Binûn

Murâkabe Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

60. Hadis

وأما الأحاديث ، فالأول : عن عمر بن الخطاب رضي الله عنه ، قَالَ : بَيْنَما نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَومٍ ، إذْ طَلَعَ عَلَينا رَجُلٌ شَديدُ بَياضِ الثِّيابِ ، شَديدُ سَوَادِ الشَّعْرِ ، لا يُرَى عَلَيهِ أثَرُ السَّفَرِ ، وَلا يَعْرِفُهُ مِنَّا أحَدٌ ، حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيهِ إِلَى رُكْبتَيهِ ، وَوَضعَ كَفَّيهِ عَلَى فَخِذَيهِ ، وَقالَ : يَا مُحَمَّدُ ، أخْبرني عَنِ الإسلامِ ، فَقَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( الإسلامُ : أنْ تَشْهدَ أنْ لا إلهَ إلاَّ الله وأنَّ مُحمَّداً رسولُ الله ، وتُقيمَ الصَّلاةَ ، وَتُؤتِيَ الزَّكَاةَ ، وَتَصومَ رَمَضَانَ ، وَتَحُجَّ البَيتَ إن اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبيلاً )) . قَالَ : صَدَقْتَ . فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقهُ ! قَالَ : فَأَخْبرنِي عَنِ الإِيمَانِ . قَالَ : (( أنْ تُؤمِنَ باللهِ ، وَمَلائِكَتِهِ ، وَكُتُبهِ ، وَرُسُلِهِ ، وَاليَوْمِ الآخِر ، وتُؤْمِنَ بالقَدَرِ خَيرِهِ وَشَرِّهِ )) . قَالَ : صَدقت . قَالَ : فأَخْبرني عَنِ الإحْسَانِ . قَالَ : (( أنْ تَعْبُدَ اللهَ كَأنَّكَ تَرَاهُ فإنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فإنَّهُ يَرَاكَ )) . قَالَ : فَأَخْبِرني عَنِ السَّاعَةِ . قَالَ : (( مَا المَسْؤُولُ عَنْهَا بأعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ )) . قَالَ : فأخبِرني عَنْ أمَاراتِهَا . قَالَ : (( أنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا ، وأنْ تَرَى الحُفَاةَ العُرَاةَ العَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ في البُنْيَانِ )) . ثُمَّ انْطَلقَ فَلَبِثْتُ مَلِيّاً ، ثُمَّ قَالَ : (( يَا عُمَرُ ، أَتَدْري مَنِ السَّائِلُ ؟ )) قُلْتُ : اللهُ ورسُولُهُ أعْلَمُ . قَالَ : (( فإنَّهُ جِبْريلُ أَتَاكُمْ يعْلِّمُكُمْ أمْرَ دِينكُمْ )) . رواه مسلم . ومعنى (( تَلِدُ الأَمَةُ رَبَّتَهَا )) أيْ سَيِّدَتَهَا ؛ ومعناهُ : أنْ تَكْثُرَ السَّراري حَتَّى تَلِدَ الأَمَةُ السُّرِّيَّةُ بِنْتاً لِسَيِّدِهَا وبنْتُ السَّيِّدِ في مَعنَى السَّيِّدِ وَقيلَ غَيْرُ ذلِكَ . وَ(( العَالَةُ )) : الفُقَراءُ . وقولُهُ : (( مَلِيّاً )) أَيْ زَمَناً طَويلاً وَكانَ ذلِكَ ثَلاثاً .

Hadislere gelince, birincisi: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Bir gün biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında otururken, elbisesi bembeyaz, saçı simsiyah, üzerinde yolculuk izi görülmeyen ve içimizden kimsenin tanımadığı bir adam çıkageldi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına kadar gelip oturdu; dizlerini onun dizlerine dayadı, avuçlarını da uyluklarının üzerine koydu ve “Ey Muhammed, bana İslâm'ı haber ver” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İslâm, Allah'tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resûlü olduğuna şahitlik etmen, namazı kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman ve ona yol bulabilirsen Beyt'i hacretmendir.” Adam “Doğru söyledin” dedi. Biz onun hem sorup hem de tasdik etmesine şaşırdık! Adam “Bana imanı haber ver” dedi. [Resûlullah] şöyle buyurdu: “Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe iman etmen; kadere, hayrına ve şerrine iman etmendir.” Adam “Doğru söyledin” dedi. “Bana ihsanı haber ver” dedi. [Resûlullah] “Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir; çünkü sen O'nu görmesen de O seni görür” buyurdu. Adam “Bana kıyameti haber ver” dedi. [Resûlullah] “Kendisine sorulan, bu konuda sorandan daha bilgili değildir” buyurdu. Adam “Öyleyse bana onun alâmetlerini haber ver” dedi. [Resûlullah] “Câriyenin kendi rabbesini (efendisini) doğurması ve yalınayak, çıplak, yoksul koyun çobanlarının yüksek binalar yapmakta birbirleriyle yarıştıklarını görmendir” buyurdu. Sonra adam gitti. Ben uzunca bir süre bekledim. Ardından [Resûlullah] “Ey Ömer, soranın kim olduğunu biliyor musun?” buyurdu. Ben “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedim. “O Cebrâil'di; size dininizin işlerini öğretmek için geldi” buyurdu. Müslim rivayet etmiştir. Telidü'l-emetü rabbetehâ (تَلِدُ الأَمَةُ رَبَّتَهَا) “câriyenin kendi efendisini doğurması” demektir. Bunun anlamı odalıkların çoğalması ve sonunda odalık câriyenin efendisinden bir kız doğurmasıdır; efendinin kızı da efendi hükmündedir. Başka anlamlar da söylenmiştir. Âle (العَالَةُ) “fakirler” demektir. Meliyyen (مَلِيّاً) sözü ise “uzun bir zaman” demektir; bu süre üç gündü.

61. Hadis

الثاني : عن أبي ذر جُنْدُب بنِ جُنادَةَ وأبي عبدِ الرحمانِ معاذِ بنِ جبلٍ رضي الله عنهما ، عن رسولِ الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( اتَّقِ الله حَيْثُمَا كُنْتَ وَأتْبعِ السَّيِّئَةَ الحَسَنَةَ تَمْحُهَا ، وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن )) .

İkincisi: Ebû Zer Cündüb b. Cünâde ve Ebû Abdurrahmân Muâz b. Cebel radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi ki, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Nerede olursan ol Allah'tan kork. Kötülüğün ardından hemen bir iyilik yap ki onu silsin. İnsanlara da güzel ahlâkla muamele et.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir.

62. Hadis

الثالث : عن ابنِ عباسٍ رضي الله عنهما ، قَالَ : كنت خلف النَّبيّ صلى الله عليه وسلم يوماً ، فَقَالَ : (( يَا غُلامُ ، إنِّي أعلّمُكَ كَلِمَاتٍ : احْفَظِ اللهَ يَحْفَظْكَ ، احْفَظِ اللهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ ، إِذَا سَألْتَ فَاسأَلِ الله ، وإِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ باللهِ ، وَاعْلَمْ : أنَّ الأُمَّةَ لَوْ اجْتَمَعَتْ عَلَى أنْ يَنْفَعُوكَ بِشَيءٍ لَمْ يَنْفَعُوكَ إلاَّ بِشَيءٍ قَدْ كَتَبهُ اللهُ لَكَ ، وَإِن اجتَمَعُوا عَلَى أنْ يَضُرُّوكَ بِشَيءٍ لَمْ يَضُرُّوكَ إلاَّ بِشَيءٍ قَدْ كَتَبَهُ اللهُ عَلَيْكَ ، رُفِعَتِ الأَقْلاَمُ وَجَفَّتِ الصُّحفُ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن صحيح )) . وفي رواية غيرِ الترمذي : (( احْفَظِ الله تَجِدْهُ أَمَامَكَ ، تَعرَّفْ إِلَى اللهِ في الرَّخَاءِ يَعْرِفكَ في الشِّدَّةِ ، وَاعْلَمْ : أنَّ مَا أَخْطَأكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبكَ ، وَمَا أصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ ، وَاعْلَمْ : أنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ ، وَأَنَّ الفَرَجَ مَعَ الكَرْبِ ، وَأَنَّ مَعَ العُسْرِ يُسْراً )) .

Üçüncüsü: İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; dedi ki: Bir gün Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in terkisinde idim, bana şöyle buyurdu: “Ey delikanlı! Sana bazı sözler öğreteceğim: Allah'ı gözet ki O da seni gözetsin. Allah'ı gözet ki O'nu karşında bulasın. Bir şey istediğinde Allah'tan iste. Yardım dilediğinde Allah'tan yardım dile. Şunu bil ki bütün ümmet sana bir fayda sağlamak için bir araya gelse, ancak Allah'ın senin için yazdığı bir şeyle sana fayda sağlayabilirler. Sana bir zarar vermek için bir araya gelseler, ancak Allah'ın senin aleyhine yazdığı bir şeyle sana zarar verebilirler. Kalemler kaldırılmış, sayfalar kurumuştur.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. Tirmizî dışındakilerin bir rivayetinde ise şöyledir: “Allah'ı gözet ki O'nu önünde bulasın. Bolluk zamanında Allah'ı tanı ki O da seni darlık zamanında tanısın. Şunu bil ki sana isabet etmeyen şeyin, sana isabet etmesi zaten mümkün değildi; sana isabet eden şeyin de sana isabet etmemesi mümkün değildi. Şunu da bil ki zafer sabırla beraberdir, kurtuluş sıkıntıyla beraberdir ve zorlukla beraber bir kolaylık vardır.”

63. Hadis

الرابع : عن أنسٍ رضي الله عنه ، قَالَ : إِنَّكُمْ لَتعمَلُونَ أعْمَالاً هي أدَقُّ في أعيُنِكُمْ مِنَ الشَّعْرِ ، كُنَّا نَعُدُّهَا عَلَى عَهْدِ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم مِنَ المُوبِقاتِ . رواه البخاري . وَقالَ : (( المُوبقاتُ )) : المُهلِكَاتُ .

Dördüncüsü: Enes radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: “Siz birtakım ameller işliyorsunuz ki onlar sizin gözünüzde kıldan daha incedir; oysa biz onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında mûbikâttan sayardık.” Buhârî rivayet etmiştir. Ve demiştir ki: el-Mûbikât (المُوبقاتُ) “helâk edici şeyler” demektir.

64. Hadis

الخامس : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( إنَّ الله تَعَالَى يَغَارُ ، وَغَيرَةُ الله تَعَالَى ، أنْ يَأتِيَ المَرْءُ مَا حَرَّمَ الله عَلَيهِ )) متفق عَلَيهِ . و(( الغَيْرةُ )) : بفتحِ الغين ، وَأَصْلُهَا الأَنَفَةُ .

Beşincisi: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah Teâlâ kıskanır. Allah Teâlâ'nın kıskanması, kişinin Allah'ın kendisine haram kıldığı şeyi yapmasıdır.” Müttefekun aleyh. el-Gayre (الغَيْرةُ) kelimesi gayn harfinin fethasıyladır ve aslı “onuruna yedirememek”tir.

65. Hadis

السادس : عن أبي هريرةَ رضي الله عنه : أنَّه سَمِعَ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، يقُولُ : (( إنَّ ثَلاثَةً مِنْ بَني إِسْرَائِيلَ : أبْرَصَ ، وَأَقْرَعَ ، وَأَعْمَى ، أَرَادَ اللهُ أنْ يَبْتَليَهُمْ فَبَعَثَ إِليْهمْ مَلَكاً ، فَأَتَى الأَبْرَصَ ، فَقَالَ : أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إلَيْكَ ؟ قَالَ : لَوْنٌ حَسنٌ ، وَجِلدٌ حَسَنٌ ، وَيَذْهبُ عَنِّي الَّذِي قَدْ قَذِرَنِي النَّاسُ ؛ فَمَسَحَهُ فَذَهَبَ عَنْهُ قَذَرُهُ وَأُعْطِيَ لَوناً حَسنَاً . فَقَالَ : فَأيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليكَ ؟ قَالَ : الإِبلُ - أَوْ قالَ : البَقَرُ شكَّ الرَّاوي - فَأُعطِيَ نَاقَةً عُشَرَاءَ ، فَقَالَ : بَاركَ الله لَكَ فِيهَا . فَأَتَى الأَقْرَعَ، فَقَالَ: أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إلَيْكَ؟ قَالَ: شَعْرٌ حَسَنٌ، وَيَذْهَبُ عَنِّي هَذَا الَّذِي قَذِرَني النَّاسُ ؛ فَمَسَحَهُ فَذَهبَ عَنْهُ وأُعْطِيَ شَعراً حَسَناً . قالَ : فَأَيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليْكَ ؟ قَالَ : البَقَرُ ، فَأُعْطِيَ بَقَرَةً حَامِلاً ، وَقالَ : بَارَكَ الله لَكَ فِيهَا . فَأَتَى الأَعْمَى ، فَقَالَ : أَيُّ شَيءٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ ؟ قَالَ : أَنْ يَرُدَّ الله إِلَيَّ بَصَرِي فَأُبْصِرُ النَّاسَ؛ فَمَسَحَهُ فَرَدَّ اللهُ إِلَيْهِ بَصَرهُ. قَالَ: فَأَيُّ المَالِ أَحَبُّ إِليْكَ ؟ قَالَ : الغَنَمُ ، فَأُعْطِيَ شَاةً والداً ، فَأَنْتَجَ هذَانِ وَوَلَّدَ هَذَا ، فَكانَ لِهذَا وَادٍ مِنَ الإِبلِ ، وَلِهذَا وَادٍ مِنَ البَقَرِ ، وَلِهَذَا وَادٍ مِنَ الغَنَمِ . ثُمَّ إنَّهُ أَتَى الأَبْرَصَ في صُورَتِهِ وَهَيئَتِهِ ، فَقَالَ : رَجلٌ مِسْكينٌ قَدِ انقَطَعَتْ بِيَ الحِبَالُ في سَفَري فَلا بَلاغَ لِيَ اليَومَ إلاَّ باللهِ ثُمَّ بِكَ ، أَسْأَلُكَ بِالَّذي أعْطَاكَ اللَّونَ الحَسَنَ ، والجِلْدَ الحَسَنَ ، وَالمَالَ ، بَعِيراً أَتَبَلَّغُ بِهِ في سَفَري ، فَقَالَ : الحُقُوقُ كثِيرةٌ . فَقَالَ : كأنِّي اعْرِفُكَ ، أَلَمْ تَكُنْ أَبْرَصَ يَقْذَرُكَ النَّاسُ فقيراً فأعْطَاكَ اللهُ !؟ فَقَالَ : إِنَّمَا وَرِثْتُ هَذَا المالَ كَابِراً عَنْ كَابِرٍ ، فَقَالَ : إنْ كُنْتَ كَاذِباً فَصَيَّرَكَ الله إِلَى مَا كُنْتَ . وَأَتَى الأَقْرَعَ في صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ ، فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَ لِهَذا ، وَرَدَّ عَلَيهِ مِثْلَ مَا رَدَّ هَذَا ، فَقَالَ : إنْ كُنْتَ كَاذِباً فَصَيَّرَكَ اللهُ إِلَى مَا كُنْتَ . وَأَتَى الأَعْمَى في صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ ، فَقَالَ : رَجُلٌ مِسْكينٌ وابنُ سَبيلٍ انْقَطَعتْ بِيَ الحِبَالُ في سَفَرِي ، فَلا بَلاَغَ لِيَ اليَومَ إلاَّ بِاللهِ ثُمَّ بِكَ ، أَسأَلُكَ بالَّذِي رَدَّ عَلَيْكَ بَصَركَ شَاةً أَتَبَلَّغُ بِهَا في سَفري ؟ فَقَالَ : قَدْ كُنْتُ أعمَى فَرَدَّ اللهُ إِلَيَّ بَصَرِي فَخُذْ مَا شِئْتَ وَدَعْ مَا شِئْتَ فَوَاللهِ ما أجْهَدُكَ اليَومَ بِشَيءٍ أخَذْتَهُ للهِ عز وجل. فَقَالَ : أمْسِكْ مالَكَ فِإنَّمَا ابْتُلِيتُمْ . فَقَدْ رضي الله عنك ، وَسَخِطَ عَلَى صَاحِبَيكَ )) مُتَّفَقٌ عَلَيهِ . و(( النَّاقةُ العُشَرَاءُ )) بضم العين وفتح الشين وبالمد : هي الحامِل . قوله : (( أنْتَجَ )) وفي رواية : (( فَنتَجَ )) معناه : تولَّى نِتاجها ، والناتج لِلناقةِ كالقابِلةِ للمرأةِ . وقوله : (( وَلَّدَ هَذَا )) هُوَ بتشديد اللام : أي تولى ولادتها ، وَهُوَ بمعنى أنتج في الناقة ، فالمولّد ، والناتج ، والقابلة بمعنى ؛ لكن هَذَا لِلحيوان وذاك لِغيرهِ . وقوله : (( انْقَطَعَتْ بي الحِبَالُ )) هُوَ بالحاءِ المهملةِ والباءِ الموحدة : أي الأسباب . وقوله : (( لا أجْهَدُكَ )) معناه : لا أشق عليك في رد شيء تأخذه أَوْ تطلبه من مالي . وفي رواية البخاري : (( لا أحمَدُكَ )) بالحاءِ المهملة والميمِ ومعناه : لا أحمدك بترك شيء تحتاج إِلَيْه ، كما قالوا : لَيْسَ عَلَى طولِ الحياة ندم : أي عَلَى فواتِ طولِها .

Altıncısı: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki, o, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işitti: “Allah, İsrâiloğullarından alacalı, kel ve kör üç kişiyi imtihan etmek istedi ve onlara bir melek gönderdi. Melek alacalıya gelerek: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O da: ‘Güzel bir renk, güzel bir ten ve insanların benden tiksinmesine sebep olan şu hastalığın benden gitmesidir’ dedi. Melek onu sıvazladı; ondaki o tiksinilen hastalık gitti ve kendisine güzel bir renk verildi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Deve’ —yahut ‘sığır’ dedi, râvi şüphe etti— dedi. Bunun üzerine kendisine on aylık gebe bir deve verildi ve melek: ‘Allah bunu sana bereketli kılsın’ dedi. Sonra kele geldi ve: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O da: ‘Güzel bir saç ve insanların benden tiksinmesine sebep olan şu halin benden gitmesidir’ dedi. Melek onu sıvazladı; o hal ondan gitti ve kendisine güzel bir saç verildi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Sığır’ dedi. Kendisine gebe bir inek verildi ve melek: ‘Allah bunu sana bereketli kılsın’ dedi. Sonra köre geldi ve: ‘En çok istediğin şey nedir?’ diye sordu. O: ‘Allah'ın bana gözümü geri vermesi ve böylece insanları görmemdir’ dedi. Melek onu sıvazladı ve Allah ona gözünü geri verdi. Melek: ‘Peki en çok hangi malı seversin?’ diye sordu. O: ‘Koyun’ dedi. Kendisine doğurgan bir koyun verildi. İlk ikisinin hayvanları yavruladı, bunun da hayvanı kuzuladı. Neticede birinin bir vadi dolusu devesi, diğerinin bir vadi dolusu sığırı, öbürünün de bir vadi dolusu koyunu oldu. Sonra melek, alacalıya onun eski sûret ve kılığında gelerek şöyle dedi: ‘Ben yoksul bir adamım, yolculuğumda bütün çarelerim tükendi. Bugün gideceğim yere ulaşmam ancak Allah'ın, sonra da senin sayende olacaktır. Sana o güzel rengi, güzel teni ve malı veren Allah adına, yolculuğumda beni hedefime ulaştıracak bir deve istiyorum.’ Adam: ‘Hak sahipleri çoktur’ dedi. Melek: ‘Seni tanıyor gibiyim; sen insanların tiksindiği alacalı ve fakir bir kimse değil miydin de Allah sana bunları verdi?!’ dedi. Adam: ‘Ben bu mala ancak atadan dededen miras yoluyla kavuştum’ dedi. Melek: ‘Eğer yalancı isen Allah seni eski haline çevirsin’ dedi. Sonra kele, onun eski sûret ve kılığında geldi; ona da berikine söylediğinin aynısını söyledi, o da berikinin verdiğinin aynısıyla karşılık verdi. Melek: ‘Eğer yalancı isen Allah seni eski haline çevirsin’ dedi. Sonra köre, onun eski sûret ve kılığında geldi ve şöyle dedi: ‘Ben yoksul ve yolda kalmış bir adamım, yolculuğumda bütün çarelerim tükendi. Bugün gideceğim yere ulaşmam ancak Allah'ın, sonra da senin sayende olacaktır. Sana gözünü geri veren Allah adına, yolculuğumda beni hedefime ulaştıracak bir koyun istiyorum.’ Adam dedi ki: ‘Ben kördüm, Allah bana gözümü geri verdi. İstediğini al, istediğini bırak. Vallahi bugün azze ve celle olan Allah rızası için aldığın hiçbir şeyden dolayı sana güçlük çıkarmayacağım.’ Bunun üzerine melek şöyle dedi: ‘Malını elinde tut; siz sadece imtihan edildiniz. Allah senden razı oldu, iki arkadaşına ise gazap etti.’” Müttefekun aleyh. en-Nâkatü'l-uşerâ' (النَّاقةُ العُشَرَاءُ) kelimesi ayn harfinin zammesi, şın harfinin fethası ve med iledir; “gebe deve” demektir. Hadisteki entece (أنْتَجَ) —bir rivayette fenetece (فَنتَجَ)— sözünün anlamı, devenin doğum işini üstlendi demektir. Deve için nâtic (الناتج), kadın için ebe gibidir. Vellede hâzâ (وَلَّدَ هَذَا) sözü ise lâm harfinin şeddesiyledir; yani koyunun doğumunu üstlendi demektir. Bu da devedeki entece anlamındadır. Dolayısıyla müvellid, nâtic ve kâbile aynı anlamdadır; ancak bunlar hayvan için, öteki ise hayvan dışındakiler içindir. İnkataat biye'l-hibâl (انْقَطَعَتْ بي الحِبَالُ) sözü noktasız hâ ve tek noktalı bâ harfiyledir; yani “sebepler ve çareler tükendi” demektir. Lâ echedüke (لا أجْهَدُكَ) sözünün anlamı ise: Malımdan alacağın yahut isteyeceğin bir şeyi geri çevirerek sana zorluk çıkarmam, demektir. Buhârî'nin rivayetinde noktasız hâ ve mîm harfiyle lâ ahmedüke (لا أحمَدُكَ) şeklindedir. Bunun anlamı: İhtiyaç duyduğun bir şeyi bıraktığın için seni övmem, demektir. Nitekim Araplar: “Hayatın uzunluğuna pişmanlık olmaz” demişler ve bununla “uzun hayatı kaçırmaya pişmanlık olmaz” anlamını kastetmişlerdir.

66. Hadis

السابع : عن أبي يعلى شداد بن أوس رضي الله عنه ، عن النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( الكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ ، وَعَمِلَ لِمَا بعدَ المَوتِ ، والعَاجِزُ مَنْ أتْبَعَ نَفْسَهُ هَواهَا وَتَمنَّى عَلَى اللهِ )) رواه الترمذي ، وَقالَ : (( حديث حسن )) . قَالَ الترمذي وغيره من العلماء : معنى (( دَانَ نَفْسَهُ )) : حاسبها .

Yedincisi: Ebû Ya'lâ Şeddâd b. Evs radıyallâhu anh'den; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Akıllı kimse, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Âciz kimse ise nefsini hevâsına (arzularına) tâbi kılan ve Allah'tan [boş] temennilerde bulunandır.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen bir hadistir” demiştir. Tirmizî ve diğer âlimler dediler ki: Dâne nefsehû (دَانَ نَفْسَهُ) ifadesinin anlamı “onu hesaba çekti” demektir.

67. Hadis

الثامن : عن أبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم : (( مِنْ حُسْنِ إسْلامِ المَرْءِ تَرْكُهُ مَا لا يَعْنِيهِ )) حديث حسن رواه الترمذي وغيرُه .

Sekizincisi: Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kişinin kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir.” Tirmizî ve başkalarının rivayet ettiği hasen bir hadistir.

68. Hadis

التاسع : عن عُمَرَ رضي الله عنه ، عَنِ النَّبيّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لاَ يُسْأَلُ الرَّجُلُ فِيمَ ضَرَبَ امْرَأَتَهُ )) رواه أبو داود وغيره .

Dokuzuncusu: Ömer radıyallâhu anh'den; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Kişiye, karısını ne diye dövdüğü sorulmaz.” Ebû Dâvûd ve başkaları rivayet etmiştir.