Binûn

Kanaat, İffet, Geçimde ve Harcamada İktisatlı Olmak ve Zaruret Olmaksızın Dilenmenin Kınanması Bâbı

Kaynak: Riyâzü's-Sâlihîn · İmam Nevevî · Riyâzü's-Sâlihîn (Fahl tahkiki) · Türkçe çeviri

521. Hadis

عن أَبي هريرة رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لَيْسَ الغِنَى عَن كَثرَةِ العَرَض ، وَلكِنَّ الغِنَى غِنَى النَّفْسِ )) متفقٌ عَلَيْهِ . (( العَرَضُ )) بفتح العين والراءِ : هُوَ المَالُ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet edildi; şöyle buyurdu: “Zenginlik mal çokluğuyla değildir; gerçek zenginlik gönül zenginliğidir.” Müttefekun aleyh. el-Arad (العَرَضُ) ayn ve râ'nın fethasıyla “mal” demektir.

522. Hadis

وعن عبد الله بن عمرو رضي الله عنهما : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( قَدْ أفْلَحَ مَنْ أسْلَمَ ، وَرُزِقَ كَفَافاً ، وقَنَّعَهُ الله بِمَا آتَاهُ )) رواه مسلم .

Abdullah b. Amr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Müslüman olan, kendisine yetecek kadar rızık verilen ve Allah'ın kendisine verdiğine kanaat ettirdiği kimse kurtuluşa ermiştir.” Müslim rivayet etmiştir.

523. Hadis

وعن حكيم بن حزام رضي الله عنه ، قَالَ : سألتُ رسول الله صلى الله عليه وسلم فَأعْطَانِي ، ثُمَّ سَألْتُهُ فَأَعْطَانِي ، ثُمَّ سَألْتُهُ فَأعْطَانِي ، ثُمَّ قَالَ : (( يَا حَكِيم ، إنَّ هَذَا المَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ ، فَمَنْ أخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ ، وَمَنْ أخَذَهُ بإشرافِ نَفسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ ، وَكَانَ كَالَّذِي يَأكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ، وَاليَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ اليَدِ السُّفْلَى )) قَالَ حكيم : فقلتُ : يَا رسول الله ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالحَقِّ لاَ أرْزَأُ أحَداً بَعْدَكَ شَيْئاً حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا ، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رضي الله عنه يَدْعُو حَكيماً لِيُعْطِيَه العَطَاء ، فَيَأبَى أنْ يَقْبَلَ مِنْهُ شَيْئاً ، ثُمَّ إنَّ عُمَرَ رضي الله عنه دَعَاهُ لِيُعْطِيَه فَأَبَى أنْ يَقْبَلَهُ . فقالَ : يَا مَعْشَرَ المُسْلِمِينَ ، أُشْهِدُكُمْ عَلَى حَكيمٍ أنّي أعْرِضُ عَلَيْهِ حَقَّهُ الَّذِي قَسَمَهُ اللهُ لَهُ في هَذَا الفَيء فَيَأبَى أنْ يَأخُذَهُ . فَلَمْ يَرْزَأْ حَكيمٌ أحَداً مِنَ النَّاسِ بَعْدَ النبي صلى الله عليه وسلم حَتَّى تُوُفِّي . متفقٌ عَلَيْهِ . (( يَرْزَأُ )) بِراءٍ ثُمَّ زايٍ ثُمَّ همزة ؛ أيْ : لَمْ يَأخُذْ مِنْ أحَدٍ شَيْئاً ، وَأصْلُ الرُّزءِ : النُّقْصَان ، أيْ : لَمْ يَنقُص أحَداً شَيْئاً بالأخذِ مِنْهُ ، وَ(( إشْرَافُ النَّفْسِ )) : تَطَلُّعُهَا وَطَمَعُهَا بالشَّيْء . وَ(( سَخَاوَةُ النَّفْسِ )) : هِيَ عَدَمُ الإشرَاف إِلَى الشَيء ، وَالطَّمَع فِيهِ ، وَالمُبَالاَةِ بِهِ وَالشَّرَهِ .

