Binûn

Talâk Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقال في موضع آخر: حدثنا أبو عامر، حدثنا أبو بكر، عن هشام، عن محمد -وهو ابن سيرين-عن أبي هريرة قال: دخل رجل على أهله، فلما رأى ما بهم من الحاجة خرج إلى البَرِيَّة، فلما رأت امرأته قامت إلى الرحى فوضعتها، وإلى التنور فسَجَرته، ثم قالت: اللهم ارزقنا. فنظرت، فإذا الجفنة قد امتلأت، قال: وذهبت إلى التنور فوجدته ممتلئًا، قال: فرجع الزوج قال: أصبتم بعدي شيئا؟ قالت امرأته: نعم، من ربنا. قام إلى الرحى، فذكر ذلك للنبي ﷺ، فقال النبي ﷺ: "أما إنه لو لم ترفعها، لم تزل تدور إلى يوم القيامة"

[İmam Ahmed] başka bir yerde de şöyle dedi: Bize Ebû Âmir anlattı, bize Ebû Bekir, Hişâm'dan, o Muhammed'den -ki o İbn Sîrîn'dir-, o da Ebû Hureyre'den [şöyle dediğini] anlattı: Bir adam ailesinin yanına girdi; onların içinde bulunduğu muhtaçlığı görünce sahraya çıktı. Karısı [onun bu halini] görünce el değirmenine yönelip onu kurdu, tandıra yönelip onu yaktı, sonra: "Allahım, bize rızık ver!" dedi. Bir de baktı ki çanak dolmuş. Dedi ki: Tandıra gitti, onu da dolmuş buldu. Dedi ki: Koca döndü ve: "Benden sonra bir şey elde ettiniz mi?" dedi. Karısı: "Evet, Rabbimizden [bir rızık geldi]." dedi. [Adam] değirmene yöneldi. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlatılınca Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Haberiniz olsun ki eğer o [değirmen taşını] kaldırmasaydı, kıyamet gününe kadar dönmeye devam ederdi.»

{وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا (٨) فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا (٩) أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الأَلْبَابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا (١١)}

{وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا (٨) فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا (٩) أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الأَلْبَابِ الَّذِينَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا (١١)} “Nice memleket vardır ki Rabbinin ve O'nun elçilerinin emrinden çıkıp azdı. Biz de onu çetin bir hesaba çektik ve onu görülmedik feci bir azapla cezalandırdık. (8) Böylece o, yaptığının cezasını tattı ve işinin sonu tam bir hüsran oldu. (9) Allah onlara şiddetli bir azap hazırlamıştır. O halde ey iman etmiş olan akıl sahipleri! Allah'tan korkun. Allah size gerçekten bir zikir indirmiştir. (10) İman edip salih ameller işleyenleri karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için Allah'ın apaçık ayetlerini size okuyan bir elçi [göndermiştir]. Kim Allah'a iman eder ve salih amel işlerse, Allah onu altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere koyar. Allah ona gerçekten ne güzel bir rızık vermiştir! (11)”

يقول تعالى متوعدًا لمن خالف أمره، وكذب رسله، وسلك غير ما شرعه، ومخبرًا عما حل بالأمم السالفة بسبب ذلك، فقال: (وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ) أي: تمردت وطغت واستكبرت عن اتباع أمر الله ومتابعة رسله، (فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا) أي: منكرا فظيعًا.

Allah Teâlâ, emrine muhalefet eden, elçilerini yalanlayan ve teşri buyurduğu şeyden başkasına uyan kimseleri tehdit ederek ve bu sebeple geçmiş ümmetlerin başına gelenleri haber vererek şöyle buyurmaktadır: (وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ) yani Allah'ın emrine ve elçilerine uymaktan kaçınıp başkaldırdı, azdı ve büyüklük tasladı; (فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا) yani görülmedik ve feci [bir azapla].

(فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا) أي: غبّ مخالفتها، وندموا حيث لا ينفعهم الندم، (وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا) أي: في الدار الآخرة، مع ما عَجَّل لهم في الدنيا.

(فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا) yani muhalefetinin kötü sonucunu [tattı] ve pişmanlığın kendilerine fayda vermeyeceği bir zamanda pişman oldular. (وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا) yani dünyada kendilerine aceleyle verilen azapla birlikte ahiret yurdunda da [şiddetli bir azap hazırlamıştır].

ثم قال بعد ما قص من خبر هؤلاء: (فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الألْبَابِ) أي: الأفهام المستقيمة، لا تكونوا مثلهم فيصيبكم ما أصابهم يا أولي الألباب، (الَّذِينَ آمَنُوا) أي: صدقوا بالله ورسله، (قَدْ أَنزلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا) يعني: القرآن. كقوله {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ} [الحجر: ٩].

Sonra bunların haberini anlattıktan sonra şöyle buyurdu: (فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الألْبَابِ) yani ey dosdoğru kavrayış sahipleri! Onlar gibi olmayın ki onların başına gelenler sizin de başınıza gelmesin ey akıl sahipleri! (الَّذِينَ آمَنُوا) yani Allah'ı ve elçilerini tasdik edenler! (قَدْ أَنزلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا) yani Kur'an'ı [indirmiştir]. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ} “Şüphesiz o Zikr'i (Kur'an'ı) biz indirdik ve muhakkak ki onu koruyacak olan da biziz.” [Hicr: 9].

وقوله: (رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ) قال بعضهم: (رَسُولا) منصوب على أنه بدل اشتمال وملابسة؛ لأن الرسول هو الذي بلغ الذكر.

Ayetteki: (رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ) [ifadesi hakkında] bazıları şöyle demiştir: (رَسُولا) kelimesi, iştimal ve mülâbese bedeli (aralarındaki bağlantıdan ötürü bedel) olarak mansuptur; çünkü Zikr'i tebliğ eden peygamberdir.

وقال ابن جرير: الصواب أن الرسول ترجمة عن الذكر، يعني تفسيرًا له ولهذا قال تعالى: (رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ) أي في حال كونها بينة واضحة جلية (لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ) كقوله تعالى: {كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} [إبراهيم: ١] وقال تعالى: {اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} [البقرة: ٢٥٧] أي من ظلمات الكفر والجهل إلى نور الإيمان والعلم وقد سمى الله تعالى الوحي الذي أنزله نورا لما يحصل به من الهدى كما سماه روحا لما يحصل به من حياة القلوب فقال تعالى: {وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلا الإِيمَانُ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} [الشورى: ٥٢] وقوله: (وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا)

İbn Cerîr ise şöyle demiştir: Doğru olan, "resûl" kelimesinin "zikir" kelimesinin tercümesi yani onun bir açıklaması olmasıdır. Bu sebeple Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (رَسُولا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ) yani onlar apaçık, vazıh ve belirgin bir haldeyken; (لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ) Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} “İnsanları Rablerinin izniyle karanlıklardan aydınlığa çıkarasın diye sana indirdiğimiz bir kitaptır.” [İbrâhîm: 1]. Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} “Allah, iman edenlerin dostudur; onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır.” [Bakara: 257]. Yani küfür ve cehalet karanlıklarından iman ve ilim nuruna [çıkarır]. Allah Teâlâ, kendisiyle hidayet hâsıl olduğu için indirdiği vahyi "nur" olarak isimlendirdiği gibi, kendisiyle kalpler dirildiği için onu "ruh" olarak da isimlendirmiş ve şöyle buyurmuştur: {وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلا الإِيمَانُ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ} “İşte böylece sana da emrimizden bir ruh (vahiy) vahyettik. Sen kitap nedir, iman nedir bilmezdin. Fakat biz onu, kullarımızdan dilediğimizi kendisiyle doğru yola eriştirdiğimiz bir nur kıldık. Şüphesiz sen de dosdoğru bir yola hidayet etmektesin.” [Şûrâ: 52]. Ayetteki: (وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا) [ifadesine gelince;]

قد تقدم تفسير مثل هذا غير مَرّة بما أغنى عن إعادته.

Bunun benzerinin tefsiri defalarca geçmiş olup tekrar edilmesine gerek bırakmamıştır.

