Binûn

Müddessir Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدثنا محمد بن عبد الله بن قهزاذ، أخبرنا النضر، أخبرنا عباد بن منصور قال: سمعت عدي بن أرطاة وهو يخطبنا على منبر المدائن قال: سمعت رجلا من أصحاب النبي ﷺ، عن رسول الله ﷺ قال: "إن لله تعالى ملائكة تُرعَد فرائصهم من خيفته، ما منهم ملك تقطر منه دمعة من عينه إلا وقعت على ملك يصلي، وإن منهم ملائكة سجودًا منذ خلق الله السماوات والأرض لم يرفعوا رءوسهم ولا يرفعونها إلى يوم القيامة، وإن منهم ملائكة ركوعًا لم يرفعوا رءوسهم منذ خلق الله السماوات والأرض ولا يرفعونها إلى يوم القيامة، فإذا رفعوا رءوسهم نظروا إلى وجه الله ﷿، قالوا: سبحانك! ما عبدناك حق عبادتك" .

Bize Muhammed b. Abdillâh b. Kahzâd anlattı, bize en-Nadr haber verdi, bize Abbâd b. Mansûr haber verip dedi ki: Medâin minberinde bize hutbe verirken Adiy b. Ertât'ı şöyle derken işittim: Peygamber ﷺ'in ashâbından bir adamı, Resûlullah ﷺ'den rivayet ederken işittim ki şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah Teâlâ'nın, O'nun korkusundan yürekleri titreyen melekleri vardır. Onlardan gözünden bir damla yaş damlayan hiçbir melek yoktur ki o yaş namaz kılan bir meleğin üzerine düşmesin. Yine onlardan öyle melekler vardır ki Allah gökleri ve yeri yarattığından beri secdededirler; başlarını kaldırmamışlardır ve kıyamet gününe kadar da kaldırmayacaklardır. Onlardan öyle melekler de vardır ki rükûdadırlar; Allah gökleri ve yeri yarattığından beri başlarını kaldırmamışlardır ve kıyamet gününe kadar da kaldırmayacaklardır. Başlarını kaldırdıklarında ise Allah ﷿'nin vechine bakıp: 'Seni tenzih ederiz! Sana hakkıyla ibadet edemedik' derler.”

وهذا إسناد لا بأس به.

Bu, bir sakıncası olmayan (lâ be'se bih) bir isnaddır.

وقوله: (وَمَا هِيَ إِلا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ) قال مجاهد وغير واحد: (وَمَا هِيَ) أي: النار التي وصفت، (إِلا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ)

Allah Teâlâ'nın: {وَمَا هِيَ إِلا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ} “O, insan için ancak bir öğüttür” âyeti hakkında Mücâhid ve pek çok âlim şöyle demiştir: {وَمَا هِيَ} “O değildir” yani nitelenen o [cehennem] ateşi, {إِلا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ} “insan için ancak bir öğüttür.”

ثم قال: (كَلا وَالْقَمَرِ* وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ) أي: ولى، (وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ) أي: أشرق، (إِنَّهَا لإحْدَى الْكُبَرِ) أي: العظائم، يعني: النار، قاله ابن عباس، ومجاهد، وقتادة، والضحاك، وغير واحد من السلف. (نَذِيرًا لِلْبَشَرِ* لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ) أي: لمن شاء أن يقبل النّذارة ويهتدي للحق، أو يتأخر عنها ويولي ويردها.

Sonra şöyle buyurdu: (كَلا وَالْقَمَرِ* وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ) Yani: dönüp gittiği zaman, (وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ) Yani: ağardığı zaman, (إِنَّهَا لإحْدَى الْكُبَرِ) Yani: büyük felaketlerden biridir; bundan kasıt cehennem ateşidir. Bunu İbn Abbâs, Mücâhid, Katâde, Dahhâk ve seleften birçok kimse söylemiştir. (نَذِيرًا لِلْبَشَرِ* لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ) Yani: uyarıyı kabul edip hakka yönelmek isteyen veya ondan geri kalıp arkasını dönen ve onu reddeden kimse için.

{كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (٣٨) إِلا أَصْحَابَ الْيَمِينِ (٣٩) فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ (٤٠) عَنِ الْمُجْرِمِينَ (٤١) مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (٤٢) قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (٤٣) وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ (٤٤) وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ (٤٥) وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (٤٦) حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ (٤٧)}

{كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (٣٨) إِلا أَصْحَابَ الْيَمِينِ (٣٩) فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ (٤٠) عَنِ الْمُجْرِمِينَ (٤١) مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (٤٢) قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (٤٣) وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ (٤٤) وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ (٤٥) وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (٤٦) حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ (٤٧)} “Her nefis kazandığına karşılık bir rehindir; ancak amel defteri sağından verilenler müstesna. Onlar cennetlerdedir; suçlular hakkında birbirlerine sorarlar: ‘Sizi Sekar’a (cehenneme) ne soktu?’ Derler ki: ‘Biz namaz kılanlardan değildik. Yoksulu da doyurmazdık. [Bâtıla] dalanlarla birlikte biz de dalardık. Ve ceza gününü yalanlardık; ta ki bize ölüm gelip çatıncaya kadar.’”

يقول تعالى مخبرًا أن: (كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ) أي: معتقلة بعملها يوم القيامة، قاله ابن عباس وغيره: (إِلا أَصْحَابَ الْيَمِينِ) فإنهم (فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ* عَنِ الْمُجْرِمِينَ) أي: يسألون المجرمين وهم في الغرفات وأولئك في الدركات قائلين لهم:

Allah Teâlâ haber vererek buyuruyor ki: (كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ) Yani: kıyamet günü ameli sebebiyle rehin tutulmuştur/tutukludur. Bunu İbn Abbâs ve başkaları söylemiştir: (إِلا أَصْحَابَ الْيَمِينِ) Çünkü onlar, (فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ* عَنِ الْمُجْرِمِينَ) Yani: kendileri yüksek köşklerde, onlar ise cehennemin en alt derecelerindeyken suçlulara sorarak şöyle derler:

(مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ * وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ) أي: ما عبدنا ربنا ولا أحسنا إلى خلقه من جنسنا،

(مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ * وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ) Yani: Rabbimize ibadet etmedik ve kendi cinsimizden olan O'nun yaratıklarına iyilikte bulunmadık,

(وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ) أي: نتكلم فيما لا نعلم. وقال قتادة: كلما غوي غاو غوينا معه،

(وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ) Yani: bilmediğimiz şeyler hakkında konuşurduk. Katâde şöyle demiştir: Bir sapan saptıkça biz de onunla birlikte sapardık.

(وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ * حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ) يعني: الموت. كقوله: {وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ} [الحجر: ٩٩] وقال رسول الله ﷺ: "أما هو -يعني عثمان بن مظعون-فقد جاءه اليقين من ربه".

(وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ * حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ) Yani: ölüm. Nitekim Allah Teâlâ: {وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ} [Hicr: 99] “Sana yakîn (ölüm) gelinceye kadar Rabbine ibadet et!” buyurmuştur. Resûlullah ﷺ de: “Ona gelince -yani Osman b. Maz'ûn'a- şüphesiz Rabbinden ona yakîn (ölüm) gelmiştir.” buyurmuştur.

{فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ (٤٨) فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ (٤٩) كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ (٥٠) فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ (٥١) بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً (٥٢) كَلا بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ (٥٣) كَلا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ (٥٤) فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ (٥٥) وَمَا يَذْكُرُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ (٥٦)}

{فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ (٤٨) فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ (٤٩) كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ (٥٠) فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ (٥١) بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً (٥٢) كَلا بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ (٥٣) كَلا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ (٥٤) فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ (٥٥) وَمَا يَذْكُرُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ (٥٦)} “Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez. Böyle iken onlara ne oluyor ki öğütten yüz çeviriyorlar? Sanki onlar arslandan ürküp kaçan yaban eşekleridir! Bilakis onlardan her biri, kendisine açılmış sahifeler verilmesini ister. Hayır! Doğrusu onlar ahiretten korkmuyorlar. Hayır! Şüphesiz bu bir öğüttür. Artık dileyen ondan öğüt alır. Bununla beraber Allah dilemedikçe onlar öğüt alamazlar. Sakınılmaya lâyık olan da O'dur, bağışlamaya ehil olan da O'dur.”

قال الله تعالى: (فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ) أي: من كان متصفا بهذه الصفات فإنه لا تنفعه يوم القيامة شفاعة شافع فيه؛ لأن الشفاعة إنما تنجع إذا كان المحل قابلا فأما من وافى الله كافرا يوم القيامة فإنه له النار لا محالة، خالدا فيها.

Allah Teâlâ şöyle buyurur: (فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ) Yani: Kim bu niteliklerle nitelenmişse kıyamet gününde hiçbir şefaatçinin ona olan şefaati fayda vermez; çünkü şefaat ancak mahal elverişli olduğu takdirde fayda sağlar. Kıyamet gününde Allah'ın huzuruna kâfir olarak varan kimseye gelince, şüphesiz onun varacağı yer kaçınılmaz olarak ateştir ve orada ebedî kalıcıdır.

ثم قال تعالى: (فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ) أي: فما لهؤلاء الكفرة الذين قبلك عما تدعوهم إليه وتذكرهم به معرضين،

Sonra Allah Teâlâ şöyle buyurur: (فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ) Yani: Senin huzurunda bulunan bu kâfirlere ne oluyor da onları davet ettiğin ve kendilerine hatırlattığın şeyden yüz çeviriyorlar?

(كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ* فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ) أي: كأنهم في نفارهم عن الحق، وإعراضهم عنه حُمُر من حمر الوحش إذا فرت ممن يريد صيدها من أسد، قاله أبو هريرة، وابن عباس -في رواية-عنه وزيد بن أسلم، وابنه عبد الرحمن. أو: رام، وهو رواية عن

{ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ } “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleridir; aslandan kaçan.” Yani: Onlar haktan kaçışlarında ve ondan yüz çevirişlerinde, kendilerini avlamak isteyen bir aslandan kaçan yaban eşekleri gibidirler. Bunu Ebû Hüreyre, bir rivayette İbn Abbâs, Zeyd b. Eslem ve oğlu Abdurrahman söylemiştir. Yahut [kasvere], ok atan avcı demektir ki bu da

ابن عباس، وهو قول الجمهور.

İbn Abbâs'tan [gelen bir diğer rivayet] olup cumhurun kavlidir.

وقال حماد بن سلمة، عن علي بن زيد، عن يوسف بن مهران عن ابن عباس: الأسد، بالعربية، ويقال له بالحبشية: قسورة، وبالفارسية: شير وبالنبطية: أويا.

Hammâd b. Seleme, Ali b. Zeyd'den, o Yûsuf b. Mihrân'dan , o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: [Kasvere] Arapçada 'esed' (aslan) demektir; Habeşçede ona kasvere, Farsçada şîr , Nabatîcede ise evyâ denir.

(بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً) أي: بل يريد كل واحد من هؤلاء المشركين أن ينزل عليه كتابًا كما أنزل على النبي. قاله مجاهد وغيره، كقوله: {وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ} [الأنعام: ١٢٤]، وفي رواية عن قتادة: يريدون أن يؤتوا براءة بغير عمل.

(بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً) Yani: Bilakis bu müşriklerin her biri, Peygamber'e indirildiği gibi kendisine de bir kitap indirilmesini ister. Bunu Mücâhid ve başkaları söylemiştir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ} [En'âm: 124] “Onlara bir ayet geldiğinde: 'Allah'ın elçilerine verilenin benzeri bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz' dediler. Allah, peygamberliğini kime vereceğini çok iyi bilir.” Katâde'den gelen bir rivayette de: Amelsiz olarak kendilerine berat verilmesini isterler, demiştir.

