Binûn

Ra'd Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân (Sa'dî Tefsiri) · Abdurrahman es-Sa'dî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

يقول تعالى لنبيه محمد ﷺ: {كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ} إلى قومك تدعوهم إلى الهدى {قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ} أرسلنا فيهم رسلنا، فلست ببدع من الرسل حتى يستنكروا رسالتك، ولست تقول من تلقاء نفسك، بل تتلو عليهم آيات الله التي أوحاها الله إليك، التي تطهر القلوب وتزكي النفوس.

Allah Teâlâ Peygamberi Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: { كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ } Onları hidayete çağırasın diye “işte böylece seni kavmine gönderdik;” { قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ } “onlardan önce nice ümmetler gelip geçmiştir” ki onlara da peygamberlerimizi göndermiştik. Sen peygamberler arasında türedi/ilk değilsin ki peygamberliğini yadırgasınlar; sen kendiliğinden de konuşmuyorsun, bilakis kalpleri arındıran ve nefisleri tezkiye eden Allah'ın sana vahyettiği ayetleri onlara okuyorsun.

والحال أن قومك يكفرون بالرحمن، فلم يقابلوا رحمته وإحسانه -التي أعظمها أن أرسلناك إليهم رسولا وأنزلنا عليك كتابا- بالقبول والشكر بل قابلوها بالإنكار والرد، أفلا يعتبرون بمن خلا من قبلهم من القرون المكذبة كيف أخذهم الله بذنوبهم، {قُلْ هُوَ رَبِّي لا إِلَهَ إِلا هُوَ} وهذا متضمن للتوحيدين توحيد الألوهية وتوحيد الربوبية.

Oysa senin kavmin Rahmân'ı inkâr etmektedir. Seni onlara bir elçi olarak göndermemiz ve sana bir Kitap indirmemiz şeklindeki rahmet ve ihsanların en büyüğünü kabul ve şükürle karşılamadılar; bilakis inkâr ve redd ile karşıladılar. Kendilerinden önce gelip geçen o yalanlayıcı nesillerden, günahları sebebiyle Allah'ın onları nasıl helak ettiğinden hiç ibret almazlar mı?! { قُلْ هُوَ رَبِّي لا إِلَهَ إِلا هُوَ } “De ki: 'O benim Rabbimdir; O'ndan başka hiçbir ilah yoktur.'” Bu ifade hem uluhiyet tevhidini hem de rububiyet tevhidini ihtiva etmektedir.

فهو ربي الذي رباني بنعمه منذ أوجدني، وهو إلهي الذي {عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ} في جميع أموري {وَإِلَيْهِ مَتَابِ} أي: أرجع في جميع عباداتي وفي حاجاتي.

O beni var ettiği andan itibaren nimetleriyle terbiye edip besleyen Rabbimdir; O bütün işlerimde { عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ } “yalnızca Kendisine tevekkül ettiğim” ve { وَإِلَيْهِ مَتَابِ } “bütün ibadetlerimde ve ihtiyaçlarımda Kendisine yönelip döndüğüm” yegâne İlahımdır.

{٣١} {وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الأمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ} .

{ ٣١ } { وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الأمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ } “Eğer bir Kur'an (okunan ilahi bir kitap) ile dağlar yürütülseydi veya yeryüzü parça parça yarılıp yarılsaydı yahut ölüler konuşturulsaydı [o yine bu Kur'an olurdu]. Bilakis bütün işler Allah'a aittir. İman edenler hâlâ anlamadılar mı ki, Allah dileseydi bütün insanları elbette hidayete erdirirdi. İnkâr edenlere gelince; Allah'ın vaadi gelinceye kadar, yaptıklarından ötürü başlarına ansızın bir felaket inmeye yahut yurtlarının yakınına konmaya devam edecektir. Şüphesiz Allah vaadinden asla dönmez.”

يقول تعالى مبينا فضل القرآن الكريم على سائر الكتب المنزلة: {وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا} من الكتب الإلهية {سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ} عن أماكنها {أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأرْضُ} جنانا وأنهارا {أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى} لكان هذا القرآن. {بَلْ لِلَّهِ الأمْرُ جَمِيعًا} فيأتي بالآيات التي تقتضيها حكمته، فما بال المكذبين يقترحون من الآيات ما يقترحون؟ فهل لهم أو لغيرهم من الأمر شيء؟.

Allah Teâlâ Kur'ân-ı Kerîm'in indirilmiş diğer bütün kitaplara olan üstünlüğünü beyan ederek şöyle buyurmaktadır: Şayet ilahi kitaplardan { وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا } “bir kitapla” { سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ } dağlar yerlerinden “yürütülecek olsaydı,” { أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأرْضُ } “yahut yeryüzü yarılıp” bahçeler ve nehirler haline getirilecek olsaydı { أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى } “yahut ölüler konuşturulacak olsaydı,” elbette o bu Kur'an olurdu. { بَلْ لِلَّهِ الأمْرُ جَمِيعًا } “Bilakis bütün işler Allah'a aittir;” O hikmetinin gerektirdiği ayetleri getirir. O halde bu yalanlayıcılar ne cüretle kafalarına göre mucize teklif edip duruyorlar? Onların yahut başkalarının elinde emirden/hükümden zerre kadar bir pay var mıdır?!

{أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا} فليعلموا أنه قادر على هدايتهم جميعا ولكنه لا يشاء ذلك، بل يهدي من يشاء، ويضل من يشاء {وَلا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا} على كفرهم، لا يعتبرون ولا يتعظون، والله تعالى يوالي عليهم القوارع التي تصيبهم في ديارهم أو تحل قريبا منها، وهم مصرون على كفرهم {حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ} الذي وعدهم به، لنزول العذاب المتصل الذي لا يمكن رفعه، {إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ} وهذا تهديد لهم وتخويف من نزول ما وعدهم الله به على كفرهم وعنادهم وظلمهم.

{ أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا } “İman edenler hâlâ bilip anlamadılar mı ki, Allah dileseydi bütün insanları elbette hidayete erdirirdi?!” Müminler bilsinler ki Allah onların hepsini hidayete erdirmeye kadirdir; fakat hikmeti gereği bunu dilemez; bilakis dilediğini hidayete erdirir, dilediğini de saptırır. { وَلا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا } Kâfirler ise küfürlerinde ısrar eder, ne ibret ne de öğüt alırlar. Allah Teâlâ kendi yurtlarında başlarına inen veya yurtlarının yakınına konan felaketleri (kāria) ardı ardına gönderdiği halde onlar yine de küfürlerinde direnirler; { حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ } nihayet kaldırılması imkânsız olan kesintisiz azabın inmesine dair Allah'ın vadettiği gün gelir. { إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ } “Şüphesiz Allah vaadinden asla dönmez.” Bu ifade, küfür, inat ve zulümleri sebebiyle Allah'ın vadettiği o azabın başlarına ineceği hususunda onlara yapılmış bir tehdit ve korkutmadır.

{٣٢} {وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ} .

{ ٣٢ } { وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ } “Andolsun, senden önceki peygamberlerle de alay edildi. Ben de o inkâr edenlere mühlet verdim; sonra da onları yakalayıverdim. Benim cezalandırmam nasılmış [gördüler]!”

يقول تعالى لرسوله -مثبتا له ومسليا- {وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ} فلست أول رسول كذب وأوذي {فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا} برسلهم أي: أمهلتهم مدة حتى ظنوا أنهم غير معذبين. {ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ} بأنواع العذاب {فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ} كان عقابا شديدا وعذابا أليما، فلا يغتر هؤلاء الذين كذبوك واستهزؤوا بك بإمهالنا، فلهم أسوة فيمن قبلهم من الأمم، فليحذروا أن يفعل بهم كما فعل بأولئك.

Allah Teâlâ Resulünün kalbini pekiştirmek ve onu teselli etmek maksadıyla şöyle buyurmaktadır: { وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ } “Andolsun, senden önceki peygamberlerle de alay edildi;” sen yalanlanan ve eziyet gören ilk peygamber değilsin. { فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا } Peygamberlerini inkâr eden o kâfirlere bir müddet “mühlet verdim;” öyle ki asla azap görmeyeceklerini zannettiler. { ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ } “Sonra onları türlü azaplarla yakalayıverdim.” { فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ } “Benim cezalandırmam nasılmış?!” O pek şiddetli bir ceza ve elem verici bir azaptı. Seni yalanlayan ve seninle alay eden bu kimseler bizim mühlet vermemize aldanmasınlar; zira kendilerinden önceki ümmetlerin akıbeti önlerindedir. Onların başına gelenlerin kendi başlarına da gelmesinden sakınsınlar!

{٣٣ - ٣٤} {أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لا يَعْلَمُ فِي الأرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ * لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ} .

{ ٣٣ - ٣٤ } { أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لا يَعْلَمُ فِي الأرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ * لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَقُّ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ } “Her nefsin kazandığını görüp gözeten ve karşılığını veren (Kāim) Zat, hiç böyle olmayan gibi midir? Onlar ise Allah'a ortaklar koştular. De ki: 'Onları isimlendirin bakalım! Yoksa siz O'na yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz? Yoksa kuru bir laf mı ediyorsunuz?' Doğrusu inkâr edenlere kurdukları tuzaklar süslü gösterildi ve doğru yoldan saptırıldılar. Allah kimi saptırırsa artık onu doğru yola iletecek hiçbir kimse yoktur. Onlara dünya hayatında bir azap vardır; ahiret azabı ise elbette daha çetindir. Onları Allah'tan koruyacak hiçbir kimse de yoktur.”