Hakîm b. Hizâm radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den istedim, bana verdi; sonra yine istedim, bana verdi; sonra yine istedim, bana verdi ve ardından şöyle buyurdu: “Ey Hakîm! Şüphesiz bu mal yeşil ve tatlıdır. Kim onu gönül tokluğuyla alırsa o mal kendisine bereketli kılınır. Kim de onu hırs ve tamahla alırsa o mal kendisine bereketli kılınmaz ve o kimse yiyip de doymayan biri gibi olur. Üstteki [veren] el, alttaki [alan] elden hayırlıdır.” Hakîm dedi ki: “Yâ Resûlallah! Seni hak ile gönderene yemin ederim ki dünyadan ayrılıncaya kadar senden sonra hiç kimseden bir şey alıp eksiltmeyeceğim” dedim. Ebû Bekir radıyallâhu anh, Hakîm'i kendisine beytülmalden payını vermek için çağırırdı da o, kendisinden hiçbir şey kabul etmezdi. Sonra Ömer radıyallâhu anh kendisine payını vermek için onu çağırdı, ondan da kabul etmedi. Bunun üzerine Ömer: “Ey Müslümanlar topluluğu! Hakîm hakkında sizi şahit tutuyorum; ben ona Allah'ın bu feyden (savaşsız elde edilen ganimetten) kendisine ayırdığı hakkını sunuyorum, fakat o bunu almayı kabul etmiyor” dedi. Hakîm, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den sonra vefat edinceye kadar insanlardan hiç kimseden bir şey alıp malını eksiltmedi. Müttefekun aleyh. Yerzeü (يَرْزَأُ) râ, sonra zây, sonra hemze iledir; “kimseden bir şey almadı” demektir. er-Rüz' (الرُّزءِ) kelimesinin aslı “noksanlık, eksiltme”dir; yani “hiç kimseden bir şey alarak onun malını eksiltmedi” demektir. İşrâfü'n-nefs (إشْرَافُ النَّفْسِ) “nefsin bir şeye göz dikmesi ve tamah etmesi”dir. Sehâvetü'n-nefs (سَخَاوَةُ النَّفْسِ) ise “bir şeye göz dikmemek, tamah etmemek, ona önem vermemek ve açgözlülük etmemek”tir.

524. Hadis

وعن أَبي بردة ، عن أَبي موسى الأشعري رضي الله عنه ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رسول الله صلى الله عليه وسلم في غَزاةٍ وَنَحْنُ سِتَّةُ نَفَرٍ بَيْنَنَا بَعِيرٌ نَعْتَقِبُهُ ، فَنقِبَت أقدَامُنَا وَنَقِبَت قَدَمِي ، وسَقَطت أظْفَاري ، فَكُنَّا نَلُفُّ عَلَى أرْجُلِنا الخِرَقَ ، فَسُمِّيَت غَزْوَةَ ذَاتِ الرِّقَاعِ لِمَا كُنَّا نَعْصِبُ عَلَى أرْجُلِنَا مِنَ الخِرَقِ ، قَالَ أَبُو بُردَة : فَحَدَّثَ أَبُو مُوسَى بِهَذَا الحَدِيثِ ، ثُمَّ كَرِه ذَلِكَ ، وقال : مَا كُنْتُ أصْنَعُ بِأنْ أذْكُرَهُ ! قَالَ : كأنَّهُ كَرِهَ أنْ يَكُونَ شَيْئاً مِنْ عَمَلِهِ أفْشَاهُ . متفقٌ عَلَيْهِ .

Ebû Bürde'den, Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir gazveye çıktık. Altı kişiydik, aramızda nöbetleşe bindiğimiz bir deve vardı. Ayaklarımız delindi, benim de ayağım delindi ve tırnaklarım düştü. Bu yüzden ayaklarımıza bez parçaları sarıyorduk. Ayaklarımıza sardığımız bu bez parçalarından dolayı bu gazveye Zâtü'r-Rikâ' (Yamalar) Gazvesi adı verildi. Ebû Bürde dedi ki: Ebû Mûsâ bu hadisi anlattı, sonra bunu anlatmış olmaktan hoşlanmadı ve: “Bunu zikredip de ne yapacaktım!” dedi. Ebû Bürde dedi ki: Sanki kendi amelinden bir şeyi açıklamış olmaktan hoşlanmamıştı. Müttefekun aleyh.