{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا (١٢)}

{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا (١٢)} “Allah, yedi göğü ve yerden de onların benzerini yaratandır. Allah'ın her şeye gücünün yettiğini ve Allah'ın ilmiyle her şeyi kuşattığını bilesiniz diye emir bunlar arasında inip durur. (12)”

يقول تعالى مخبرا عن قدرته التامة وسلطانه العظيم ليكون ذلك باعثًا على تعظيم ما شرع من الدين القويم (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ) كقوله تعالى إخبارًا عن نوح أنه قال لقومه {أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا} [نوح: ١٥] وقال تعالى: {تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ} [الإسراء: ٤٤]. وقوله تعالى (وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنَّ) أي سبعا أيضا، كما ثبت في الصحيحين "من ظلم قيدَ شِبر من الأرض طُوِّقه من سبع أرضين " وفي صحيح البخاري "خُسِف به إلى سبع أرضين " وقد ذُكِرت طُرقه وألفاظه وعزوه في أول" البداية والنهاية" عند ذكر خلق الأرض ولله الحمد والمنة.

Allah Teâlâ, dosdoğru dinden teşri buyurduğu şeylerin tazim edilmesine bir vesile olsun diye tam kudretini ve yüce hâkimiyetini haber vererek şöyle buyurmaktadır: (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ) Nitekim Allah Teâlâ Nûh'un kavmine şöyle dediğini haber vermektedir: {أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا} “Görmediniz mi Allah yedi göğü birbiriyle uyumlu tabakalar halinde nasıl yaratmıştır?” [Nûh: 15]. Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ} “Yedi gök, yer ve bunların içindekiler O'nu tesbih eder.” [İsrâ: 44]. Allah Teâlâ'nın: (وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنَّ) buyruğu da, yani "yedi kat" demektir. Nitekim Sahîhayn'da şöyle sabit olmuştur: "Kim bir karış yeri haksızlıkla alırsa, o [yer] yedi kat yerden onun boynuna dolanır." Sahîh-i Buhârî'de ise: "O, yedi kat yere batırılır." [şeklindedir]. Bunun rivayet yolları, lafızları ve kaynakları el-Bidâye ve'n-Nihâye'nin başında yerin yaratılışı zikredilirken zikredilmiştir; hamd ve minnet Allah'adır.

ومن حمل ذلك على سبعة أقاليم فقد أبعد النَّجْعَة، وأغرق في النزع وخالف القرآن والحديث بلا مستند. وقد تقدم في سورة الحديد عند قوله: {هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ} [الآية: ٣] ذكر الأرضين السبع، وبعد ما بينهن وكثافة كل واحدة منهن خمسمائة عام وهكذا قال ابن مسعود وغيره، وكذا في الحديث الآخر "ما السماوات السبع وما فيهن وما بينهن والأرضون السبع وما فيهن وما بينهن في الكرسي إلا كحلقة ملقاة بأرض فلاة" . وقال ابن جرير حدثنا عمرو بن علي، حدثنا وَكِيع حدثنا الأعمش عن إبراهيم بن مُهَاجِر عن مجاهد، عن ابن عباس في قوله: (سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنَّ) قال لو حدثتكم بتفسيرها لكفرتم وكفركم تكذيبكم بها.

Bunu yedi iklime (bölgeye) yoran kimse [doğrudan] çok uzaklaşmış, aşırıya gitmiş ve hiçbir dayanağı olmaksızın Kur'an'a ve hadise muhalefet etmiştir. Hadîd Suresi'nde: {هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ} “O, Evvel'dir, Âhir'dir, Zâhir'dir, Bâtın'dır.” [Ayet: 3] buyruğunun tefsirinde yedi yer tabakasının, aralarındaki mesafenin ve her birinin kalınlığının beş yüz yıllık mesafe olduğu zikredilmişti. İbn Mes'ûd ve başkaları da böyle demiştir. Diğer bir hadiste de şöyle buyrulmuştur: "Yedi gök, içindekiler ve aralarındakiler ile yedi yer, içindekiler ve aralarındakiler Kürsî'nin yanında ancak çöl bir araziye atılmış bir halka gibidir." . İbn Cerîr dedi ki: Bize Amr b. Alî anlattı, bize Vekî' anlattı, bize el-A'meş, İbrâhîm b. Muhâcir'den, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o, (سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنَّ) ayeti hakkında şöyle demiştir: "Eğer size bunun tefsirini anlatsaydım küfre girerdiniz; sizin küfre girmeniz ise onu yalanlamanızdır."

