Binûn

Kamer Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثم قال تعالى: (فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى فَعَقَرَ) قال المفسرون: هو عاقر الناقة، واسمه قُدّار بن سالف، وكان أشقى قومه. كقوله: {إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا} [الشمس: ١٢]. (فَتَعَاطَى) أي: فَجَسر

Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurdu: (فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى فَعَقَرَ) Müfessirler dediler ki: O, deveyi kesen kimsedir ve adı Kıdâr b. Sâlif'tir; kavminin en azgını idi. Nitekim şöyle buyurmuştur: {إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا} [eş-Şems: 12] “En azgınları öne atıldığında.” (فَتَعَاطَى) yani cesaret etti

(فَعَقَرَ * فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ) أي: فعاقبتهم، فكيف كان عقابي [لهم] على كفرهم بي

(فَعَقَرَ * فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ) Yani: Onları cezalandırdım; beni inkâr etmelerine karşılık cezam [onlara] nasıl oldu

وتكذيبهم رسولي؟ (إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ) أي: فبادوا عن آخرهم لم تبق منهم باقية، وخَمَدوا وهَمَدوا كما يهمد يَبِيس الزرع والنبات. قاله غير واحد من المفسرين. والمحتظر -قال السدي-: هو المرعى بالصحراء حين يبيس وتحرق ونسفته الريح.

ve elçimi yalanlamalarına [karşılık cezam nasılmış]? (إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ) Yani: Hepsi birden yok oldular, onlardan geriye hiçbir kimse kalmadı ; kurumuş ekin ve bitkilerin sönüp ufalandığı gibi sönüp ufalandılar. Bunu müfessirlerden birden fazla kişi söylemiştir. es-Süddî ise «el-muhtazır» hakkında şöyle demiştir: O, çöldeki otlağın kuruyup yandığı ve rüzgârın onu savurduğu halidir.

وقال ابن زيد: كانت العرب يجعلون حِظَارًا على الإبل والمواشي من يَبِيس الشوك، فهو المراد من قوله: (كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ).

İbn Zeyd ise şöyle demiştir: Araplar, develer ve davarlar için kuru dikenlerden çit yaparlardı; (كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ) sözünden kastedilen de budur.

وقال سعيد بن جُبَير: (كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ): هو التراب المتناثر من الحائط. وهذا قول غريب، والأول أقوى، والله أعلم.

Saîd b. Cübeyr: “(كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ) Duvardan dökülen tozdur.” demiştir. Bu garip bir görüştür, birincisi daha kuvvetlidir; en doğrusunu Allah bilir.

{كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ (٣٣) إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ (٣٤) نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ (٣٥) وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ (٣٦) وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٧) وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ (٣٨) فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٩) وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٤٠)}.

{كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ (٣٣) إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ (٣٤) نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ (٣٥) وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ (٣٦) وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٧) وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ (٣٨) فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٩) وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٤٠)} “Lût kavmi de uyarıları yalanladı. Şüphesiz biz onların üzerine taş yağdıran bir fırtına gönderdik; ancak Lût ailesi müstesna. Onları katımızdan bir nimet olarak seher vakti kurtardık. Şükredeni işte böyle mükâfatlandırırız. Andolsun ki [Lût] onları bizim şiddetli yakalayışımızla uyardı; fakat onlar bu uyarıları şüpheyle karşılayıp tartıştılar. Andolsun onlar onun misafirlerinden murat almaya kalkıştılar da biz onların gözlerini silme kör ettik: «Tadın azabımı ve uyarılarımı!» [dedik]. Andolsun sabahın erken vaktinde onları yerleşip kalan bir azap yakaladı. «Tadın azabımı ve uyarılarımı!» [dedik]. Andolsun biz Kur'an'ı düşünüp öğüt almak için kolaylaştırdık; peki, düşünüp öğüt alan var mı?”

يقول تعالى مخبرا عن قوم لوط كيف كذبوا رسولهم وخالفوه، وارتكبوا المكروه من إتيان الذكور، وهي الفاحشة التي لم يسبقهم بها أحد من العالمين؛ ولهذا أهلكهم الله هلاكا لم يُهلكه أمةً من الأمم، فإنه تعالى أمر جبريل، ﵇، فحمل مدائنهم حتى وصل بها إلى عَنَان السماء، ثم قلبها عليهم وأرسلها، وأتبعت بحجارة من سجيل منضود؛ ولهذا قال هاهنا. (إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا) وهي: الحجارة، (إِلا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ) أي: خرجوا من آخر الليل فنجوا مما أصاب قومهم، ولم يؤمن بلوط من قومه أحد ولا رجل واحد حتى ولا امرأته، أصابها ما أصاب قومها، وخرج نبي الله لوط وبنات له من بين أظهرهم سالما لم يمسَسْه سوء؛ ولهذا قال تعالى: (كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ * وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا) أي: ولقد كان قبل حلول العذاب بهم قد أنذرهم بأس الله وعذابه، فما التفتوا إلى ذلك، ولا أصغوا إليه، بل شكوا فيه وتماروا به، (وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ) وذلك ليلة ورَدَ عليه الملائكة: جبريل، وميكائيل، وإسرافيل في صورة شباب مُرد حِسان محنَةً من الله بهم، فأضافهم لوط [﵇] وبعثت امرأته العجوز السوءُ إلى قومها، فأعلمتهم بأضياف لوط، فأقبلوا يُهْرَعُونَ إليه من كل مكان، فأغلق لوط دونهم الباب، فجعلوا يحاولون كسر الباب، وذلك عشية، ولوط، ﵇، يدافعهم ويمانعهم دون أضيافه، ويقول لهم: {هَؤُلاءِ بَنَاتِي} يعني: نساءهم، {إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ} [الحجر: ٧١] {قَالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ} أي: ليس لنا فيهن أرَبٌ، {وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ} [هود: ٧٩] فلما اشتد الحال وأبوا إلا الدخول، خرج عليهم جبريل، ﵇، فضرب أعينهم بطرف جناحه، فانطمست أعينهم. يقال: إنها غارت من وجوههم.

