إلى أن الكفاءة في النكاح لا تشترط، ولا يشترط سوى الدين، لقوله: (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ) وذهب الآخرون إلى أدلة أخرى مذكورة في كتب الفقه، وقد ذكرنا طرفا من ذلك في "كتاب الأحكام" ولله الحمد والمنة. وقد روى الطبراني عن عبد الرحمن أنه سمع رجلا من بني هاشم يقول: أنا أولى الناس برسول الله. فقال: غيرك أولى به منك، ولك منه نسبه.
O'nun: (إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ) sözü ise; yani sizi hakkıyla bilendir, işlerinizden haberdardır; dilediğini hidayete erdirir, dilediğini saptırır, dilediğine merhamet eder, dilediğine azap eder ve dilediğini dilediğine üstün kılar. Bütün bunlarda O Hakîm'dir, Alîm'dir, Habîr'dir. Âlimlerden nikahta küfüv (denklik) şartının aranmayacağını ve: (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ) buyruğundan ötürü dinden başka bir şart aranmayacağını savunanlar, bu kerim ayet ve bu şerif hadislerle delil getirmişlerdir. Diğerleri ise fıkıh kitaplarında zikredilen başka delillere dayanmışlardır; biz de bunun bir kısmını "Kitâbü'l-Ahkâm"da zikretmiştik, hamd ve minnet Allah'adır. Taberânî'nin Abdurrahman'dan rivayet ettiğine göre o, Hâşimoğullarından bir adamın: "Resûlullah'a en yakın olan insan benim" dediğini duymuş; bunun üzerine: "Başkası ona senden daha yakındır, senin ise ona sadece nesebin vardır" demiştir.
{قَالَتِ الأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤) إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ (١٥) قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٦) يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإِيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٧) إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨)}
{قَالَتِ الأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤) إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ (١٥) قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٦) يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإِيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٧) إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨)} “Bedevîler: «İman ettik» dediler. De ki: «Siz iman etmediniz; fakat [yalnızca] ‹Teslim olduk [İslam'a girdik]› deyin. Zira iman henüz kalplerinize girmiş değildir. Eğer Allah'a ve Resûlüne itaat ederseniz, O sizin amellerinizden hiçbir şey eksiltmez. Şüphesiz Allah Gafûr'dur, Rahîm'dir.» (14) Müminler ancak o kimselerdir ki Allah'a ve Resûlüne iman etmiş, sonra asla şüpheye düşmemiş ve mallarıyla canlarıyla Allah yolunda cihad etmişlerdir. İşte dosdoğru olanlar onlardır. (15) De ki: «Dininizi Allah'a mı öğretiyorsunuz? Oysa Allah, göklerde olanı da yerde olanı da bilir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.» (16) İslam'a girmelerini senin başına kakıyorlar. De ki: «Müslüman olmanızı benim başıma kakmayın. Bilakis, eğer [iddianızda] doğru kimselerseniz, sizi imana eriştirdiği için Allah size minnette bulunur [nimetini başa kakar].» (17) Şüphesiz Allah, göklerin ve yerin gaybını bilir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir. (18)”
يقول تعالى منكرا على الأعراب الذين أول ما دخلوا في الإسلام ادعوا لأنفسهم مقام الإيمان، ولم يتمكن الإيمان في قلوبهم بعد: (قَالَتِ الأعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ). وقد استفيد من هذه الآية الكريمة: أن الإيمان أخص من الإسلام كما هو مذهب أهل السنة والجماعة، ويدل عليه حديث جبريل، ﵇، حين سأل عن الإسلام، ثم عن الإيمان، ثم عن الإحسان، فترقى من الأعم إلى الأخص، ثم للأخص منه.
Yüce Allah, İslam'a ilk girdiklerinde iman henüz kalplerine yerleşmemişken kendileri için iman makamı iddia eden bedevîleri kınayarak şöyle buyurmaktadır: (قَالَتِ الأعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ). Bu kerim ayetten şu anlaşılmıştır: Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat'in mezhebi olduğu üzere iman, İslam'dan daha hususidir (özeldir). Buna Cibrîl aleyhisselâm'ın önce İslam'ı, sonra imanı, sonra da ihsanı sorduğu hadis de delalet etmektedir; zira o, genelden özele, sonra da daha özele doğru yükselmiştir.
قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، أخبرنا مَعْمَر، عن الزهري، عن عامر بن سعد بن أبي وقاص، عن أبيه قال: أعطى رسول الله ﷺ رجالا ولم يعط رجلا منهم شيئًا، فقال سعد: يا رسول الله، أعطيت فلانًا وفلانا ولم تُعط فلانًا شيئًا، وهو مؤمن؟ فقال النبي ﷺ: "أو مسلم" حتى أعادها سعد ثلاثا، والنبي ﷺ يقول: "أو مسلم" ثم قال النبي ﷺ: "إني لأعطي رجالا وأدع من هو أحب إليّ منهم فلم أعطيه شيئًا؛ مخافة أن يكبوا في النار على وجوههم".
İmam Ahmed dedi ki : Bize Abdürrezzâk anlattı, bize Ma‘mer, ez-Zührî'den haber verdi, o Âmir b. Sa‘d b. Ebî Vakkâs'tan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem birtakım adamlara [ihsanda] bulundu, içlerinden bir adama ise hiçbir şey vermedi. Bunun üzerine Sa‘d: "Ey Allah'ın Resûlü! Falana ve falana verdin de filana hiçbir şey vermedin; oysa o mümindir?" dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Yoksa müslüman mı?" buyurdu. Nihayet Sa‘d bunu üç kez tekrarladı, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de her seferinde: "Yoksa müslüman mı?" diyordu. Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz ben, yüzüstü ateşe yuvarlanırlar korkusuyla, bana kendilerinden daha sevimli olan kimseyi bırakıp ona bir şey vermeyerek birtakım adamlara veririm."
أخرجاه في الصحيحين من حديث الزهري، به .
İkisi (Buhârî ve Müslim) bunu Sahîh'lerinde ez-Zührî hadisinden bu şekilde tahriç etmişlerdir .
فقد فرق النبي ﷺ بين المسلم والمؤمن، فدل على أن الإيمان أخص من الإسلام. وقد قررنا ذلك بأدلته في أول شرح كتاب الإيمان من "صحيح البخاري" ولله الحمد والمنة. ودل ذلك على أن ذاك الرجل كان مسلما ليس منافقًا؛ لأنه تركه من العطاء ووكله إلى ما هو فيه من الإسلام، فدل هذا على أن هؤلاء الأعراب المذكورين في هذه الآية ليسوا بمنافقين، وإنما هم مسلمون لم يستحكم الإيمان في قلوبهم، فادعوا لأنفسهم مقاما أعلى مما وصلوا إليه، فأدبوا في ذلك. وهذا معنى قول ابن عباس وإبراهيم النخعي، وقتادة، واختاره ابن جرير. وإنما قلنا هذا لأن البخاري، ﵀، ذهب إلى أن هؤلاء كانوا منافقين يُظهرون الإيمان وليسوا كذلك. وقد روي عن سعيد بن جبير، ومجاهد، وابن زيد أنهم قالوا في قوله: (وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا) أي: استسلمنا خوف القتل والسباء. قال مجاهد: نزلت في بني أسد بن خزيمة. وقال قتادة: نزلت في قوم امتنوا بإيمانهم على رسول الله ﷺ.
Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem müslüman ile mümin arasını ayırmıştır; bu da imanın İslam'dan daha hususi olduğuna delalet eder. Biz bunu delilleriyle birlikte "Sahîh-i Buhârî"nin Îmân Kitabı şerhinin başında ortaya koymuştuk, hamd ve minnet Allah'adır. Ayrıca bu durum, o adamın münafık değil müslüman olduğuna delalet etmiştir; zira [Resûlullah] ona ihsanda bulunmayı terk etmiş ve onu içinde bulunduğu İslam'a havale etmiştir. Dolayısıyla bu da bu ayette zikredilen bedevîlerin münafık olmadıklarına, aksine iman henüz kalplerinde pekişmemiş müslümanlar olduklarına delalet eder; onlar ulaştıklarından daha yüksek bir mertebeyi kendilerine nispet etmişler, bunun üzerine de terbiye edilmişlerdir. İbn Abbâs, İbrâhîm en-Nehaî ve Katâde'nin sözünün anlamı da budur; İbn Cerîr de bunu tercih etmiştir. Bizim bunu söylememizin sebebi, Buhârî'nin rahimehullâh bunların, iman gösterisinde bulunan ama aslında öyle olmayan münafıklar olduğu görüşüne meyletmiş olmasıdır. Saîd b. Cübeyr, Mücâhid ve İbn Zeyd'den rivayet edildiğine göre onlar: (وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا) sözü hakkında: "Yani öldürülme ve esir edilme korkusuyla teslim olduk [demektir]" demişlerdir. Mücâhid: "Bu [ayet], Benî Esed b. Huzeyme hakkında inmiştir" demiştir. Katâde ise: "İmanlarını Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in başına kakan bir topluluk hakkında inmiştir" demiştir.