وحدثنا ابن حميد حدثنا يعقوب بن عبد الله بن سعد القُميّ الأشعري عن جعفر بن أبي المغيرة الخزاعي عن سعيد بن جبير، قال: قال رجل لابن عباس (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) الآية. فقال: ابن عباس ما يؤمنك إن أخبرتك بها فتكفر. وقال ابن جرير حدثنا عمرو بن علي ومحمد بن المثنى قالا حدثنا محمد بن جعفر حدثنا شعبة عن عمرو بن مُرَّة عن أبي الضُّحى عن ابن عباس في هذه الآية (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) قال عمرو قال في كل أرض مثل إبراهيم ونحو ما على الأرض من

Bize İbn Humeyd anlattı, bize Ya'kūb b. Abdillâh b. Sa'd el-Kummî el-Eş'arî, Ca'fer b. Ebi'l-Muğîre el-Huzâî'den, o da Saîd b. Cübeyr'den anlattı; o şöyle dedi: Bir adam İbn Abbâs'a: {اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ} “Allah, yedi göğü ve yerden de onların bir mislini yaratandır...” ayetini [sordu]. Bunun üzerine İbn Abbâs: «Sana bunu haber verdiğim takdirde inkâr etmeyeceğinden seni ne emin kılabilir?» dedi. İbn Cerîr dedi ki: Bize Amr b. Alî ve Muhammed b. el-Müsennâ anlattılar, ikisi dediler ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be, Amr b. Mürre'den, o Ebu'd-Duhâ'dan, o da İbn Abbâs'tan bu: {اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ} “Allah, yedi göğü ve yerden de onların bir mislini yaratandır...” ayeti hakkında nakletti. Amr dedi ki: [İbn Abbâs]: «Her bir yerde İbrahim'in benzeri ve yeryüzünde bulunan

الخلق.

yaratılmışların benzeri vardır." dedi.

وقال ابن المثنى في حديثه في كل سماء إبراهيم وقد وروى البيهقي في كتاب الأسماء والصفات هذا الأثر عن ابن عباس بأبسط من هذا [السياق] فقال: أنا أبو عبد الله الحافظ حدثنا أحمد بن يعقوب حدثنا عبيد بن غنام النخعي أنا علي بن حكيم حدثنا شريك عن عطاء بن السائب عن أبي الضحى عن ابن عباس قال (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) قال سبع أرضين في كل أرض نبي كنبيكم وآدم كآدم ونوح كنوح وإبراهيم كإبراهيم وعيسى كعيسى.

İbnü'l-Müsennâ ise rivayetinde: "Her bir gökte bir İbrahim vardır." dedi. Beyhakī de Kitâbü'l-Esmâ ve's-Sıfât'ta İbn Abbâs'tan gelen bu rivayeti bu [metinden] daha geniş olarak rivayet edip şöyle demiştir: Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız haber verdi, bize Ahmed b. Ya'kūb anlattı, bize Ubeyd b. Gannâm en-Nehaî anlattı, bize Ali b. Hakîm haber verdi, bize Şerîk, Atâ b. es-Sâib'den, o Ebu'd-Duhâ'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o, (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) ayeti hakkında şöyle demiştir: "Yedi yer vardır; her yerde sizin peygamberiniz gibi bir peygamber, Âdem gibi bir Âdem, Nûh gibi bir Nûh, İbrâhim gibi bir İbrâhim ve Îsâ gibi bir Îsâ vardır."

ثم رواه البيهقي من حديث شعبة عن عمرو بن مرة عن أبي الضحى عن ابن عباس في قول الله ﷿ (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) قال في كل أرض نحو إبراهيم ﵇.

Sonra Beyhakī bunu Şu'be'nin hadisinden, o Amr b. Mürre'den, o Ebu'd-Duhâ'dan, o da İbn Abbâs'tan Azîz ve Celîl olan Allah'ın: (اللهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الأرْضِ مِثْلَهُنّ) buyruğu hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs]: "Her bir yerde İbrâhim aleyhisselâm'ın bir benzeri vardır." dedi.