Allah Teâlâ Lût kavminden haber vererek peygamberlerini nasıl yalanlayıp ona karşı geldiklerini ve erkeklere yaklaşma çirkinliğini işlediklerini bildirmektedir; ki bu, âlemlerden hiç kimsenin kendilerinden önce yapmadığı bir hayâsızlıktır. Bu yüzden Allah, onları milletlerden hiçbir milleti helak etmediği bir şekilde helak etti. Zira O Teâlâ, Cebrâîl aleyhisselâm'a emretti; o da onların şehirlerini yüklenip göğün bulutlarına kadar yükseltti, sonra şehirleri üzerlerine ters çevirip bıraktı ve peşinden kat kat pişirilmiş balçık taşlar yağdırıldı. İşte bu sebeple burada: (إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا) “Şüphesiz biz onların üzerlerine taş yağdıran bir fırtına gönderdik” buyurmuştur. Bu, taşlardır. (إِلا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ) “Yalnızca Lût’un ailesi müstesna; onları seher vaktinde kurtardık” yani onlar gecenin son vaktinde çıktılar ve kavimlerinin başına gelen [azaptan] kurtuldular. Lût'a kavminden hiç kimse, tek bir adam dahi iman etmedi; kavminin başına gelen azap kendisine isabet eden karısı bile iman etmedi. Allah'ın nebîsi Lût ve kızları ise onların arasından hiçbir kötülük dokunmaksızın sağ salim çıktılar. Bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ * وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا) “Şükredeni işte böyle mükâfatlandırırız. Andolsun ki [Lût] onları bizim yakalamamızla uyarmıştı”; yani azap başlarına gelmeden önce onları Allah'ın baskını ve azabıyla uyarmıştı, fakat onlar buna aldırmadılar, kulak vermediler; bilakis bundan şüphe edip tereddüde düştüler. (وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ) “Andolsun ki onlar, onun misafirlerinden [kötü niyetle] faydalanmak istediler”. Bu durum, melekler -Cebrâîl, Mîkâîl ve İsrâfîl- Allah'tan onlar için bir imtihan olarak sakalsız, yakışıklı delikanlılar suretinde onun yanına geldikleri gece oldu. Lût [aleyhisselâm] onları misafir etti. Kötü, yaşlı karısı ise kavmine [haber] gönderip onlara Lût'un misafirlerini bildirdi. Bunun üzerine her taraftan koşarak ona geldiler. Lût kapıyı onların yüzüne kapattı; onlar ise kapıyı kırmaya çalıştılar. Bu olay akşam vakti gerçekleşti; Lût aleyhisselâm misafirlerini korumak için onları defediyor, engelliyor ve onlara: {هَؤُلاءِ بَنَاتِي} “İşte bunlar kızlarım” -yani kavmin kadınları-, {إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ} “eğer bir şey yapacaksanız” [el-Hicr 15/71] diyordu. {قَالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ} “Onlar dediler ki: 'Andolsun sen de bilirsin ki senin kızlarında bizim hiçbir hakkımız yoktur'” -yani onlara bir arzumuz yoktur-, {وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ} “ve şüphesiz sen bizim ne istediğimizi çok iyi bilirsin” [Hûd 11/79]. Durum şiddetlenip içeri girmekte ısrar edince Cebrâîl aleyhisselâm onların karşısına çıktı ve kanadının ucuyla gözlerine vurdu; böylece gözleri silme kör oldu. Yüzlerinden tamamen içeri göçtüğü söylenmiştir.

وقيل: إنه لم تبق لهم عيون بالكلية، فرجعوا على أدبارهم يتحسسون بالحيطان، ويتوعدون لوطا، ﵇، إلى الصباح.

Gözlerinin tamamen yok olduğu da söylenmiştir. Bunun üzerine arkalarına dönüp duvarları el yordamıyla yoklayarak sabah vaktine kadar Lût aleyhisselâm'ı tehdit edip durdular.

قال الله تعالى: (وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ) أي: لا محيد لهم عنه، ولا انفكاك لهم منه، (فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ * وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ).

Allah Teâlâ buyurdu ki: (وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ) Yani ondan kaçışları ve kurtuluşları olmayan [bir azap], (فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ * وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ).

{وَلَقَدْ جَاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ (٤١) كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كُلِّهَا فَأَخَذْنَاهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ (٤٢) أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ (٤٣) أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ (٤٤) سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ (٤٥) بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ (٤٦)}.

{وَلَقَدْ جَاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ (٤١) كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كُلِّهَا فَأَخَذْنَاهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ (٤٢) أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ (٤٣) أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ (٤٤) سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ (٤٥) بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ (٤٦)} “Andolsun Firavun ailesine de uyarıcılar geldi. Bütün ayetlerimizi yalanladılar. Biz de onları pek güçlü ve kudretli birinin yakalayışıyla yakaladık. Sizin inkârcılarınız bunlardan daha mı hayırlıdır, yoksa kitaplarda sizin için bir beraat mi var? Yoksa onlar: «Biz yardımlaşan ve galip gelecek bir topluluğuz» mu diyorlar? O topluluk yakında bozguna uğratılacak ve arkalarını dönüp kaçacaklar. Asıl onların buluşma zamanı o kıyamet saatidir; o saat ise daha dehşetli ve daha acıdır.”

يقول تعالى مخبرا عن فرعون وقومه إنهم جاءهم رسول الله موسى وأخوه هارون بالبشارة إن آمنوا، والنذارة إن كفروا، وأيدهما بمعجزات عظيمة وآيات متعددة، فكذبوا بها كلها، فأخذهم الله أخذ عزيز مقتدر، أي: فأبادهم الله ولم يُبق منهم مخبرًا ولا عينًا ولا أثرًا.

Allah Teâlâ, Firavun ve kavmi hakkında haber vererek; Allah'ın elçisi Mûsâ ile kardeşi Hârûn'un iman ettikleri takdirde müjde, inkâr ettikleri takdirde ise uyarıyla kendilerine geldiklerini, onları büyük mucizeler ve pek çok ayetle desteklediğini, fakat onların bunların hepsini yalanladıklarını bildirmektedir. Bunun üzerine Allah onları pek güçlü ve kudretli birinin yakalayışıyla yakalamıştır; yani Allah onları helak etmiş, onlardan geriye ne bir haberci, ne bir şahıs ne de bir iz bırakmamıştır .