يقول تعالى: {أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ} بالجزاء العاجل والآجل، بالعدل والقسط، وهو الله ﵎ كمن ليس كذلك؟

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: { أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ } Her nefsin işlediği amelleri görüp gözeten, dünyada ve ahirette adalet ve hakkaniyetle karşılığını veren Zat —ki O, azamet sahibi olan Allah'tır (celle celâluhû)— hiç böyle olmayan [aciz putlar] gibi midir?

ولهذا قال: {وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ} وهو الله الأحد الفرد الصمد، الذي لا شريك له ولا ند ولا نظير، {قُلْ} لهم إن كانوا صادقين: {سَمُّوهُمْ} لتعلم حالهم {أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لا يَعْلَمُ فِي الأرْضِ} فإنه إذا كان عالم الغيب والشهادة وهو لا يعلم له شريكا، علم بذلك بطلان دعوى الشريك له، وأنكم بمنزلة الذي يُعَلِّمُ الله أن له شريكا وهو لا يعلمه، وهذا أبطل ما يكون؛ ولهذا قال: {أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ} أي: غاية ما يمكن من دعوى الشريك له تعالى أنه بظاهر أقوالكم.

Bu sebeple şöyle buyurmuştur: { وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ } “Onlar ise Allah'a ortaklar koştular;” oysa O, eşi, benzeri, dengi ve ortağı bulunmayan Ehad, Ferd ve Samed olan Allah'tır. Eğer doğru sözlü iseler onlara { قُلْ } “de ki:” Durumları anlaşılsın diye { سَمُّوهُمْ } “onları isimlendirin bakalım!” { أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لا يَعْلَمُ فِي الأرْضِ } “Yoksa siz Allah'a yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz?!” Zira O gaybı ve şehadeti hakkıyla bilen olduğu halde Kendisi için hiçbir ortak bilmiyorsa, O'na ortak koşma iddiasının kesinlikle batıl olduğu anlaşılır. Bu durumda siz, hâşâ Allah'ın bilmediği bir ortağı O'na öğretmeye kalkan kimse konumuna düşersiniz ki bu batılların en batılıdır. İşte bu yüzden: { أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ } “Yoksa sırf kuru/zahiri bir laftan ibaret olarak mı [bunu söylüyorsunuz]?” buyurmuştur. Yani Allah Teâlâ'ya ortak isnadınızın varabileceği en ileri nokta, sizin sırf dille söylediğiniz temelsiz laflardan ibaret olmasıdır.

وأما في الحقيقة، فلا إله إلا الله، وليس أحد من الخلق يستحق شيئا من العبادة، ولكن {زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ} الذي مكروه وهو كفرهم وشركهم، وتكذيبهم لآيات الله {وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ} أي: عن الطريق المستقيمة الموصلة إلى الله وإلى دار كرامته، {وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ} لأنه ليس لأحد من الأمر شيء.

Hakikatte ise Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur ve yaratılmışlardan hiçbir kimse ibadetten zerre kadar bir şeye layık değildir. Fakat { زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ } “inkâr edenlere kurdukları tuzaklar” —yani küfürleri, şirkleri ve Allah'ın ayetlerini yalanlamaları— “süslü gösterildi;” { وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ } “ve doğru yoldan” —yani Allah'a ve O'nun ikram yurduna ulaştıran dosdoğru yoldan— “alıkonuldular.” { وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ } “Allah kimi saptırırsa artık onu doğru yola iletecek hiç kimse yoktur;” çünkü hüküm ve tasarruf konusunda hiç kimsenin hiçbir yetkisi yoktur.

{لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَقُّ} من عذاب الدنيا لشدته ودوامه، {وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ} يقيهم من عذاب الله، فعذابه إذا وجهه إليهم لا مانع منه.

{ لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الآخِرَةِ أَشَقُّ } “Onlara dünya hayatında bir azap vardır; ahiret azabı ise” şiddeti ve ebedîliği sebebiyle dünya azabından “elbette çok daha çetindir.” { وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ } “Onları Allah'ın azabından koruyacak hiçbir kimse de yoktur;” zira Allah azabını onların üzerine yönelttiğinde ona mani olabilecek hiçbir güç bulunmaz.

{٣٥} {مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ} .

{ ٣٥ } { مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ } “Müttakilere vaad olunan cennetin misali/özelliği şudur: Altından ırmaklar akar; yemişleri de gölgesi de süreklidir. İşte takva sahiplerinin akıbeti budur; inkâr edenlerin akıbeti ise ateştir.”

يقول تعالى: {مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ} الذين تركوا ما نهاهم الله عنه، ولم يقصروا فيما أمرهم به، أي: صفتها وحقيقتها {تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ} أنهار العسل، وأنهار الخمر، وأنهار اللبن، وأنهار الماء التي تجري في غير أخدود، فتسقى تلك البساتين والأشجار فتحمل من جميع أنواع الثمار.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Allah'ın yasakladığı şeyleri terk eden ve emrettiği hususlarda kusur etmeyen { مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ } “müttakilere vaad olunan cennetin misali;” yani onun niteliği ve hakikati şudur: { تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ } “Altından ırmaklar akar;” bal ırmakları, şarap ırmakları, süt ırmakları ve hendeksiz, yatağı olmadan akan su ırmakları akar. Bunlar o bahçeleri ve ağaçları sular, onlar da her türlü meyveyi verir.

{أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا} دائم أيضا، {تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا} أي: عاقبتهم ومآلهم التي إليها يصيرون، {وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ} فكم بين الفريقين من الفرق المبين؟!!

{ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا } “Yemişleri de gölgesi de süreklidir.” { تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا } “İşte takva sahiplerinin akıbeti budur;” yani onların varacağı nihai son ve akıbet burasıdır. { وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ } “İnkâr edenlerin akıbeti ise ateştir.” Bu iki topluluk arasında ne kadar apaçık bir fark vardır!

{٣٦} {وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَفْرَحُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمِنَ الأحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلا أُشْرِكَ بِهِ إِلَيْهِ أَدْعُو وَإِلَيْهِ مَآبِ} .

{ ٣٦ } { وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَفْرَحُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمِنَ الأحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلا أُشْرِكَ بِهِ إِلَيْهِ أَدْعُو وَإِلَيْهِ مَآبِ } “Kendilerine kitap verdiklerimiz, sana indirilenle sevinirler. Gruplardan (hiziplerden) öyleleri de vardır ki onun bir kısmını inkâr ederler. De ki: 'Ben ancak Allah'a ibadet etmek ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamakla emrolundum. Yalnızca O'na davet ederim ve dönüşüm de ancak O'nadır.'”

يقول تعالى: {وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ} أي: مننَّا عليهم به وبمعرفته، {يَفْرَحُونَ بِمَا أُنزلَ إِلَيْكَ} فيؤمنون به ويصدقونه، ويفرحون بموافقة الكتب بعضها لبعض، وتصديق بعضها بعضا وهذه حال من آمن من أهل الكتابين، {وَمِنَ الأحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ} أي: ومن طوائف الكفار المنحرفين عن الحق، من ينكر بعض هذا القرآن ولا يصدقه.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: { وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ } Kendilerine kitap verip onu anlamayı lütfettiğimiz kimseler, { يَفْرَحُونَ بِمَا أُنزلَ إِلَيْكَ } “sana indirilenle sevinirler;” ona inanıp onu tasdik ederler ve kitapların birbirini tutmasına, birbirini doğrulamasına sevinirler. İki kitap ehlinden (Yahudi ve Hristiyanlardan) iman edenlerin hali böyledir. { وَمِنَ الأحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ } “Gruplardan öyleleri de vardır ki onun bir kısmını inkâr ederler;” yani haktan sapan kâfir fırkalardan kimi kimseler bu Kur'an'ın bir kısmını inkâr eder ve onu tasdik etmez.

{فمن اهتدى فلنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها} إنما أنت يا محمد منذر تدعوا إلى الله، {قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلا أُشْرِكَ بِهِ} أي: بإخلاص الدين لله وحده، {إِلَيْهِ أَدْعُو وَإِلَيْهِ مَآبِ} أي: مرجعي الذي أرجع به إليه فيجازيني بما قمت به من الدعوة إلى دينه والقيام بما أمرت به.

“Kim hidayete ererse ancak kendi nefsi için erer; kim de saparsa ancak kendi aleyhine sapar.” Ey Muhammed! Sen ancak Allah'a davet eden bir uyarıcısın. { قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلا أُشْرِكَ بِهِ } “De ki: 'Ben ancak dini bir tek Allah'a halis kılarak O'na ibadet etmekle ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmamakla emrolundum. { إِلَيْهِ أَدْعُو وَإِلَيْهِ مَآبِ } Yalnızca O'na davet ederim ve dönüşüm de ancak O'nadır;'” yani varacağım merci O'dur ki O'nun dinine davet etmek ve emrolunduğum vazifeleri yerine getirmek suretiyle yaptıklarımın karşılığını bana tastamam versin.

{٣٧} {وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا وَاقٍ} .

{ ٣٧ } { وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا وَاقٍ } “İşte böylece Biz onu Arapça bir hüküm olarak indirdik. Sana gelen ilimden sonra eğer onların heveslerine uyacak olursan, Allah'a karşı seni koruyacak ne bir dost ne de bir koruyucu bulabilirsin.”

أي: ولقد أنزلنا هذا القرآن والكتاب حكما، عربيا أي: محكما متقنا، بأوضح الألسنة وأفصح اللغات، لئلا يقع فيه شك واشتباه، وليوجب أن يتبع وحده، ولا يداهن فيه، ولا يتبع ما يضاده ويناقضه من أهواء الذين لا يعلمون.