والصحيح الأول؛ أنهم قوم ادعوا لأنفسهم مقام الإيمان، ولم يحصل لهم بعد، فأدبوا وأعلموا أن ذلك لم يصلوا إليه بعد، ولو كانوا منافقين لعنفوا وفضحوا، كما ذكر المنافقون في سورة براءة. وإنما قيل لهؤلاء تأديبًا: (قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ) أي: لم تصلوا إلى حقيقة الإيمان بعد.
Doğru olan birinci [görüştür]; zira onlar kendileri için iman makamını iddia eden, fakat bu mertebe kendilerinde henüz gerçekleşmemiş bir topluluktu. Bu yüzden terbiye edildiler ve buna henüz ulaşmadıkları kendilerine bildirildi. Eğer münafık olsalardı, Berâe (Tevbe) Suresi'nde münafıkların zikredildiği gibi azarlanır ve rezil edilirlerdi. Bunlara ise terbiye maksadıyla sadece: (قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الإيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ) yani henüz imanın hakikatine ulaşmadınız, denilmiştir.
ثم قال: (وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ [شَيْئًا]) أي: لا ينقصكم من أجوركم شيئا، كقوله: {وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ} [الطور: ٢١].
Sonra: (وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ [شَيْئًا]) buyurdu; yani mükâfatlarınızdan hiçbir şeyi eksiltmez; nitekim O'nun: {وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ} “Onların amellerinden hiçbir şeyi eksiltmedik” [Tûr: 21] buyruğu gibidir.
وقوله: (إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) أي: لمن تاب إليه وأناب.
O'nun: {إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” buyruğu; O'na tövbe edip yönelen kimseler içindir [anlamındadır].
وقوله: (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ) أي: إنما المؤمنون الكُمَّل (الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا) أي: لم يشكوا ولا تزلزلوا، بل ثبتوا على حال واحدة، وهي التصديق المحض، (وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ) أي: وبذلوا مهجهم ونفائس أموالهم في طاعة الله ورضوانه، (أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ) أي: في قولهم إذا قالوا: "إنهم مؤمنون"، لا كبعض الأعراب الذين ليس معهم من الدين إلا الكلمة الظاهرة.
O'nun: (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ) sözü; yani kâmil müminler ancak, (الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا) yani şüphe etmeyen, sarsılmayan, bilakis tek bir hâl -ki o da sırf tasdiktir- üzere sebat eden , (وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ) yani Allah'a itaat ve O'nun rızası uğruna canlarını ve en değerli mallarını feda eden kimselerdir. (أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ) yani "Bizler müminiz" dedikleri sözlerinde [doğru olanlardır]; yanlarında dinden sadece zahirî bir söz bulunan bazı bedevîler gibi değil.
وقال الإمام أحمد: حدثنا يحيى بن غيلان، حدثنا رِشْدين، حدثني عمرو بن الحارث، عن أبي السمح، عن أبي الهيثم، عن أبي سعيد قال: إن النبي ﷺ قال: "المؤمنون في الدنيا على ثلاثة أجزاء: [الذين] آمنوا بالله ورسوله ثم لم يرتابوا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله. والذي يأمنه الناس على أموالهم وأنفسهم. ثم الذي إذا أشرف على طمع تركه لله، ﷿" .
İmam Ahmed dedi ki : Bize Yahyâ b. Gaylân anlattı, bize Rişdîn anlattı, bana Amr b. el-Hâris, Ebü's-Semh'ten, o Ebü'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den anlattı; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Dünyada müminler üç kısımdır: Allah'a ve Resûlüne iman eden, sonra asla şüpheye düşmeyen ve mallarıyla canlarıyla Allah yolunda cihad edenler ; insanların malları ve canları hususunda kendisinden emin olduğu kimse; bir de nefsi bir tamaha (dünyalığa) meylettiğinde onu Azîz ve Celîl olan Allah için terk eden kimsedir" .
