199. Hadis
وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أن رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( آيةُ المُنافقِ ثلاثٌ : إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ ، وَإِذَا وَعدَ أخْلَفَ ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . وفي رواية : (( وَإِنْ صَامَ وَصَلَّى وَزَعَمَ أنَّهُ مُسْلِمٌ )) .
Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Münafığın alâmeti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünden döner ve kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder.” Müttefekun aleyh. Bir rivayette: “Oruç tutsa, namaz kılsa ve Müslüman olduğunu iddia etse bile” şeklindedir.
200. Hadis
وعن حذيفة بن اليمان رضي الله عنه ، قَالَ : حدثنا رَسُول الله صلى الله عليه وسلم حدِيثَينِ قَدْ رأيْتُ أحَدَهُمَا وأنا أنتظرُ الآخر : حدثنا أن الأمانة نَزلت في جَذرِ قلوبِ الرجال ، ثُمَّ نزل القرآن فعلموا مِنَ القرآن ، وعلِموا من السنةِ ، ثُمَّ حدّثنا عن رفع الأمانة ، فَقَالَ : (( يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبهِ ، فَيَظَلُّ أثَرُهَا مِثلَ الوَكْتِ ، ثُمَّ يَنَامُ النَّومَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبهِ ، فَيَظَلُّ أثَرُهَا مِثلَ أَثَرِ المَجْلِ ، كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ ، فَتَرَاهُ مُنْتَبراً وَلَيسَ فِيهِ شَيءٌ )) ثُمَّ أخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهُ عَلَى رِجْلِهِ (( فَيُصْبحُ النَّاسُ يَتَبَايعُونَ ، فَلا يَكَادُ أحدٌ يُؤَدّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ : إنَّ في بَني فُلان رَجُلاً أميناً ، حَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ : مَا أجْلَدَهُ ! مَا أَظْرَفَهُ ! مَا أعْقَلَهُ ! وَمَا في قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّة مِن خَرْدَل مِنْ إيمَان )) . وَلَقدْ أتَى عَلَيَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أيُّكُمْ بَايَعْتُ : لَئن كَانَ مُسْلِماً لَيَرُدَّنَّهُ عليَّ دِينهُ ، وَإنْ كَانَ نَصْرانِيّاً أَوْ يَهُودِياً لَيَرُدَّنَّهُ عَلَيَّ سَاعِيهِ ، وَأَمَّا اليَوْمَ فَمَا كُنْتُ أُبَايعُ مِنْكُمْ إلاَّ فُلاناً وَفُلاناً )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . قوله : (( جَذْرُ )) بفتح الجيم وإسكان الذال المعجمة : وَهُوَ أصل الشيء وَ(( الوكت )) بالتاء المثناة من فوق : الأثر اليسير . وَ(( المَجْلُ )) بفتح الميم وإسكان الجيم : وَهُوَ تَنَفُّطٌ في اليدِ ونحوها من أثرِ عمل وغيرِهِ . قوله : (( مُنْتَبراً )) : مرتفِعاً . قوله : (( ساعِيهِ )) : الوالي عَلَيهِ .
