Binûn

65. Hadis

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

65. Hadis

السادس : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه : أنَّه سَمِعَ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، يقُولُ : (( إنَّ ثَلاثَةً مِنْ بَني إِسْرَائِيلَ : أبْرَصَ ، وَأَقْرَعَ ، وَأَعْمَى ، أَرَادَ اللهُ أنْ يَبْتَليَهُمْ فَبَعَثَ إِليْهمْ مَلَكاً ، فَأَتَى الأَبْرَصَ ، فَقَالَ : أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إلَيْكَ ؟ قَالَ : لَوْنٌ حَسنٌ ، وَجِلدٌ حَسَنٌ ، وَيَذْهبُ عَنِّي الَّذِي قَدْ قَذِرَنِي النَّاسُ ؛ فَمَسَحَهُ فَذَهَبَ عَنْهُ قَذَرُهُ وَأُعْطِيَ لَوناً حَسنَاً . فَقَالَ : فَأيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليكَ ؟ قَالَ : الإِبلُ - أَوْ قالَ : البَقَرُ شكَّ الرَّاوي - فَأُعطِيَ نَاقَةً عُشَرَاءَ ، فَقَالَ : بَاركَ الله لَكَ فِيهَا . فَأَتَى الأَقْرَعَ، فَقَالَ: أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إلَيْكَ؟ قَالَ: شَعْرٌ حَسَنٌ، وَيَذْهَبُ عَنِّي هَذَا الَّذِي قَذِرَني النَّاسُ ؛ فَمَسَحَهُ فَذَهبَ عَنْهُ وأُعْطِيَ شَعراً حَسَناً . قالَ : فَأَيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليْكَ ؟ قَالَ : البَقَرُ ، فَأُعْطِيَ بَقَرَةً حَامِلاً ، وَقالَ : بَارَكَ الله لَكَ فِيهَا . فَأَتَى الأَعْمَى ، فَقَالَ : أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ ؟ قَالَ : أَنْ يَرُدَّ الله إِلَيَّ بَصَرِي فَأُبْصِرُ النَّاسَ؛ فَمَسَحَهُ فَرَدَّ اللهُ إِلَيْهِ بَصَرهُ. قَالَ: فَأَيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليْكَ ؟ قَالَ : الغَنَمُ ، فَأُعْطِيَ شَاةً والداً ، فَأَنْتَجَ هذَانِ وَوَلَّدَ هَذَا ، فَكانَ لِهذَا وَادٍ مِنَ الإِبلِ ، وَلِهذَا وَادٍ مِنَ البَقَرِ ، وَلِهَذَا وَادٍ مِنَ الغَنَمِ . ثُمَّ إنَّهُ أَتَى الأَبْرَصَ في صُورَتِهِ وَهَيئَتِهِ ، فَقَالَ : رَجلٌ مِسْكينٌ قَدِ انقَطَعَتْ بِيَ الحِبَالُ في سَفَري فَلا بَلاغَ لِيَ اليَومَ إلاَّ باللهِ ثُمَّ بِكَ ، أَسْأَلُكَ بِالَّذي أعْطَاكَ اللَّونَ الحَسَنَ ، والجِلْدَ الحَسَنَ ، وَالمَالَ ، بَعِيراً أَتَبَلَّغُ بِهِ في سَفَري ، فَقَالَ : الحُقُوقُ كثِيرةٌ . فَقَالَ : كأنِّي اعْرِفُكَ ، أَلَمْ تَكُنْ أَبْرَصَ يَقْذَرُكَ النَّاسُ فقيراً فأعْطَاكَ اللهُ !؟ فَقَالَ : إِنَّمَا وَرِثْتُ هَذَا المالَ كَابِراً عَنْ كَابِرٍ ، فَقَالَ : إنْ كُنْتَ كَاذِباً فَصَيَّرَكَ الله إِلَى مَا كُنْتَ . وَأَتَى الأَقْرَعَ في صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ ، فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَ لِهَذا ، وَرَدَّ عَلَيهِ مِثْلَ مَا رَدَّ هَذَا ، فَقَالَ : إنْ كُنْتَ كَاذِباً فَصَيَّرَكَ اللهُ إِلَى مَا كُنْتَ . وَأَتَى الأَعْمَى في صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ ، فَقَالَ : رَجُلٌ مِسْكينٌ وابنُ سَبيلٍ انْقَطَعتْ بِيَ الحِبَالُ في سَفَرِي ، فَلا بَلاَغَ لِيَ اليَومَ إلاَّ بِاللهِ ثُمَّ بِكَ ، أَسأَلُكَ بالَّذِي رَدَّ عَلَيْكَ بَصَركَ شَاةً أَتَبَلَّغُ بِهَا في سَفري ؟ فَقَالَ : قَدْ كُنْتُ أعمَى فَرَدَّ اللهُ إِلَيَّ بَصَرِي فَخُذْ مَا شِئْتَ وَدَعْ مَا شِئْتَ فَوَاللهِ ما أجْهَدُكَ اليَومَ بِشَيءٍ أخَذْتَهُ للهِ عز وجل. فَقَالَ : أمْسِكْ مالَكَ فِإنَّمَا ابْتُلِيتُمْ . فَقَدْ رضي الله عنك ، وَسَخِطَ عَلَى صَاحِبَيكَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . و(( النَّاقةُ العُشَرَاءُ )) بضم العين وفتح الشين وبالمد : هي الحامِل . قوله : (( أنْتَجَ )) وفي رواية : (( فَنتَجَ )) معناه : تولَّى نِتاجها ، والناتج لِلناقةِ كالقابِلةِ للمرأةِ . وقوله : (( وَلَّدَ هَذَا )) هُوَ بتشديد اللام : أي تولى ولادتها ، وَهُوَ بمعنى أنتج في الناقة ، فالمولّد ، والناتج ، والقابلة بمعنى ؛ لكن هَذَا لِلحيوان وذاك لِغيرهِ . وقوله : (( انْقَطَعَتْ بي الحِبَالُ )) هُوَ بالحاءِ المهملةِ والباءِ الموحدة : أي الأسباب . وقوله : (( لا أجْهَدُكَ )) معناه : لا أشق عليك في رد شيء تأخذه أَوْ تطلبه من مالي . وفي رواية البخاري : (( لا أحمَدُكَ )) بالحاءِ المهملة والميمِ ومعناه : لا أحمدك بترك شيء تحتاج إِلَيْه ، كما قالوا : لَيْسَ عَلَى طولِ الحياة ندم : أي عَلَى فواتِ طولِها .

