1. Metin
مقدمة أبناء المؤلف
Müellifin Evlatlarının Mukaddimesi
2. Metin
﷽
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla
3. Metin
الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده أما بعد:
Hamd yalnızca Allah'a mahsustur. Salât ve selâm, kendisinden sonra hiçbir peygamber gelmeyecek olanın üzerine olsun. İmdi:
4. Metin
فإن من نعم الله ﷿ ما منَّ به على والدنا الشيخ: عبد الرحمن بن ناصر السعدي من تأليف تفسيره المعروف بـ (تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان) فقد كتب الله لهذا التفسير القبول فانتفع به الجم الغفير من النّاس فطبع مراتٍ عديدة أولاها: طبعة المكتبة السلفية ومطبعتها لمحب الدين الخطيب ﵀ أعقبتها طبعة المكتبة السعيدية بمراجعة وتصحيح: محمد زهري النجار، ولكن كثيرا من العلماء وطلبة العلم لاحظوا على هاتين الطبعتين -خاصة طبعة النجار- ملاحظات عديدة، جرت عليها الطبعات اللاحقة جميعها، وقد تبين صدق هذه الملاحظات وظهرت أضعافها عند مراجعة التفسير على نسختيه المخطوطتين، فبان ما في المطبوع من الأخطاء والنقص والزيادة.
Aziz ve Celil olan Allah'ın nimetlerindendir ki, babamız Şeyh Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'ye, (Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân) olarak bilinen tefsirini telif etmeyi lütfetmiştir. Nitekim Allah bu tefsir için kabul yazmış, böylece insanlardan pek çok kimse ondan istifade etmiş ve defalarca basılmıştır. Bunların ilki, Muhibbüddin el-Hatîb'in (rahmetullâhi aleyh) el-Mektebetü's-Selefiyye ve Matbaası baskısıdır. Ardından Muhammed Zührî en-Neccâr'ın murakabe ve tashihiyle el-Mektebetü's-Saîdiyye baskısı gelmiştir. Fakat pek çok âlim ve ilim talebesi bu iki baskı hakkında —bilhassa Neccâr baskısı hakkında— sonraki baskıların tamamının da tabi olduğu pek çok mülahazada bulunmuşlardır. Tefsirin iki yazma nüshası üzerinden yapılan incelemede bu mülahazaların doğruluğu ortaya çıkmış ve kat kat fazlası belirmiştir; böylece matbu nüshadaki hatalar, eksiklikler ve fazlalıklar açığa çıkmıştır.
5. Metin
ولقد علمنا جهد د: عبد الرحمن بن معلا اللويحق -الأستاذ المساعد في كلية الشريعة بالرياض- من تصحيح تفسير والدنا، ومقابلته على النسختين الخطيتين مع إخراجه في مجلد واحد على هامش المصحف، فرأينا أن هذا العمل قد سلم من عوار الأعمال السابقة فتميز عنها بطباعة التفسير على النسخة التي بخط الوالد ﵀ ومراجعته على النسخة الخطية التي اعتمدتها المطبعة السلفية، فصار التفسير بهذا أقرب ما يكون لما أراده مؤلفه ﵀ فلهذه الاعتبارات فإننا نعتمد هذه الطبعة بتحقيق ومقابلة عبد الرحمن بن معلا اللويحق، ونعدها الطبعة التي يجب أن تكون أصلا لغيرها من الطبعات اللاحقة، ونأمل أن تكف المطابع ودور النشر عن إعادة طباعة الطبعات السابقة لما فيها من أخطاء تتبين بقراءة مقدمة هذا العمل المبارك.
Riyad Şeriat Fakültesi'nde yardımcı doçent olan Dr. Abdurrahman b. Ma'lâ el-Lüveyhık'ın babamızın tefsirini tashih etme, iki yazma nüshayla karşılaştırma ve Mushaf'ın kenarında tek cilt halinde çıkarma gayretini öğrenmiş bulunmaktayız. Gördük ki bu çalışma önceki çalışmaların kusurlarından salim kalmış; tefsirin babamızın (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyla olan nüshasına göre basılması ve Selefiyye Matbaası'nın itimat ettiği yazma nüsha üzerinden gözden geçirilmesiyle diğerlerinden temayüz etmiştir. Böylece tefsir, müellifinin (rahmetullâhi aleyh) muradına en yakın hale gelmiştir. İşte bu mülahazalar sebebiyle bizler, Abdurrahman b. Ma'lâ el-Lüveyhık'ın tahkiki ve karşılaştırmasıyla yapılan bu baskıya itimat ediyor, onu kendisinden sonraki diğer baskılara asıl olması gereken baskı kabul ediyoruz; matbaaların ve yayınevlerinin, bu mübarek çalışmanın mukaddimesi okunduğunda ortaya çıkan hatalar sebebiyle önceki baskıları yeniden basmaktan vazgeçmelerini ümit ediyoruz.
6. Metin
مع دعائنا الله ﷿ أن يغفر للوالد الشيخ: عبد الرحمن بن ناصر السعدي، وأن يجزل له الأجر والمثوبة وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه وسلم.
Aziz ve Celil olan Allah'a, babamız Şeyh Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'yi bağışlaması, ona bol ecir ve mükâfat vermesi için dua ederiz. Allah, Peygamberimiz Muhammed'e, âline ve ashâbına salât ve selâm eylesin.
7. Metin
عن أبناء المؤلف ﵀
Müellifin (rahmetullâhi aleyh) evlatları adına:
8. Metin
مساعد العبد بن السعدي
Musâid el-Abd b. es-Sa'dî
9. Metin
محمد العبد الرحمن الناصر السعدي
Muhammed el-Abdurrahman en-Nâsır es-Sa'dî
10. Metin
أحمد العبد الرحمن الناصر السعدي
Ahmed el-Abdurrahman en-Nâsır es-Sa'dî
11. Metin
١٤/٣ /١٤٢٠ هـ
14/3/1420 H.
12. Metin
مقدمة صاحب الفضيلة الشيخ: عبد الله بن عبد العزيز بن عقيل
Faziletli Şeyh Abdullah b. Abdilazîz b. Akîl'in Mukaddimesi
13. Metin
الحمد لله الذي أنزل على عبده الكتاب ولم يجعل له عوجا. وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد أن محمدا عبده ورسوله صلى الله عليه وعلى آله وأصحابه وسلم تسليما كثيرا.
Kuluna Kitab'ı indiren ve onda hiçbir eğrilik kılmayan Allah'a hamdolsun. Şehadet ederim ki tek olan, hiçbir ortağı bulunmayan Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur; yine şehadet ederim ki Muhammed O'nun kulu ve resulüdür. Allah ona, âline ve ashâbına çokça salât ve selâm eylesin.
14. Metin
أما بعد:
İmdi:
15. Metin
فإن الله بحكمته ورحمته أنزل كتابه تبيانا لكل شيء، وجعله هدى وبرهانا لهذه الأمة، ويسره للذكر والتلاوة والهداية بجميع أنواعها {وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} أنزله بلسان عربي مبين، وتكفل بحفظه وإبلاغه لجميع البشر، وقيض له من العلماء من يفسرونه، ويبلغونه للناس ألفاظه ومعانيه، لتتم بذلك الهداية وتقوم به الحجة. وقد أكثر العلماء من التأليف في تفسير القرآن العظيم كل بما أوتي من علم، فمنهم من يفسر القرآن بالقرآن، ومنهم من يفسره بالأخبار والآثار، ومنهم من يفسره من حيث اللغة العربية بأنواعها، ومنهم من يعتني بآيات الأحكام إلى غير ذلك.
