112. Hadis
وأما الأحاديث فالأول : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( أعْذَرَ الله إِلَى امْرِئٍ أَخَّرَ أجَلَهُ حَتَّى بَلَغَ سِتِّينَ سَنَةً )) رواه البخاري . قَالَ العلماء : معناه لَمْ يَتْرُكْ لَهُ عُذراً إِذْ أمْهَلَهُ هذِهِ المُدَّةَ . يقال : أعْذَرَ الرجُلُ إِذَا بَلَغَ الغايَةَ في العُذْرِ .
Hadislere gelince, birincisi: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah, ecelini altmış yaşına ulaşıncaya kadar ertelediği bir kimseye mazeret bırakmamıştır.” Buhârî rivayet etmiştir. Âlimler dediler ki: Bunun anlamı, ona bu süreyi tanımakla kendisi için hiçbir mazeret bırakmamıştır demektir. Kişi mazeret konusunda son noktaya ulaştığında a'zera'r-racülü (أعْذَرَ الرجُلُ) “adam mazerette son raddeye vardı” denir.
113. Hadis
الثاني : عن ابن عباس رضي الله عنهما ، قَالَ : كَانَ عمر رضي الله عنه يُدْخِلُنِي مَعَ أشْيَاخِ بَدرٍ فكأنَّ بَعْضَهُمْ وَجَدَ في نفسِهِ ، فَقَالَ : لِمَ يَدْخُلُ هَذَا معنا ولَنَا أبْنَاءٌ مِثلُهُ ؟! فَقَالَ عُمَرُ : إنَّهُ منْ حَيثُ عَلِمْتُمْ ! فَدعانِي ذاتَ يَومٍ فَأدْخَلَنِي مَعَهُمْ فما رَأيتُ أَنَّهُ دعاني يَومَئذٍ إلاَّ لِيُرِيَهُمْ ، قَالَ : مَا تقُولُون في قولِ الله : { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } ؟ [ النصر : 1 ] فَقَالَ بعضهم : أُمِرْنَا نَحْمَدُ اللهَ وَنَسْتَغْفِرُهُ إِذَا نَصَرنَا وَفَتحَ عَلَيْنَا ، وَسَكتَ بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَقُلْ شَيئاً . فَقَالَ لي : أَكَذلِكَ تقُول يَا ابنَ عباسٍ ؟ فقلت : لا. قَالَ : فما تقول ؟ قُلْتُ : هُوَ أجَلُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم أعلَمَهُ لَهُ، قَالَ : { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } وذلك علامةُ أجَلِكَ { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً } فَقَالَ عمر رضي الله عنه : مَا أعلم مِنْهَا إلاَّ مَا تقول . رواه البخاري .
İkincisi: İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Ömer radıyallâhu anh beni Bedir şeyhleriyle (yaşlı gazileriyle) birlikte meclise alırdı. Sanki onlardan bazısı bundan dolayı içlerinde bir rahatsızlık duydu ve “Bizim de bunun gibi oğullarımız varken bu niçin bizimle birlikte giriyor ki?!” dedi. Ömer de “O, sizin de bildiğiniz bir konumdadır!” dedi. Bir gün beni çağırdı ve onlarla birlikte meclise aldı. Ben o gün beni ancak onlara göstermek için çağırdığını düşündüm. Onlara “Allah'ın { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } ‘Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde’ [Nasr 110/1] kavli hakkında ne dersiniz?” diye sordu. Onlardan bazısı “Bize yardım ettiğinde ve fetih nasip ettiğinde Allah'a hamdetmemiz ve O'ndan mağfiret dilememiz emredildi” dedi. Bazısı ise sustu ve hiçbir şey söylemedi. Bunun üzerine bana “Sen de böyle mi diyorsun ey İbn Abbâs?” dedi. Ben “Hayır” dedim. “Peki ne diyorsun?” diye sordu. Dedim ki: “O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ecelidir; Allah bunu ona bildirmiştir. { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } ‘Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde’ buyurmuştur ki bu, senin ecelinin alâmetidir; { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً } ‘Rabbini hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile; şüphesiz O, tövbeleri çok kabul edendir.’” Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh “Ben de bundan senin söylediğinden başkasını bilmiyorum” dedi. Buhârî rivayet etmiştir.