وقوله: (قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ) أي: أتخبرونه بما في ضمائركم، (وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ) أي: لا يخفى عليه مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء، ولا أصغر من ذلك ولا أكبر، (وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ).
O'nun: (قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ) sözü; yani içinizde sakladıklarınızı O'na mı haber veriyorsunuz ? (وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ) yani yerde ve gökte bir zerre ağırlığı dahi, bundan daha küçüğü de daha büyüğü de O'na gizli kalmaz. (وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ).
ثم قال [تعالى] : (يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا)، يعني: الأعراب [الذين] يمنون بإسلامهم ومتابعتهم ونصرتهم على الرسول، يقول الله ردًا عليهم: (قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ)، فإن نفع ذلك إنما يعود عليكم، ولله المنة عليكم فيه، (بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ) أي: في دعواكم ذلك، كما قال النبي ﷺ للأنصار يوم حنين: "يا معشر الأنصار، ألم أجدكم ضلالا فهداكم الله بي؟ وكنتم متفرقين فألفكم الله بي؟ وعالة فأغناكم الله بي؟ " كلما قال شيئًا قالوا: الله ورسوله أَمَنُّ .
Sonra [Yüce Allah] buyurdu ki : (يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا); yani müslüman olmalarını, Resûl'e tabi oluşlarını ve yardım edişlerini başa kakan bedevîleri kastetmektedir . Allah onlara bir cevap olarak: (قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ) buyurmaktadır; zira bunun faydası ancak size döner ve bu hususta asıl minnet Allah'a aittir. (بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ) yani bu iddianızda [samimi iseniz], tıpkı Huneyn günü Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ensâr'a dediği gibi: "Ey Ensâr topluluğu! Sizi sapıklık içinde bulup da Allah benim vesilemle sizi hidayete erdirmedi mi? Birbirinizden ayrı düşmüşken Allah benim vesilemle kalplerinizi kaynaştırmadı mı? Yoksulken Allah benim vesilemle sizi zengin kılmadı mı?" O her bir şeyi söyledikçe onlar: "Allah ve Resûlü daha çok lütuf ve minnet sahibidir" diyorlardı .
وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا إبراهيم بن سعيد الجوهري، حدثنا يحيى بن سعيد الأموي، عن محمد بن قيس، عن أبي عون، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس [﵄] قال: جاءت بنو أسد إلى رسول الله ﷺ فقالوا: يا رسول الله، أسلمنا وقاتلتك العرب، ولم تقاتلك، فقال رسول الله ﷺ: "إن فقههم قليل، وإن الشيطان ينطق على ألسنتهم". ونزلت هذه الآية: (يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ)
Hâfız Ebû Bekir el-Bezzâr dedi ki: Bize İbrâhîm b. Saîd el-Cevherî anlattı, bize Yahyâ b. Saîd el-Emevî, Muhammed b. Kays'tan, o Ebû Avn'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan [radıyallâhu anhümâ] rivayet etti, o şöyle dedi: Benî Esed [kabilesi], Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! [Bütün] Araplar seninle savaştığı hâlde biz İslâm'a girdik ve seninle savaşmadık" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Şüphesiz onların anlayışı azdır ve muhakkak ki şeytan onların dilleri üzerinden konuşmaktadır» buyurdu. Ve şu ayet indi: { يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلإيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ } “Müslüman olmalarını senin başına kakıyorlar. De ki: Müslüman oluşunuzu benim başıma kakmayın! Bilakis, eğer [iddianızda] doğru sözlü kimseler iseniz, sizi imana eriştirdiği için asıl Allah size lütufta bulunmuştur.”
ثم قال: لا نعلمه يروى إلا من هذا الوجه، ولا نعلم روى أبو عون محمد بن عبيد الله، عن سعيد بن جبير، غير هذا الحديث .
Sonra dedi ki: Bunun sadece bu vecihten rivayet edildiğini biliyoruz; Ebû Avn Muhammed b. Ubeydullah'ın da Saîd b. Cübeyr'den bu hadisten başka bir rivayetini bilmiyoruz .
ثم كرر الإخبار بعلمه بجميع الكائنات، وبصره بأعمال المخلوقات فقال: (إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ)
Sonra bütün varlıkları bildiğini ve yaratılmışların amellerini gördüğünü tekrar haber vererek şöyle buyurdu: (إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ).
آخر تفسير الحجرات، ولله الحمد والمنة.
Hucurât [suresi] tefsirinin sonudur; hamd ve minnet Allah'a mahsustur.