Muhakkak ki Allah, hikmeti ve rahmetiyle Kitab'ını her şey için bir açıklama olarak indirmiş, onu bu ümmet için bir hidayet ve bürhan kılmış, zikir, tilavet ve her türlü hidayet için kolaylaştırmıştır: { وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ } “Andolsun biz Kur'an'ı düşünüp öğüt almak için kolaylaştırdık. Var mı düşünüp öğüt alan?” Onu apaçık Arapça bir lisanla indirmiş, korunmasını ve bütün insanlara ulaştırılmasını tekeffül etmiş; hidayet bununla tamamlansın ve hüccet ikame edilsin diye onu tefsir edecek, lafızlarını ve manalarını insanlara ulaştıracak âlimleri ona müyesser kılmıştır. Âlimler, yüce Kur'an'ın tefsirine dair her biri kendisine verilen ilim nispetinde çokça eser telif etmişlerdir; kimisi Kur'an'ı Kur'an ile tefsir eder, kimisi haberler ve rivayetlerle (eserlerle) tefsir eder, kimisi çeşitleriyle Arap dili açısından tefsir eder, kimisi ahkâm ayetlerine ihtimam gösterir ve benzeri [şekillerde yazarlar].
16. Metin
وقد كان لشيخنا العلامة الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي ﵀ من ذلك حظ وافر وذلك بتفسيره المسمى: (تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان) حيث جاء هذا التفسير سهل العبارة، واضح الإشارة، وصاغه على نمط بديع بعبارات قريبة لا خفاء فيها ولا غموض، فهو يعتني بإيضاح المعنى المقصود من الآية بكلام مختصر مفيد، مستوعب لجميع ما تضمنته الآية من معنى أو حكم سواء من منطوقها أو مفهومها، دون إطالة أو استطراد أو ذكر قصص أو إسرائيليات، أو حكاية أقوال تخرج عن المقصود، أو ذكر أنواع الإعراب إلا في النادر الذي يتوقف عليه المعنى، بل يركز على المعنى المقصود من الآية بعبارة واضحة يفهمها كل من يقرؤها مهما كان مستواه العلمي فهو في الحقيقة سهل ممتنع يفهم معناه من مجرد تلاوة لفظه، وقد اهتم بترسيخ العقيدة السلفية، والتوجه إلى الله، واستنباط الأحكام الشرعية، والقواعد الأصولية، والفوائد الفقهية إلى غير ذلك من الفوائد الأخرى التي لا توجد في غير تفسيره مع اهتمامه بتفسير آيات الصفات بمقتضى عقيدة السلف خلافا لما يؤولها بعض المفسرين.
Şeyhimiz, allâme Şeyh Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'nin (rahmetullâhi aleyh) de (Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân) adlı tefsiriyle bundan bol bir nasibi olmuştur. Zira bu tefsir, ibaresi kolay, işareti açık olarak gelmiş; onu hiçbir kapalılık ve muğlaklık barındırmayan, anlaşılması yakın ibarelerle eşsiz bir tarzda kaleme almıştır. O; uzatmaya, lafı dağıtmaya, kıssalar ya da İsrailiyat zikretmeye, maksadın dışına çıkan görüşleri aktarmaya veya mananın kendisine bağlı olduğu nadir durumlar müstesna irap çeşitlerini zikretmeye girmeksizin, ayetin mantukundan veya mefhumundan içerdiği bütün mana veya hükümleri kuşatan, muhtasar ve faydalı bir sözle ayetten kastedilen manayı açıklamaya ihtimam gösterir. Bilakis ilmi seviyesi ne olursa olsun okuyan herkesin anlayacağı açık bir ibareyle ayetten kastedilen manaya odaklanır; o hakikatte lafzının sadece okunmasıyla manası anlaşılan bir sehl-i mümtenidir. Selef akidesini yerleştirmeye, Allah'a yönelmeye, şer'i hükümleri, usul kaidelerini, fıkhi faydaları ve başka tefsirlerde bulunmayan diğer faydaları istinbat etmeye ihtimam göstermiş; bazı müfessirlerin tevil etmelerinin aksine, sıfat ayetlerini Selef akidesinin gereğince tefsir etmeye özen göstermiştir.
17. Metin
وقد من الله علي فسمعت منه بعض تفسيره شفهيا في حلقات الدروس في مسجد الجامع بعنيزة، كما أنني ممن أشار عليه بطبعه فطبع الجزء الخامس فقط في حياته عام ١٣٧٥ هـ في المطبعة السلفية بمصر، وبعد ذلك تشاورنا في طبع بقيته، وساهمت في ذلك أيام كنت قاضيا في عنيزة فطبع باقيه بعد وفاته في عامي ٧٦ و ٧٧، وبعد تمام طبعه تداوله الناس بالقراءة والتدريس، ودرسناه لإخواننا وأبنائنا الطلاب وحصل بذلك خير كثير وقرأه أئمة المساجد على جماعاتهم لوضوح عباراته. وقد طبع بعد ذلك طبعات أخرى لا يخلو كل منها من ملاحظة أو مؤاخذة.
Allah bana lütfetti de tefsirinin bir kısmını Uneyze Cami-i Kebiri'ndeki ders halkalarında kendisinden şifahi olarak dinledim. Nitekim ben, basılmasını ona tavsiye edenlerdenim; böylece hayatında iken hicri 1375 yılında Mısır'daki Selefiyye Matbaası'nda yalnızca beşinci cüz basıldı. Ondan sonra geri kalanının basılması hususunda istişare ettik; Uneyze'de kadı olduğum günlerde buna katkıda bulundum ve vefatından sonra 76 ve 77 yıllarında geri kalanı basıldı. Basımı tamamlandıktan sonra insanlar onu okuma ve tedris yoluyla elden ele dolaştırdılar. Biz de onu kardeşlerimize ve talebe evlatlarımıza okuttuk; bununla pek çok hayır hasıl oldu ve ibarelerinin açıklığı sebebiyle cami imamları onu cemaatlerine okudular. Bundan sonra başka baskıları da yapıldı; ancak her biri bir mülahaza veya tenkitten uzak kalmadı.
