Binûn

Lokmân Suresi Tefsiri [ki Mekkîdir] — 2. Sayfa

Kaynak: Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân (Sa'dî Tefsiri) · Abdurrahman es-Sa'dî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

و {كُلّ} منهما {يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى} إذا جاء ذلك الأجل، انقطع جريانهما، وتعطل سلطانهما، وذلك في يوم القيامة، حين تكور الشمس، ويخسف القمر، وتنتهي دار الدنيا، وتبتدئ الدار الآخرة.

Onların {كُلّ} “her biri” {يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى} “belirlenmiş bir süreye kadar akıp gider.” O ecel geldiğinde onların akışı kesilir ve hükümleri sona erer. Bu da kıyamet gününde, güneş dürüldüğü, ay tutulduğu, dünya yurdu sona erip ahiret yurdu başladığı zaman [gerçekleşir].

{وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ} من خير وشر {خَبِيرٌ} لا يخفى عليه شيء من ذلك، وسيجازيكم على تلك الأعمال، بالثواب للمطيعين، والعقاب للعاصين.

{وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ} “Ve şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan” -hayır olsun şer olsun- {خَبِيرٌ} “hakkıyla haberdardır.” Bunlardan hiçbir şey O'na gizli kalmaz ve O, itaat edenlere mükâfat, isyan edenlere de ceza vererek sizleri bu amellerinizden ötürü cezalandıracaktır/karşılığını verecektir.

و {ذَلِكَ} الذي بين لكم من عظمته وصفاته، ما بيَّن {بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ} في ذاته وفي صفاته، ودينه حق، ورسله حق، ووعده حق، ووعيده حق، وعبادته هي الحق.

Size azametinden ve sıfatlarından beyan ettiği {ذَلِكَ} “bu [hükümler],” {بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ} “şüphesiz Allah'ın hakkın ta kendisi olmasındandır.” O, Zâtında da sıfatlarında da Haktır; O'nun dini hak, elçileri hak, vaadi hak, tehdidi hak ve O'na ibadet hakkın ta kendisidir.

{وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْبَاطِلُ} في ذاته وصفاته، فلولا إيجاد الله له لما وجد، ولولا إمداده لَمَا بَقِيَ، فإذا كان باطلا كانت عبادته أبطل وأبطل.

{وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْبَاطِلُ} “O'ndan başka yalvardıkları ise batıldır.” Zâtında da sıfatlarında da [batıldır]; zira Allah'ın onu var etmesi olmasaydı var olamazdı, yardım ve bekasını bahşetmesi olmasaydı bâki kalamazdı. Kendisi batıl olduğuna göre ona ibadet etmek çok daha batıldır.

{وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ} بذاته، فوق جميع مخلوقاته، الذي علت صفاته، أن يقاس بها صفات أحد من الخلق، وعلا على الخلق فقهرهم {الْكَبِيرُ} الذي له الكبرياء في ذاته وصفاته، وله الكبرياء في قلوب أهل السماء والأرض.

{وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ} “Şüphesiz Allah Aliyy'dir (pek yücedir);” Zâtıyla bütün mahlukatının fevkindedir, sıfatları mahlukattan herhangi birinin sıfatlarıyla kıyaslanamayacak kadar yücedir ve mahlukata galip gelip onları kahretmiştir. {الْكَبِيرُ} “Kebîr'dir (pek büyüktür);” Zâtında ve sıfatlarında kibriyâ sahibi olan, gök ve yer ehlinin kalplerinde kibriyâsı bulunandır.

{٣١ - ٣٢} {أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَةِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ * وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ} .

{31-32} {أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَةِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ * وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ} “Görmedin mi ki, size ayetlerinden göstermesi için gemiler Allah'ın nimetiyle denizde akıp gidiyor? Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için ayetler vardır. Onları gölgeler gibi dalgalar kuşattığı zaman, dini yalnız O'na has kılarak Allah'a yalvarırlar. Onları karaya çıkarıp kurtardığı zaman ise, içlerinden bir kısmı orta yolu tutar. Bizim ayetlerimizi ancak son derece ahdini bozan ve nankör olan kimseler inkâr eder.”

