Binûn

Zâriyât Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وهكذا قال هاهنا: (وَفِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ * فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَهُمْ يَنْظُرُونَ)، وذلك أنهم انتظروا العذاب ثلاثة أيام وجاءهم في صبيحة اليوم الرابع بُكْرَة النهار (فَمَا اسْتَطَاعُوا مِنْ قِيَامٍ) أي: من هَرَبٍ ولا نهوض، (وَمَا كَانُوا مُنْتَصِرِينَ) أي: ولا يقدرون على أن ينتصروا مما هم فيه.

Nitekim burada da şöyle buyurmuştur: (وَفِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ * فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَهُمْ يَنْظُرُونَ). Bu da şöyledir: Onlar üç gün boyunca azabı beklediler ve dördüncü günün sabahında, günün erken vaktinde azap onlara geldi. (فَمَا اسْتَطَاعُوا مِنْ قِيَامٍ) yani ne kaçmaya ne de kalkmaya güç yetirebildiler; (وَمَا كَانُوا مُنْتَصِرِينَ) yani içinde bulundukları durumdan dolayı kendilerini kurtarmaya/yardım etmeye de güçleri yetmiyordu.

وقوله: (وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ) أي: وأهلكنا قوم نوح من قبل هؤلاء (إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ) وكل هذه القصص قد تقدمت مبسوطة في أماكن كثيرة، من سور متعددة.

(وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ) kavli; yani: Bunlardan önce Nûh kavmini de helak ettik; (إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ). Bütün bu kıssalar, çeşitli surelerde pek çok yerde etraflıca geçmişti.

{وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (٤٧) وَالأَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ (٤٨) وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٤٩) فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥٠) وَلا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥١)}

{وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (٤٧) وَالأَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ (٤٨) وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٤٩) فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥٠) وَلا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥١)} “Göğü kudretimizle biz bina ettik ve şüphesiz biz genişleticileriz. Yeryüzünü de yayıp döşedik; ne güzel döşeyicileriz! İyice düşünüp öğüt alasınız diye her şeyden çift çift yarattık. O halde Allah'a kaçın! Şüphesiz ben, size O'nun katından apaçık bir uyarıcıyım. Allah ile beraber başka bir ilah edinmeyin! Şüphesiz ben, size O'nun katından apaçık bir uyarıcıyım.”

يقول تعالى منبها على خلق العالم العلوي والسفلي: (وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا) أي: جعلناها سقفا [محفوظا] رفيعا (بأيد) أي: بقوة. قاله ابن عباس، ومجاهد، وقتادة، والثوري، وغير واحد، (وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ)، أي: قد وسعنا أرجاءها ورفعناها بغير عمد، حتى استقلت كما هي.

Yüce Allah, üst ve alt âlemin yaratılışına dikkat çekerek şöyle buyurmaktadır: (وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا) yani onu [korunmuş] , yüksek bir tavan kıldık. (بأيد) yani bir kuvvetle; bunu İbn Abbâs, Mücâhid, Katâde, Sevrî ve birden fazla kişi söylemiştir. (وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ) yani onun etrafını genişlettik ve direksiz olarak yükselttik; nihayet olduğu gibi müstakil durdu.

(وَالأرْضَ فَرَشْنَاهَا) أي: جعلناها فراشًا للمخلوقات، (فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ) أي: وجعلناها مهدا لأهلها.

(وَالأرْضَ فَرَشْنَاهَا) yani onu yaratılmışlar için bir döşek kıldık; (فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ) yani onun ehline bir beşik kıldık.

(وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ) أي: جميع المخلوقات أزواج: سماء وأرض، وليل ونهار، وشمس وقمر، وبر وبحر، وضياء وظلام، وإيمان وكفر، وموت وحياة، وشقاء وسعادة، وجنة ونار، حتى الحيوانات [جن وإنس، ذكور وإناث] والنباتات، ولهذا قال: (لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ) أي: لتعلموا أن الخالق واحدٌ لا شريك له.

(وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ) yani bütün yaratılmışlar çifttir: Gök ve yer, gece ve gündüz, güneş ve ay, kara ve deniz, aydınlık ve karanlık, iman ve küfür, ölüm ve hayat, bedbahtlık ve saadet, cennet ve cehennem; hatta hayvanlar —[cin ve insan, erkekler ve dişiler] — ve bitkiler. Bu sebeple: (لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ) yani Yaratıcı'nın bir olup hiçbir ortağı olmadığını bilesiniz diye [böyle buyurmuştur].

(فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ) أي: الجئوا إليه، واعتمدوا في أموركم عليه، (إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ).

(فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ) yani O'na sığının ve işlerinizde O'na güvenip dayanın; (إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ).

(وَلا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ) أي: [و] لا تشركوا به شيئا، (إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ).

(وَلا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ) yani: [ve] O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın; (إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ).

{كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ (٥٢) أَتَوَاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ (٥٣) فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ (٥٤) وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ (٥٥) وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ (٥٦) مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠)}

{كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ (٥٢) أَتَوَاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ (٥٣) فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ (٥٤) وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ (٥٥) وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ (٥٦) مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠)} “{52} İşte böyle; onlardan öncekilere bir elçi gelmeye dursun, mutlaka: «O bir büyücüdür veya delidir» dediler. {53} Bunu birbirlerine tavsiye mi ettiler? Hayır, onlar azgın bir topluluktur! {54} Artık onlardan yüz çevir; sen kınanacak değilsin. {55} Öğüt ver/hatırlat; çünkü öğüt müminlere fayda verir. {56} Ben cinleri ve insanları ancak Bana kulluk/ibadet etsinler diye yarattım. {57} Onlardan ne bir rızık istiyorum ne de Beni doyurmalarını istiyorum. {58} Şüphesiz rızkı veren, mutlak kuvvet ve sarsılmaz kudret sahibi olan ancak Allah'tır. {59} Muhakkak ki zulmedenlerin, [kendilerinden önceki inkârcı] arkadaşlarının payı gibi bir [azap] payı vardır; öyleyse acele etmesinler! {60} Kendilerine vaad olunan [azap] günlerinden ötürü vay o inkâr edenlerin hâline!”

يقول تعالى مسليا نبيه ﷺ: وكما قال لك هؤلاء المشركون، قال المكذبون الأولون لرسلهم: (كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ)!.

Yüce Allah, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'i teselli ederek şöyle buyurmaktadır: Bu müşriklerin sana söyledikleri gibi, önceki yalanlayıcılar da kendi elçilerine öyle demişlerdi: (كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ)!

قال الله تعالى: (أَتَوَاصَوْا بِهِ) أي: أوصى بعضُهم بعضا بهذه المقالة؟ " (بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ) أي: لكن هم قوم طغاة، تشابهت قلوبهم، فقال متأخرهم كما قال متقدمهم.

Yüce Allah şöyle buyurdu: (أَتَوَاصَوْا بِهِ) yani birbirlerine bu sözü mü tavsiye/vasiyet ettiler? (بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ) yani bilakis onlar azgın bir topluluktur; kalpleri birbirine benzemiştir de sonrakileri öncekilerin dediği gibi söylemiştir.

قال الله تعالى: (فَتَوَلَّ عَنْهُمْ) أي: فأعرض عنهم يا محمد، (فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ) يعني: فما نلومك على ذلك.

Yüce Allah şöyle buyurdu: (فَتَوَلَّ عَنْهُمْ) yani onlardan yüz çevir ey Muhammed! (فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ) yani bundan dolayı seni kınamayız.

(وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ) أي: إنما تنتفع بها القلوب المؤمنة.

(وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ) yani ondan ancak mümin kalpler faydalanır.

ثم قال: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنْسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ) أي: إنما خلقتهم لآمرهم بعبادتي، لا لاحتياجي إليهم.

Sonra şöyle buyurdu: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنْسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ) yani: Ben onları ancak kendilerine bana kulluk etmelerini emretmek için yarattım; onlara ihtiyacım olduğu için değil.

وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (إِلا لِيَعْبُدُونِ) أي: إلا ليقروا بعبادتي طوعا أو كرها وهذا اختيار ابن جرير.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan rivayetle şöyle demiştir: (إِلا لِيَعْبُدُونِ) yani: «İster istemez (isteyerek veya zorla) bana kulluğu ikrar etsinler diye». İbn Cerîr'in tercihi de budur.

وقال ابن جُرَيْج: إلا ليعرفون. وقال الربيع بن أنس: (إِلا لِيَعْبُدُونِ) أي: إلا للعبادة. وقال السدي: من العبادة ما ينفع ومنها ما لا ينفع، {وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ} [لقمان: ٢٥] هذا منهم عبادة، وليس ينفعهم مع الشرك. وقال الضحاك: المراد بذلك المؤمنون.

İbn Cüreyc: «Ancak beni tanısınlar/bilsinler diye» demiştir. Rebî' b. Enes: (إِلا لِيَعْبُدُونِ) yani: «Ancak ibadet için» demiştir. Süddî: «İbadetin fayda vereni de vardır, fayda vermeyeni de. {وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ} [لقمان: ٢٥] “Andolsun onlara: 'Gökleri ve yeri kim yarattı?' diye sorsan, mutlaka: 'Allah' derler.” Bu onlardan bir ibadettir; fakat şirk ile birlikte onlara fayda vermez» demiştir. Dahhâk ise: «Bununla kastedilen müminlerdir» demiştir.

وقوله: (مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ * إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ) قال الإمام أحمد:

(مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ * إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ) kavli hakkında İmam Ahmed şöyle demiştir :

حدثنا يحيى بن آدم وأبو سعيد قالا حدثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن عبد الرحمن بن يزيد ، عن عبد الله بن مسعود قال: أقرأني رسول الله ﷺ: "إني لأنا الرزاق ذو القوة المتين".

Bize Yahyâ b. Âdem ve Ebû Saîd anlattılar, ikisi dediler ki: Bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o Abdurrahmân b. Yezîd'den , o Abdullah b. Mes'ûd'dan anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: «Şüphesiz ben, mutlak rızık veren, pek çetin kuvvet sahibi olanım» şeklinde okuttu.