18. Metin
ولما صارت طبعاته بهذه المثابة مع حاجة الناس إليه سمت همة ابننا الشيخ الفاضل: عبد الرحمن بن معلا اللويحق الأستاذ بكلية الشريعة بجامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية إلى طبعه على هامش المصحف الموجه كل جزء (٢٠) صفحة مراعيا في كل صفحة وضع ما يتعلق بتفسيرها. وقد عرض علي النماذج الأولى لهذه الطبعة فأعجبتني، وسررت بها جدا مؤملا أن تكون هذه الطبعة خير معين على فهم كتاب الله تعالى، والاعتناء به تلاوة وحفظا وفهما، لأنه بهذا الصنيع يقرب الاستفادة لتالي القرآن لسهولة
İnsanların ona olan ihtiyacıyla birlikte baskıları bu durumda olunca, İmam Muhammed b. Suud İslam Üniversitesi Şeriat Fakültesi'nde hoca olan faziletli evladımız Şeyh Abdurrahman b. Ma'lâ el-Lüveyhık'ın himmeti, her bir cüzü (20) sayfa olan yönlendirilmiş Mushaf'ın kenarında, her sayfada o sayfanın tefsiriyle ilgili kısmı koymaya riayet ederek onu basmaya yöneldi. Bu baskının ilk örneklerini bana arz ettiğinde çok beğendim ve fevkalade sevindim; bu baskının Allah Teâlâ'nın Kitab'ını anlamada, onu tilavet, hıfz ve fehimle gözetmede en hayırlı yardımcı olmasını ümit ettim. Zira o, bu uygulamasıyla Kur'an okuyucusu için istifadeyi kolaylaştırmaktadır; çünkü kolayca
19. Metin
التناول وسرعة الرجوع إلى تفسير الآية من نفس الصفحة بدلا من الرجوع إليها من كتب التفاسير البعيدة. كما أنه سيعتني بتصحيح الأصل وجودة الطبع، فأسأل الله أن يشكر للابن الشيخ عبد الرحمن بن معلا اللويحق هذا الصنيع المبارك وأن يجزيه أفضل الجزاء وأن ينفع بهذه الطبعة كما نفع بسابقاتها وأن يجزي كل من ساهم في إخراج هذا المشروع النافع أفضل الجزاء وأن يتغمد الجميع ومؤلف التفسير برحمته إنه جواد كريم وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه وسلم. حرر في ٢٧\٩\١٤١٦ هـ
ele alınabilmekte ve uzak tefsir kitaplarına müracaat etmek yerine aynı sayfadan ayetin tefsirine hızlıca başvurulabilmektedir. Ayrıca o, aslı tashih etmeye ve baskı kalitesine de özen gösterecektir. Allah'tan, evladımız Şeyh Abdurrahman b. Ma'lâ el-Lüveyhık'a bu mübarek amelinden ötürü mükâfat vermesini, onu en güzel mükâfatla ödüllendirmesini, öncekilerden faydalandırdığı gibi bu baskıdan da faydalandırmasını, bu faydalı projenin neşredilmesine katkıda bulunan herkesi en güzel mükâfatla mükâfatlandırmasını, herkesi ve tefsirin müellifini rahmetiyle kuşatmasını niyaz ederim. Şüphesiz O, Cömerttir, Kerîmdir. Allah, Peygamberimiz Muhammed'e, âline ve ashâbına salât ve selâm eylesin. 27/9/1416 H. tarihinde yazılmıştır.
20. Metin
وكتبه الفقير إلى الله
Bunu Allah'a muhtaç olan kulu yazdı:
21. Metin
عبد الله بن عبد العزيز بن عقيل
Abdullah b. Abdilazîz b. Akîl
22. Metin
رئيس الهيئة الدائمة بمجلس القضاء الأعلى سابقا
Yüksek Yargı Kurulu Daimi Heyeti Eski Başkanı
23. Metin
وعضو بمجلس القضاء الأعلى (متقاعد)
ve Yüksek Yargı Kurulu Üyesi (Emekli)
24. Metin
مقدمة صاحب الفضيلة الشيخ: محمد بن صالح العثيمين
Faziletli Şeyh Muhammed b. Sâlih el-Useymîn'in Mukaddimesi
25. Metin
الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين.
Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun. Salât ve selâm Peygamberimiz Muhammed'e, âline, ashâbına ve din gününe kadar onlara güzellikle tabi olanların üzerine olsun.
26. Metin
أما بعد: فإن تفسير شيخنا عبد الرحمن بن ناصر السعدي رحمه الله تعالى المسمى (تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان) من أحسن التفاسير حيث كان له ميزات كثيرة:
İmdi: Şeyhimiz Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'nin (rahimehullâhu teâlâ) (Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân) adlı tefsiri en güzel tefsirlerdendir; zira onun pek çok meziyeti vardır:
27. Metin
منها سهولة العبارة ووضوحها حيث يفهمها الراسخ في العلم ومن دونه.
Bunlardan biri, ibaresinin kolaylığı ve açıklığıdır; öyle ki ilimde rüsuh sahibi olan da ondan aşağıda olan da onu anlar.
28. Metin
ومنها تجنب الحشو والتطويل الذي لا فائدة منه إلا إضاعة وقت القارئ وتبلبل فكره.
Bunlardan biri de, okuyucunun vaktini zayi etmekten ve zihnini karıştırmaktan başka hiçbir faydası olmayan laf kalabalığından ve gereksiz uzatmalardan kaçınmasıdır.
29. Metin
ومنها تجنب ذكر الخلاف إلا أن يكون الخلاف قويا تدعو الحاجة إلى ذكره وهذه ميزة مهمة بالنسبة للقارئ حتى يثبت فهمه على شيء واحد.
Bunlardan biri, —zikredilmesine ihtiyaç duyulacak kadar kuvvetli bir ihtilaf olması müstesna— ihtilafı zikretmekten kaçınmasıdır; bu da okuyucunun anlayışının tek bir hususta sebat bulması açısından önemli bir meziyettir.
30. Metin
ومنها السير على منهج السلف في آيات الصفات فلا تحريف ولا تأويل يخالف مراد الله بكلامه فهو عمدة في تقرير العقيدة.
Bunlardan biri de, sıfat ayetlerinde Selef'in menheci üzere yürümesidir; onda Allah'ın kelamıyla olan muradına muhalif hiçbir tahrif ve tevil yoktur; bu bakımdan o, akidenin takririnde bir dayanaktır.
31. Metin
ومنها دقة الاستنباط فيما تدل عليه الآيات من الفوائد والأحكام والحكم وهذا يظهر جليا في بعض الآيات كآية الوضوء في سورة المائدة حيث استنبط منها خمسين حكما وكما في قصة داود وسليمان في سورة ص.
Bunlardan biri de, ayetlerin delalet ettiği faydalar, hükümler ve hikmetler hususundaki ince istinbatıdır. Bu durum, kendisinden elli hüküm istinbat ettiği Mâide Sûresi'ndeki abdest ayeti gibi bazı ayetlerde ve Sâd Sûresi'ndeki Dâvûd ile Süleyman kıssasında apaçık görülür.
32. Metin
ومنها أنه كتاب تفسير وتربية على الأخلاق الفاضلة كما يتبين في تفسير قوله تعالى في سورة الأعراف {خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ} .
Bunlardan biri de, A'râf Sûresi'nde Allah Teâlâ'nın: { خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ } “Sen af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir.” ayetinin tefsirinde açıkça görüldüğü üzere, onun hem bir tefsir kitabı hem de üstün ahlak üzerine bir terbiye kitabı olmasıdır.
33. Metin
ومن أجل هذا أشير على كل مريد لاقتناء كتب التفسير أن لا تخلو مكتبته من هذا التفسير القيم.
İşte bundan dolayı, tefsir kitapları edinmek isteyen herkese kütüphanesinin bu kıymetli tefsirden hali kalmamasını tavsiye ederim.
34. Metin
وأسأل الله تعالى أن ينفع به مؤلفه وقارئه إنه كريم جواد وصلى الله على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان. كتبه محمد الصالح العثيمين
Allah Teâlâ'dan onunla müellifini ve okuyucusunu faydalandırmasını niyaz ederim; şüphesiz O Kerîmdir, Cevâddır (cömerttir). Allah, Peygamberimiz Muhammed'e, âline, ashâbına ve onlara güzellikle tabi olanlara salât ve selâm eylesin. Bunu Muhammed es-Sâlih el-Useymîn yazdı.
35. Metin
في ١٥/ رمضان ١٤١٦ هـ
15 Ramazan 1416 H. tarihinde
36. Metin
مقدمة المحقق
Muhakkikin Mukaddimesi
37. Metin
الحمد لله نحمده ونستعينه ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا وسيئات أعمالنا، من يهده الله فلا مضل له، ومن يضلل فلا هادي له، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله صلى الله عليه وعلى آله وصحبه وسلم تسليما كثيرا.
Hamd Allah'a mahsustur; O'na hamdeder, O'ndan yardım diler ve O'ndan bağışlanma talep ederiz. Nefislerimizin şerlerinden ve amellerimizin kötülüklerinden Allah'a sığınırız. Allah kime hidayet verirse onu saptıracak kimse yoktur; kimi de saptırırsa ona hidayet edecek kimse yoktur. Şehadet ederim ki tek olan, hiçbir ortağı bulunmayan Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur; yine şehadet ederim ki Muhammed O'nun kulu ve resulüdür. Allah ona, âline ve ashâbına çokça salât ve selâm eylesin.