أي: ألم تر من آثار قدرته ورحمته، وعنايته بعباده، أن سخر البحر، تجري فيه الفلك، بأمره القدري [ولطفه وإحسانه، {لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ} ففيها الانتفاع والاعتبار] (١) .

Yani O'nun kudretinin, rahmetinin ve kullarına olan inayetinin eserlerinden görmedin mi ki; kaderî emriyle [lütfu ve ihsanıyla] denizde gemilerin akıp gitmesi için denizi boyun eğdirmiştir; [tâ ki {لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ} “size ayetlerinden göstersin”; zira bunda faydalanma ve ibret alma vardır] (1).

{إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ} فهم المنتفعون بالآيات، صبار على الضراء، شكور على السراء، صبار على طاعة الله وعن معصيته، وعلى أقداره، شكور لله، على نعمه الدينية والدنيوية.

{إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ} “Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için ayetler vardır.” İşte ayetlerden faydalananlar bunlardır: Darlıkta çok sabreden, genişlikte çok şükreden; Allah'a itaate, O'na isyandan sakınmaya ve O'nun takdirlerine karşı çok sabreden; dinî ve dünyevî nimetlerinden ötürü Allah'a çok şükreden kimselerdir.

وذكر تعالى حال الناس، عند ركوبهم البحر، وغشيان الأمواج كالظل (٢) فوقهم، أنهم يخلصون الدعاء [لله] (٣) والعبادة: {فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ} انقسموا فريقين:

Allah Teâlâ insanların denize bindikleri ve dalgaların üzerlerini gölgelikler (2) gibi kapladığı andaki hallerini; duayı ve ibadeti [Allah'a] (3) halis kıldıklarını zikretti: {فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ} “Onları karaya çıkarıp kurtardığı zaman ise,” iki fırkaya ayrıldılar:

فرقة مقتصدة، أي: لم تقم بشكر الله على وجه الكمال، بل هم مذنبون ظالمون لأنفسهم.

Orta yolu tutan bir fırka: Yani Allah'a şükrü kemal üzere yerine getirmemişlerdir; bilakis günahkâr olup nefislerine zulmetmişlerdir.

وفرقة كافرة بنعمة الله، جاحدة لها، ولهذا قال: {وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلا كُلُّ خَتَّارٍ} أي غدار، ومن غدره، أنه عاهد ربه، لئن أنجيتنا من البحر وشدته، لنكونن من الشاكرين، فغدر ولم يف بذلك، {كَفُور} بنعم الله. فهل يليق بمن نجاهم الله من هذه الشدة، إلا القيام التام بشكر نعم الله؟

Bir diğer fırka ise Allah'ın nimetini inkâr edip nankörlük edendir. Nitekim şöyle buyurmuştur: {وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلا كُلُّ خَتَّارٍ} “Ayetlerimizi, ancak son derece vefasız [olan herkes] inkâr eder.” Yani gaddar/sözünden dönen [inkâr eder]. Onun ahdini bozmasından [biri de şudur]: 'Eğer bizi denizden ve onun şiddetinden kurtarırsan, mutlaka şükredenlerden olacağız' diye Rabbine söz vermiş; sonra da vefasızlık edip bu sözünü yerine getirmemiştir. {كَفُور} “[ve son derece] nankör [olan].” [Yani] Allah'ın nimetlerine karşı [nankördür]. Allah'ın kendilerini bu şiddetten kurtardığı kimselere, Allah'ın nimetlerine eksiksiz bir şükürle mukabelede bulunmaktan başkası yakışır mı?

{٣٣} {يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ} .

{33} {يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ} “Ey insanlar! Rabbinizden korkup sakının ve hiçbir babanın evladına, hiçbir evladın da babasına hiçbir fayda sağlayamayacağı bir günden korkun! Şüphesiz Allah'ın vaadi haktır; öyleyse dünya hayatı sizi sakın aldatmasın ve o çok aldatıcı (şeytan) da sizi Allah ile aldatmasın!”