525. Hadis

وعن عمرو بن تَغْلِبَ – بفتح التاء المثناة فوق وإسكان الغين المعجمة وكسر اللام - رضي الله عنه : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم أُتِي بِمالٍ أَوْ سَبْيٍ فَقَسَّمَهُ ، فَأعْطَى رِجَالاً ، وَتَرَكَ رِجَالاً ، فَبَلغَهُ أنَّ الَّذِينَ تَرَكَ عَتَبُوا ، فَحَمِدَ اللهَ ، ثُمَّ أثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : (( أمَّا بعْدُ ، فَواللهِ إنِّي لأُعْطِي الرَّجُلَ وَأدَعُ الرَّجُلَ ، وَالَّذِي أدَعُ أحَبُّ إلَيَّ مِنَ الَّذِي أُعْطِي ، وَلَكِنِّي إنَّمَا أُعْطِي أقْوَاماً لِمَا أرَى في قُلُوبِهِمْ مِنَ الجَزَعِ وَالهَلَعِ ، وَأكِلُ أقْوَاماً إِلَى مَا جَعَلَ اللهُ في قُلُوبِهم مِنَ الغِنَى وَالخَيْرِ ، مِنْهُمْ عَمْرُو بنُ تَغْلِبَ )) قَالَ عَمْرُو بنُ تَغْلِبَ : فَوَاللهِ مَا أُحِبُّ أنَّ لِي بِكَلِمَةِ رسول الله صلى الله عليه وسلم حُمْرَ النَّعَم . رواه البخاري . (( الهَلَعُ )) : هُوَ أشَدُّ الجَزَعِ ، وقيل : الضَّجَرُ .

Amr b. Tağlib -üstten iki noktalı tâ'nın fethası, noktalı ğayn'ın sükûnu ve lâm'ın kesresiyle- radıyallâhu anh'den rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir mal ya da esirler getirildi de onu taksim etti; kimi adamlara verdi, kimi adamları ise bıraktı. Bıraktığı kimselerin sitem ettikleri haberi kendisine ulaşınca Allah'a hamdetti, sonra O'nu senâ etti (övdü), ardından şöyle buyurdu: “Bundan sonra; vallahi ben bir adama verir, bir adamı da bırakırım. Bıraktığım kimse bana verdiğim kimseden daha sevimlidir. Lâkin ben birtakım kimselere kalplerinde gördüğüm sabırsızlık ve hela' sebebiyle veriyorum; birtakım kimseleri ise Allah'ın kalplerine koyduğu gönül zenginliği ve hayra havale ediyorum. Amr b. Tağlib de onlardandır.” Amr b. Tağlib dedi ki: Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bu sözüne karşılık kızıl develerimin olmasını istemem. Buhârî rivayet etmiştir. el-Hela' (الهَلَعُ) “sabırsızlığın en şiddetlisi” demektir; “iç sıkıntısı” olduğu da söylenmiştir.

526. Hadis

وعن حكيم بن حزام رضي الله عنه : أنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( اليَدُ العُلْيَا خَيْرٌ مِنَ اليَدِ السُّفْلَى ، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ ، وَخَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنىً ، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفُّهُ الله ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغنهِ الله )) متفقٌ عَلَيْهِ . وهذا لفظ البخاري ، ولفظ مسلم أخصر .

Hakîm b. Hizâm radıyallâhu anh'den rivayet edildi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Üstteki el, alttaki elden hayırlıdır. Geçimini üstlendiğin kimselerden başla. Sadakanın en hayırlısı, ihtiyaç fazlası maldan verilendir. Kim iffetli davranıp dilenmekten çekinirse Allah onu iffetli kılar; kim de tok gözlü olup insanlardan müstağnî kalmak isterse Allah onu zengin kılar.” Müttefekun aleyh; bu lafız Buhârî'nindir, Müslim'in lafzı ise daha kısadır.

527. Hadis

وعن أَبي عبد الرحمان معاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( لاَ تُلْحِفُوا في الْمَسْأَلَةِ ، فَوَاللهِ لاَ يَسْأَلُنِي أَحَدٌ مِنْكُمْ شَيْئاً ، فَتُخْرِجَ لَهُ مَسْأَلَتُهُ مِنِّي شَيْئاً وَأنَا لَهُ كَارهٌ ، فَيُبَارَكَ لَهُ فِيمَا أعْطَيْتُهُ )) رواه مسلم .

Ebû Abdurrahmân Muâviye b. Ebû Süfyân radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İstemekte ısrar etmeyin! Vallahi sizden biri benden bir şey ister de, ben hoşlanmadığım hâlde bu isteği benden bir şey koparırsa, ona verdiğim şeyde kendisine kesinlikle bereket verilmez.” Müslim rivayet etmiştir.

528. Hadis

وعن أَبي عبدِ الرحمان عوف بن مالِك الأَشْجَعِيِّ رضي الله عنه ، قَالَ : كُنَّا عِنْدَ رسول الله صلى الله عليه وسلم تِسْعَةً أَوْ ثَمَانِيَةً أَوْ سَبْعَةً ، فَقَالَ : (( ألاَ تُبَايِعُونَ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم )) وَكُنَّا حَديثِي عَهْدٍ ببَيْعَةٍ ، فَقُلْنَا : قَدْ بَايَعْنَاكَ يَا رسولَ اللهِ ، ثمَّ قالَ : (( ألا تُبَايِعُونَ رسولَ اللهِ )) فَبَسَطْنا أيْدينا ، وقلنا : قدْ بايعناكَ فَعَلامَ نُبَايِعُكَ ؟ قَالَ : (( عَلَى أنْ تَعْبُدُوا اللهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً ، وَالصَّلَوَاتِ الخَمْسِ وَتُطِيعُوا الله )) وأَسَرَّ كَلِمَةً خَفِيفَةً (( وَلاَ تَسْألُوا النَّاسَ شَيْئاً )) فَلَقَدْ رَأيْتُ بَعْضَ أُولئِكَ النَّفَرِ يَسْقُطُ سَوطُ أحَدِهِمْ فَمَا يَسأَلُ أحَداً يُنَاوِلُهُ إيّاهُ . رواه مسلم .

Ebû Abdurrahmân Avf b. Mâlik el-Eşcaî radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Dokuz ya da sekiz ya da yedi kişi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydık. “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e biat etmez misiniz?” buyurdu. Biz ise daha yeni biat etmiştik; bu yüzden ‘Sana biat etmiştik yâ Resûlallah!’ dedik. Sonra tekrar: “Resûlullah'a biat etmez misiniz?” buyurdu. Bunun üzerine ellerimizi uzattık ve ‘Sana biat etmiştik, şimdi ne üzerine biat edelim?’ dedik. Buyurdu ki: “Allah'a ibadet etmeniz, O'na hiçbir şeyi şirk koşmamanız, beş vakit namazı kılmanız ve Allah'a itaat etmeniz üzerine.” Bir sözü de hafif bir sesle gizlice söyledi: “Ve insanlardan hiçbir şey istememeniz üzerine.” Andolsun ben o topluluktan bazılarını gördüm; birinin kamçısı yere düşerdi de onu kendisine uzatmasını kimseden istemezdi. Müslim rivayet etmiştir.

529. Hadis

وعن ابن عمر رضي الله عنهما: أنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم، قَالَ: (( لاَ تَزَالُ الْمَسْأَلةُ بأَحَدِكُمْ حَتَّى يَلْقَى الله تَعَالَى وَلَيْسَ في وَجْهِهِ مُزْعَةُ لَحْمٍ )) متفقٌ عَلَيْهِ . (( المُزْعَةُ )) بضم الميم وإسكان الزايِ وبالعينِ المهملة : القِطْعَةُ .

İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Sizden biri dilenmeye devam eder de sonunda yüzünde bir et parçası kalmamış hâlde Yüce Allah'ın huzuruna çıkar.” Müttefekun aleyh. el-Müz'a (المُزْعَةُ) -mîm'in zammesi, zây'ın sükûnu ve noktasız ayn ile- “parça” demektir.