ثم قال: (أَكُفَّارُكُمْ) أي: أيها المشركون من كفار قريش (خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ) يعني: من الذين تقدم ذكرهم ممن أهلكوا بسبب تكذيبهم الرسل، وكفرهم بالكتب: أأنتم خير أم أولئك؟ (أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ) أي: أم معكم من الله براءة ألا ينالكم عذاب ولا نكال؟.

Sonra: (أَكُفَّارُكُمْ) yani ey Kureyş inkârcılarından olan müşrikler, (خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ) yani peygamberleri yalanlamaları ve kitapları inkâr etmeleri sebebiyle helak edilen, daha önce zikri geçenlerden siz mi daha hayırlısınız yoksa onlar mı? (أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ) Yani yoksa size Allah'tan bir azap ve ceza dokunmayacağına dair bir berat mi var? buyurdu.

ثم قال مخبرا عنهم: (أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ) أي: يعتقدون أنهم مناصرون بعضهم بعضا، وأن جمعهم يغني عنهم من أرادهم بسوء، قال الله تعالى: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ) أي: سيتفرق شملهم ويغلبون.

Sonra onlardan haber vererek şöyle buyurdu: (أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ) Yani birbirlerine yardım ettiklerine ve kalabalıklarının, kendilerine kötülük yapmak isteyen kimseye karşı kendilerini koruyacağına inanmaktadırlar. Allah Teâlâ buyurdu ki: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ) Yani birlikleri dağıtılacak ve yenilgiye uğratılacaklardır.

قال البخاري: حدثنا إسحاق، حدثنا خالد، عن خالد -وقال أيضا: حدثنا محمد، حدثنا عفان بن مسلم، عن وُهيب، عن خالد، عن عكرمة، عن ابن عباس؛ أن النبي ﷺ قال -وهو في قبة له يوم بدر-: "أنشدك عهدك ووعدك، اللهم إن شئت لم تُعبد بعد اليوم أبدا". فأخذ أبو بكر، ﵁، بيده وقال: حسبك يا رسول الله! ألححت على ربك. فخرج وهو يثب في الدرع وهو يقول: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ).

Buhârî dedi ki: Bize İshâk anlattı, bize Hâlid, Hâlid'den anlattı. -Yine şöyle demiştir: Bize Muhammed anlattı, bize Affân b. Müslim, Vüheyb'den, o Hâlid'den, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan anlattı ki:- Nebî ﷺ Bedir günü çadırında iken şöyle buyurdu: «Allahım! Ahdini ve vaadini senden niyaz ederim. Allahım! Eğer dilersen bugünden sonra ebediyen sana ibadet olunmaz.» Bunun üzerine Ebû Bekir radıyallâhu anh onun elini tutup: «Yeter ey Allah'ın Resûlü! Rabbine fazlasıyla yalvardın.» dedi. Bunun üzerine o, zırhının içinde sıçrayarak dışarı çıktı ve şöyle diyordu: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ).

وكذا رواه البخاري والنسائي في غير موضع، من حديث خالد -وهو مِهْران الحذاء-به .

Buhârî ve Nesâî de bunu başka yerlerde Hâlid'in -ki o Mihrân el-Hazzâ'dır- hadisinden bu şekilde rivayet etmişlerdir .

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو الربيع الزّهرَاني، حدثنا حماد عن أيوب، عن عكرمة، قال: لما نزلت (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ) [قال] قال عمر: أيّ جمَع يهزم؟ أيّ جَمْع

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ebü’r-Rebî‘ ez-Zehrânî anlattı, bize Hammâd, Eyyûb’dan, o İkrime’den anlattı; [İkrime] dedi ki: { سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ } “O topluluk hezimete uğratılacak ve arkalarını dönüp kaçacaklar.” [ayeti] indiğinde, [dedi ki] Ömer şöyle dedi: «Hangi topluluk hezimete uğratılacak? Hangi topluluk

يغلب؟ قال عمر: فلما كان يوم بدر رأيت رسول الله ﷺ يثب في الدرع، وهو يقول: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ) فعرفت تأويلها يومئذ .

yenilecek?» Ömer dedi ki: «Bedir günü olunca Resûlullah ﷺ'i zırhının içinde sıçrarken gördüm; şöyle diyordu: (سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ). İşte o gün bunun tevilini anladım.»

وقال البخاري: حدثنا إبراهيم بن موسى، حدثنا هشام بن يوسف؛ أن ابن جُرَيج أخبرهم: أخبرني يوسف بن ماهَكَ قال: إني عند عائشة أم المؤمنين، قالت: نزل على محمد ﷺ بمكة -وإني لجارية ألعب- (بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ) هكذا رواه ها هنا مختصرا . ورواه في فضائل القرآن مطولا ، ولم يخرجه مسلم.

Buhârî dedi ki: Bize İbrâhim b. Mûsâ anlattı, bize Hişâm b. Yûsuf anlattı; İbn Cüreyc onlara haber vermiş: Bana Yûsuf b. Mâhek haber verdi, dedi ki: Ben müminlerin annesi Âişe'nin yanındaydım, şöyle dedi: «Ben oyun oynayan küçük bir kız çocuğu iken Mekke'de Muhammed ﷺ'e: (بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ) ayeti indi.» Bunu burada böylece muhtasar olarak rivayet etmiştir . Fedâilü'l-Kur'ân bölümünde ise uzunca rivayet etmiştir ; Müslim ise bunu tahriç etmemiştir.

{إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ (٤٧) يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ (٤٨) إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ (٤٩)}.

{إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ (٤٧) يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ (٤٨) إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ (٤٩)} “Şüphesiz suçlular bir sapıklık ve çılgın alevler içindedirler. Yüzüstü ateşe sürüklenecekleri gün: «Tadın cehennemin dokunuşunu!» [denir]. Şüphesiz biz her şeyi bir kaderle yarattık.”

يخبرنا تعالى عن المجرمين أنهم في ضلال عن الحق، وسُعُر مما هم فيه من الشكوك والاضطراب في الآراء، وهذا يشمل كل من اتصف بذلك من كافر ومبتدع من سائر الفرق.