Huzeyfe b. el-Yemân radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize iki hadis anlattı; birini gördüm, ötekini de bekliyorum. Bize emanetin insanların kalplerinin derinliğine indiğini, sonra Kur'ân'ın indiğini, onların da Kur'ân'dan ve sünnetten öğrendiklerini anlattı. Sonra bize emanetin kaldırılmasını anlatarak şöyle buyurdu: “Kişi bir uyku uyur, kalbinden emanet alınır da izi hafif bir leke gibi kalır. Sonra bir uyku daha uyur, kalbinden emanet yine alınır da izi, ayağının üzerinde yuvarladığın ve deriyi kabartan bir kor parçası gibi, çalışmaktan oluşan kabarcık izi gibi kalır; onu kabarmış görürsün ama içinde hiçbir şey yoktur.” Sonra bir çakıl taşı alıp ayağının üzerinde yuvarladı [ve şöyle devam etti]: “İnsanlar sabahleyin alışverişe çıkarlar, neredeyse hiç kimse emaneti yerine getirmez. Hatta ‘Filan oğulları arasında emin bir adam varmış’ denilir. Öyle ki bir adam hakkında ‘Ne kadar dayanıklı! Ne kadar zarif! Ne kadar akıllı!’ denilir; oysa kalbinde hardal tanesi ağırlığınca iman yoktur.” [Huzeyfe dedi ki:] “Üzerimden öyle bir zaman geçti ki, içinizden kiminle alışveriş yaptığıma aldırmazdım; Müslüman ise dini onu bana [hakkımı ödemeye] sevk ederdi, Hristiyan ya da Yahudi ise başındaki idarecisi onu bana sevk ederdi. Ama bugün içinizden sadece filan ve filanla alışveriş yapıyorum.” Müttefekun aleyh. Hadiste geçen cezr (جَذْرُ), cîm harfinin fethası ve noktalı zâl harfinin sükûnu iledir; “bir şeyin kökü” demektir. Üstten iki noktalı tâ ile olan vekt (الوكت) “hafif iz” demektir. Mecl (المَجْلُ), mîm harfinin fethası ve cîm harfinin sükûnu iledir; “çalışma ve benzeri bir sebeple elde ve benzeri uzuvlarda oluşan su toplaması” demektir. Müntebiran (مُنْتَبراً) “kabarmış” demektir. Sâîhi (ساعِيهِ) ise “onun üzerindeki vali” demektir.
201. Hadis
وعن حُذَيفَة وأبي هريرة رضي الله عنهما ، قالا : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( يَجمَعُ اللهُ تبَارَكَ وَتَعَالَى النَّاسَ فَيَقُومُ المُؤمِنُونَ حَتَّى تُزْلَفَ لَهُمُ الجَنَّةُ ، فَيَأتُونَ آدَمَ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ ، فَيقُولُونَ : يَا أَبَانَا اسْتَفْتِحْ لَنَا الجَنَّةَ ، فَيقُولُ : وَهَلْ أخْرَجَكُمْ مِنَ الجَنَّةِ إلاَّ خَطيئَةُ أبيكُمْ ! لَسْتُ بِصَاحِبِ ذلِكَ ، اذْهَبُوا إِلَى ابْنِي إِبْراهيمَ خَلِيل اللهِ . قَالَ : فَيَأتُونَ إبرَاهِيمَ فَيَقُولُ إبراهيم : لَسْتُ بِصَاحِبِ ذلِكَ إِنَّمَا كُنْتُ خَليلاً مِنْ وَرَاءَ وَرَاءَ، اعْمَدُوا إِلَى مُوسَى الَّذِي كَلَّمَهُ الله تَكليماً. فَيَأتُونَ مُوسَى ، فَيَقُولُ : لستُ بِصَاحِبِ ذلِكَ ، اذْهَبُوا إِلَى عِيسى كلمةِ اللهِ ورُوحه ، فيقول عيسى : لستُ بصَاحبِ ذلِكَ ، فَيَأتُونَ مُحَمَّداً صلى الله عليه وسلم فَيَقُومُ فَيُؤذَنُ لَهُ ، وتُرْسَلُ الأَمَانَةُ وَالرَّحِمُ فَيَقُومانِ جَنْبَتَي الصِّرَاطِ يَمِيناً وَشِمَالاً فَيَمُرُّ أوَّلُكُمْ كَالبَرْقِ )) قُلْتُ : بأبي وَأمِّي ، أيُّ شَيءٍ كَمَرِّ البَرقِ ؟ قَالَ : (( ألَمْ تَرَوا كَيْفَ يمُرُّ وَيَرْجِعُ في طَرْفَةِ عَيْن ، ثُمَّ كَمَرّ الرِّيحِ ، ثُمَّ كَمَرِّ الطَّيْرِ ، وَشَدِّ الرِّجَال تَجْري بهمْ أعْمَالُهُمْ ، وَنَبيُّكُمْ قَائِمٌ عَلَى الصِّراطِ ، يَقُولُ : رَبِّ سَلِّمْ سَلِّمْ ، حَتَّى تَعْجِزَ أعْمَالُ العِبَادِ ، حَتَّى يَجِيء الرَّجُلُ لا يَسْتَطِيعُ السَّيْرَ إلاَّ زَحْفاً ، وَفي حَافَتي الصِّراطِ كَلاَلِيبُ معَلَّقَةٌ مَأمُورَةٌ بِأخْذِ مَنْ أُمِرَتْ بِهِ ، فَمَخْدُوشٌ نَاجٍ ، وَمُكَرْدَسٌ في النَّارِ )) وَالَّذِي نَفْسُ أَبي هُرَيْرَةَ بِيَدِهِ ، إنَّ قَعْرَ جَهَنَّمَ لَسَبْعُونَ خَرِيفاً . رواه مسلم . قوله : (( وراء وراء )) هُوَ بالفتح فيهما . وقيل : بالضم بلا تنوين ومعناه : لست بتلك الدرجة الرفيعة ، وهي كلمة تذكر عَلَى سبيل التواضع . وقد بسطت معناها في شرح صحيح مسلم ، والله أعلم .
Huzeyfe ve Ebû Hüreyre radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dediler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah Tebâreke ve Teâlâ insanları toplar. Mü'minler ayağa kalkarlar, nihayet cennet onlara yaklaştırılır. Bunun üzerine Âdem salavâtullâhi aleyh'e gelirler ve ‘Ey babamız! Bizim için cennetin açılmasını iste’ derler. O da şöyle der: ‘Sizi cennetten babanızın hatasından başka bir şey mi çıkardı! Ben bu işin ehli değilim. Oğlum, Allah'ın dostu İbrâhim'e gidin.’ Bunun üzerine İbrâhim'e gelirler. İbrâhim şöyle der: ‘Ben bu işin ehli değilim. Ben ancak geriden geriye bir dost idim. Allah'ın doğrudan doğruya konuştuğu Mûsâ'ya yönelin.’ Mûsâ'ya gelirler; o da ‘Ben bu işin ehli değilim. Allah'ın kelimesi ve ruhu olan Îsâ'ya gidin’ der. Îsâ da ‘Ben bu işin ehli değilim’ der. Bunun üzerine Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelirler. O ayağa kalkar ve kendisine izin verilir. Emanet ve akrabalık bağı gönderilir; sıratın iki yanında, sağında ve solunda dururlar. İlkleriniz şimşek gibi geçer.” Dedim ki: Babam ve annem sana feda olsun, şimşek gibi geçmek nedir? Şöyle buyurdu: “Şimşeğin göz açıp kapayıncaya kadar nasıl çakıp döndüğünü görmediniz mi? Sonrakiler rüzgâr gibi, sonrakiler kuş gibi ve adamların koşması gibi geçerler; onları amelleri yürütür. Peygamberiniz de sıratın üzerinde durmuş ‘Rabbim! Selâmete çıkar, selâmete çıkar!’ der. Nihayet kulların amelleri yetersiz kalır; öyle ki kişi yürüyemez de ancak sürünerek gelir. Sıratın iki kenarında ise, yakalamakla emrolunduğu kimseleri yakalamak üzere emir almış asılı çengeller vardır. Kimi tırmalanır ama kurtulur, kimi de ateşe yuvarlanır.” Ebû Hüreyre'nin nefsi elinde olana yemin olsun ki, cehennemin dibi yetmiş yıllık mesafedir. Müslim rivayet etmiştir. Hadiste geçen verâe verâe (وراء وراء), her iki kelimenin fethası iledir. Tenvinsiz olarak zamme ile olduğu da söylenmiştir; anlamı “Ben o yüksek derecede değilim” demektir ve tevazu amacıyla söylenen bir sözdür. Bunun anlamını Sahîh-i Müslim Şerhi'nde genişçe açıkladım. Allah en iyisini bilendir.
202. Hadis
وعن أَبي خُبيب - بضم الخاء المعجمة - عبد الله بن الزبير رضي الله عنهما ، قَالَ : لَمَّا وَقفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الجَمَل دَعَانِي فَقُمْتُ إِلَى جَنْبه ، فَقَالَ : يَا بُنَيَّ، إنَّهُ لاَ يُقْتَلُ اليَومَ إلاَّ ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ، وَإنِّي لا أراني إلاَّ سَأُقْتَلُ اليوم مظلوماً، وإنَّ مِنْ أكبرَ هَمِّي لَدَيْنِي ، أفَتَرَى دَيْننا يُبقي من مالِنا شَيئاً ؟ ثُمَّ قَالَ : يَا بُنَيَّ ، بعْ مَا لَنَا وَاقْضِ دَيْنِي ، وَأوْصَى بِالثُّلُثِ وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ ، يعني لبني عبد الله بن الزبير ثُلُثُ الثُّلُث . قَالَ : فَإنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا بَعْدَ قَضَاءِ الدَّينِ شَيء فَثُلُثُه لِبَنِيكَ . قَالَ هِشَام : وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللهِ قَدْ وَازى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبيبٍ وَعَبَّادٍ ، وَلهُ يَوْمَئذٍ تِسْعَةُ بَنينَ وَتِسْعُ بَنَات . قَالَ عَبدُ الله : فَجَعلَ يُوصينِي بدَيْنِهِ وَيَقُولُ : يَا بُنَيَّ ، إنْ عَجَزْتَ عَن شَيْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِنْ عَلَيهِ بِمَوْلاَيَ . قَالَ : فَوَاللهِ مَا دَرَيْتُ مَا أرَادَ حَتَّى قُلْتُ : يَا أبَتِ مَنْ مَوْلاَكَ ؟ قَالَ : الله . قَالَ : فَوَاللهِ مَا وَقَعْتُ في كُرْبةٍ مِنْ دَيْنِهِ إلاَّ قُلْتُ : يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ فَيَقْضِيَهُ . قَالَ : فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ وَلَم يَدَعْ دِينَاراً وَلا دِرْهماً إلاَّ أرَضِينَ ، مِنْهَا الغَابَةُ وإحْدَى عَشْرَةَ دَاراً بالمَدِينَةِ ، وَدَارَيْنِ بالبَصْرَةِ ، ودَاراً بالكُوفَةِ ، ودَاراً بمِصْرَ . قَالَ : وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي كَانَ عَلَيهِ أنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأتِيهِ بالمال ، فَيَسْتَودِعُهُ إيَّاهُ ، فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ : لا ، وَلَكِنْ هُوَ سَلَفٌ إنِّي أخْشَى عَلَيهِ الضَّيْعَةَ . وَمَا وَليَ إمَارَةً قَطُّ وَلا جِبَايَةً ولا خراجاً وَلاَ شَيئاً إلاَّ أنْ يَكُونَ في غَزْوٍ مَعَ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم أَوْ مَعَ أَبي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ رضي الله عنهم ، قَالَ عَبدُ الله : فَحَسَبْتُ مَا كَانَ عَلَيهِ مِن الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ ألْفيْ ألْفٍ وَمئَتَي ألْف ! فَلَقِيَ حَكِيمُ بنُ حِزَام عَبْدَ الله بْنَ الزُّبَيْرِ ، فَقَالَ : يَا ابْنَ أخِي ، كَمْ عَلَى أخي مِنَ الدَّيْنِ ؟ فَكَتَمْتُهُ وَقُلْتُ : مِئَةُ ألْف . فَقَالَ حَكيمٌ : واللهِ مَا أرَى أمْوَالَكُمْ تَسَعُ هذِهِ . فَقَالَ عَبْدُ اللهِ : أرَأيْتُكَ إنْ كَانَتْ ألْفَي ألف وَمئَتَيْ ألْف ؟ قَالَ : مَا أرَاكُمْ تُطيقُونَ هَذَا ، فَإنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَيءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بي ، قَالَ : وَكَانَ الزُّبَيرُ قَد اشْتَرَى الغَابَةَ بِسَبْعِينَ ومئة ألف ، فَبَاعَهَا عَبدُ اللهِ بِألْفِ ألْف وَسِتّمِئَةِ ألْف ، ثُمَّ قَامَ فَقَالَ : مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيرِ شَيْء فَلْيُوافِنَا بِالغَابَةِ ، فَأتَاهُ عَبدُ اللهِ بنُ جَعفَر ، وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيرِ أرْبَعمئةِ ألْف ، فَقَالَ لعَبدِ الله : إنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكمْ ؟ قَالَ عَبدُ الله : لا ، قَالَ : فَإنْ شِئتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إنْ إخَّرْتُمْ ، فَقَالَ عَبدُ الله : لا ، قَالَ : فَاقْطَعُوا لِي قطْعَةً ، قَالَ عَبدُ الله : لَكَ مِنْ هاهُنَا إِلَى هَاهُنَا . فَبَاعَ عَبدُ اللهِ مِنهَا فَقَضَى عَنْهُ دَينَه وَأوْفَاهُ ، وَبَقِيَ مِنْهَا أرْبَعَةُ أسْهُم وَنِصْفٌ ، فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَة وَعنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ ، وَالمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، وَابْنُ زَمْعَةَ ، فَقَالَ لَهُ مُعَاويَةُ : كَمْ قُوِّمَتِ الغَابَةُ ؟ قَالَ : كُلُّ سَهْم بمئَة ألف، قَالَ : كَمْ بَقِيَ مِنْهَا ؟ قَالَ: أرْبَعَةُ أسْهُم وَنصْفٌ، فَقَالَ المُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيرِ : قَدْ أخَذْتُ مِنْهَا سَهماً بِمئَةِ ألف ، قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ : قَدْ أخَذْتُ مِنْهَا سَهْماً بمئَةِ ألْف . وَقالَ ابْنُ زَمْعَةَ : قَدْ أخَذْتُ سَهْماً بِمئَةِ ألْف ، فَقَالَ مُعَاويَةُ : كَمْ بَقِيَ مِنْهَا ؟ قَالَ : سَهْمٌ ونصْفُ سَهْم ، قَالَ : قَدْ أخَذْتُهُ بخَمْسِينَ وَمئَةِ ألْف . قَالَ : وَبَاعَ عَبدُ الله بْنُ جَعفَر نَصيبهُ مِنْ مَعَاوِيَةَ بستِّمِئَةِ ألْف ، فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ ، قَالَ بَنُو الزُّبَيرِ : اقسمْ بَينَنَا ميراثَنا ، قَالَ : وَاللهِ لا أقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أنَادِي بالمَوْسم أرْبَعَ سنينَ : ألا مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيرِ دَيْنٌ فَلْيَأتِنَا فَلْنَقْضِهِ . فَجَعَلَ كُلّ سَنَةٍ يُنَادِي في المَوْسِمِ ، فَلَمَّا مَضَى أرْبَعُ سنينَ قَسَمَ بيْنَهُمْ وَدَفَعَ الثُّلُثَ . وَكَانَ للزُّبَيْرِ أرْبَعُ نِسْوَةٍ ، فَأصَابَ كُلَّ امرَأةٍ ألْفُ ألف وَمِئَتَا ألْف ، فَجَميعُ مَالِه خَمْسُونَ ألف ألْف وَمِئَتَا ألْف . رواه البخاري .
Ebû Hubeyb -noktalı hâ harfinin zammesiyle- Abdullah b. ez-Zübeyr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Cemel günü Zübeyr savaş yerinde durduğunda beni çağırdı, ben de yanına dikildim. Bana şöyle dedi: ‘Oğulcuğum! Bugün ancak ya zalim ya da mazlum öldürülür. Ben bugün mazlum olarak öldürüleceğimi görüyorum. Benim en büyük tasam borcumdur. Borcumuzun malımızdan geriye bir şey bırakacağını sanıyor musun?’ Sonra şöyle dedi: ‘Oğulcuğum! Malımızı sat ve borcumu öde.’ Malının üçte birini vasiyet etti, bunun üçte birini de oğullarına, yani Abdullah b. ez-Zübeyr'in oğullarına üçte birin üçte birini vasiyet etti ve ‘Borç ödendikten sonra malımızdan bir şey artarsa üçte biri senin oğullarınındır’ dedi. Hişâm dedi ki: Abdullah'ın bazı çocukları, Zübeyr'in oğullarından Hubeyb ve Abbâd ile yaşıt idi. O gün Zübeyr'in dokuz oğlu ve dokuz kızı vardı. Abdullah dedi ki: Babam bana borcu hakkında vasiyette bulunmaya devam etti ve ‘Oğulcuğum! Borcun bir kısmını ödemekten âciz kalırsan mevlâmdan yardım iste’ dedi. Vallahi ne kastettiğini anlayamadım, sonunda ‘Babacığım, senin mevlân kimdir?’ diye sordum. ‘Allah'tır’ dedi. Vallahi onun borcundan dolayı ne zaman bir sıkıntıya düşsem ‘Ey Zübeyr'in mevlâsı! Onun borcunu öde’ derdim, O da ödetirdi. Zübeyr öldürüldü; geriye ne bir dinar ne de bir dirhem bıraktı. Yalnızca araziler bıraktı; Ğâbe bunlardandı. Ayrıca Medine'de on bir ev, Basra'da iki ev, Kûfe'de bir ev ve Mısır'da bir ev bıraktı. Üzerindeki borcun sebebi şuydu: Bir adam mal getirip kendisine emanet bırakmak isterdi, Zübeyr ise ‘Hayır, fakat bu borç olsun; çünkü onun zayi olmasından korkarım’ derdi. O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ya da Ebû Bekir, Ömer ve Osman radıyallâhu anhüm ile gazvede bulunmak dışında asla ne bir emirlik, ne vergi tahsildarlığı, ne haraç işleri ne de başka bir görev üstlendi. Abdullah dedi ki: Üzerindeki borcu hesapladım, iki milyon iki yüz bin [dirhem] buldum! Hakîm b. Hizâm, Abdullah b. ez-Zübeyr ile karşılaştı ve ‘Ey kardeşimin oğlu! Kardeşimin üzerinde ne kadar borç var?’ diye sordu. Gerçeği gizledim ve ‘Yüz bin’ dedim. Hakîm ‘Vallahi mallarınızın buna yeteceğini sanmıyorum’ dedi. Abdullah ‘Peki iki milyon iki yüz bin olsa ne dersin?’ dedi. Hakîm ‘Buna gücünüzün yeteceğini sanmıyorum; eğer bir kısmından âciz kalırsanız benden yardım isteyin’ dedi. Zübeyr, Ğâbe'yi yüz yetmiş bine satın almıştı; Abdullah ise orayı bir milyon altı yüz bine sattı. Sonra kalkıp ‘Zübeyr'de alacağı olan kim varsa Ğâbe'de yanımıza gelsin’ diye seslendi. Abdullah b. Ca'fer yanına geldi; Zübeyr'de dört yüz bin alacağı vardı. Abdullah'a ‘İsterseniz bunu size bırakayım?’ dedi. Abdullah ‘Hayır’ dedi. O da ‘İsterseniz erteleyeceğiniz borçlar varsa bunu sonraya bırakacaklarınız arasına koyun’ dedi. Abdullah yine ‘Hayır’ dedi. Bunun üzerine ‘Öyleyse bana oradan bir parça ayırın’ dedi. Abdullah ‘Şuradan şuraya kadar olan yer senindir’ dedi. Abdullah araziden satışlar yaparak babasının borcunu tamamen ödedi. Ğâbe'den geriye dört buçuk hisse kaldı. Sonra Muâviye'nin yanına gitti; yanında Amr b. Osman, Münzir b. ez-Zübeyr ve İbn Zem'a vardı. Muâviye ona ‘Ğâbe'ye ne kadar değer biçildi?’ diye sordu. Abdullah ‘Her hisseye yüz bin’ dedi. Muâviye ‘Oradan ne kadar kaldı?’ diye sordu. Abdullah ‘Dört buçuk hisse’ dedi. Münzir b. ez-Zübeyr ‘Ben oradan yüz bine bir hisse aldım’ dedi. Amr b. Osman ‘Ben de oradan yüz bine bir hisse aldım’ dedi. İbn Zem'a da ‘Ben de yüz bine bir hisse aldım’ dedi. Bunun üzerine Muâviye ‘Oradan ne kadar kaldı?’ diye sordu. Abdullah ‘Bir buçuk hisse’ dedi. Muâviye ‘Ben de onu yüz elli bine aldım’ dedi. Daha sonra Abdullah b. Ca'fer kendi payını Muâviye'ye altı yüz bine sattı. İbnü'z-Zübeyr babasının borcunu ödemeyi bitirince Zübeyr'in oğulları ‘Mirasımızı aramızda paylaştır’ dediler. Abdullah ‘Vallahi hac mevsiminde dört yıl boyunca: Dikkat edin, kimin Zübeyr'de alacağı varsa bize gelsin de ödeyelim! diye ilan etmedikçe aranızda paylaştırmam’ dedi. Her yıl hac mevsiminde böyle ilan etti. Dört yıl geçince mirası aralarında paylaştırdı ve vasiyet edilen üçte biri de verdi. Zübeyr'in dört hanımı vardı; her bir hanıma bir milyon iki yüz bin düştü. Bütün malı ise elli milyon iki yüz bin idi. Buhârî rivayet etmiştir.