ثم قال البيهقي إسناد هذا عن ابن عباس صحيح وهو شاذ بمرة لا أعلم لأبي الضحى عليه متابعا والله أعلم

Sonra Beyhakī şöyle dedi: "Bunun İbn Abbâs'tan gelen senedi sahihtir; ancak son derece şâzzdır, Ebu'd-Duhâ'ya bu hususta bir mütâbi' (destekleyici rivayet) olduğunu bilmiyorum, en doğrusunu Allah bilir."

قال الإمام أبو بكر عبد الله بن محمد بن أبي الدنيا القرشي في كتابه التفكر والاعتبار حدثني إسحاق بن حاتم المدائني حدثنا يحيى بن سليمان عن عثمان بن أبي دهرش قال بلغني أن رسول الله ﷺ انتهى إلى أصحابه وهم سكوت لا يتكلمون فقال: "ما لكم لا تتكلمون؟ "فقال: وا نتفكر في خلق الله ﷿ قال "فكذلك فافعلوا تفكروا في خلق الله ولا تتفكروا فيه فإن بهذا المغرب أرضا بيضاء نورها ساحتها -أو قال ساحتها نورها -مسيرة الشمس أربعين يومًا بها خلقُ الله تعالى لم يعصُوا الله طَرفة عين قطّ "قالوا فأين الشيطان عنهم؟ قال "ما يدرون خلق الشيطان أم لم يخلق؟ "قالوا أمن ولد آدم؟ قال "لا يدرون خلق آدم أم لم يخلق؟ "

İmam Ebû Bekir Abdullâh b. Muhammed b. Ebî'd-Dünyâ el-Kureşî, et-Tefekkür ve'l-İ'tibâr adlı kitabında şöyle dedi: Bana İshâk b. Hâtim el-Medâinî anlattı, bize Yahyâ b. Süleymân, Osmân b. Ebî Dehreş'ten anlattı; dedi ki: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ashâbının yanına vardı; onlar susmuş konuşmuyorlardı. [Resûlullah]: "Neyiniz var, neden konuşmuyorsunuz?" buyurdu. Onlar: "Azîz ve Celîl olan Allah'ın yaratışı hakkında tefekkür ediyoruz." dediler. Resûlullah şöyle buyurdu: "İşte böyle yapın; Allah'ın yarattıkları hakkında tefekkür edin, O'nun [Zât'ı] hakkında tefekkür etmeyin. Çünkü şu batı tarafında beyaz bir yer vardır; onun aydınlığı alanıdır -veya alanı aydınlığıdır demiştir-, güneşin kırk günlük yürüyüş mesafesindedir. Orada Allah Teâlâ'nın öyle bir yaratılmışı vardır ki, Allah'a göz açıp kapayıncaya kadar bile asla isyan etmemişlerdir." Ashâb: "Peki şeytan onlardan nerede (onların yanında şeytan yok mu)?" dediler. Resûlullah: "Onlar şeytanın yaratılıp yaratılmadığını bile bilmezler." buyurdu. "Âdem'in soyundan mıdırlar?" dediler. "Onlar Âdem'in yaratılıp yaratılmadığını bile bilmezler." buyurdu.

وهذا حديث مرسل وهو منكر جدًّا وعثمان بن أبي دهرش ذكره ابن أبي حاتم في كتابه فقال: روى عن رجل من آل الحكم بن أبي العاص وعنه سفيان بن عيينة ويحيى بن سليم الطائفي وابن المبارك سمعت أبي يقول ذلك.

Bu, mürsel bir hadistir ve son derece münkerdir. Osmân b. Ebî Dehreş'i, İbn Ebî Hâtim kitabında zikredip şöyle demiştir: Âl-i Hakem b. Ebi'l-Âs'tan bir adamdan rivayet etti; ondan da Süfyân b. Uyeyne, Yahyâ b. Süleym et-Tâifî ve İbnü'l-Mubârek rivayet etti. Babamın böyle dediğini işittim.