Allah Teâlâ bize suçluların haktan sapmış olduklarını ve içinde bulundukları şüpheler ve görüşlerdeki çalkantı sebebiyle bir çılgınlık içinde olduklarını haber vermektedir. Bu, kâfir ve bidatçi diğer bütün fırkalardan bu vasfa sahip olan herkesi kapsar.

ثم قال: (يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ) أي: كما كانوا في سُعُر وشك وتردد أورثهم ذلك النار، وكما كانوا ضلالا سُحبوا فيها على وجوههم، لا يدرون أين يذهبون، ويقال لهم تقريعا وتوبيخا: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ).

Sonra şöyle buyurdu: (يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ) Yani çılgınlık, şüphe ve tereddüt içinde oldukları gibi bu durum onlara ateşi miras bıraktı; sapkınlık içinde oldukları gibi nereye gittiklerini bilmeksizin ateşte yüzüstü sürüklendiler. Onlara azarlama ve kınama olarak: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ) denilir.

وقوله: (إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ)، كقوله: {وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا} [الفرقان: ٢] وكقوله: {سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى} [الأعلى: ١ - ٣] أي: قدر قدرا، وهدى الخلائق إليه؛ ولهذا يستدل بهذه الآية الكريمة أئمةُ السنة على إثبات قَدَر الله السابق لخلقه، وهو علمه الأشياء قبل كونها وكتابته لها قبل برئها، وردّوا بهذه الآية وبما شاكلها من الآيات، وما ورد في معناها من الأحاديث الثابتات على الفرْقة القَدرية الذين نبغوا في أواخر عصر الصحابة. وقد تكلمنا على هذا المقام مفصلا وما ورد فيه من الأحاديث في شرح "كتاب الإيمان" من "صحيح البخاري" ﵀، ولنذكر هاهنا الأحاديث المتعلقة بهذه الآية الكريمة:

Allah Teâlâ'nın: (إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) sözü, şu buyrukları gibidir: {وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا} [el-Furkân: 2] “Her şeyi yaratıp ona bir nizam veren.” ve {سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى * وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى} [el-A‘lâ: 1-3] “Yüce Rabbinin adını tesbih et. O ki yarattı ve düzene koydu. O ki takdir etti ve yol gösterdi.” Yani bir kader takdir etti ve yaratılanları ona yöneltti. Bu sebeple Ehl-i Sünnet imamları, Allah'ın mahlukatı hakkındaki geçmiş kaderini -ki bu, eşyayı var olmadan önce bilmesi ve yaratılmasından önce yazmasıdır- ispat etmek için bu yüce ayeti delil getirmişler; bu ayetle ve benzeri ayetlerle ve bu anlamda varid olan sabit hadislerle, Sahâbe devrinin sonlarında ortaya çıkan Kaderiyye fırkasına reddiye yapmışlardır. Biz bu makamı ve bu hususta gelen hadisleri Sahîh-i Buhârî rahimehullâh'ın «Kitâbü'l-Îmân» şerhinde tafsilatlı olarak açıkladık. Şimdi burada bu yüce ayetle ilgili hadisleri zikredelim:

قال أحمد: حدثنا وَكِيع، حدثنا سفيان الثوري، عن زياد بن إسماعيل السهمي، عن محمد بن عباد بن جعفر، عن أبي هُرَيرَة قال: جاء مشركو قريش إلى النبي ﷺ يخاصمونه في القدر، فنزلت: (يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ).

Ahmed [b. Hanbel] dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı, bize Süfyân es-Sevrî, Ziyâd b. İsmâîl es-Sehmî’den, o Muhammed b. Abbâd b. Ca‘fer’den, o da Ebû Hüreyre’den [radıyallâhu anh] rivayet etti; o şöyle demiştir: Kureyş müşrikleri Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip kader konusunda onunla tartıştılar. Bunun üzerine: { يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ } “Yüzüstü ateşe sürüklendikleri gün [onlara]: 'Cehennemin dokunuşunu tadın!' [denir]. Şüphesiz biz her şeyi bir kaderle (ölçüyle) yarattık.” [ayetleri] indi.

وهكذا رواه مسلم والترمذي وابن ماجه، من حديث وكيع، عن سفيان الثوري، به .

Müslim, Tirmizî ve İbn Mâce de Vekî'in Süfyân es-Sevrî'den olan hadisinden bunu bu şekilde rivayet etmişlerdir .

وقال البزار: حدثنا عمرو بن على، حدثنا الضحاك بن مَخْلَد، حدثنا يونس بن الحارث، عن عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده قال: ما نزلت هذه الآيات: (إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ * يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ)، إلا في أهل القدر .

el-Bezzâr dedi ki: Bize Amr b. Alî anlattı, bize ed-Dahhâk b. Mahled anlattı, bize Yûnus b. el-Hâris, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o dedesinden anlattı; dedesi şöyle demiştir: (إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ * يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) ayetleri sadece kader ehli (kaderi inkâr edenler) hakkında inmiştir .

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا سهل بن صالح الأنطاكي، حدثني قُرَّة بن حبيب، عن كنانة حدثنا جرير بن حازم، عن سعيد بن عمرو بن جَعْدَةَ، عن ابن زُرَارة، عن أبيه، عن النبي ﷺ أنه تلا هذه الآية: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ)، قال: "نزلت في أناس من أمتي يكونون في آخر الزمان يكذبون بقدر الله" .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Sehl b. Sâlih el-Antâkî anlattı, bana Kurre b. Habîb, Kinâne'den anlattı; bize Cerîr b. Hâzım, Saîd b. Amr b. Ca'de'den, o İbn Zürâre'den, o babasından, o da Nebî ﷺ'den anlattı ki o: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) ayetini okuyup şöyle buyurdu: «Bu ayet, ümmetimden ahir zamanda ortaya çıkıp Allah'ın kaderini yalanlayacak olan kimseler hakkında inmiştir.»