38. Metin
أما بعد:
İmdi:
39. Metin
فإن إنزال القرآن الكريم على هذه الأمة منة عظمى؛ لأنه سبيل الهداية، وطريق السلامة من الضلال والغواية: {فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقَى وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى}
Muhakkak ki Kur'ân-ı Kerîm'in bu ümmete indirilmesi pek büyük bir nimettir; çünkü o, hidayet vesilesi ve sapıklıktan ile azgınlıktan selamet yoludur: { فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى } “...Benden size bir hidayet geldiğinde kim benim hidayetime uyarsa artık o sapmaz ve bedbaht olmaz. Kim de benim zikrimden yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar bir geçim vardır ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz.”
40. Metin
ولكن الاستفادة الحقة من هذا الكتاب الكريم تكون بدوام الصلة به علما وعملا تلاوة وتدبرا، وفهما: {كِتَابٌ أَنزلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الألْبَابِ} ومن سبل ذلك التدبر، والفهم: النظر فيما كتب أهل العلم في تفسير القرآن العظيم؛ فإن من كمال حفظ الله ﷿ لهذا الذكر الحكيم أن قيض له جهابذة فهموا مراد الله عن الله وعن رسوله ﷺ فألفوا في ذلك كتبا بسطوا فيها ألفاظ القرآن، وأبانوا ما يعسر فهمه، وفصلوا ما جاء فيه من القواعد والكليات، ودفعوا التعارضات المتوهمة، وبينوا مراجع الضمائر، وعينوا المعاني المرادة إذا احتمل الكلام أوجها متعددة وكانوا طرائق قددا في عنايتهم بهذا الكتاب العظيم حتى جاء شيخ مشايخنا العلامة: عبد الرحمن بن ناصر بن عبد الله بن سعدي ﵀ فجعل جل عنايته بالمعاني التي هي المراد الأعظم، فكان كتابه فتحا في هذا العلم؛ إذ أوقف القارئ على المراد، وأعانه على تدبر التنزيل، دون أن يقف به على المشغلات الصارفات عن ذلك كالبحوث اللغوية الصرفة، والإسرائيليات ونحوها، وليس ذلك عن قصور إذ لا يبلغ هذا المبلغ من القدرة على تسهيل المعاني، وبيان المراد إلا من ملك من علوم الآلة، وسعة الاطلاع على كتب التفسير ما يؤهله للقيام بهذه المهمة العظيمة.
Fakat bu Kerîm Kitap'tan hakiki istifade, ilim ve amel, tilavet, tedebbür ve fehimle onunla irtibatı daimi kılmakla olur: { كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ } “Ayetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir Kitaptır.” Bu tedebbür ve fehim yollarından biri de ilim ehlinin yüce Kur'an'ın tefsirine dair yazdıklarına bakmaktır. Zira Aziz ve Celil olan Allah'ın bu Zikr-i Hakîm'i muhafazasının kemalindendir ki, Allah'tan ve Resûlü'nden (sallallâhu aleyhi ve sellem) Allah'ın muradını anlayan seçkin âlimleri ona müyesser kılmıştır. Onlar da Kur'an lafızlarını açıkladıkları, anlaşılması güç olanları beyan ettikleri, onda gelen kaideleri ve küllî esasları tafsil ettikleri, vehmedilen tearuzları (çelişkileri) giderdikleri, zamirlerin mercilerini açıkladıkları ve sözün birden çok vechi muhtemel olduğunda kastedilen manaları belirledikleri kitaplar telif etmişlerdir. Bu yüce Kitab'a gösterdikleri ihtimamda çeşitli yollar tutmuşlardır; ta ki meşâyihimizin şeyhi, allâme Abdurrahman b. Nâsır b. Abdillâh b. Sa'dî (rahmetullâhi aleyh) gelene kadar. O, ihtimamının çoğunu en büyük maksat olan manalara hasretmiş; böylece kitabı bu ilimde bir fetih olmuştur. Zira okuyucuyu maksada vakıf kılmış, sırf lügat araştırmaları, İsrailiyat ve benzerleri gibi insanı bundan alıkoyan meşgul edici şeylerle oyalamaksızın Tenzîl'i تدبر etmesine yardımcı olmuştur. Bu bir noksanlıktan ötürü değildir; çünkü manaları kolaylaştırma ve muradı beyan etme gücünde bu dereceye, ancak alet ilimlerine ve bu büyük vazifeyi yerine getirmeye kendisini ehil kılacak derecede tefsir kitaplarına dair geniş bir vukufiyete sahip olan kimse ulaşabilir.
41. Metin
ولقد من الله علي بالعناية بهذا التفسير، ومحبة صاحبه ﵀ وقراءة التفسير وإقرائه، والنصح بقراءته، ومن الله علي بالعناية بطبعه في مجلد واحد يهدم الحواجز النفسية الصادة عن قراءته في مجلداته السبعة التي كان عليها في أشهر طبعاته السابقة، وكان الهم منصرفا إلى ذلك، ولم يكن الذهن ملتفتا إلى طبعات الكتاب وما فيها من أخطاء حتى هاتفني بعض أفاضل طلبة العلم من المشايخ الكرام كان منهم: فضيلة الدكتور: عبد الرزاق بن الشيخ عبد المحسن العباد البدر، وفضيلة الدكتور: خالد بن عثمان السبت، حيث جرت مهاتفات معهما ومقابلة للشيخ: عبد الرزاق كانت فاتحة خير للاهتمام بالتفسير وبنسخه المخطوطة، وطبعاته فتبين أن في الطبعات عوارا كثيرا، وأن التفسير لم يخرج حتى الآن على الصورة التي تركها الشيخ ﵀ وبيان ذلك يحتاج إلى تفصيل تأريخي لكتابة الشيخ لهذا التفسير، وما وقع من طباعته، فرأيت أن أعرض الأمر مفصلا في هذه المقدمة حتى يستبين الأمر للقارئ الكريم، ويرى ما يمكن أن يفعله الكتبيون والناشرون في الكتب.
Allah bana bu tefsire ihtimam göstermeyi, müellifini (rahmetullâhi aleyh) sevmeyi, tefsiri okumayı, okutmayı ve okunmasını tavsiye etmeyi lütfetmiştir. Yine Allah bana, önceki meşhur baskılarında yer alan yedi cildi sebebiyle okunmasına engel olan psikolojik engelleri yıkan tek cilt halinde basımına ihtimam göstermeyi lütfetti. Gayret buna yönelmişti ve değerli meşâyihimizden faziletli bazı ilim talebeleri benimle telefonla görüşene kadar zihin kitabın baskılarına ve onlardaki hatalara yönelmemişti. Bunlardan biri faziletli Dr. Abdürrezzâk b. eş-Şeyh Abdilmuhsin el-Abbâd el-Bedr, diğeri ise faziletli Dr. Hâlid b. Osmân es-Sebt idi. Kendileriyle yapılan telefon görüşmeleri ve Şeyh Abdürrezzâk ile yapılan mülakat; tefsire, yazma nüshalarına ve baskılarına ihtimam gösterme hususunda bir hayır kapısı oldu. Böylece baskılarda pek çok kusur bulunduğu ve tefsirin Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) bıraktığı suret üzere bugüne kadar neşredilmediği anlaşıldı. Bunun beyanı, Şeyh'in bu tefsiri yazışına ve basımında meydana gelenlere dair tarihi bir tafsilata muhtaçtır. Ben de kerîm okuyucuya meselenin açıklığa kavuşması ve kitapçıların ile yayıncıların kitaplar üzerinde neler yapabileceklerini görmesi için bu meseleyi bu mukaddimede ayrıntılı olarak arz etmeyi uygun gördüm.
