200. Hadis
وعن حذيفة بن اليمان رضي الله عنه ، قَالَ : حدثنا رَسُول الله صلى الله عليه وسلم حدِيثَينِ قَدْ رأيْتُ أحَدَهُمَا وأنا أنتظرُ الآخر : حدثنا أن الأمانة نَزلت في جَذرِ قلوبِ الرجال ، ثُمَّ نزل القرآن فعلموا مِنَ القرآن ، وعلِموا من السنةِ ، ثُمَّ حدّثنا عن رفع الأمانة ، فَقَالَ : (( يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبهِ ، فَيَظَلُّ أثَرُهَا مِثلَ الوَكْتِ ، ثُمَّ يَنَامُ النَّومَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبهِ ، فَيَظَلُّ أثَرُهَا مِثلَ أَثَرِ المَجْلِ ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ ، فَتَرَاهُ مُنْتَبراً وَلَيسَ فِيهِ شَيءٌ )) ثُمَّ أخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهُ عَلَى رِجْلِهِ (( فَيُصْبحُ النَّاسُ يَتَبَايعُونَ ، فَلا يَكَادُ أحدٌ يُؤَدّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ : إنَّ في بَني فُلان رَجُلاً أميناً ، حَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ : مَا أجْلَدَهُ ! مَا أَظْرَفَهُ ! مَا أعْقَلَهُ ! وَمَا في قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّة مِن خَرْدَل مِنْ إيمَان )) . وَلَقدْ أتَى عَلَيَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أيُّكُمْ بَايَعْتُ : لَئن كَانَ مُسْلِماً لَيَرُدَّنَّهُ عليَّ دِينهُ ، وَإنْ كَانَ نَصْرانِيّاً أَوْ يَهُودِياً لَيَرُدَّنَّهُ عَلَيَّ سَاعِيهِ ، وَأَمَّا اليَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايعُ مِنْكُمْ إلاَّ فُلاناً وَفُلاناً )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . قوله : (( جَذْرُ )) بفتح الجيم وإسكان الذال المعجمة : وَهُوَ أصل الشيء وَ(( الوكت )) بالتاء المثناة من فوق : الأثر اليسير . وَ(( المَجْلُ )) بفتح الميم وإسكان الجيم : وَهُوَ تَنَفُّطٌ في اليدِ ونحوها من أثرِ عمل وغيرِهِ . قوله : (( مُنْتَبراً )) : مرتفِعاً . قوله : (( ساعِيهِ )) : الوالي عَلَيهِ .
Huzeyfe b. el-Yemân radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize iki hadis anlattı; birini gördüm, ötekini de bekliyorum. Bize emanetin insanların kalplerinin derinliğine indiğini, sonra Kur'ân'ın indiğini, onların da Kur'ân'dan ve sünnetten öğrendiklerini anlattı. Sonra bize emanetin kaldırılmasını anlatarak şöyle buyurdu: “Kişi bir uyku uyur, kalbinden emanet alınır da izi hafif bir leke gibi kalır. Sonra bir uyku daha uyur, kalbinden emanet yine alınır da izi, ayağının üzerinde yuvarladığın ve deriyi kabartan bir kor parçası gibi, çalışmaktan oluşan kabarcık izi gibi kalır; onu kabarmış görürsün ama içinde hiçbir şey yoktur.” Sonra bir çakıl taşı alıp ayağının üzerinde yuvarladı [ve şöyle devam etti]: “İnsanlar sabahleyin alışverişe çıkarlar, neredeyse hiç kimse emaneti yerine getirmez. Hatta ‘Filan oğulları arasında emin bir adam varmış’ denilir. Öyle ki bir adam hakkında ‘Ne kadar dayanıklı! Ne kadar zarif! Ne kadar akıllı!’ denilir; oysa kalbinde hardal tanesi ağırlığınca iman yoktur.” [Huzeyfe dedi ki:] “Üzerimden öyle bir zaman geçti ki, içinizden kiminle alışveriş yaptığıma aldırmazdım; Müslüman ise dini onu bana [hakkımı ödemeye] sevk ederdi, Hristiyan ya da Yahudi ise başındaki idarecisi onu bana sevk ederdi. Ama bugün içinizden sadece filan ve filanla alışveriş yapıyorum.” Müttefekun aleyh. Hadiste geçen cezr (جَذْرُ), cîm harfinin fethası ve noktalı zâl harfinin sükûnu iledir; “bir şeyin kökü” demektir. Üstten iki noktalı tâ ile olan vekt (الوكت) “hafif iz” demektir. Mecl (المَجْلُ), mîm harfinin fethası ve cîm harfinin sükûnu iledir; “çalışma ve benzeri bir sebeple elde ve benzeri uzuvlarda oluşan su toplaması” demektir. Müntebiran (مُنْتَبراً) “kabarmış” demektir. Sâîhi (ساعِيهِ) ise “onun üzerindeki vali” demektir.