Yani Biz bu Kur'an'ı ve Kitabı Arapça bir hüküm olarak —yani hiçbir şüphe ve tereddüt kalmasın, tek başına ona tabi olunması zorunlu kılınsın, onda taviz verilmesin ve bilmeyenlerin ona aykırı ve zıt olan hevalarına uyulmasın diye en açık lisan ve en fasih dille sapasağlam ve muhkem kılınmış olarak— indirdik.

ولهذا توعد رسوله -مع أنه معصوم- ليمتن عليه بعصمته ولتكون أمته أسوته في الأحكام فقال: {وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ} البين الذي ينهاك عن اتباع أهوائهم، {مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ} يتولاك فيحصل لك الأمر المحبوب، {وَلا وَاقٍ} يقيك من الأمر المكروه.

Bu sebeple Allah Teâlâ Resulünü —masum olmasına rağmen, ona masumiyetini lütfetmiş olduğunu hatırlatmak ve ümmetinin hükümlerde onu örnek almasını sağlamak maksadıyla— uyararak şöyle buyurmuştur: { وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ } Seni onların hevalarına uymaktan meneden apaçık ilim geldikten sonra “eğer onların heveslerine uyacak olursan,” { مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ } seni dost edinip sevdiğin şeylere ulaştıracak “hiçbir dost,” { وَلا وَاقٍ } ve seni nahoş şeylerden sakındıracak “hiçbir koruyucu bulamazsın.”

{٣٨ - ٣٩} {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ * يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ} .

{ ٣٨ - ٣٩ } { وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ * يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ } “Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik; onlara da eşler ve zürriyetler (çocuklar) verdik. Allah'ın izni olmadan hiçbir peygamberin bir mucize (ayet) getirmesi mümkün değildir. Her vaktin (ecelin) yazılmış bir hükmü (kitabı) vardır. Allah dilediğini siler, dilediğini de sabit bırakır. Ana Kitap (Ümmü'l-Kitâb) ise O'nun katındadır.”

أي: لست أول رسول أرسل إلى الناس حتى يستغربوا رسالتك، {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً} فلا يعيبك أعداؤك بأن يكون لك أزواج وذرية، كما كان لإخوانك المرسلين، فلأي شيء يقدحون فيك بذلك وهم يعلمون أن الرسل قبلك كذلك؛ إلا لأجل أغراضهم الفاسدة وأهوائهم؟ وإن طلبوا منك آية اقترحوها فليس لك من الأمر شيء.

Yani sen insanlara gönderilmiş ilk peygamber değilsin ki peygamberliğini garipsesinler: { وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً } “Andolsun, senden önce de peygamberler gönderdik; onlara da eşler ve zürriyetler verdik.” Peygamber kardeşlerinde olduğu gibi senin de eşlerinin ve çocuklarının bulunmasını düşmanların bir kusur sayamazlar. Senden önceki peygamberlerin de öyle olduğunu bildikleri halde, bozuk maksatları ve hevalarından başka ne sebeple seni bununla ayıplayabilirler ki?! Eğer senden kafalarına göre bir mucize isterlerse, bu konuda senin elinde hiçbir yetki yoktur.

{وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ} والله لا يأذن فيها إلا في وقتها الذي قدره وقضاه، {لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ} لا يتقدم عليه ولا يتأخر عنه، فليس استعجالهم بالآيات أو بالعذاب موجبا لأن يقدم الله ما كتب أنه يؤخر مع أنه تعالى فعال لما يريد.

{ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلا بِإِذْنِ اللَّهِ } “Allah'ın izni olmadan hiçbir peygamberin bir mucize getirmesi mümkün değildir.” Allah ise mucizeye ancak takdir ve hükmettiği vaktinde izin verir. { لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ } “Her vaktin yazılmış bir hükmü vardır;” ne öne alınır ne de ertelenir. Onların mucizeleri yahut azabı acele istemeleri, Allah'ın tehir edilmesini yazdığı şeyi öne almasını gerektirmez; bununla birlikte O Teâlâ dilediğini hakkıyla yapandır.

{يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ} من الأقدار {وَيُثْبِتُ} ما يشاء منها، وهذا المحو والتغيير في غير ما سبق به علمه وكتبه قلمه فإن هذا لا يقع فيه تبديل ولا تغيير لأن ذلك محال على الله، أن يقع في علمه نقص أو خلل ولهذا قال: {وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ} أي: اللوح المحفوظ الذي ترجع إليه سائر الأشياء، فهو أصلها، وهي فروع له وشعب.

Allah takdirlerinden { يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ } “dilediğini siler,” { وَيُثْبِتُ } dilediğini de “sabit bırakır.” Bu silme ve değiştirme, O'nun ezelî ilminin kuşattığı ve kaleminin yazdığı şeylerin dışındakilerde cereyan eder. Zira ezelî ilimde ve kaderde bir değişiklik veya başkalaşma meydana gelmez; çünkü Allah'ın ilminde bir noksanlık yahut kusur bulunması O'nun hakkında muhaldir. İşte bu yüzden: { وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ } “Ana Kitap ise O'nun katındadır” buyurmuştur; yani bütün varlıkların kendisine döndüğü Levh-i Mahfuz O'nun katındadır. O asıldır; diğer şeyler ise onun kolları ve şubeleridir.

