Binûn

Doğruluk Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

54. Hadis

وأما الأحاديث فالأول : عن ابن مسعود رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إنَّ الصِّدقَ يَهْدِي إِلَى البرِّ ، وإنَّ البر يَهدِي إِلَى الجَنَّةِ ، وإنَّ الرَّجُلَ لَيَصدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقاً . وَإِنَّ الكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الفُجُورِ ، وَإِنَّ الفُجُورَ يَهدِي إِلَى النَّارِ ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكتَبَ عِنْدَ الله كَذَّاباً )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Hadislere gelince, birincisi: İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildiğine göre şöyle buyurdu: “Şüphesiz doğruluk iyiliğe iletir, iyilik de cennete iletir. Kişi doğru söyleye söyleye nihayet Allah katında sıddîk (çok doğru sözlü) diye yazılır. Yalan ise fücûra (günahkârlığa) iletir, fücûr da ateşe iletir. Kişi yalan söyleye söyleye nihayet Allah katında kezzâb (çok yalancı) diye yazılır.” Müttefekun aleyh.

55. Hadis

الثاني : عن أبي محمد الحسن بنِ عليِّ بن أبي طالب رضي الله عنهما ، قَالَ : حَفظْتُ مِنْ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لاَ يَرِيبُكَ ؛ فإنَّ الصِّدقَ طُمَأنِينَةٌ ، وَالكَذِبَ رِيبَةٌ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث صحيح )) . قوله : (( يَريبُكَ )) هُوَ بفتح الياء وضمها : ومعناه اتركْ مَا تَشُكُّ في حِلِّهِ وَاعْدِلْ إِلَى مَا لا تَشُكُّ فِيهِ .

İkincisi: Ebû Muhammed el-Hasan b. Ali b. Ebû Tâlib radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şunu ezberledim: “Seni şüpheye düşüren şeyi bırak, şüpheye düşürmeyene bak. Çünkü doğruluk gönül huzurudur, yalan ise şüphedir.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Sahih bir hadistir” demiştir. Hadiste geçen yerîbüke (يَريبُكَ) kelimesi yâ'nın fethasıyla ve dammesiyle okunur; anlamı “helâlliğinde şüphe ettiğin şeyi terk et, şüphe etmediğine yönel” demektir.

56. Hadis

الثالث : عن أبي سفيانَ صَخرِ بنِ حربٍ رضي الله عنه في حديثه الطويلِ في قصةِ هِرَقْلَ ، قَالَ هِرقلُ : فَمَاذَا يَأَمُرُكُمْ - يعني : النَّبيّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أبو سفيانَ : قُلْتُ : يقولُ : (( اعْبُدُوا اللهَ وَحدَهُ لا تُشْرِكوُا بِهِ شَيئاً ، وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ ، ويَأْمُرُنَا بالصَلاةِ ، وَالصِّدْقِ ، والعَفَافِ ، وَالصِّلَةِ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Üçüncüsü: Ebû Süfyân Sahr b. Harb radıyallâhu anh'den Herakleios kıssasına dair uzun hadisinde rivayet edildi: Herakleios “Peki —yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem— size ne emrediyor?” dedi. Ebû Süfyân dedi ki: Şöyle dedim: “‘Yalnız Allah'a ibadet edin, O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın ve atalarınızın söylediklerini terk edin’ diyor; bize namazı, doğruluğu, iffeti ve sıla-i rahmi (akrabalık bağlarını gözetmeyi) emrediyor.” Müttefekun aleyh.

57. Hadis

الرابع : عن أبي ثابت ، وقيل : أبي سعيد ، وقيل : أبي الوليد ، سهل ابن حُنَيْفٍ وَهُوَ بدريٌّ رضي الله عنه : أنَّ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( مَنْ سَأَلَ الله تَعَالَى الشَّهَادَةَ بِصِدْقٍ بَلَّغَهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ )) رواه مسلم .

Dördüncüsü: Ebû Sâbit —Ebû Saîd ya da Ebü'l-Velîd de denilmiştir— Sehl b. Huneyf radıyallâhu anh'den —ki kendisi Bedir ehlindendir— rivayet edildiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah teâlâ'dan samimiyetle şehitlik isterse, yatağında ölse bile [Allah] onu şehitlerin derecelerine ulaştırır.” Müslim rivayet etmiştir.

58. Hadis

الخامس : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( غَزَا نبيٌّ مِنَ الأنْبِياءِ صَلَوَاتُ اللهِ وَسَلاَمُهُ عَلَيْهمْ فَقَالَ لِقَومهِ : لا يَتْبَعَنِّي رَجُلٌ مَلَكَ بُضْعَ امْرَأةٍ وَهُوَ يُريدُ أنْ يَبْنِي بِهَا وَلَمَّا يَبْنِ بِهَا ، وَلا أحَدٌ بَنَى بُيُوتاً لَمْ يَرْفَعْ سُقُوفَهَا ، وَلا أحَدٌ اشْتَرَى غَنَماً أَوْ خَلِفَاتٍ وَهُوَ يَنْتَظِرُ أَوْلادَها . فَغَزا فَدَنَا مِنَ القَرْيَةِ صَلاةَ العَصْرِ أَوْ قَريباً مِنْ ذلِكَ ، فَقَالَ لِلشَّمْسِ : إِنَّكِ مَأمُورَةٌ وَأنَا مَأمُورٌ ، اللَّهُمَّ احْبِسْهَا عَلَيْنَا ، فَحُبِسَتْ حَتَّى فَتَحَ اللهُ عَلَيهِ ، فَجَمَعَ الغَنَائِمَ فَجَاءتْ - يعني النَّارَ – لِتَأكُلَهَا فَلَمْ تَطعَمْها ، فَقَالَ : إنَّ فِيكُمْ غُلُولاً ، فَلْيُبايعْنِي مِنْ كُلِّ قَبيلةٍ رَجُلٌ ، فَلَزِقَتْ يد رجل بِيَدِهِ فَقَالَ : فِيكُمُ الغُلُولُ فلتبايعني قبيلتك ، فلزقت يد رجلين أو ثلاثة بيده ، فقال : فيكم الغلول ، فَجَاؤُوا بِرَأْس مثل رأس بَقَرَةٍ مِنَ الذَّهَبِ ، فَوَضَعَهَا فَجاءت النَّارُ فَأكَلَتْها . فَلَمْ تَحلَّ الغَنَائِمُ لأحَدٍ قَبْلَنَا ، ثُمَّ أحَلَّ الله لَنَا الغَنَائِمَ لَمَّا رَأَى ضَعْفَنا وَعَجْزَنَا فَأحَلَّهَا لَنَا )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . (( الخَلِفَاتُ )) بفتحِ الخَاءِ المعجمة وكسر اللامِ : جمع خِلفة وهي الناقة الحامِل .

Beşincisi: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Peygamberlerden —Allah'ın salât ve selâmı üzerlerine olsun— bir peygamber gazaya çıktı ve kavmine şöyle dedi: ‘Bir kadınla nikâh akdi yapmış olup da onunla gerdeğe girmek isteyen ama henüz girmemiş olan bir kimse benimle gelmesin. Evler inşa edip de henüz çatılarını örtmemiş bir kimse de, koyun ya da gebe develer satın alıp da onların yavrulamasını bekleyen bir kimse de gelmesin.’ Böylece gazaya çıktı ve ikindi namazı vaktinde ya da ona yakın bir zamanda o beldeye yaklaştı. Güneşe ‘Sen de emir altındasın, ben de emir altındayım. Allah'ım, onu bizim için durdur’ dedi. Bunun üzerine Allah ona fetih nasip edinceye kadar [güneş] durduruldu. Sonra ganimetleri topladı; [ganimetleri] yemek üzere —yani ateş— geldi fakat onları yemedi. Bunun üzerine [o peygamber] ‘Aranızda gulûl (ganimetten mal aşırma) var; her kabileden bir adam bana biat etsin’ dedi. Derken bir adamın eli onun eline yapıştı. ‘Gulûl sizin aranızdadır; senin kabilen bana biat etsin’ dedi. Bu defa iki ya da üç kişinin eli onun eline yapıştı. ‘Gulûl sizin aranızdadır’ dedi. Bunun üzerine altından, inek başı gibi bir baş getirdiler ve onu [ganimetlerin arasına] koydu. Sonra ateş geldi ve ganimetleri yedi. Bizden önce ganimetler hiçbir kimseye helâl kılınmamıştı. Sonra Allah bizim zayıflığımızı ve âcizliğimizi görünce ganimetleri bize helâl kıldı.” Müttefekun aleyh. Noktalı hâ harfinin fethası ve lâmın kesresiyle okunan halifât (الخَلِفَاتُ), “gebe deve” anlamına gelen hilfe (خِلفة) kelimesinin çoğuludur.

59. Hadis

السادس : عن أبي خالد حَكيمِ بنِ حزامٍ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم : (( البَيِّعَانِ بالخِيَار مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ، فَإنْ صَدَقا وَبيَّنَا بُوركَ لَهُمَا في بيعِهمَا ، وإنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بركَةُ بَيعِهِما )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ .

Altıncısı: Ebû Hâlid Hakîm b. Hizâm radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Alışveriş yapan iki taraf, birbirlerinden ayrılmadıkları sürece muhayyerdirler (alışverişi sürdürüp bozmada serbesttirler). Eğer doğru söyler ve [kusurları] açıklarlarsa alışverişleri kendileri için bereketli kılınır. Eğer gizler ve yalan söylerlerse alışverişlerinin bereketi silinir.” Müttefekun aleyh.