ورواه أبو داود، والترمذي، والنسائي، من حديث إسرائيل، وقال الترمذي: حسن صحيح .

Bunu Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, İsrâîl'in hadisinden rivayet etmişlerdir. Tirmizî: «Hasen sahihtir» demiştir .

ومعنى الآية: أنه تعالى خلق العباد ليعبدوه وحده لا شريك له، فمن أطاعه جازاه أتم الجزاء، ومن عصاه عذبه أشد العذاب، وأخبر أنه غير محتاج إليهم، بل هم الفقراء إليه في جميع أحوالهم، فهو خالقهم ورازقهم.

Ayetin anlamı şudur: Yüce Allah kulları, hiçbir ortağı olmaksızın yalnızca kendisine ibadet etsinler diye yaratmıştır. Kim O'na itaat ederse onu en mükemmel mükâfatla ödüllendirir, kim de O'na isyan ederse ona en şiddetli azapla azap eder. Allah onlara muhtaç olmadığını, bilakis her hallerinde O'na muhtaç olanların bizzat kendileri olduğunu bildirmiştir; zira onların yaratıcısı ve rızık vericisi O'dur.

قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن عبد الله، حدثنا عمران -يعني ابن زائدة بن نَشِيط-عن أبيه، عن أبي خالد -هو الوالبي-عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: قال الله: "يا ابن

İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Abdillâh anlattı, bize İmrân -yani İbn Zâide b. Neşît- babasından, [o] Ebû Hâlid'den -ki o el-Vâlibî'dir-, [o da] Ebû Hüreyre'den [şöyle] rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Allah [Teâlâ] şöyle buyurdu: "Ey Âdem

آدم، تَفَرَّغ لعبادتي أملأ صدرك غِنًى، وأسدّ فقرك، وإلا تفعل ملأت صدرك شغلا ولم أسد فقرك".

Kendini bana ibadete ver ki göğsünü zenginlikle doldurayım ve fakirliğini gidereyim. Böyle yapmazsan göğsünü meşguliyetle doldururum da fakirliğini gidermem.»

ورواه الترمذي وابن ماجه، من حديث عمران بن زائدة، وقال الترمذي: حسن غريب .

Bunu Tirmizî ve İbn Mâce, İmrân b. Zâide'nin hadisinden rivayet etmişlerdir. Tirmizî: «Hasen gariptir» demiştir .

وقد روى الإمام أحمد عن وكيع وأبي معاوية، عن الأعمش، عن سلام أبي شُرحْبِيل، سمعت حَبَّة وسواء ابني خالد يقولان: أتينا رسول الله ﷺ وهو يعمل عملا أو يبني بناء -وقال أبو معاوية: يصلح شيئا-فأعناه عليه، فلما فرغ دعا لنا وقال: "لا تيأسا من الرزق ما تهززت رءوسكما، فإن الإنسان تلده أمه أحمر ليس عليه قشرة، ثم يعطيه الله ويرزقه" . و [قد ورد] في بعض الكتب الإلهية: "يقول الله تعالى: ابن آدم، خلقتك لعبادتي فلا تلعب، وتكفلت برزقك فلا تتعب فاطلبني تجدني؛ فإن وجدتني وجدت كل شيء، وإن فُتك فاتك كل شيء، وأنا أحب إليك من كل شيء".

İmam Ahmed; Vekî' ve Ebû Muâviye'den, onlar A'meş'ten, o Sellâm Ebû Şürahbîl'den rivayet etmiştir: Habbe ve Sevâ' b. Hâlid'in şöyle dediklerini işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir işle uğraşırken veya bir bina yaparken —Ebû Muâviye: Bir şeyi tamir ederken, dedi— yanına vardık ve o işte kendisine yardım ettik. Bitirince bize dua etti ve şöyle buyurdu: «Başlarınız hareket ettiği (yaşadığınız) müddetçe rızıktan ümidinizi kesmeyin. Zira insanı annesi üzerinde hiçbir kabuk/örtü olmaksızın kıpkırmızı doğurur, sonra Allah ona verir ve rızıklandırır» . İlâhî kitapların bazısında [şöyle geçmiştir] : «Yüce Allah buyurur ki: Ey Âdemoğlu! Seni bana kulluk edesin diye yarattım, öyleyse oyalanıp durma; rızkını da ben üstlendim, öyleyse kendini yıpratma. Beni ara ki beni bulasın; zira beni bulursan her şeyi bulmuş olursun, şayet beni kaçırırsan her şeyi kaçırmış olursun. Ben sana her şeyden daha sevgili olmalıyım.»

وقوله: (فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا) أي: نصيبا من العذاب، (مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ) أي: فلا يستعجلون ذلك، فإنه واقع [بهم] لا محالة.

(فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا) yani azaptan bir pay; (مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا يَسْتَعْجِلُونِ) yani bunu acele istemesinler, çünkü o şüphesiz [başlarına] gelecektir.

(فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ) يعني: يوم القيامة.

(فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ) yani: Kıyamet günü.

آخر تفسير سورة الذاريات

Zâriyât Suresi tefsirinin sonu.