يأمر تعالى الناس بتقواه، التي هي امتثال أوامره، وترك زواجره، ويستلفتهم لخشية يوم القيامة، اليوم الشديد، الذي فيه كل أحد لا يهمه إلا نفسه فـ {لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا} لا يزيد في حسناته ولا ينقص من سيئاته، قد تم على كل عبد عمله، وتحقق عليه جزاؤه.

Allah Teâlâ insanlara emirlerini tutmak ve yasaklarından kaçınmaktan ibaret olan takvayı emretmekte; herkesin sadece kendi nefsinin derdine düşeceği o şiddetli gün olan kıyamet gününden korkmaya dikkatlerini çekmektedir: {لا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا} “Hiçbir baba evladına, hiçbir evlat da babasına hiçbir fayda sağlayamaz.” Ne onun iyiliklerini artırabilir ne de günahlarını eksiltebilir. Her kulun ameli kesinleşmiş ve karşılığı tahakkuk etmiştir.

فلفت النظر في هذا لهذا اليوم المهيل، مما يقوي العبد ويسهِّل عليه تقوى الله، وهذا من رحمة الله بالعباد، يأمرهم بتقواه التي فيها سعادتهم، ويعدهم عليها الثواب، ويحذرهم من العقاب، ويزعجهم إليه بالمواعظ والمخوفات، فلك الحمد يا رب العالمين.

İşte bu korkunç güne dikkat çekilmesi, kulu güçlendiren ve ona Allah'a karşı takva sahibi olmayı kolaylaştıran vesilelerdendir. Bu da Allah'ın kullarına olan merhametindendir: Onlara içinde saadetlerinin bulunduğu takvasını emreder, bunun üzerine mükâfat vaat eder, onları azaptan sakındırır ve öğütler ve korkutucu hususlarla onları Kendisine yönelmeye sevk eder. Hamd Sana mahsustur ey Âlemlerin Rabbi!

{إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ} فلا تمتروا فيه، ولا تعملوا عمل غير المصدق، فلهذا قال: {فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا} بزينتها وزخارفها وما فيها من الفتن والمحن.

{إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ} “Şüphesiz Allah'ın vaadi haktır.” Onda şüphe etmeyin ve tasdik etmeyen kimsenin ameli gibi amel etmeyin. İşte bundan ötürü şöyle buyurdu: Süsüyle, debdebesiyle ve içindeki fitne ve mihnetlerle {فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا} “öyleyse dünya hayatı sizi sakın aldatmasın!”

{وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ} الذي هو الشيطان، الذي ما زال يخدع الإنسان ولا يغفل عنه في جميع الأوقات، فإن لله على عباده حقا، وقد وعدهم موعدا يجازيهم فيه بأعمالهم، وهل وفوا حقه أم قصروا فيه.

{وَلا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ} “Ve o çok aldatıcı (şeytan) da sizi Allah ile aldatmasın!” Yani insanı sürekli kandıran ve hiçbir vakitte ondan gafil olmayan şeytan sizi aldatmasın. Şüphesiz Allah'ın kulları üzerinde bir hakkı vardır ve O, amellerinin karşılığını vereceği, O'nun hakkını tastamam eda edip etmediklerini yahut kusur işleyip işlemediklerini tecelli ettireceği bir gün vaat etmiştir.

وهذا أمر يجب الاهتمام به، وأن يجعله العبد نصب عينيه، ورأس مال تجارته، التي يسعى إليها.

Bu, ehemmiyet verilmesi, kulun gözünün önünde tutması ve peşinde koştuğu ticaretinin sermayesi kılması gereken bir husustur.

ومن أعظم العوائق عنه والقواطع دونه، الدنيا الفتانة، والشيطان الموسوس الْمُسَوِّل، فنهى تعالى عباده، أن تغرهم الدنيا، أو يغرهم بالله الغرور {يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلا غُرُورًا}

Ona ulaşmanın önündeki en büyük engellerden ve yolları kesen en büyük tuzaklardan biri aldatıcı dünya ve vesvese verip kötülükleri süsleyen şeytandır. Bu sebeple Allah Teâlâ kullarını dünyanın kendilerini aldatmasından yahut aldatıcının onları Allah ile aldatmasından nehyetmiştir: “Onlara vaatte bulunur, onları kuruntulara sürükler. Şeytan onlara aldatmadan başka bir şey vaat etmez.”