42. Metin
تأليف الشيخ للتفسير:
Şeyh'in Tefsiri Telifi:
43. Metin
بدأ الشيخ ﵀ تأليفه لهذا التفسير المبارك في عام ١٣٤٢ هـ وأنهاه في عام ١٣٤٤ هـ.
Şeyh (rahmetullâhi aleyh) bu mübarek tefsiri telif etmeye hicri 1342 yılında başlamış ve 1344 yılında tamamlamıştır.
44. Metin
وبهذا يظهر أنه قد بدأه وله من العمر خمسة وثلاثون عاما وأتمه وله من العمر سبعة وثلاثون عاما.
Böylece onun otuz beş yaşındayken başladığı ve otuz yedi yaşındayken tamamladığı anlaşılmaktadır.
45. Metin
والذي يقرأ التفسير يحسب أنه لا يمكن لمن كان في هذا السن أن يكتبه إذ يمثل كتابة عالم ناضج متمكن من العلم وآلاته، واسع الاطلاع و {ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ} .
Tefsiri okuyan kimse bu yaştaki birinin onu yazmasının mümkün olamayacağını zanneder; zira o, ilme ve aletlerine hakim, vukufiyeti geniş, olgun bir âlimin yazısını temsil eder. { ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ } “Bu, Allah'ın lütfudur, onu dilediğine verir. Allah lütfu geniş olandır, her şeyi bilendir.”
46. Metin
وقد كتب نسخة واحدة ثم أمر من ينسخ له نسخة أخرى، وبالتتبع والسؤال يبدو لي أنه لم ينسخ من التفسير إلا هاتان النسختان: نسخة الشيخ ﵀ والنسخة التي أمر النساخ بنسخها.
[Şeyh] tek bir nüsha yazmış, sonra kendisi için başka bir nüsha istinsah edilmesini emretmiştir. Araştırma ve sorma neticesinde bana öyle görünmektedir ki tefsirden yalnızca bu iki nüsha istinsah edilmiştir: Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) nüshası ve hattatlara istinsah etmelerini emrettiği nüsha.
47. Metin
وابتغاء توضيح الأمر أبين تفاصيل متعلقة بهاتين النسختين مع وصف لهما:
Meseleyi açıklığa kavuşturmak gayesiyle bu iki nüshaya dair tafsilatı tavsifleriyle birlikte beyan ediyorum:
48. Metin
النسخة الأولى:
Birinci Nüsha:
49. Metin
هذه النسخة هي التي كانت في حوزة الشيخ وملكه، وهي في جملتها كما سيظهر بخط الشيخ ﵀ وهذا وصف لها:
Bu nüsha Şeyh'in zilyetliğinde ve mülkiyetinde olan nüshadır; bütünüyle, görüleceği üzere Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır. İşte bunun vasfı:
50. Metin
تتكون هذه النسخة من تسعة أجزاء، جعلها الشيخ ﵀ في تسعة مجلدات:
Bu nüsha dokuz cüzden müteşekkildir; Şeyh (rahmetullâhi aleyh) onları dokuz cilt kılmıştır:
51. Metin
المجلد الأول:
Birinci Cilt:
52. Metin
وقد كتب على غلافه (المجلد الأول من تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان، من منن الله على عبده، وابن عبده، وابن أمته: عبد الرحمن بن ناصر بن عبد الله بن سعدي) (١) وفوقها بخط الشيخ ﵀ وبحرف صغير (هذه التسمية مأخوذة من قوله: {وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} وقوله: {وَلا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا} وفي وسط الصفحة وبخط الشيخ أيضا: "شرعت في هذا التفسير المبارك غرة شهر () (٢) سنة ١٣٤٢ هـ أرجو الله أن يتمه بنعمته ".
Kapağında şöyle yazılmıştır: (Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân'ın birinci cildi; Allah'ın kulu, kulu oğlu ve cariyesi oğlu Abdurrahman b. Nâsır b. Abdillâh b. Sa'dî'ye olan lütuflarındandır) (1). Bunun üzerinde Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyla ve küçük harfle: (Bu isimlendirme O'nun: { وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ } ve O'nun: { وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا } kavlinden alınmıştır) yazılıdır. Sayfanın ortasında ve yine Şeyh'in el yazısıyla: “Bu mübarek tefsire hicri 1342 senesi (...) ayının (2) başında başladım; Allah'tan onu nimetiyle tamamlamasını dilerim.” yazmaktadır.
53. Metin
وهذا المجلد بخط الشيخ ﵀ وعليه هوامش وتعديلات بخطه أيضا، ويقع في (١٥٠) صفحة، في كل صفحة (٣٠) سطرا تقريبا أوله المقدمة، ثم تفسير الفاتحة إلى تفسير قوله تعالى: {وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} الآية (١٢٩) من سورة آل عمران.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve üzerinde yine kendi el yazısıyla derkenarlar ve düzeltmeler vardır. Yaklaşık her sayfada (30) satır olmak üzere (150) sayfada yer alır. Başı Mukaddime, sonra Fâtiha tefsiri, sonu ise Âl-i İmrân Sûresi'nin (129). ayeti olan Allah Teâlâ'nın: { وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ } “Göklerde olanlar da yerde olanlar da Allah'ındır. O dilediğini bağışlar, dilediğine azap eder. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” kavlinin tefsirine kadardır.
54. Metin
المجلد الثاني:
İkinci Cilt:
55. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (١٩٢) صفحة في كل صفحة (٣٠) سطرا تقريبا، أوله تفسير الآية (١٣٠) من سورة آل عمران وهي قوله تعالى: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} وآخره: آخر تفسير سورة الأنعام.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (30) satır olmak üzere (192) sayfada yer alır. Başı Âl-i İmrân Sûresi'nin (130). ayeti olan Allah Teâlâ'nın: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey iman edenler! Kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin ve Allah'tan sakının ki kurtuluşa eresiniz.” kavlinin tefsiridir; sonu ise En'âm Sûresi tefsirinin sonudur.
56. Metin
المجلد الثالث:
Üçüncü Cilt:
57. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (٢١٤) صفحة في كل صفحة (٢٥) سطرا تقريبا أوله أول تفسير سورة الأعراف، وآخره آخر تفسير سورة هود.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (25) satır olmak üzere (214) sayfada yer alır. Başı A'râf Sûresi tefsirinin başı, sonu ise Hûd Sûresi tefsirinin sonudur.
58. Metin
المجلد الرابع:
Dördüncü Cilt:
59. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (١٢٩) صفحة في كل صفحة (٢٦) سطرا تقريبا أوله أول تفسير سورة يوسف، وآخره آخر تفسير سورة الإسراء.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (26) satır olmak üzere (129) sayfada yer alır. Başı Yûsuf Sûresi tefsirinin başı, sonu ise İsrâ Sûresi tefsirinin sonudur.
60. Metin
المجلد الخامس:
Beşinci Cilt:
61. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (٢٢٩) صفحة في كل صفحة (٢٨) سطرا تقريبا، أوله تفسير سورة الكهف وآخره آخر تفسير سورة النمل.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (28) satır olmak üzere (229) sayfada yer alır. Başı Kehf Sûresi tefsiri, sonu ise Neml Sûresi tefsirinin sonudur.
62. Metin
المجلد السادس:
Altıncı Cilt:
63. Metin
وهذا المجلد بخط الشيخ: محمد بن منصور بن إبراهيم بن زامل ﵀ أتم كتابته في ٢٤ رجب سنة (١٣٤٥ هـ) وهو خط جميل، ولكنه كثير الأخطاء، ويفصل بين جزئي الكلمة في سطرين، ويكثر هذا منه مما يربك القارئ.