وحدثنا الحسن بن عرفة، حدثنا مَرْوان بن شجاع الجزَري، عن عبد الملك بن جُرَيْج، عن عطاء بن أبي رَبَاح، قال: أتيت ابن عباس وهو يَنزع من زمزم، وقد ابتلّت أسافل ثيابه، فقلت له: قد تُكُلّم في القدر. فقال: أو [قد] فعلوها؟ قلت: نعم. قال: فوالله ما نزلت هذه الآية إلا فيهم: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ)، أولئك شرار هذه الأمة، فلا تعودوا مرضاهم ولا تُصَلّوا على موتاهم، إن رأيت أحدا منهم فقأت عينيه بأصبعيّ هاتين.

Bize el-Hasen b. Arafe anlattı, bize Mervân b. Şucâ' el-Cezerî, Abdülmelik b. Cüreyc'den, o Atâ b. Ebî Rebâh'tan anlattı; o şöyle demiştir: İbn Abbâs'ın yanına vardım; Zemzem kuyusundan su çekiyordu ve elbiselerinin alt kısımları ıslanmıştı. Ona: «Kader hakkında konuşulur oldu.» dedim. O: «Yoksa bunu yaptılar mı ?» dedi. Ben: «Evet.» dedim. Şöyle dedi: «Allah'a yemin olsun ki bu ayet sadece onlar hakkında inmiştir: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ). Onlar bu ümmetin en şerlileridir; hastalarını ziyaret etmeyin, cenaze namazlarını kılmayın. Onlardan birini görürsem şu iki parmağımla gözlerini oyarım.»

وقد رواه الإمام أحمد من وجه آخر، وفيه مرفوع، فقال:

İmam Ahmed bunu başka bir yoldan rivayet etmiş olup onda merfû [rivayet] vardır; şöyle demiştir:

حدثنا أبو المغيرة، حدثنا الأوزاعي، عن بعض إخوته، عن محمد بن عُبَيد المكي، عن عبد الله بن عباس، قال: قيل له: إن رجلا قدم علينا يُكَذّب بالقدر فقال: دلوني عليه -وهو أعمى-قالوا: وما تصنع به يا أبا عباس قال: والذي نفسي بيده لئن استمكنت منه لأعضَّنّ أنفه حتى أقطعه، ولئن وقعت رقبته في يدي لأدقنها؛ فإني سمعت رسول الله ﷺ يقول: "كأني بنساء بني فِهْر يَطُفْنَ بالخزرج، تصطفق ألياتهن مشركات، هذا أول شرك هذه الأمة، والذي نفسي بيده لينتهين بهم سوء رأيهم حتى يخرجوا الله من أن يكون قَدّر خيرا، كما أخرجوه من أن يكون قدر شرا" .

Bize Ebü'l-Mugîre anlattı, bize el-Evzâî kardeşlerinden birinden, o Muhammed b. Ubeyd el-Mekkî'den, o Abdullah b. Abbâs'tan anlattı; İbn Abbâs'a şöyle denildi: «Bize kaderi yalanlayan bir adam geldi.» Kendisi kör idi ve: «Beni ona götürün!» dedi. «Ey Ebû Abbâs, ona ne yapacaksın?» dediler. Şöyle dedi: «Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, eğer onu elime geçirebilirsem koparıncaya kadar burnunu ısırırım; eğer boynu elime geçerse onu muhakkak kırarım. Çünkü ben Resûlullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: «Sanki Fihroğulları kadınlarının, kalçaları birbirine çarparak müşrik kadınlar halinde Hazrec'i tavaf ettiklerini görür gibiyim. Bu, bu ümmetin ilk şirki olacaktır. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, onların kötü görüşleri onları, Allah'ı şer takdir etmekten tenzih ettikleri gibi, hayır takdir etmekten de çıkarmalarına kadar vardıracaktır.»

ثم رواه أحمد عن أبي المغيرة، عن الأوزاعي، عن العلاء بن الحجاج، عن محمد بن عبيد، فذكر مثله. لم يخرجوه.

Sonra [İmam] Ahmed bunu Ebü'l-Mugîre'den, o el-Evzâî'den, o el-Alâ b. el-Haccâc'dan, o Muhammed b. Ubeyd'den rivayet etmiş ve benzerini zikretmiştir. Onu [Kütüb-i Sitte müellifleri] tahric etmemişlerdir.

وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الله بن يزيد، حدثنا سعيد بن أبي أيوب، حدثني أبو صخر، عن نافع قال: كان لابن عمر صديق من أهل الشام يكاتبه ، فكتب إليه عبد الله بن عمر: إنه بلغني أنك تكلمت في شيء من القدر، فإياك أن تكتب إليّ، فإني سمعت رسول الله ﷺ يقول: "سيكون في أمتي أقوام يكذبون بالقدر".

İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdullah b. Yezîd anlattı, bize Saîd b. Ebî Eyyûb anlattı, bana Ebû Sahr, Nâfi'den anlattı; o şöyle demiştir: İbn Ömer'in Şam halkından mektuplaştığı bir dostu vardı. Abdullah b. Ömer ona şöyle yazdı: «Bana ulaştığına göre sen kaderle ilgili bir şeyler konuşmuşsun. Sakın bana bir daha yazma! Çünkü ben Resûlullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: «Ümmetim içinde kaderi yalanlayan birtakım topluluklar olacaktır.»

رواه أبو داود، عن أحمد بن حنبل، به .

Ebû Dâvûd bunu Ahmed b. Hanbel'den bu şekilde rivayet etmiştir .

وقال أحمد: حدثنا أنس بن عياض، حدثنا عمر بن عبد الله مولى غُفْرَة، عن عبد الله بن عمر؛ أن رسول الله ﷺ قال: "لكل أمة مجوس، ومجوس أمتي الذين يقولون: لا قدر. إن مرضوا فلا تعودوهم، وإن ماتوا فلا تشهدوهم" .

Ahmed dedi ki: Bize Enes b. İyâz anlattı, bize Gufre'nin azatlısı Ömer b. Abdillâh, Abdullah b. Ömer'den anlattı; Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: «Her ümmetin Mecûsîleri vardır; bu ümmetin Mecûsîleri ise

لم يخرجه أحد من أصحاب الكتب الستة من هذا الوجه.

Kütüb-i Sitte sahiplerinden hiçbiri bunu bu tarikten tahriç etmemiştir.

وقال أحمد: حدثنا قتيبة، حدثنا رِشْدِين، عن أبي صخر حُمَيد بن زياد، عن نافع، عن ابن عمر قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "سيكون في هذه الأمة مسخ، ألا وذاك في المكذبين بالقدر والزنديقية".