فالتغيير والتبديل يقع في الفروع والشعب، كأعمال اليوم والليلة التي تكتبها الملائكة، ويجعل الله لثبوتها أسبابا ولمحوها أسبابا، لا تتعدى تلك الأسباب، ما رسم في اللوح المحفوظ، كما جعل الله البر والصلة والإحسان من أسباب طول العمر وسعة الرزق، وكما جعل المعاصي سببا لمحق بركة الرزق والعمر، وكما جعل أسباب النجاة من المهالك والمعاطب سببا للسلامة، وجعل التعرض لذلك سببا للعطب، فهو الذي يدبر الأمور بحسب قدرته وإرادته، وما يدبره منها لا يخالف ما قد علمه وكتبه في اللوح المحفوظ.

Değişme ve başkalaşma; meleklerin yazdığı gece ve gündüz amelleri gibi fer'î ve tali konularda vuku bulur. Allah Teâlâ bunların sabit kalması için birtakım sebepler, silinmesi için de birtakım sebepler kılmıştır ki bu sebepler Levh-i Mahfuz'da çizilen sınırları asla aşmaz. Nitekim Allah iyiliği, sıla-i rahimi ve ihsanı ömrün uzaması ve rızkın bollaşması için birer sebep kılmış; masiyetleri ise rızkın ve ömrün bereketinin yok olmasına sebep yapmıştır. Yine tehlike ve helak yerlerinden sakınma sebeplerini selamete sebep, tehlikelere atılmayı ise helake sebep kılmıştır. Bütün işleri kudreti ve iradesi doğrultusunda çekip çeviren O'dur; O'nun takdir edip idare ettiği hiçbir şey, Levh-i Mahfuz'da bildiği ve yazdığı şeylere aykırı düşmez.

{٤٠ - ٤١} {وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ * أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ} .

{ ٤٠ - ٤١ } { وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ * أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا وَاللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ } “Onlara vadettiğimiz azabın bir kısmını sana [dünyada] göstersek de yahut seni vefat ettirsek de, sana düşen ancak tebliğ etmektir; hesap görmek ise Bize aittir. Onlar görmüyorlar mı ki, Biz o yeryüzüne gelip onu etrafından eksiltmekteyiz? Allah hükmeder; O'nun hükmünün ardına düşüp onu bozacak hiçbir kimse yoktur. O, hesabı pek çabuk görendir.”

يقول تعالى لنبيه محمد ﷺ: لا تعجل عليهم بإصابة ما يوعدون به من العذاب، فهم إن استمروا على طغيانهم وكفرهم فلا بد أن يصيبهم ما وعدوا به، {إمَا نُرِيَنَّكَ} إياه في الدنيا فتقر بذلك عينك، {أو نتوفينك} قبل إصابتهم فليس ذلك شغلا لك {فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاغُ} والتبيين للخلق.

Allah Teâlâ Peygamberi Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Tehdit edildikleri azabın onların başına inmesi hususunda acele etme. Eğer azgınlık ve küfürlerinde devam ederlerse, kendilerine vaad olunan azap mutlaka başlarına gelecektir. İster { إمَّا نُرِيَنَّكَ } onu dünyada sana gösterip bununla gözünü aydın kılalım, { أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ } isterse azap onlara inmeden önce senin ruhunu kabzedelim; bu senin dert edeceğin bir şey değildir. { فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاغُ } “Sana düşen ancak tebliğ etmek” ve insanlara hakkı açıklamaktır.

{وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ} فنحاسب الخلق على ما قاموا به، مما عليهم، وضيعوه، ونثيبهم أو نعاقبهم.

{ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ } “Hesap görmek ise Bize aittir.” Kulların üzerlerine düşen görevlerden neleri yerine getirdiklerini ve neleri zayi ettiklerini hesaba çeker; onlara mükâfat yahut ceza veririz.

ثم قال متوعدا للمكذبين {أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا} قيل بإهلاك المكذبين واستئصال الظالمين، وقيل: بفتح بلدان المشركين، ونقصهم في أموالهم وأبدانهم، وقيل غير ذلك من الأقوال.

Sonra Allah Teâlâ o yalanlayıcıları tehdit ederek şöyle buyurdu: { أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الأرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا } “Onlar görmüyorlar mı ki, Biz o yeryüzüne gelip onu etrafından eksiltmekteyiz?” Bunun, yalanlayıcıların helak edilmesi ve zalimlerin kökünün kazınması suretiyle olduğu söylenmiştir. Müşriklerin beldelerinin fethedilmesi, mallarında ve canlarında eksilmeye uğratılmaları ile olduğu da söylenmiştir; bunların dışında başka görüşler de ileri sürülmüştür.