{٣٤} {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ} .

{34} {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ} “Şüphesiz kıyametin ilmi yalnız Allah'ın katındadır. Yağmuru O indirir, rahimlerde olanı O bilir. Hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez ve hiçbir nefis hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz Allah Alîm'dir, Habîr'dir.”

قد تقرر أن الله تعالى أحاط علمه بالغيب والشهادة، والظواهر والبواطن، وقد يطلع الله عباده على كثير من الأمور الغيبية، وهذه [الأمور] (١) الخمسة، من الأمور التي طوى علمها عن جميع المخلوقات، فلا يعلمها نبي مرسل، ولا ملك مقرب، فضلا عن غيرهما، فقال: {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ} أي: يعلم متى مرساها، كما قال تعالى: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلا بَغْتَةً} الآية.

Muhakkak sabittir ki Allah Teâlâ'nın ilmi gaybı da şahadeti de, açığı da gizliyi de kuşatmıştır. Allah gaybî hususlardan pek çoğuna kullarını muttali kılabilir; fakat bu beş [husus] (1), ilmini bütün mahlukattan gizlediği hususlardandır; bunları ne gönderilmiş bir peygamber ne de mukarreb bir melek bilir, nerede kaldı ki diğerleri bilsin! Şöyle buyurdu: {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ} “Şüphesiz kıyametin ilmi yalnız Allah'ın katındadır;” yani onun ne zaman kopacağını bilir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: “Sana kıyametin ne zaman kopacağını soruyorlar. De ki: ‘Onun ilmi ancak Rabbimin katındadır. Vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz. O, göklerde ve yerde ağır basmıştır. Size ancak ansızın gelecektir.’” (A'râf Suresi, 187).

{وَيُنزلُ الْغَيْثَ} أي: هو المنفرد بإنزاله، وعلم وقت نزوله.

{وَيُنزلُ الْغَيْثَ} “Yağmuru O indirir;” yani onu indirmede ve ne vakit ineceğini bilmede O tektir.

{وَيَعْلَمُ مَا فِي الأرْحَامِ} فهو الذي أنشأ ما فيها، وعلم ما هو، هل هو ذكر أم أنثى، ولهذا يسأل الملك الموكل بالأرحام ربه: هل هو ذكر أم أنثى؟ فيقضي الله ما يشاء.

{وَيَعْلَمُ مَا فِي الأرْحَامِ} “rahimlerde olanı O bilir;” içindekini var eden O'dur ve onun ne olduğunu, erkek mi dişi mi olduğunu O bilir. Bu sebeple rahimlerle görevli melek Rabbine: «Erkek mi dişi mi?» diye sorar, Allah da dilediğine hükmeder.

{وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا} من كسب دينها ودنياها، {وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ} بل الله تعالى، هو المختص بعلم ذلك جميعه.

{وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا} “Hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez;” ne dinî ne dünyevî kazancından... {وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ} “ve hiçbir nefis hangi yerde öleceğini bilmez.” Bilakis bunların tamamının ilmi yalnızca Allah Teâlâ'ya mahsustur.

ولما خصص هذه الأشياء، عمم علمه بجميع الأشياء فقال: {إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ} محيط بالظواهر والبواطن، والخفايا والخبايا، والسرائر، ومن حكمته التامة، أن أخفى علم هذه الخمسة عن العباد، لأن في ذلك من المصالح ما لا يخفى على من تدبر ذلك.

Bu şeyleri tahsis ettikten sonra ilminin her şeyi kapsadığını umumileştirerek şöyle buyurdu: {إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ} “Şüphesiz Allah Alîm'dir, Habîr'dir.” Açığı ve gizliyi, saklı olanları ve sırları kuşatandır. Bu beş şeyin ilmini kullardan gizlemesi de O'nun tam hikmetindendir; zira bunda bunu düşünen kimseye gizli kalmayacak nice maslahatlar vardır.

تم تفسير سورة لقمان بفضل الله وعونه، والحمد لله.

Lokmân Suresi'nin tefsiri Allah'ın lütfu ve yardımıyla tamamlandı. Hamd Allah'a mahsustur.