Ahmed dedi ki: Bize Kuteybe anlattı, bize Rişdîn, Ebû Sahr Humeyd b. Ziyâd'dan, o Nâfi'den, o İbn Ömer'den anlattı; İbn Ömer dedi ki: Resûlullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: «Bu ümmette sûret değiştirme (mesh) olacaktır. Dikkat edin, bu durum kaderi yalanlayanlarda ve zındıklarda vuku bulacaktır.»

ورواه الترمذي وابن ماجه، من حديث أبي صخر حميد بن زياد، به . وقال الترمذي: حسن صحيح غريب.

Bunu Tirmizî ve İbn Mâce, Ebû Sahr Humeyd b. Ziyâd'ın hadisinden bu şekilde rivayet etmişlerdir . Tirmizî: «Hasen, sahih, gariptir.» demiştir.

وقال أحمد: حدثنا إسحاق بن الطباع، أخبرني مالك، عن زياد بن سعد، عن عمرو بن مسلم، عن طاوس اليماني قال: سمعت ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ: "كل شيء بقدر حتى العجز والكيس".

Ahmed dedi ki: Bize İshâk b. et-Tabbâ' anlattı, bana Mâlik, Ziyâd b. Sa'd'dan, o Amr b. Müslim'den, o Tâvûs el-Yemânî'den anlattı; Tâvûs dedi ki: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: «Âcizlik ve beceriklilik de dahil her şey bir kader iledir.»

ورواه مسلم منفردا به، من حديث مالك .

Bunu Mâlik'in hadisinden tek başına Müslim rivayet etmiştir .

وفي الحديث الصحيح: "استعن بالله ولا تعجز، فإن أصابك أمر فقل: قَدَّرُ الله وما شاء فعل، ولا تقل: لو أني فعلت لكان كذا، فإن لو تفتح عمل الشيطان" .

Sahih hadiste şöyle buyrulmuştur: «Allah'tan yardım dile ve acizlik gösterme. Başına bir iş gelirse:

وفي حديث ابن عباس: أن رسول الله ﷺ قال له: "واعلم أن الأمة لو اجتمعوا على أن ينفعوك بشيء، لم يكتبه الله لك، لم ينفعوك، ولو اجتمعوا على أن يضروك بشيء، لم يكتبه الله عليك، لم يضروك. جفّت الأقلام وطويت الصحف".

İbn Abbâs'ın hadisinde ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ona şöyle buyurduğu [nakledilmiştir]: «Bil ki bütün bir ümmet, Allah'ın senin lehine yazmadığı bir şey hususunda sana fayda vermek üzere toplansalar, sana fayda sağlayamazlar. Allah'ın senin aleyhine yazmadığı bir şey hususunda sana zarar vermek üzere toplansalar, sana zarar veremezler. Kalemler kurumuş, sayfalar dürülmüştür.»

وقال الإمام أحمد: حدثنا الحسن بن سَوَّار، حدثنا الليث ، عن معاوية، عن أيوب بن زياد، حدثني عبادة بن الوليد بن عبادة، حدثني أبي قال: دخلت على عبادة وهو مريض أتخايل فيه الموت، فقلت: يا أبتاه، أوصني واجتهد لي. فقال: أجلسوني. فلما أجلسوه قال: يا بني، إنك لما تطعم طعم الإيمان، ولم تبلغ حق حقيقة العلم بالله، حتى تؤمن بالقدر خيره وشره. قلت: يا أبتاه، وكيف لي أن أعلم ما خير القدر وشره؟ قال: تعلم أن ما أخطأك لم يكن ليصيبك، وما أصابك لم يكن ليخطئك. يا بني، إني سمعت رسول الله ﷺ يقول: "إن أول ما خلق الله القلم. ثم قال له: اكتب. فجرى في تلك الساعة بما هو كائن إلى يوم القيامة" يا بني، إن متَّ ولستَ على ذلك دخلت النار .

İmam Ahmed dedi ki: Bize el-Hasen b. Sevvâr anlattı, bize el-Leys , Muâviye'den, o Eyyûb b. Ziyâd'dan anlattı, bana Ubâde b. el-Velîd b. Ubâde anlattı, bana babam anlattı; babası şöyle demiştir: Ubâde'nin yanına girdim; hastaydı ve üzerinde ölüm alametleri görüyordum. «Ey babacığım! Bana vasiyette bulun ve benim için elinden geleni yap.» dedim. Şöyle dedi: «Beni oturtun.» Onu oturttuklarında şöyle dedi: «Ey oğulcuğum! Sen, hayrıyla ve şerriyle kadere inanmadıkça imanın tadını tadamazsın ve Allah hakkındaki bilginin hakiki gerçeğine ulaşamazsın.» «Ey babacığım! Kaderin hayrını ve şerrini nasıl bilebilirim?» dedim. Dedi ki: «Başına gelmeyecek olan şeyin sana asla isabet etmeyeceğini, başına gelen şeyin de senden asla sapmayacağını bilmendir. Ey oğulcuğum! Ben Resûlullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: «Allah'ın ilk yarattığı şey kalemdir. Sonra ona:

ورواه الترمذي عن يحيى بن موسى البَلْخِي، عن أبي داود الطيالسي، عن عبد الواحد بن سليم، عن عطاء بن أبي رباح، عن الوليد بن عبادة، عن أبيه، به. وقال: حسن صحيح غريب .

Tirmizî bunu Yahyâ b. Mûsâ el-Belhî'den, o Ebû Dâvûd et-Tayâlisî'den, o Abdülvâhid b. Süleym'den, o Atâ b. Ebî Rebâh'tan, o el-Velîd b. Ubâde'den, o da babasından bu şekilde rivayet etmiş ve: «Hasen, sahih, gariptir.» demiştir .

وقال سفيان الثوري، عن منصور، عن رِبْعِي بن خِرَاش، عن رجل، عن علي بن أبي طالب قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يؤمن عبد حتى يؤمن بأربع: يشهد أن لا إله إلا الله، وأني رسول الله، بعثني بالحق، ويؤمن بالموت، ويؤمن بالبعث بعد الموت، ويؤمن بالقدر خيره وشره".