114. Hadis
الثالث : عن عائشة رضي الله عنها ، قَالَتْ : مَا صلّى رَسُول الله صلى الله عليه وسلم صلاةً بَعْدَ أنْ نَزَلتْ عَلَيهِ : { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } إلاَّ يقول فِيهَا : (( سُبحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لي )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية في الصحيحين عنها : كَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم يُكْثِرُ أنْ يقُولَ في ركُوعِه وسُجُودهِ : (( سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمدِكَ ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي )) ، يَتَأوَّلُ القُرآنَ . معنى : (( يَتَأَوَّلُ القُرآنَ )) أي يعمل مَا أُمِرَ بِهِ في القرآن في قوله تَعَالَى : { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ } . وفي رواية لمسلم : كَانَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم يُكثِرُ أنْ يَقُولَ قَبلَ أنْ يَمُوتَ : (( سُبحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمدِكَ أسْتَغْفِرُكَ وَأتُوبُ إلَيْكَ )) . قَالَتْ عائشة : قُلْتُ : يَا رَسُول الله ، مَا هذِهِ الكَلِماتُ الَّتي أرَاكَ أحْدَثْتَها تَقُولُهَا ؟ قَالَ : (( جُعِلَتْ لي عَلامَةٌ في أُمَّتِي إِذَا رَأيْتُها قُلتُها { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } … إِلَى آخِرِ السورة )) . وفي رواية لَهُ : كَانَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم يُكثِرُ مِنْ قَولِ : (( سبْحَانَ اللهِ وَبِحَمدِهِ أسْتَغفِرُ اللهَ وأتُوبُ إِلَيْهِ )) . قَالَتْ : قُلْتُ : يَا رسولَ اللهِ ، أَراكَ تُكثِرُ مِنْ قَولِ سُبحَانَ اللهِ وَبِحَمدهِ أسْتَغْفِرُ اللهَ وأتُوبُ إِلَيْه ؟ فَقَالَ : (( أخبَرَني رَبِّي أنِّي سَأرَى عَلامَةً في أُمَّتي فإذا رَأيْتُها أكْثَرْتُ مِنْ قَولِ : سُبْحَانَ اللهِ وبِحَمدهِ أسْتَغْفرُ اللهَ وَأَتُوبُ إِلَيْه فَقَدْ رَأَيْتُهَا: { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } فتح مكّة ، { وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللهِ أَفْوَاجاً ، فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً } )) .
Üçüncüsü: Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } “Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde” âyeti indikten sonra kıldığı her namazda mutlaka şöyle derdi: “Rabbimiz! Seni hamdinle tesbih ve tenzih ederim. Allah'ım, beni bağışla.” Müttefekun aleyh. Sahîhayn'da yine ondan gelen bir rivayette şöyledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Kur'ân'ın emrini yerine getirerek rükûunda ve secdesinde “Rabbimiz olan Allah'ım! Seni hamdinle tesbih ve tenzih ederim. Allah'ım, beni bağışla” sözünü çokça söylerdi. Yete'evvelü'l-Kur'âne (يَتَأَوَّلُ القُرآنَ) “Kur'ân'ın emrini yerine getirerek” ifadesinin anlamı; Allah teâlâ'nın { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ } “Rabbini hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile” kavlinde Kur'ân'da kendisine emredilen şeyi uygulardı demektir. Müslim'in bir rivayetinde şöyledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat etmeden önce “Allah'ım! Seni hamdinle tesbih ve tenzih ederim, Senden mağfiret dilerim ve Sana tövbe ederim” sözünü çokça söylerdi. Âişe dedi ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Yeni ortaya çıkarıp söylediğini gördüğüm bu kelimeler nedir?” diye sordum. Buyurdu ki: “Ümmetim içinde bana bir alâmet kılındı; onu gördüğümde bunları söyleyecektim: { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } ‘Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde...’ sûrenin sonuna kadar.” Yine Müslim'in bir rivayetinde şöyledir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem “Allah'ı hamdiyle tesbih ve tenzih ederim, Allah'tan mağfiret dilerim ve O'na tövbe ederim” sözünü çokça söylerdi. [Âişe] dedi ki: “Ey Allah'ın Resûlü! ‘Allah'ı hamdiyle tesbih ve tenzih ederim, Allah'tan mağfiret dilerim ve O'na tövbe ederim’ sözünü çokça söylediğini görüyorum?” dedim. Şöyle buyurdu: “Rabbim bana ümmetim içinde bir alâmet göreceğimi haber verdi; onu gördüğümde ‘Allah'ı hamdiyle tesbih ve tenzih ederim, Allah'tan mağfiret dilerim ve O'na tövbe ederim’ sözünü çoğaltmamı emretti. İşte ben onu gördüm: { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَالْفَتْحُ } ‘Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde’ ki bu Mekke'nin fethidir, { وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللهِ أَفْوَاجاً ، فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّاباً } ‘Ve insanların bölük bölük Allah'ın dinine girdiklerini gördüğünde, Rabbini hamd ile tesbih et ve O'ndan mağfiret dile; şüphesiz O, tövbeleri çok kabul edendir.’”
115. Hadis
الرابع : عن أنس رضي الله عنه ، قَالَ : إنَّ اللهَ عز وجل تَابَعَ الوَحيَ عَلَى رسولِ الله صلى الله عليه وسلم قَبلَ وَفَاتهِ حَتَّى تُوُفِّيَ أكْثَرَ مَا كَانَ الوَحْيَ . مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .
Dördüncüsü: Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: “Şüphesiz Allah azze ve celle, vefatından önce Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e vahyi peş peşe indirdi; nihayet vahyin en çok olduğu zamanda vefat etti.” Müttefekun aleyh.
116. Hadis
الخامس : عن جابر رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( يُبْعَثُ كُلُّ عَبْدٍ عَلَى مَا مَاتَ عَلَيهِ )) رواه مسلم .
Beşincisi: Câbir radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Her kul, ne üzere öldüyse o hâl üzere diriltilir.” Müslim rivayet etmiştir.