Binûn

523. Hadis

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

523. Hadis

وعن حكيم بن حزام رضي الله عنه ، قَالَ : سألتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم فَأعْطَانِي ، ثُمَّ سَألْتُهُ فَأَعْطَانِي ، ثُمَّ سَألْتُهُ فَأعْطَانِي ، ثُمَّ قَالَ : (( يَا حَكِيم ، إنَّ هَذَا المَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ ، فَمَنْ أخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ ، وَمَنْ أخَذَهُ بإشرافِ نَفسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ، وَاليَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ اليَدِ السُّفْلَى )) قَالَ حكيم : فقلتُ : يَا رسول الله ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالحَقِّ لاَ أرْزَأُ أحَداً بَعْدَكَ شَيْئاً حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا ، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رضي الله عنه يَدْعُو حَكيماً لِيُعْطِيَه العَطَاء ، فَيَأبَى أنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئاً ، ثُمَّ إنَّ عُمَرَ رضي الله عنه دَعَاهُ لِيُعْطِيَه فَأَبَى أنْ يَقْبَلَهُ . فقالَ : يَا مَعْشَرَ المُسْلِمِينَ ، أُشْهِدُكُمْ عَلَى حَكيمٍ أنّي أعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَهُ اللهُ لَهُ في هَذَا الفَيء فَيَأبَى أنْ يَأخُذَهُ . فَلَمْ يَرْزَأْ حَكيمٌ أحَداً مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النبي صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّي . متفقٌ عَلَيْهِ . (( يَرْزَأُ )) بِراءٍ ثُمَّ زايٍ ثُمَّ همزة ؛ أيْ : لَمْ يَأخُذْ مِنْ أحَدٍ شَيْئاً ، وَأصْلُ الرُّزءِ : النُّقْصَان ، أيْ : لَمْ يَنقُص أحَداً شَيْئاً بالأخذِ مِنْهُ ، وَ(( إشْرَافُ النَّفْسِ )) : تَطَلُّعُهَا وَطَمَعُهَا بالشَّيْء . وَ(( سَخَاوَةُ النَّفْسِ )) : هِيَ عَدَمُ الإشرَاف إِلَى الشَيء ، وَالطَّمَع فِيهِ ، وَالمُبَالاَةِ بِهِ وَالشَّرَهِ .

Hakîm b. Hizâm radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den istedim, bana verdi; sonra yine istedim, bana verdi; sonra yine istedim, bana verdi ve ardından şöyle buyurdu: “Ey Hakîm! Şüphesiz bu mal yeşil ve tatlıdır. Kim onu gönül tokluğuyla alırsa o mal kendisine bereketli kılınır. Kim de onu hırs ve tamahla alırsa o mal kendisine bereketli kılınmaz ve o kimse yiyip de doymayan biri gibi olur. Üstteki [veren] el, alttaki [alan] elden hayırlıdır.” Hakîm dedi ki: “Yâ Resûlallah! Seni hak ile gönderene yemin ederim ki dünyadan ayrılıncaya kadar senden sonra hiç kimseden bir şey alıp eksiltmeyeceğim” dedim. Ebû Bekir radıyallâhu anh, Hakîm'i kendisine beytülmalden payını vermek için çağırırdı da o, kendisinden hiçbir şey kabul etmezdi. Sonra Ömer radıyallâhu anh kendisine payını vermek için onu çağırdı, ondan da kabul etmedi. Bunun üzerine Ömer: “Ey Müslümanlar topluluğu! Hakîm hakkında sizi şahit tutuyorum; ben ona Allah'ın bu feyden (savaşsız elde edilen ganimetten) kendisine ayırdığı hakkını sunuyorum, fakat o bunu almayı kabul etmiyor” dedi. Hakîm, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den sonra vefat edinceye kadar insanlardan hiç kimseden bir şey alıp malını eksiltmedi. Müttefekun aleyh. Yerzeü (يَرْزَأُ) râ, sonra zây, sonra hemze iledir; “kimseden bir şey almadı” demektir. er-Rüz' (الرُّزءِ) kelimesinin aslı “noksanlık, eksiltme”dir; yani “hiç kimseden bir şey alarak onun malını eksiltmedi” demektir. İşrâfü'n-nefs (إشْرَافُ النَّفْسِ) “nefsin bir şeye göz dikmesi ve tamah etmesi”dir. Sehâvetü'n-nefs (سَخَاوَةُ النَّفْسِ) ise “bir şeye göz dikmemek, tamah etmemek, ona önem vermemek ve açgözlülük etmemek”tir.