Süfyân es-Sevrî, Mansûr'dan, o Rib'î b. Hırâş'tan, o bir adamdan, o da Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiğine göre Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: «Bir kul dört şeye iman etmedikçe inanmış olmaz: Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim Allah'ın hak ile gönderdiği elçisi olduğuma şahitlik etmek, ölüme inanmak, ölümden sonra dirilişe inanmak ve hayrıyla şerriyle kadere inanmak.»

وكذا رواه الترمذي من حديث النضر بن شُمَيْل، عن شعبة، عن منصور، به . ورواه من حديث أبي داود الطيالسي، عن شعبة، عن منصور، عن ربعي، عن علي، فذكره وقال: "هذا عندي أصح". وكذا رواه ابن ماجه من حديث شريك، عن منصور، عن ربعي، عن علي، به .

Tirmizî de bunu en-Nadr b. Şümeyl'in Şû'be'den, onun Mansûr'dan olan hadisinden bu şekilde rivayet etmiştir . Yine bunu Ebû Dâvûd et-Tayâlisî'nin Şû'be'den, onun Mansûr'dan , onun Rib'î'den, onun Ali'den rivayetiyle zikretmiş ve: «Bu bence daha sahihtir.» demiştir. İbn Mâce de bunu Şerîk'in Mansûr'dan, onun Rib'î'den, onun Ali'den olan hadisinden bu şekilde rivayet etmiştir .

وقد ثبت في صحيح مسلم من رواية عبد الله بن وهب وغيره، عن أبي هانئ الخولاني، عن أبي عبد الرحمن الحُبُلي، عن عبد الله بن عمرو، قال: قال رسول الله ﷺ: "إن الله كتب مقادير الخلائق قبل أن يخلق السموات والأرض بخمسين ألف سنة" زاد ابن وهب: {وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ} [هود: ٧]. ورواه الترمذي وقال: حسن صحيح غريب .

Sahîh-i Müslim'de Abdullah b. Vehb ve başkalarının rivayetiyle Ebû Hânî el-Havlânî'den , o Ebû Abdirrahmân el-Hubülî'den, o Abdullah b. Amr'dan sabit olduğuna göre Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: «Allah, gökleri ve yeri yaratmadan elli bin yıl önce mahlukatın kaderlerini yazdı.» İbn Vehb şunu eklemiştir: {وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ} [Hûd: 7] “Ve O'nun arşı su üzerindeydi.” Tirmizî de bunu rivayet etmiş ve: «Hasen, sahih, gariptir.» demiştir .

{وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ (٥٠) وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٥١) وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ (٥٢) وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ (٥٣) إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ (٥٤) فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ (٥٥)}

{وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ (٥٠) وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٥١) وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ (٥٢) وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ (٥٣) إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ (٥٤) فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ (٥٥)} “Bizim buyruğumuz bir göz kırpması gibi sadece tek bir [sözden] ibarettir. Andolsun sizin benzerlerinizi helak ettik; peki, düşünüp öğüt alan var mı? Yaptıkları her şey defterlerdedir. Küçük büyük her şey satır satır yazılmıştır. Şüphesiz muttakiler cennetlerde ve ırmaklar kenarındadırlar; pek kudretli bir hükümdarın katında, doğruluk makamındadırlar.”

وقوله: (وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ). وهو إخبار عن نفوذ مشيئته في خلقه كما أخبر

Yüce Allah'ın: {وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ} “Bizim buyruğumuz bir göz kırpması gibi sadece tek bir [sözden] ibarettir.” kavli, yaratıkları üzerinde meşîetinin (dilemesinin) geçerli olduğunu haber vermektedir; nitekim haber verdiği gibi

بنفوذ قدره فيهم، فقال: (وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ) أي: إنما نأمر بالشيء مرة واحدة، لا نحتاج إلى تأكيد بثانية، فيكون ذلك الذي نأمر به حاصلا موجودا كلمح البصر ، لا يتأخر طرفة عين، وما أحسن ما قال بعض الشعراء:

dilemesinin de onlar üzerindeki geçerliliğini haber vermektedir. Şöyle buyurmuştur: (وَمَا أَمْرُنَا إِلا وَاحِدَةٌ) Yani biz bir şeyi ancak bir kere emrederiz, ikinci defa pekiştirmeye ihtiyaç duymayız; emrettiğimiz şey göz kırpması gibi derhal meydana gelir ve var olur, göz açıp kapayıncaya kadar bile gecikmez. Şairlerden birinin şu sözü ne kadar güzeldir:

إذَا ما أرَادَ الله أمْرًا فَإِنَّما … يقُولُ لهُ: كُنْ، قَوَلةً فَيَكُونُ

Allah bir işi dilediğinde ancak … Ona tek bir söz olarak «Ol!» der ve o da oluverir.

وقوله: (وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ) يعني: أمثالكم وسلفكم من الأمم السابقة المكذبين بالرسل، (فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ) أي: فهل من متعظ بما أخزى الله أولئك، وقدر لهم من العذاب، كما قال: {وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ} [سبأ: ٥٤].

Allah Teâlâ'nın: (وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ) sözü; yani peygamberleri yalanlayan geçmiş ümmetlerden sizin benzerlerinizi ve geçmişlerinizi [helak ettik], (فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ) yani Allah'ın onları nasıl rezil rüsvay ettiğinden ve kendilerine takdir ettiği azaptan ibret alıp öğüt alan var mı? demektir. Nitekim şöyle buyurmuştur: {وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ} [Sebe': 54] “Tıpkı daha önce benzerlerine yapıldığı gibi, kendileriyle arzuladıkları şeylerin arasına engel konulmuştur.”

وقوله: (وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ) أي: مكتوب عليهم في الكتب التي بأيدي الملائكة ﵈، (وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ) أي: من أعمالهم (مُسْتَطَرٌ) أي: مجموع عليهم، ومسطر في صحائفهم، لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها.

Allah Teâlâ'nın: (وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ) sözü; yani meleklerin (aleyhimüsselâm) ellerindeki kitaplarda aleyhlerine yazılmıştır. (وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ) yani amellerinden [olan], (مُسْتَطَرٌ) yani onların aleyhine toplanmış ve sayfalarında satır satır yazılmıştır; küçük büyük hiçbir şey bırakmaksızın hepsini sayıp dökmüştür.