Bu cilt Şeyh Muhammed b. Mansûr b. İbrâhîm b. Zâmil'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır; yazımını 24 Receb (1345 H.) senesinde tamamlamıştır. Güzel bir hattır; fakat hataları çoktur, kelimenin iki parçasını iki ayrı satıra bölmektedir ve bunu çokça yapması okuyucuyu şaşırtmaktadır.
64. Metin
وعلى هذا الجزء هوامش وتعديلات بخط الشيخ عبد الرحمن بن سعدي ﵀ ويقع في (١٤٢) صفحة في كل صفحة (٢٩) سطرا تقريبا، أوله تفسير سورة القصص، وآخره آخر تفسير سورة الصافات.
Bu cüzün üzerinde Şeyh Abdurrahman b. Sa'dî'nin (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyla derkenarlar ve tashihler vardır. Yaklaşık her sayfada (29) satır olmak üzere (142) sayfada yer alır. Başı Kasas Sûresi tefsiri, sonu ise Sâffât Sûresi tefsirinin sonudur.
65. Metin
المجلد السابع:
Yedinci Cilt:
66. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (١٥٣) صفحة في كل صفحة (٢٨) سطرا تقريبا، أوله: تفسير سورة (ص) وآخره: آخر تفسير سورة الفتح.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (28) satır olmak üzere (153) sayfada yer alır. Başı Sâd (ص) Sûresi tefsiri, sonu ise Fetih Sûresi tefsirinin sonudur.
67. Metin
المجلد الثامن:
Sekizinci Cilt:
68. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (١٤٦) صفحة في كل صفحة (٢٩) سطرا، أوله أول تفسير سورة الحجرات، وآخره آخر تفسير سورة القيامة.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve her sayfada (29) satır olmak üzere (146) sayfada yer alır. Başı Hucurât Sûresi tefsirinin başı, sonu ise Kıyâme Sûresi tefsirinin sonudur.
69. Metin
المجلد التاسع:
Dokuzuncu Cilt:
70. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ ويقع في (٥٠) صفحة في كل صفحة (٣٠) سطرا تقريبا، أوله تفسير سورة الإنسان، وآخره آخر تفسير سورة الناس.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve yaklaşık her sayfada (30) satır olmak üzere (50) sayfada yer alır. Başı İnsân Sûresi tefsiri, sonu ise Nâs Sûresi tefsirinin sonudur.
71. Metin
النسخة الثانية:
İkinci Nüsha:
72. Metin
المجلد الأول:
Birinci Cilt:
73. Metin
وقد كتب عليه: (المجلد الأول من تيسير الكريم المنان في تفسير القرآن لمعلقه الفقير إلى الله عبد الرحمن بن ناصر السعدي غفر الله له ولوالديه وجميع المسلمين) وهكذا كتبت هذه العبارة أو قريبا منها باختلاف يسير على طرة كل مجلد.
Üzerine şöyle yazılmıştır: (Notlarını düşeni Allah'a muhtaç olan Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'ye —Allah kendisini, anne-babasını ve bütün Müslümanları bağışlasın— ait Teysîru'l-Kerîmi'l-Mennân fî Tefsîri'l-Kur'ân'ın birinci cildi). Bu ifade veya küçük bir farklılıkla buna yakın bir ifade her cildin kapak sayfasına bu şekilde yazılmıştır.
74. Metin
وفي وسط الصفحة ما يلي: (تنبيه: اعلم أن طريقتي في هذا التفسير أني أذكر عند كل آية ما يحضرني من معانيها، ولا أكتفي بذكر ما يتعلق بالمواضع السابقة عن ذكر ما تعلق بالمواضع اللاحقة؛ لأن الله وصف هذا الكتاب أنه "مثاني " تثنى فيه الأخبار، والقصص، والأحكام، وجميع المواضيع النافعة، لحكم عظيمة، وأمر بتدبره جميعه؛ لما في ذلك من زيادة العلوم والمعارف، وصلاح الظاهر والباطن، وإصلاح الأمور كلها) .
Sayfanın ortasında ise şu yer almaktadır: (Tenbih: Bil ki benim bu tefsirdeki metodum, her ayetin yanında onun manalarından zihnime gelenleri zikretmektir; sonraki yerlerle ilgili olanları zikretmekten vazgeçip yalnızca önceki yerlerle ilgili olanları zikretmekle iktifa etmem. Zira Allah bu Kitab'ı, büyük hikmetlerden ötürü haberlerin, kıssaların, hükümlerin ve bütün faydalı konuların tekrar edildiği “mesânî” (ikili/tekrarlanan) olarak vasfetmiş ve tamamını tedebbür etmeyi emretmiştir; çünkü bunda ilimlerin ve marifetlerin artması, zahirin ve batının ıslahı ve bütün işlerin salah bulması vardır.)
75. Metin
وكثير من هذا المجلد بخط الشيخ ﵀ إلا الصفحات ما بين الصفحة (٣٦) والصفحة (٩٦) فهي بخط مغاير لخط الشيخ ﵀ وبداية المجلد ونهايته كالنسخة الأولى.
Bu cildin pek çoğu Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır; ancak (36) ile (96) arasındaki sayfalar Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) hattından farklı bir hatladır. Cildin başı ve sonu birinci nüsha gibidir.
76. Metin
المجلد الثاني:
İkinci Cilt:
77. Metin
" وهو بخط الشيخ علي الحسن العلي الحسن البريكان، وبداية المجلد ونهايته مثل النسخة الأولى، وللشيخ
Şeyh Ali el-Hasen el-Ali el-Hasen el-Büreykân'ın el yazısıyladır; cildin başı ve sonu birinci nüsha gibidir.
78. Metin
عبد الرحمن السعدي ﵀ عليه تصويبات مما يدل على أنه قرأه ويقع في (١٧٧) صفحة في كل صفحة (٣١) سطرا تقريبا.
Şeyh Abdurrahman es-Sa'dî'nin (rahmetullâhi aleyh) üzerinde düzeltmeleri vardır ki bu da onu okuduğunu göstermektedir. Yaklaşık her sayfada (31) satır olmak üzere (177) sayfada yer alır.
79. Metin
المجلد الثالث:
Üçüncü Cilt:
80. Metin
وقد نسخ هذا المجلد ناسخان بدأ الأول بنسخ اثني عشرة صفحة ولكن خطه سقيم، وأخطاءه كثيرة ولذلك كتب الشيخ ﵀ بخطه على الصفحة الثانية: (الصحائف الأولى من هذا الجزء خطها سقيم، الأمل التأني فيها عند تصحيحها) ثم نسخت الصحائف التالية إلى آخر الجزء بخط مغاير أمثل من الخط الأول، ولم يكتب على هذا الجزء اسما الناسخين.
Bu cildi iki müstensih istinsah etmiştir. Birincisi on iki sayfa istinsah ederek başlamıştır, fakat hattı bozuk ve hataları çoktur; bu sebeple Şeyh (rahmetullâhi aleyh) ikinci sayfaya kendi el yazısıyla şöyle yazmıştır: (Bu cüzün ilk yapraklarının yazısı bozuktur, tashih edilirken acele edilmemesi rica olunur). Sonraki yapraklar cüzün sonuna kadar ilk hattan daha düzgün olan farklı bir hatla istinsah edilmiştir. Bu cüz üzerine iki müstensihin isimleri yazılmamıştır.
81. Metin
ويقع هذا الجزء في (١٥٢) صفحة كل صفحة (٣١) سطرا. وبداية المجلد ونهايته كمثيله في النسخة الأولى.