والظاهر -والله أعلم- أن المراد بذلك أن أراضي هؤلاء المكذبين جعل الله يفتحها ويجتاحها، ويحل القوارع بأطرافها، تنبيها لهم قبل أن يجتاحهم النقص، ويوقع الله بهم من القوارع ما لا يرده أحد، ولهذا قال: {وَاللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ} ويدخل في هذا حكمه الشرعي والقدري والجزائي.

Zahir olan mana —doğrusunu Allah bilir— şudur: Allah Teâlâ, kökten yok edici bir eksilme onları bütünüyle kuşatıp hiç kimsenin savamayacağı felaketleri başlarına indirmeden önce, kendilerine bir uyarı olsun diye bu yalanlayıcıların topraklarını fethedilip istila edilir kılmış ve etraflarına felaketler indirmiştir. İşte bu sebeple: { وَاللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ } “Allah hükmeder; O'nun hükmünün ardına düşüp onu bozacak hiçbir kimse yoktur” buyurmuştur. O'nun şer'î, kaderî ve cezai hükümleri bu kapsama girer.

فهذه الأحكام التي يحكم الله فيها، توجد في غاية الحكمة والإتقان، لا خلل فيها ولا نقص، بل هي مبنية على القسط والعدل والحمد، فلا يتعقبها أحد ولا سبيل إلى القدح فيها، بخلاف حكم غيره فإنه قد يوافق الصواب وقد لا يوافقه، {وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ} أي: فلا يستعجلوا بالعذاب فإن كل ما هو آت، فهو قريب.

Allah'ın hükmettiği bu kararlar son derece hikmet ve sağlamlık üzere gerçekleşir; onlarda hiçbir kusur ve noksanlık bulunmaz. Bilakis adalet, hakkaniyet ve hamd üzere bina edilmiştir; dolayısıyla hiç kimse O'nun hükmünü bozup ardına düşemez ve onda kusur bulmaya bir yol bulamaz. Başkalarının hükmü ise böyle değildir; o kimi zaman isabet eder, kimi zaman isabet etmez. { وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ } “O, hesabı pek çabuk görendir;” binaenaleyh azabın gelmesi için acele etmesinler; zira gelecek olan her şey yakındır.

{٤٢ - ٤٣} {وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ} .

{ ٤٢ - ٤٣ } { وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ } “Onlardan öncekiler de tuzak kurmuşlardı; oysa bütün tuzaklar (tedbirler) Allah'a aittir. O, her nefsin ne kazandığını bilir. Kâfirler de dünya yurdunun güzel akıbetinin kime ait olduğunu yakında bileceklerdir!”

يقول تعالى: {وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ} برسلهم وبالحق الذي جاءت به الرسل، فلم يغن عنهم مكرهم ولم يصنعوا شيئا فإنهم يحاربون الله ويبارزونه، {فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا} أي: لا يقدر أحد أن يمكر مكرا إلا بإذنه، وتحت قضائه وقدره،

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: { وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ } “Onlardan öncekiler de” peygamberlerine ve peygamberlerin getirdiği hakka karşı “tuzak kurmuşlardı;” fakat tuzakları kendilerine hiçbir fayda vermedi ve hiçbir şey elde edemediler. Zira onlar Allah'a karşı savaş açıyor ve O'na meydan okuyorlardı. { فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا } “Oysa bütün tuzaklar Allah'a aittir;” yani hiç kimse O'nun izni, kazası ve kaderi olmaksızın hiçbir tuzak kurmaya muktedir olamaz.

فإذا كانوا يمكرون بدينه فإن مكرهم سيعود عليهم بالخيبة والندم، فإن الله {يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ} أي: همومها وإراداتها وأعمالها الظاهرة والباطنة.

O'nun dinine karşı tuzak kurduklarında, kurdukları tuzak hüsran ve pişmanlık olarak kendilerine geri döner. Çünkü Allah { يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ } “her nefsin ne kazandığını” —yani niyetlerini, iradelerini, zahiri ve batıni amellerini— “bilir.”

والمكر لا بد أن يكون من كسبها فلا يخفى على الله مكرهم، فيمتنع أن يمكروا مكرا يضر الحق وأهله ويفيدهم شيئا، {وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ} أي: ألهم أو لرسله؟ ومن المعلوم أن العاقبة للمتقين لا للكفر وأعماله.

Tuzak da nefsin kazandıklarından olduğuna göre onların tuzakları Allah'a asla gizli kalmaz. Dolayısıyla hakka ve ehline zarar verecek, kendilerine de bir fayda sağlayacak bir tuzak kurmaları imkânsızdır. { وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ } “Kâfirler de dünya yurdunun güzel akıbetinin kime ait olduğunu yakında bileceklerdir!” Yani akıbet kendilerine mi yoksa O'nun elçilerine mi aittir göreceklerdir. Bilinen bir gerçektir ki güzel akıbet küfre ve onun amellerine değil, takva sahiplerine aittir.

{وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ} .

{ وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ } “İnkâr edenler: 'Sen peygamber olarak gönderilmiş değilsin' derler. De ki: 'Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah ve yanında kitap ilmi bulunanlar yeter.'”

{وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلا} أي: يكذبونك ويكذبون ما أرسلت به، {قُلْ} لهم -إن طلبوا على ذلك شهيدا: {كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ} وشهادته بقوله وفعله وإقراره، أما قوله فبما أوحاه الله إلى أصدق خلقه مما يثبت به رسالته.

{ وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلا } “İnkâr edenler: 'Sen peygamber olarak gönderilmiş değilsin' derler;” yani seni ve sana indirilenleri yalanlarlar. Buna bir şahit isteyecek olurlarsa onlara { قُلْ } “de ki:” { كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ } “Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” O'nun şahitliği; sözüyle, fiiliyle ve ikrarıyla gerçekleşmiştir. Sözüyle olan şahitliğine gelince; mahlukatın en doğru sözlüsüne risaletini ispatlayan vahyini indirmesidir.

وأما فعله فلأن الله تعالى أيد رسوله ونصره نصرا خارجا عن قدرته وقدرة أصحابه وأتباعه وهذا شهادة منه له بالفعل والتأييد.

Fiiliyle olan şahitliğine gelince; Allah Teâlâ Resulünü teyit etmiş, ona kendisinin, ashabının ve ona uyanların güç ve takatinin çok ötesinde muazzam bir zafer ihsan etmiştir. İşte bu, fiil ve teyitle yapılan bir şahitliktir.

وأما إقراره، فإنه أخبر الرسول عنه أنه رسوله، وأنه أمر الناس باتباعه، فمن اتبعه فله رضوان الله وكرامته، ومن لم يتبعه فله النار والسخط وحل له ماله ودمه والله يقره على ذلك، فلو تقول عليه بعض الأقاويل لعاجله بالعقوبة.

İkrarıyla olan şahitliğine gelince; Resulullah O'nun elçisi olduğunu, insanlara kendisine uymalarını emrettiğini, uyan kimseye Allah'ın rızası ve ikramı olduğunu, uymayan kimseye ise cehennem ve gazabın bulunup malının ve kanının helal kılındığını bildirmiş; Allah da onu bu sözleri üzerinde ikrar buyurmuştur. Eğer o Allah'a karşı asılsız bir söz uydursaydı, Allah onu derhal cezalandırırdı.

{وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ} وهذا شامل لكل علماء أهل الكتابين، فإنهم يشهدون للرسول من آمن واتبع الحق، صرح بتلك الشهادة التي عليه، ومن كتم ذلك فإخبار الله عنه أن عنده شهادة أبلغ من خبره، ولو لم يكن عنده شهادة لرد استشهاده بالبرهان، فسكوته يدل على أن عنده شهادة مكتومة.

{ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ } “Ve yanında kitap ilmi bulunanlar...” Bu ifade her iki kitap ehlinin (Tevrat ve İncil ehlinin) bütün âlimlerini kapsar. Zira onlardan iman edip hakka tabi olanlar Resulullah lehine şahitlik etmiş ve üzerlerindeki bu şahitliği açıkça ilan etmişlerdir. Bunu gizleyenlere gelince; Allah Teâlâ'nın onların katında bir şahitlik bulunduğunu haber vermesi onların kendi inkârlarından çok daha beliğ bir delildir. Şayet onların yanında böyle bir şahitlik olmasaydı, Resulullah'ın onları şahit göstermesini açık delillerle reddederlerdi; oysa onların bu konuda suskun kalmaları, yanlarında gizlenmiş bir şahitliğin varlığına delalet eder.

وإنما أمر الله باستشهاد أهل الكتاب لأنهم أهل هذا الشأن، وكل أمر إنما يستشهد فيه أهله ومن هم أعلم به من غيرهم، بخلاف من هو أجنبي عنه، كالأميين من مشركي العرب وغيرهم، فلا فائدة في استشهادهم لعدم خبرتهم ومعرفتهم والله أعلم.

Allah Teâlâ'nın kitap ehlini şahit tutmayı emretmesi, onların bu ilmin ehli olmalarındandır. Zira her hususta ancak onun ehli ve onu başkalarından daha iyi bilenler şahit tutulur; Arap müşriklerinin ümmileri ve benzerleri gibi konudan tamamen habersiz olan kimseler şahit tutulmaz. Onların uzmanlık ve bilgileri bulunmadığından ötürü kendilerini şahit tutmanın hiçbir faydası yoktur. Doğrusunu en iyi Allah bilir.

تم تفسير سورة الرعد،

Ra'd Suresi'nin tefsiri tamamlandı.

والحمد لله رب العالمين.

Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun.