497. Hadis
وعن خالد بن عُمَيْر العَدَوِيِّ ، قَالَ : خَطَبَنَا عُتْبَةُ بنُ غَزْوَانَ ، وَكَانَ أمِيراً عَلَى البَصْرَةِ ، فَحَمِدَ الله وَأثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّ الدُّنْيَا قَدْ آذَنَتْ بِصُرْمٍ ، وَوَلَّتْ حَذَّاءَ ، وَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلاَّ صُبَابَةٌ كَصُبَابَةِ الإنَاءِ يَتَصَابُّهَا صَاحِبُهَا ، وَإِنَّكُمْ مُنْتَقِلُونَ مِنْهَا إِلَى دَارٍ لاَ زَوَالَ لَهَا ، فَانْتَقِلُوا بِخَيرِ مَا بِحَضْرَتِكُمْ ، فَإِنَّهُ قَدْ ذُكِرَ لَنَا أنَّ الحَجَرَ يُلْقَى مِنْ شَفِيرِ جَهَنَّمَ فَيَهْوِي فِيهَا سَبْعِينَ عَاماً ، لاَ يُدْرِكُ لَهَا قَعْراً ، وَاللهِ لَتُمْلأَنَّ أَفَعَجِبْتُمْ ؟! وَلَقدْ ذُكِرَ لَنَا أنَّ مَا بَيْنَ مِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ مَسيرَةُ أرْبَعِينَ عَاماً ، وَليَأتِيَنَّ عَلَيْهَا يَوْمٌ وَهُوَ كَظِيظٌ مِنَ الزِّحَامِ ، وَلَقَدْ رَأيْتُنِي سَابعَ سَبْعَةٍ مَعَ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، مَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ وَرَقُ الشَّجَرِ ، حَتَّى قَرِحَتْ أشْدَاقُنَا ، فَالتَقَطْتُ بُرْدَةً فَشَقَقْتُهَا بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ ، فاتَّزَرْتُ بِنِصْفِهَا ، وَاتَّزَرَ سَعْدٌ بِنِصْفِهَا ، فَمَا أصْبَحَ اليَوْمَ مِنَّا أحَدٌ إِلاَّ أَصْبَحَ أمِيراً عَلَى مِصرٍ مِنَ الأَمْصَارِ ، وَإنِّي أعُوذُ بِاللهِ أنْ أكُونَ فِي نَفْسِي عَظِيماً ، وَعِنْدَ اللهِ صَغِيراً . رواه مسلم . قَوْله : (( آذَنَتْ )) هُوَ بِمَدّ الألف ، أيْ : أعْلَمَتْ . وَقَوْلُه : (( بِصُرْم )) هُوَ بضم الصاد ، أيْ : بِانْقِطَاعِهَا وَفَنَائِهَا . وَقوله : (( ووَلَّتْ حَذَّاءَ )) هُوَ بحاءٍ مهملة مفتوحة ، ثُمَّ ذال معجمة مشدّدة ، ثُمَّ ألف ممدودة ، أيْ : سريعة . وَ(( الصُّبَابَةُ )) بضم الصاد المهملة وهي : البَقِيَّةُ اليَسِيرَةُ . وَقَوْلُهُ : (( يَتَصَابُّهَا )) هُوَ بتشديد الباء قبل الهاء ، أيْ : يجمعها . وَ(( الْكَظِيظُ )) : الكثير الممتلىءُ . وَقَوْلُه : (( قَرِحَتْ )) هُوَ بفتح القاف وكسر الراء ، أيْ صارت فِيهَا قُروح .
Hâlid b. Umeyr el-Adevî'den rivayet edildi; dedi ki: Basra valisi olan Utbe b. Gazvân bize bir hutbe irad etti. Allah'a hamd ve senâ ettikten sonra şöyle dedi: “Ammâ ba'd (bundan sonra): Şüphesiz dünya sona ereceğini bildirdi ve hızla sırt çevirip gitti. Ondan, ancak su kabının dibinde kalan ve sahibinin biriktirip içmeye çalıştığı birkaç damla su gibi pek az bir kısım kaldı. Sizler oradan, zevali olmayan bir yurda göç edeceksiniz. Öyleyse huzurunuzda bulunan en hayırlı amellerle göç edin. Zira bize anlatıldığına göre, cehennemin kenarından bir taş atılır da yetmiş yıl boyunca aşağı düşer, yine de dibine ulaşamaz. Vallahi orası kesinlikle doldurulacaktır; buna şaşırdınız mı?! Yine bize anlatıldığına göre, cennet kapılarının iki kanadı arasındaki mesafe kırk yıllık yürüme mesafesidir. Ve öyle bir gün gelecektir ki, orası kalabalıktan dolup taşacaktır. Ben kendimi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yedi kişinin yedincisi olarak gördüm; ağaç yaprağından başka yiyeceğimiz yoktu, öyle ki avurtlarımızın içi yara olmuştu. Bir bürde (örtü) buldum, onu kendi aramda ve Sa'd b. Mâlik arasında ikiye böldüm; yarısını ben peştemal olarak kuşandım, diğer yarısını da Sa'd peştemal olarak kuşandı. Bugün ise içimizden bir şehirde vali olmayan hiç kimse kalmadı. Ben kendi gözümde büyük, Allah katında ise küçük olmaktan Allah'a sığınırım.” Müslim rivayet etmiştir. Utbe'nin âzenet (آذَنَتْ) sözü elif'in meddiyledir, yani “bildirdi” demektir. Bi-surmin (بِصُرْم) sözü sâd'ın zammesiyledir, yani “kesilmesi ve yok olması” demektir. Ve vellet hazzâe (ووَلَّتْ حَذَّاءَ) sözü, noktasız ve fethalı hâ, ardından noktalı ve şeddeli zâl, sonra da uzatılan elif iledir; yani “hızla sırt çevirip gitti” demektir. es-Subâbe (الصُّبَابَةُ) noktasız sâd'ın zammesiyledir; “geriye kalan pek az kısım” demektir. Yetasâbbuhâ (يَتَصَابُّهَا) sözü, hâ'dan önceki bâ'nın şeddesiyledir; yani “onu biriktirir” demektir. el-Kazîz (الْكَظِيظُ) “çok ve ağzına kadar dolu” demektir. Karihat (قَرِحَتْ) sözü kâf'ın fethası ve râ'nın kesresiyledir; yani “içinde yaralar oluştu” demektir.