فقوله: (كَلا بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ) أي: إنما أفسدهم عدم إيمانهم بها، وتكذيبهم بوقوعها.

Allah Teâlâ'nın: (كَلا بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ) sözü yani: Onları bozan şey ancak ahirete iman etmeyişleri ve onun vuku bulacağını yalanlamalarıdır.

ثم قال تعالى: (كَلا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ) أي: حقا إن القرآن تذكرة،

Sonra Allah Teâlâ: (كَلا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ) buyurmuştur, yani: Gerçekten Kur'an bir öğüttür,

(فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ * وَمَا يَذْكُرُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّه) كقوله {وَمَا تَشَاءُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ} [الإنسان: ٣٠].

(فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ * وَمَا يَذْكُرُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ اللَّه) Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَمَا تَشَاءُونَ إِلا أَنْ يَشَاءَ} [İnsân: 30] “Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.”

وقوله: (هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ) أي: هو أهل أن يُخاف منه، وهو أهل أن يَغفر ذنب من تاب إليه وأناب. قاله قتادة.

Allah Teâlâ'nın: (هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ) sözü yani: O, kendisinden korkulmaya layık olandır ve Kendisine tövbe edip yönelenin günahını bağışlamaya ehil olandır. Bunu Katâde söylemiştir.

وقال الإمام أحمد: حدثنا زيد بن الحباب، أخبرني سهيل -أخو حزم -حدثنا ثابت البناني، عن أنس بن مالك قال: قرأ رسول الله ﷺ هذه الآية: (هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ) وقال: "قال ربكم: أنا أهل أن أتقى، فلا يجعل معي إله، فمن اتقى أن يجعل معي إلها كان أهلا أن أغفر له".

İmam Ahmed der ki: Bize Zeyd b. el-Hubâb anlattı, bana Hazm'ın kardeşi Süheyl haber verdi, bize Sâbit el-Bünânî, Enes b. Mâlik'ten anlattı ki o şöyle demiştir: Resûlullah ﷺ: (هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ) ayetini okudu ve şöyle buyurdu: “Rabbiniz buyurdu ki: 'Ben Kendimden sakınılmaya layık olanım; binaenaleyh Benimle birlikte başka bir ilah tutulmasın. Kim Benimle birlikte başka bir ilah tutmaktan sakınırsa, onu bağışlamam Bana yaraşır.'”

ورواه الترمذي، وابن ماجه من حديث زيد بن الحباب، والنسائي من حديث المعافي بن عمران كلاهما عن سُهَيل بن عبد الله القطعي، به وقال الترمذي: حسن غريب، وسهيل ليس بالقوي. ورواه ابن أبي حاتم عن أبيه، عن هُدْبَة بن خالد، عن سُهَيل، به. وهكذا رواه أبو يعلى، والبَزار، والبَغَوي، وغيرهم، من حديث سُهَيل القُطَعي، به.

Bunu Tirmizî ve İbn Mâce, Zeyd b. el-Hubâb'ın hadisinden; Nesâî ise el-Muâfâ b. İmrân'ın hadisinden rivayet etmiştir; her ikisi de Süheyl b. Abdillâh el-Kutaî'den bu isnad ile rivayet etmişlerdir . Tirmizî: "Hasen garibdir, Süheyl ise pek kuvvetli değildir." demiştir. İbn Ebî Hâtim bunu babasından, o Hüdbe b. Hâlid'den, o da Süheyl'den bu isnad ile rivayet etmiştir. Ebû Ya'lâ, el-Bezzâr, el-Begavî ve başkaları da bunu Süheyl el-Kutaî'nin hadisinden bu isnad ile böylece rivayet etmişlerdir.

آخر تفسير سوره "المدثر" ولله الحمد والمنة

"el-Müddessir" Suresi tefsirinin sonu. Hamd ve minnet Allah'a mahsustur.

[وحسبنا الله ونعم الوكيل]

[Allah bize yeter, O ne güzel vekildir!]