Bu cüz her sayfada (31) satır olmak üzere (152) sayfada yer alır. Cildin başı ve sonu birinci nüshadaki emsali gibidir.
82. Metin
المجلد الرابع:
Dördüncü Cilt:
83. Metin
وهذا الجزء بخط الشيخ سليمان الحمد البسام وللشيخ عبد الرحمن السعدي عليه بعض تصويبات بخط يده ﵀ ويقع في (١٠٣) صفحات في كل صفحة (٢٨) سطرا وبداية المجلد ونهايته كما في النسخة الأولى.
Bu cüz Şeyh Süleyman el-Hamed el-Bessâm'ın el yazısıyladır ve Şeyh Abdurrahman es-Sa'dî'nin (rahmetullâhi aleyh) kendi el yazısıyla üzerinde bazı tashihleri bulunmaktadır. Her sayfada (28) satır olmak üzere (103) sayfada yer alır; cildin başı ve sonu birinci nüshada olduğu gibidir.
84. Metin
المجلد الخامس:
Beşinci Cilt:
85. Metin
وهذا المجلد هو الذي بعث به الشيخ ﵀ للطباعة أول الأمر.
Bu cilt, Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) ilk başta basım için gönderdiği cilttir.
86. Metin
وكتب الشيخ بخط يده المقدمة التي طبعت مع هذا الجزء أول ما طبع، وهي مقدمة أثبتها في هامش هذه الطبعة عند أول تفسير سورة الكهف، وهذا المجلد نقل عن خط الشيخ المؤلف ﵀ وليس عليه اسم كاتبه، وقد ألحق الشيخ ﵀ به أصول من أصول التفسير، وتفسير ألفاظ عامة يكثر في القرآن ورودها ويحتاج إلى معرفتها) وهي بخط الشيخ ﵀ وقد جعلتها ملحقة بهذه الطبعة في آخر التفسير.
Şeyh, ilk basıldığında bu cüzle birlikte basılan mukaddimeyi kendi el yazısıyla yazmıştır; bu, Kehf Sûresi tefsirinin başında bu baskının derkenarında tespit ettiğim bir mukaddimedir. Bu cilt, müellif Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısından nakledilmiştir ve üzerinde kâtibinin ismi yoktur. Şeyh (rahmetullâhi aleyh) ona tefsir usulünden bazı kaideleri ve (Kur'an'da çokça geçen ve bilinmesine ihtiyaç duyulan genel lafızların tefsirini) eklemiştir ki bunlar Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır. Ben de bunları bu baskının sonunda tefsire ek olarak koydum.
87. Metin
وفي آخر الجزء فهرس لمحتوياته، ثم نقل للخطاب الموجه من الشيخ ﵀ إلى الشيخ محمد نصيف ﵀ وقد أرخ في ٣٠/٢/١٣٧٤ هـ ونص الخطاب تجده في هذه المقدمة وعدد صفحات هذا المجلد (٢١٤) صفحة في كل صفحة من صفحات هذا الجزء (٣٠) سطرا، أوله تفسير سورة الكهف، وآخره آخر تفسير سورة النمل ثم بعدها أصول من أصول التفسير وتفسير الأسماء الحسنى.
Cüzün sonunda içindekiler fihristi, ardından Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) Şeyh Muhammed Nasîf'e (rahmetullâhi aleyh) hitaben yazdığı mektubun nakli yer almaktadır; 30/2/1374 H. tarihinde tarihlendirilmiştir ve mektubun metnini bu mukaddimede bulabilirsiniz. Bu cildin sayfa sayısı (214) sayfadır; bu cüzün sayfalarının her birinde (30) satır yer alır. Başı Kehf Sûresi tefsiri, sonu ise Neml Sûresi tefsirinin sonudur; ardından tefsir usulünden kaideler ve Esmâ-i Hüsnâ tefsiri gelir.
88. Metin
المجلد السادس:
Altıncı Cilt:
89. Metin
وهذا المجلد بخط الشيخ ﵀ وبدايته من أول سورة القصص ونهايته بنهاية تفسير سورة الصافات. وعدد صفحات هذا الجزء (١٥٤) صفحة في كل صفحة ما بين (٢٥- ٢٨) سطرا وبدايته ونهايته كمثيله في النسخة الأخرى.
Bu cilt Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır; başı Kasas Sûresi'nin başından, sonu ise Sâffât Sûresi tefsirinin sonunadır. Bu cüzün sayfa sayısı (154) sayfadır; her sayfada (25-28) arası satır yer alır. Başı ve sonu diğer nüshadaki emsali gibidir.
90. Metin
المجلد السابع:
Yedinci Cilt:
91. Metin
وهو بخط الشيخ: سليمان بن حمد العبد الله البسام ﵀ وعدد صفحات هذا الجزء (١٢٢) صفحة في كل صفحة (٢٢) سطرا، وبداية الجزء ونهايته كمثيله في النسخة الأخرى.
Şeyh Süleyman b. Hamed el-Abdillâh el-Bessâm'ın (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır. Bu cüzün sayfa sayısı (122) sayfadır; her sayfada (22) satır yer alır. Cüzün başı ve sonu diğer nüshadaki emsali gibidir.
92. Metin
المجلد الثامن:
Sekizinci Cilt:
93. Metin
وهو بخط الشيخ ﵀ وعدد صفحات هذا الجزء (٢٠١) صفحة.
Şeyh'in (rahmetullâhi aleyh) el yazısıyladır ve bu cüzün sayfa sayısı (201) sayfadır.
94. Metin
ويبدأ من أول تفسير سورة الحجرات وينتهي بتفسير سورة الناس.
Hucurât Sûresi tefsirinin başından başlar ve Nâs Sûresi tefsiri ile sona erer.
95. Metin
وبهذا فإن هذه النسخة تحتوي على ثمانية أجزاء بينما النسخة الأخرى على تسعة أجزاء.
Böylece bu nüsha sekiz cüz ihtiva ederken, diğer nüsha dokuz cüz ihtiva etmektedir.
96. Metin
هذا عن نسخ التفسير المخطوطة وأما طباعته فقد كانت فاتحتها طباعة الجزء الخامس منه، إذ بعث الشيخ ﵀ إلى الشيخ محمد نصيف ﵀ برسالة مدونة في خاتمة المجلد الخامس من النسخة (ب) مؤرخة في ٣٠/٢/١٣٧٤ هـ. وقد نقلت من خط الشيخ بخط مغاير هذا نصها: بسم الله الرحمن الرحيم، حضرة محترم المقام الشيخ محمد نصيف حفظه الله آمين.