وقد قال الإمام أحمد: حدثنا أبو عامر، حدثنا سعيد بن مسلم بن بانك: سمعت عامر بن عبد الله بن الزبير، حدثني عوف بن الحارث -وهو ابن أخي عائشة لأمها-عن عائشة أن رسول الله ﷺ كان يقول: "يا عائشة، إياك ومُحَقِّرات الذنوب، فإن لها من الله طالبا".

Nitekim İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Ebû Âmir rivayet etti, bize Saîd b. Müslim b. Bânik rivayet etti: Âmir b. Abdillâh b. ez-Zübeyr'i işittim, bana Avf b. el-Hâris -ki o Âişe'nin anne bir kardeşinin oğludur- Âişe'den rivayet etti ki Resûlullah ﷺ şöyle buyururdu: «Ey Âişe! Önemsenmeyen küçük günahlardan sakın; zira Allah katından onları arayıp soran bir [görevli] vardır.»

ورواه النسائي وابن ماجه، من طريق سعيد بن مسلم بن بانك المدني . وثقه أحمد، وابن معين، وأبو حاتم، وغيرهم.

Bunu Nesâî ve İbn Mâce, Medineli Saîd b. Müslim b. Bânik tarikinden rivayet etmişlerdir . Ahmed, İbn Maîn, Ebû Hâtim ve diğerleri onu güvenilir saymışlardır .

وقد رواه الحافظ ابن عساكر في ترجمة سعيد بن مسلم هذا من وجه آخر ، ثم قال سعيد: فحدثت بهذا الحديث عامر بن هشام فقال لي: ويحك يا سعيد بن مسلم! لقد حدثني سليمان بن المغيرة أنه عمل ذنبا فاستصغره، فأتاه آت في منامه فقال له: يا سليمان:

Hâfız İbn Asâkir de bu Saîd b. Müslim'in biyografisinde bunu başka bir yoldan rivayet etmiştir . Sonra Saîd demiştir ki: Bu hadisi Âmir b. Hişâm'a anlattım, bana şöyle dedi: Yazıklar olsun sana ey Saîd b. Müslim! Süleymân b. el-Mugîre bana, bir günah işleyip onu küçük gördüğünü, rüyasında birinin gelip kendisine şöyle dediğini anlattı: Ey Süleyman!

لا تَحْقِرنَّ مِنَ الذنوبِ صَغِيرا … إن الصَّغير غدًا يعود كبيرا

Günahlardan küçüğü sakın hor görüp küçümseme … Şüphesiz küçük olan yarın büyüğe dönüşür

إن الصغير ولو تقادم عهده … عند الإله مُسَطَّرٌ تسطيرا

Küçük [günah] üzerinden zaman geçse de … Allah katında satır satır yazılmıştır

فازجر هواك عن البطالة لا تكن … صعب القياد وشمرن تشميرا

Nefsinin hevesini boş şeylerden men et, olma … Boyun eğmez ve [kulluğa] sıvanırcasına sarıl

إن المُحِبَّ إذا أحب إلههُ … طار الفؤاد وأُلْهِم التفكيرا

Şüphesiz seven kimse ilahını sevdiği zaman … Kalbi uçar ve tefekkür ona ilham olunur

فاسأل هدايتك الإله بِنِيَّة … فَكَفَى بِرَبّكَ هاديا ونصيرا

Öyleyse samimi bir niyetle hidayetini İlah'tan iste … Zira yol gösterici ve yardımcı olarak Rabbin yeter.

وقوله: (إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ) أي: بعكس ما الأشقياء فيه من الضلال والسُّعر والسحب في النار على وجوههم، مع التوبيخ والتقريع والتهديد.

Allah Teâlâ'nın: (إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ) sözü; yani bedbahtların içinde bulundukları sapıklık, çılgın alev, azarlama, paylama ve tehditle birlikte ateşte yüzüstü sürüklenmelerinin tam aksinedir.

وقوله: (فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ) أي: في دار كرامة الله ورضوانه وفضله، وامتنانه وجوده وإحسانه، (عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ) أي: عند الملك العظيم الخالق للأشياء كلها ومقدرها، وهو مقتدر على ما يشاء مما يطلبون ويريدون؛ وقد قال الإمام أحمد:

Allah Teâlâ'nın: (فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ) sözü; yani Allah'ın ikram, rıza, lütuf, minnet, cömertlik ve ihsan yurdunda [demektir]. (عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ) yani her şeyin yaratıcısı ve takdir edicisi olan yüce Hükümdar'ın katında [olacaklardır]. O, onların talep edip arzuladıkları şeylerden dilediğine hakkıyla güç yetirendir. Nitekim İmam Ahmed şöyle demiştir:

حدثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن عمرو بن أوس، عن عبد الله بن عمرو -يَبلُغُ به النبي ﷺ-قال: "المقسطون عند الله يوم القيامة على منابر من نور، عن يمين الرحمن، وكلتا يديه يمين: الذين يعدلون في حكمهم وأهليهم وما ولوا".

Bize Süfyân rivayet etti, o Amr b. Dînâr'dan, o Amr b. Evs'ten, o Abdullah b. Amr'dan -sözü Peygamber ﷺ'e ulaştırarak- rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: «Âdil davrananlar kıyamet gününde Allah katında, Rahmân'ın sağında -ki O'nun her iki eli de sağdır- nurdan minberler üzerindedirler; onlar hükümlerinde, aileleri arasında ve yönettikleri hususlarda adaleti gözetenlerdir.»

انفرد بإخراجه مسلم والنسائي، من حديث سفيان بن عيينة، بإسناده مثله .

Bunu bu isnadın benzeriyle Süfyân b. Uyeyne'nin hadisinden sadece Müslim ve Nesâî tahriç etmiştir .

آخر تفسير سورة "اقتربت"، ولله الحمد والمنة وبه التوفيق والعصمة

İkterebet sûresinin tefsiri burada sona erdi. Hamd ve lütuf Allah'a aittir; muvaffakiyet ve [günahtan/hatadan] korunma yalnızca O'nun sayesindedir.