Altıncısı: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki, o, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işitti: “Allah, İsrâiloğullarından alacalı, kel ve kör üç kişiyi imtihan etmek istedi ve onlara bir melek gönderdi. Melek alacalıya gelerek: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O da: ‘Güzel bir renk, güzel bir ten ve insanların benden tiksinmesine sebep olan şu hastalığın benden gitmesidir’ dedi. Melek onu sıvazladı; ondaki o tiksinilen hastalık gitti ve kendisine güzel bir renk verildi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Deve’ —yahut ‘sığır’ dedi, râvi şüphe etti— dedi. Bunun üzerine kendisine on aylık gebe bir deve verildi ve melek: ‘Allah bunu sana bereketli kılsın’ dedi. Sonra kele geldi ve: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O da: ‘Güzel bir saç ve insanların benden tiksinmesine sebep olan şu halin benden gitmesidir’ dedi. Melek onu sıvazladı; o hal ondan gitti ve kendisine güzel bir saç verildi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Sığır’ dedi. Kendisine gebe bir inek verildi ve melek: ‘Allah bunu sana bereketli kılsın’ dedi. Sonra köre geldi ve: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O: ‘Allah'ın bana gözümü geri vermesi ve böylece insanları görmemdir’ dedi. Melek onu sıvazladı ve Allah ona gözünü geri verdi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Koyun’ dedi. Kendisine doğurgan bir koyun verildi. İlk ikisinin hayvanları yavruladı, bunun da hayvanı kuzuladı. Neticede birinin bir vadi dolusu devesi, diğerinin bir vadi dolusu sığırı, öbürünün de bir vadi dolusu koyunu oldu. Sonra melek, alacalıya onun eski sûret ve kılığında gelerek şöyle dedi: ‘Ben yoksul bir adamım, yolculuğumda bütün çarelerim tükendi. Bugün gideceğim yere ulaşmam ancak Allah'ın, sonra da senin sayende olacaktır. Sana o güzel rengi, güzel teni ve malı veren Allah adına, yolculuğumda beni hedefime ulaştıracak bir deve istiyorum.’ Adam: ‘Hak sahipleri çoktur’ dedi. Melek: ‘Seni tanıyor gibiyim; sen insanların tiksindiği alacalı ve fakir bir kimse değil miydin de Allah sana bunları verdi?!’ dedi. Adam: ‘Ben bu mala ancak atadan dededen miras yoluyla kavuştum’ dedi. Melek: ‘Eğer yalancı isen Allah seni eski haline çevirsin’ dedi. Sonra kele, onun eski sûret ve kılığında geldi; ona da berikine söylediğinin aynısını söyledi, o da berikinin verdiğinin aynısıyla karşılık verdi. Melek: ‘Eğer yalancı isen Allah seni eski haline çevirsin’ dedi. Sonra köre, onun eski sûret ve kılığında geldi ve şöyle dedi: ‘Ben yoksul ve yolda kalmış bir adamım, yolculuğumda bütün çarelerim tükendi. Bugün gideceğim yere ulaşmam ancak Allah'ın, sonra da senin sayende olacaktır. Sana gözünü geri veren Allah adına, yolculuğumda beni hedefime ulaştıracak bir koyun istiyorum.’ Adam dedi ki: ‘Ben kördüm, Allah bana gözümü geri verdi. İstediğini al, istediğini bırak. Vallahi bugün azze ve celle olan Allah rızası için aldığın hiçbir şeyden dolayı sana güçlük çıkarmayacağım.’ Bunun üzerine melek şöyle dedi: ‘Malını elinde tut; siz sadece imtihan edildiniz. Allah senden razı oldu, iki arkadaşına ise gazap etti.’” Müttefekun aleyh. en-Nâkatü'l-uşerâ' (النَّاقةُ العُشَرَاءُ) kelimesi ayn harfinin zammesi, şın harfinin fethası ve med iledir; “gebe deve” demektir. Hadisteki entece (أنْتَجَ) —bir rivayette fenetece (فَنتَجَ)— sözünün anlamı, devenin doğum işini üstlendi demektir. Deve için nâtic (الناتج), kadın için ebe gibidir. Vellede hâzâ (وَلَّدَ هَذَا) sözü ise lâm harfinin şeddesiyledir; yani koyunun doğumunu üstlendi demektir. Bu da devedeki entece anlamındadır. Dolayısıyla müvellid, nâtic ve kâbile aynı anlamdadır; ancak bunlar hayvan için, öteki ise hayvan dışındakiler içindir. İnkataat biye'l-hibâl (انْقَطَعَتْ بي الحِبَالُ) sözü noktasız hâ ve tek noktalı bâ harfiyledir; yani “sebepler ve çareler tükendi” demektir. Lâ echedüke (لا أجْهَدُكَ) sözünün anlamı ise: Malımdan alacağın yahut isteyeceğin bir şeyi geri çevirerek sana zorluk çıkarmam, demektir. Buhârî'nin rivayetinde noktasız hâ ve mîm harfiyle lâ ahmedüke (لا أحمَدُكَ) şeklindedir. Bunun anlamı: İhtiyaç duyduğun bir şeyi bıraktığın için seni övmem, demektir. Nitekim Araplar: “Hayatın uzunluğuna pişmanlık olmaz” demişler ve bununla “uzun hayatı kaçırmaya pişmanlık olmaz” anlamını kastetmişlerdir.