Tefsirin yazma nüshalarına dair durum böyledir. Basımına gelince; onun başlangıcı beşinci cüzünün basılmasıyla olmuştur. Zira Şeyh (rahmetullâhi aleyh), (B) nüshasının beşinci cildinin hatimesinde kayıtlı olan 30/2/1374 H. tarihli bir mektupla Şeyh Muhammed Nasîf'e (rahmetullâhi aleyh) başvurmuştur. Şeyh'in el yazısından farklı bir hatla nakledilen bu mektubun metni şöyledir: “Bismillâhirrahmânirrahîm. Muhterem makam sahibi Şeyh Muhammed Nasîf —Allah onu korusun, âmîn— Hazretlerine:
97. Metin
السلام عليكم ورحمة الله وبركاته. سبق جواب كتابكم الآمل وصوله، ثم إننا نكلفكم حيث أرسلت لكم تفسيرنا الكبير المجلد الخامس منه وقع النظر على الاقتصار على طبعه فجعلنا له مقدمة وختمناه بأصول وكليات من أصول وكليات التفسير، ونريد أن يطبع منه خمسة آلاف نسخة، وأحببت أن يكون الاختيار لجنابكم في اختيار من يتولى طبعه، إما محب الدين الخطيب أو الشيخ حامد أو من ترجح وتحثه على العناية التامة فيه، ولو زاد علينا المصرف، وقد وصيت الشيخ: عبد الله المحمد العوهلي يسلم لكم كل الذي تطلبون لأجل طبعه وأرجو الله أن يثيبكم الثواب الجزيل، ويشكر مساعيك ويجزيك عنا أفضل الجزاء فأنت طال عمرك عوض النفس في كل شيء والله الموفق والسلام. محبك (١) عبد الرحمن الناصر السعدي وتنبه الطابع على طبع خاتمة
Es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Ulaşmasını umduğum mektubunuzun cevabı önceden gönderilmişti. İmdi, büyük tefsirimizin beşinci cildini size göndermiş olmam hasebiyle sizi zahmete sokuyoruz; zira sadece onun basımıyla iktifa edilmesi uygun görüldü. Biz de ona bir mukaddime yaptık ve onu tefsir usulü ve külliyatından olan usul ve küllî kaidelerle mühürledik. Ondan beş bin nüsha basılmasını istiyoruz. Basımını üstlenecek kimseyi —Muhibbüddin el-Hatîb, Şeyh Hâmid veya tercih edeceğiniz bir başkası olsun— seçmeyi zat-ı âlinizin tercihine bırakmayı ve masrafımız artsa bile ona tam bir ihtimam göstermesini teşvik etmenizi arzu ettim. Şeyh Abdullah el-Muhammed el-Avhelî'ye basımı için talep edeceğiniz her şeyi size teslim etmesini vasiyet ettim. Allah'tan sizi bol mükâfatla mükâfatlandırmasını, gayretlerinizi meşkûr kılmasını ve bizden yana sizi en hayırlı mükâfatla mükâfatlandırmasını dilerim; zira siz —ömrünüz uzun olsun— her hususta bizzat nefis yerindesiniz. Başarı Allah'tandır. Ve's-Selâm. Seveniniz (1) Abdurrahman en-Nâsır es-Sa'dî. Matbaacıya
98. Metin
الأصول وكليات التفسير للحاجة الشديدة إليها
ona olan şiddetli ihtiyaç sebebiyle usul ve tefsir külliyatı hatimesini basması hususunda tembihte bulunun.”
99. Metin
وقد أبان الشيخ ﵀ عن مقصوده من إفراد هذا الجزء بالطباعة في المقدمة التي كتبها لهذا الجزء (٢) فقال: وقد تكرر علي السؤال من كثير من الأصحاب في نشر تفسيرنا هذا جميعه وألحوا لما يرونه من الفائدة الكبيرة فاعتذرت بأن ذلك يصعب جدا؛ لأنه مبسوط، وأيضا في هذه الأوقات قلت رغبات الناس في الكتب المطولة، لذلك أحببت إجابتهم لنشر بعض ما طلبوا وهو الاقتصار على جزء واحد من أجزاء هذا التفسير، ووقع الاختيار على الجزء الأوسط من سورة الكهف إلى آخر النمل فما لا يحصل جميعه لا يترك جميعه) . وقد طبع هذا المجلد عام ١٣٧٥ هـ، ثم بعث الشيخ ﵀ ببقية أجزاء الكتاب للشيخ محب الدين الخطيب ﵀ فأتم طباعة الكتاب كله، فطبع الكتاب في عام ١٣٧٦ هـ، وقبل وفاته بشهر تقريبا بعث إلى شيخنا عبد الله بن عقيل رسالة قال فيها: (التفسير مثل ما ذكرت لك، وصلني منه الجزء الأول عدة ملازم من زمان، وبعد ذلك ما جاءنا عنه خبر) (٣) وبعدها بعشرة أيام بعث برسالة أخرى قال فيها: (أفيدكم وصلني ملازم أيضا من الجزء الثاني، وبقية الجزء الأول من التفسير، ويذكر الشيخ نصيف أنهم إن شاء الله مجتهدون في إنجازه، يسر الله ذلك وسهله) (٤) . وبهذا يتبين أن الشيخ ﵀ لم ير الكتاب كاملا ويبدو أنه لم يبد ملاحظات على ما طبع منه، إذ توفى بعد رسالته السابقة بشهر تقريبا.
Şeyh (rahmetullâhi aleyh) bu cüzü müstakil olarak bastırmaktaki maksadını bu cüz için yazdığı mukaddimede (2) şöyle beyan etmiştir: “Pek çok dosttan bu tefsirimizin tamamını neşretmem hususunda mükerrer sorular geldi; gördükleri büyük faydadan ötürü ısrar ettiler. Ben de bunun çok zor olduğunu, zira mufassal olduğunu, ayrıca bu devirde insanların hacimli kitaplara olan rağbetinin azaldığını belirterek mazeret beyan ettim. Bundan dolayı talep ettiklerinin bir kısmını neşrederek onlara icabet etmeyi arzu ettim ki bu da bu tefsirin cüzlerinden tek bir cüz ile iktifa etmektir. Tercih ise Kehf Sûresi'nden Neml'in sonuna kadar olan orta cüze isabet etti; zira bütünü elde edilemeyen şeyin bütünü de terk edilmez.” Bu cilt hicri 1375 yılında basıldı. Sonra Şeyh (rahmetullâhi aleyh) kitabın kalan cüzlerini Şeyh Muhibbüddin el-Hatîb'e (rahmetullâhi aleyh) gönderdi ve o da kitabın tamamının basımını tamamladı; böylece kitap hicri 1376 yılında basıldı. Vefatından yaklaşık bir ay önce şeyhimiz Abdullah b. Akîl'e gönderdiği mektupta şöyle dedi: (Tefsir sana zikrettiğim gibidir; epey zaman önce birinci cüzden birkaç forma bana ulaştı, ondan sonra bize ona dair bir haber gelmedi) (3). Bundan on gün sonra gönderdiği başka bir mektupta ise şöyle dedi: (Tefsirin ikinci cüzünden de formaların ve birinci cüzün kalan kısmının bana ulaştığını bildiririm. Şeyh Nasîf onların inşâallah bunu tamamlamak için gayret ettiklerini zikrediyor; Allah onu kolaylaştırsın ve müyesser kılsın) (4). Böylece anlaşılmaktadır ki Şeyh (rahmetullâhi aleyh) kitabın tamamını görememiş ve basılan kısımlar hakkında mülahaza bildirememiş görünmektedir; zira önceki mektubundan yaklaşık bir ay sonra vefat etmiştir.
100. Metin
وتتميز هذه الطبعة أولا بالسبق الزمني فإنها أول الطبعات، وهي أصل جميع الطبعات السابقة فليس هناك طبعة إلا وكان أصلها عائدا إلى هذه الطبعة. وهي بذلك أسلم من غيرها، وأقل في الأخطاء والتصحيفات والتحريفات، وهذا لا يعني جودتها، وموافقتها للأصل، إذ ثم ملاحظ لا بد من بيانها:
Bu baskı, öncelikle kronolojik önceliğiyle öne çıkmaktadır; zira o, baskıların ilkidir ve [sonraki] tüm baskıların aslıdır. Nitekim aslı bu baskıya dayanmayan hiçbir baskı yoktur. Bu sebeple diğerlerinden daha sağlamdır; hata, tashif (yazım yanlışı) ve tahrif bakımından daha azdır. Ne var ki bu durum, onun kusursuz olduğu ve asla [bütünüyle] uygun düştüğü anlamına gelmez; zira burada mutlaka açıklanması gereken birtakım mülahazalar bulunmaktadır: