Binûn

Zikir Halkalarının Fazileti, Onlara Devam Etmenin Müstehap Oluşu ve Özürsüz Olarak Onlardan Ayrılmanın Yasaklanması Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

1447. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ للهِ تَعَالَى مَلائِكَةً يَطُوفُونَ في الطُّرُقِ يَلْتَمِسُونَ أهْلَ الذِّكْرِ ، فإذا وَجَدُوا قَوْمَاً يَذْكُرُونَ اللهَ عز وجل ، تَنَادَوْا : هَلُمُّوا إِلَى حَاجَتِكُمْ ، فَيَحُفُّونَهُمْ بِأَجْنِحَتِهِم إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا ، فَيَسْألُهُمْ رَبُّهُمْ – وَهُوَ أعْلَم - : مَا يقولُ عِبَادي ؟ قَالَ : يقولون : يُسَبِّحُونَكَ ، ويُكبِّرُونَكَ ، وَيَحْمَدُونَكَ ، ويُمَجِّدُونَكَ ، فيقول : هَلْ رَأَوْنِي ؟ فيقولونَ : لا واللهِ مَا رَأَوْكَ . فيقولُ : كَيْفَ لَوْ رَأوْني ؟! قَالَ : يقُولُونَ : لَوْ رَأوْكَ كَانُوا أَشَدَّ لَكَ عِبَادَةً ، وَأَشَدَّ لَكَ تَمْجِيداً ، وأكْثَرَ لَكَ تَسْبِيحاً . فَيقُولُ : فماذا يَسْألونَ ؟ قَالَ : يقُولُونَ : يَسْألُونَكَ الجَنَّةَ . قَالَ : يقولُ : وَهل رَأَوْها ؟ قَالَ : يقولون : لا واللهِ يَا رَبِّ مَا رَأَوْهَا . قَالَ : يقول : فَكيفَ لَوْ رَأوْهَا ؟ قَالَ : يقولون : لَوْ أنَّهُمْ رَأوْهَا كَانُوا أشَدَّ عَلَيْهَا حِرْصاً ، وأشدَّ لَهَا طَلَباً ، وأعْظَمَ فِيهَا رَغْبَةً . قَالَ : فَمِمَّ يَتَعَوَّذُونَ ؟ قَالَ : يقولون : يَتَعَوَّذُونَ مِنَ النَّارِ ؛ قَالَ : فيقولُ : وَهَلْ رَأوْهَا ؟ قَالَ : يقولون : لا واللهِ مَا رَأوْهَا . فيقولُ : كَيْفَ لَوْ رَأوْهَا ؟! قَالَ : يقولون : لَوْ رَأوْهَا كانوا أشَدَّ مِنْهَا فِرَاراً ، وأشَدَّ لَهَا مَخَافَةً . قَالَ : فيقولُ : فَأُشْهِدُكُمْ أنِّي قَدْ غَفَرْتُ لَهُم ، قَالَ : يقولُ مَلَكٌ مِنَ المَلاَئِكَةِ : فِيهم فُلاَنٌ لَيْسَ مِنْهُمْ ، إنَّمَا جَاءَ لِحَاجَةٍ ، قَالَ : هُمُ الجُلَسَاءُ لا يَشْقَى بِهِمْ جَلِيسُهُمْ )) . متفق عَلَيْهِ . وفي رواية لمسلمٍ عن أَبي هريرة رضي الله عنه ، عن النبيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (( إن للهِ مَلاَئِكَةً سَيَّارَةً فُضُلاً يَتَتَبُّعُونَ مَجَالِسَ الذِّكْرِ ، فَإذَا وَجَدُوا مَجْلِساً فِيهِ ذِكْرٌ ، قَعَدُوا مَعَهُمْ ، وَحَفَّ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِأجْنِحَتِهِمْ حَتَّى يَمْلَؤُوا مَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ السَّماءِ الدُّنْيَا ، فإذَا تَفَرَّقُوا عَرَجُوا وَصَعدُوا إِلَى السَّمَاءِ ، فَيَسْأَلُهُمْ اللهُ عز وجل - وَهُوَ أعْلَمُ - : مِنْ أيْنَ جِئْتُمْ ؟ فَيَقُولُونَ : جِئْنَا مِنْ عِنْدِ عِبادٍ لَكَ في الأرْضِ : يُسَبِّحُونَكَ ، ويُكبِّرُونَكَ ، وَيُهَلِّلُونَكَ ، وَيَحْمَدُونَكَ ، وَيَسْألُونَكَ . قَالَ : وَمَاذا يَسْألُونِي ؟ قالوا : يَسْألُونَكَ جَنَّتَكَ . قَالَ : وَهَلْ رَأَوْا جَنَّتِي ؟ قالوا : لا ، أَيْ رَبِّ . قَالَ : فكيْفَ لَوْ رَأَوْا جَنَّتي ؟! قالوا : ويستجيرونكَ . قَالَ : ومِمَّ يَسْتَجِيرُونِي ؟ قالوا : مِنْ نَارِكَ يَا رَبِّ . قَالَ : وَهَلْ رَأوْا نَاري ؟ قالوا : لا ، قَالَ : فَكَيْفَ لَوْ رَأَوْا نَارِي ؟! قالوا : وَيَسْتَغفِرُونكَ ؟ فيقولُ : قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ ، وَأَعْطَيْتُهُمْ مَا سَألُوا ، وَأجَرْتُهُمْ مِمَّا اسْتَجَارُوا . قَالَ : فيقولون : ربِّ فيهمْ فُلانٌ عَبْدٌ خَطَّاءٌ إنَّمَا مَرَّ ، فَجَلَسَ مَعَهُمْ . فيقُولُ : ولهُ غَفَرْتُ ، هُمُ القَومُ لاَ يَشْقَى بِهِمْ جَلِيسُهُمْ )) .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah Teâlâ'nın, zikir ehlini arayarak yollarda dolaşan melekleri vardır. Allah azze ve celle'yi zikreden bir topluluk bulduklarında birbirlerine: ‘Aradığınıza gelin!’ diye seslenirler ve kanatlarıyla onları dünya semasına kadar kuşatırlar. Rableri —onlardan daha iyi bildiği hâlde— kendilerine sorar: ‘Kullarım ne diyor?’ Buyurdu ki: [Melekler] derler ki: ‘Seni tesbih ediyorlar, sana tekbir getiriyorlar, sana hamdediyorlar ve seni yüceltiyorlar.’ [Allah] buyurur ki: ‘Beni gördüler mi?’ Derler ki: ‘Hayır, vallahi seni görmediler.’ Buyurur ki: ‘Ya beni görselerdi nasıl olurlardı?!’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Seni görselerdi, sana ibadet etmeye daha düşkün, seni yüceltmeye daha gayretli ve seni tesbih etmede daha ileri olurlardı.’ Buyurur ki: ‘Peki ne istiyorlar?’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Senden cenneti istiyorlar.’ Buyurdu ki: Buyurur ki: ‘Onu gördüler mi?’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Hayır, vallahi ey Rabbim, onu görmediler.’ Buyurdu ki: Buyurur ki: ‘Ya onu görselerdi nasıl olurlardı?’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Eğer onu görselerdi, ona karşı daha hırslı, onu istemekte daha gayretli ve ona karşı daha büyük bir arzu içinde olurlardı.’ Buyurdu ki: ‘Peki neden sığınıyorlar?’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Cehennem ateşinden sığınıyorlar.’ Buyurdu ki: Buyurur ki: ‘Onu gördüler mi?’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Hayır, vallahi onu görmediler.’ Buyurur ki: ‘Ya onu görselerdi nasıl olurlardı?!’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Onu görselerdi, ondan daha çok kaçarlar ve ondan daha şiddetli korkarlardı.’ Buyurdu ki: Buyurur ki: ‘Öyleyse sizi şahit tutuyorum ki ben onları bağışladım.’ Buyurdu ki: Meleklerden bir melek der ki: ‘İçlerinde onlardan olmayan filan kimse var; o sadece bir ihtiyacı için gelmişti.’ [Allah] buyurdu ki: ‘Onlar öyle bir meclis halkıdır ki onlarla oturan kimse bedbaht olmaz.’” Müttefekun aleyh. Müslim'in bir rivayetinde, Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; buyurdu ki: “Şüphesiz Allah'ın, [görevli meleklerden] ayrı olarak yeryüzünde dolaşan ve zikir meclislerini arayan melekleri vardır. İçinde zikir yapılan bir meclis bulduklarında onlarla birlikte otururlar ve aralarıyla dünya seması arasını dolduruncaya kadar kanatlarıyla birbirlerini kuşatırlar. [Oradakiler] dağıldığında [melekler] yükselip göğe çıkarlar. Allah azze ve celle —onlardan daha iyi bildiği hâlde— kendilerine sorar: ‘Nereden geldiniz?’ Derler ki: ‘Yeryüzündeki kullarının yanından geldik; seni tesbih ediyorlar, sana tekbir getiriyorlar, tehlil getiriyorlar (lâ ilâhe illallah diyorlar), sana hamdediyorlar ve senden [dilekte] bulunuyorlar.’ Buyurdu ki: ‘Benden ne istiyorlar?’ Dediler ki: ‘Senden cennetini istiyorlar.’ Buyurdu ki: ‘Cennetimi gördüler mi?’ Dediler ki: ‘Hayır, ey Rabbim.’ Buyurdu ki: ‘Ya cennetimi görselerdi nasıl olurlardı?!’ Dediler ki: ‘Ve senden aman diliyorlar.’ Buyurdu ki: ‘Benden neye karşı aman diliyorlar?’ Dediler ki: ‘Ateşinden ey Rabbim.’ Buyurdu ki: ‘Ateşimi gördüler mi?’ Dediler ki: ‘Hayır.’ Buyurdu ki: ‘Ya ateşimi görselerdi nasıl olurlardı?!’ Dediler ki: ‘Ve senden bağışlanma diliyorlar.’ Bunun üzerine [Allah] buyurur ki: ‘Onları bağışladım, istediklerini kendilerine verdim ve aman diledikleri şeyden onları korudum.’ Buyurdu ki: Derler ki: ‘Rabbim, içlerinde çokça günah işleyen filan kul da var; sadece oradan geçiyordu, uğrayıp onlarla oturdu.’ Buyurur ki: ‘Onu da bağışladım; onlar öyle bir topluluktur ki onlarla oturan kimse bedbaht olmaz.’”

1448. Hadis

وعنه وعن أَبي سعيدٍ رضي الله عنهما ، قالا : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( لا يَقْعُدُ قَومٌ يَذكُرُونَ اللهَ عز وجل إِلاَّ حَفَّتْهُمُ المَلائِكَةُ وغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمْ السَّكِينَةُ ؛ وَذَكَرَهُمُ اللهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ )) . رواه مسلم .

Yine ondan ve Ebû Saîd radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dediler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bir topluluk oturup Allah azze ve celle'yi zikrederse mutlaka melekler onları kuşatır, rahmet onları bürür, üzerlerine sekînet (huzur ve güven) iner ve Allah onları katındakilerin yanında anar.” Müslim rivayet etmiştir.

1449. Hadis

وعن أَبي واقدٍ الحارث بن عوف رضي الله عنه : أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ في المَسْجِدِ ، والنَّاسُ مَعَهُ ، إذْ أقْبَلَ ثَلاثَةُ نَفَرٍ ، فأقْبَلَ اثْنَانِ إِلَى رسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ، وَذَهَبَ واحِدٌ ؛ فَوَقَفَا عَلَى رسولِ الله صلى الله عليه وسلم . فأمَّا أحَدُهُما فَرَأَى فُرْجةً في الحَلْقَةِ فَجَلَسَ فِيهَا ، وَأمَّا الآخرُ فَجَلَسَ خَلْفَهُمْ ، وأمَّا الثَّالثُ فأدْبَرَ ذاهِباً . فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( ألاَ أُخْبِرُكُمْ عَنِ النَّفَرِ الثَّلاَثَةِ : أَمَّا أَحَدُهُمْ فَأوَى إِلَى اللهِ فآوَاهُ اللهُ إِلَيْهِ . وَأمَّا الآخَرُ فاسْتَحْيَى فَاسْتَحْيَى اللهُ مِنْهُ ، وأمّا الآخَرُ ، فَأعْرَضَ ، فَأَعْرَضَ اللهُ عَنْهُ )) . متفقٌ عَلَيْهِ .

Ebû Vâkıd el-Hâris b. Avf radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem mescidde otururken ve insanlar da onunla birlikteyken üç kişi çıkageldi. İkisi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğru yöneldi, biri ise gitti. O ikisi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in başında durdular. Onlardan biri halkada bir boşluk gördü ve oraya oturdu; diğeri onların arkasına oturdu; üçüncüsü ise arkasını dönüp gitti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [sohbetini] bitirince şöyle buyurdu: “Size o üç kişinin durumunu haber vereyim mi? Onlardan biri Allah'a sığındı, Allah da onu himayesine aldı. Diğeri ise hayâ etti, Allah da ondan hayâ etti. Öteki ise yüz çevirdi, Allah da ondan yüz çevirdi.” Müttefekun aleyh.

1450. Hadis

وعن أَبي سعيد الخدري رضي الله عنه قَالَ : خرج معاوية رضي الله عنه عَلَى حَلْقَةٍ في المَسْجِدِ ، فَقَالَ : مَا أجْلَسَكُمْ ؟ قالوا : جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللهَ . قَالَ : آللهِ مَا أجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذاك ؟ قالوا : مَا أجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ ، قَالَ : أما إنِّي لَمْ اسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ ، وَمَا كَانَ أحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسولِ الله صلى الله عليه وسلم أَقَلَّ عَنْهُ حَديثاً مِنِّي : إنَّ رسُولَ الله صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أصْحَابِهِ فَقَالَ : (( مَا أجْلَسَكُمْ ؟ )) قالوا : جَلَسْنَا نَذْكُرُ الله وَنَحْمَدُهُ عَلَى مَا هَدَانَا للإسْلاَمِ ؛ وَمَنَّ بِهِ عَلَيْنَا . قَالَ : (( آللهِ مَا أجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ ؟ )) قالوا : واللهِ مَا أجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ . قَالَ : (( أمَا إنِّي لَمْ أسْتَحْلِفْكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ ، ولكِنَّهُ أتَانِي جِبرِيلُ فَأخْبَرَنِي أنَّ الله يُبَاهِي بِكُمُ المَلاَئِكَةَ )) . رواه مسلم .

Ebû Saîd el-Hudrî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Muâviye radıyallâhu anh mesciddeki bir halkanın yanına çıktı ve: ‘Sizi buraya oturtan nedir?’ dedi. ‘Oturduk, Allah'ı zikrediyoruz’ dediler. ‘Allah aşkına, sizi bundan başka bir şey oturtmadı mı?’ dedi. ‘Bizi bundan başka bir şey oturtmadı’ dediler. Bunun üzerine şöyle dedi: ‘Dikkat edin, ben size töhmet altında bıraktığım için yemin ettirmedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yakınlık bakımından benim konumumda olup da ondan benden daha az hadis rivayet eden kimse yoktur. Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashâbından bir halkanın yanına çıktı ve: “Sizi buraya oturtan nedir?” buyurdu. Onlar: ‘Oturduk, Allah'ı zikrediyoruz ve bizi İslâm'a hidayet ettiği ve bununla bize lütufta bulunduğu için O'na hamdediyoruz’ dediler. “Allah aşkına, sizi bundan başka bir şey oturtmadı mı?” buyurdu. ‘Vallahi bizi bundan başka bir şey oturtmadı’ dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Dikkat edin, ben size töhmet altında bıraktığım için yemin ettirmedim; fakat bana Cebrâil geldi ve Allah'ın sizinle meleklere karşı övündüğünü bana haber verdi.”’ Müslim rivayet etmiştir.