530. Hadis

وعنه : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ عَلَى المِنْبَرِ ، وَذَكَرَ الصَّدَقَةَ وَالتَّعَفُّفَ عَنِ الْمَسْأَلَةِ : (( اليَدُ العُلْيَا خَيْرٌ مِنَ اليَدِ السُّفْلَى ، وَاليَدُ العُلْيَا هِيَ المُنْفِقَةُ ، وَالسُّفْلَى هِيَ السَّائِلَةُ )) متفقٌ عَلَيْهِ .

Yine ondan rivayet edildi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem minber üzerindeyken sadakadan ve dilenmekten sakınıp iffetli davranmaktan söz ederek şöyle buyurdu: “Üstteki el, alttaki elden hayırlıdır. Üstteki el infak eden (harcayan), alttaki el ise dilenendir.” Müttefekun aleyh.

531. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ سَألَ النَّاسَ تَكَثُّراً فإنَّمَا يَسْألُ جَمْراً ؛ فَلْيَسْتَقِلَّ أَوْ لِيَسْتَكْثِرْ )) رواه مسلم .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim malını çoğaltmak için insanlardan dilenirse, ancak kor ateş istemiş olur; artık ister azaltsın ister çoğaltsın.” Müslim rivayet etmiştir.

532. Hadis

وعن سَمُرَةَ بنِ جُنْدبٍ رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( إنَّ المَسْأَلَةَ كَدٌّ يَكُدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ ، إِلاَّ أنْ يَسْأَلَ الرَّجُلُ سُلْطاناً أَوْ في أمْرٍ لاَ بُدَّ مِنْهُ )) رواه الترمذي ، وقال : (( حديث حسن صحيح )) . (( الكد )) : الْخَدْشُ وَنَحْوُهُ .

Semüre b. Cündeb radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Dilenmek, kişinin kendi yüzünü tırmaladığı bir sıyrıktır; ancak kişinin hükümdardan ya da kaçınılmaz bir iş hususunda istemesi müstesna.” Tirmizî rivayet etmiş ve “Hasen sahih bir hadistir” demiştir. el-Kedd (الكد) “tırmalamak ve benzeri” demektir.

533. Hadis

وعن ابن مسعود رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ أصَابَتْهُ فَاقَةٌ فَأنْزَلَهَا بالنَّاسِ لَمْ تُسَدَّ فَاقَتُهُ ، وَمَنْ أنْزَلَهَا باللهِ ، فَيُوشِكُ اللهُ لَهُ بِرِزْقٍ عَاجِلٍ أَوْ آجِلٍ )) رواه أَبُو داود والترمذي ، وقال : (( حديث حسن )) . (( يُوشِكُ )) بكسر الشين : أيْ يُسْرعُ .

İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kime bir yoksulluk isabet eder de onu insanlara açarsa yoksulluğu giderilmez. Kim de onu Allah'a arz ederse, Allah'ın ona er ya da geç bir rızık ihsan etmesi yakındır.” Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiş, [Tirmizî] “Hasen bir hadistir” demiştir. Yûşiku (يُوشِكُ) -şîn'in kesresiyle- “çabuklaştırır” demektir.

534. Hadis

وعن ثوبان رضي الله عنه ، قَالَ : قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم : (( مَنْ تَكَفَّلَ لِي أنْ لاَ يَسْأَلَ النَّاسَ شَيْئاً ، وَأتَكَفَّلُ لَهُ بِالْجَنَّةِ ؟ )) فقلتُ : أنَا ، فَكَانَ لاَ يَسْأَلُ أحَداً شَيْئاً . رواه أَبُو داود بإسناد صحيح .

Sevbân radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İnsanlardan hiçbir şey istemeyeceğine kim bana garanti verirse, ben de ona cenneti garanti ederim.” Ben ‘Ben’ dedim. Bundan sonra Sevbân kimseden hiçbir şey istemezdi. Ebû Dâvûd sahih bir isnadla rivayet etmiştir.

535. Hadis

وعن أَبي بِشْرٍ قَبيصَةَ بنِ المُخَارِقِ رضي الله عنه ، قَالَ : تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأتَيْتُ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم أسْأَلُهُ فِيهَا ، فَقَالَ : (( أقِمْ حَتَّى تَأتِيَنَا الصَّدَقَةُ فَنَأمُرَ لَكَ بِهَا )) ثُمَّ قَالَ : (( يَا قَبيصةُ ، إنَّ المَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثلاثَةٍ : رَجُلٌ تحمَّلَ حَمَالَةً ، فَحَلَّتْ لَهُ المَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَها ، ثُمَّ يُمْسِكُ ، وَرَجُلٌ أصَابَتْهُ جَائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مَالَهُ ، فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قواماً مِنْ عَيش - أَوْ قَالَ : سِدَاداً مِنْ عَيْشٍ - وَرَجُلٌ أصَابَتْهُ فَاقَةٌ ، حَتَّى يَقُولَ ثَلاَثَةٌ مِنْ ذَوِي الحِجَى مِنْ قَوْمِه : لَقَدْ أصَابَتْ فُلاناً فَاقَةٌ . فَحلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يصيب قواماً من عيش ، أَوْ قَالَ : سداداً من عيشِ ، فما سِوَاهُنَّ مِنَ المسألَةِ يَا قَبِيصَةُ سُحْتٌ ، يَأكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتاً )) رواه مسلم . (( الحَمَالَةُ )) بفتح الحاءِ : أنْ يَقَعَ قِتَالٌ وَنَحْوُهُ بَيْنَ فَرِيقَيْنِ ، فَيُصْلِحُ إنْسَانٌ بَيْنَهُمْ عَلَى مَالٍ يَتَحَمَّلُهُ وَيَلْتَزِمُهُ عَلَى نَفْسِهِ . وَ(( الجَائحةُ )) الآفَةُ تُصيبُ مَالَ الإنْسَانِ . وَ(( القَوَامُ )) بكسر القاف وفتحهَا : هُوَ مَا يَقُومُ بِهِ أمْرُ الإنسَان مِنْ مَال ونحوِهِ . وَ(( السِّدَادُ )) بكسر السين : مَا يَسُدُّ حَاجَةَ الْمَعْوِزِ وَيَكْفِيهِ ، وَ(( الفَاقَةُ )) : الفَقْرُ . وَ(( الحِجَى )) : العَقْلُ .

Ebû Bişr Kabîsa b. el-Muhârik radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Bir hamâle (arabuluculuk borcu) üstlendim ve bunun için istemek üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim. Buyurdu ki: “Bize sadaka gelinceye kadar bekle, sana ondan verilmesini emredelim.” Sonra şöyle buyurdu: “Ey Kabîsa! İstemek ancak üç kişiden birine helal olur: Birincisi, bir hamâle üstlenen kimsedir; o miktarı elde edinceye kadar istemesi kendisine helal olur, sonra istemekten geri durur. İkincisi, malını silip süpüren bir afet başına gelen kimsedir; geçimini sağlayacak kadar -ya da şöyle buyurdu: ihtiyacını kapatacak kadar- mal elde edinceye dek istemesi kendisine helal olur. Üçüncüsü, kavminden aklıbaşında üç kişinin ‘Filanca kimseye gerçekten yoksulluk çöktü’ diyeceği kadar yoksulluğa düşen kimsedir; onun da geçimini sağlayacak kadar -ya da şöyle buyurdu: ihtiyacını kapatacak kadar- mal elde edinceye dek istemesi kendisine helal olur. Ey Kabîsa! Bunların dışındaki istemeler haramdır; sahibi onu haram olarak yer.” Müslim rivayet etmiştir. Hâ harfinin fethasıyla el-hamâle (الحَمَالَةُ): İki topluluk arasında çarpışma ve benzeri bir durum meydana geldiğinde, bir kimsenin kendi üzerine alıp üstlendiği bir mal karşılığında onların arasını bulmasıdır. el-Câiha (الجَائحةُ) “afet”: İnsanın malına isabet eden felakettir. Kâf harfinin kesresi ve fethasıyla el-kıvâm ve el-kavâm (القَوَامُ) “geçimini sağlayacak miktar”: İnsanın mal ve benzeri şeylerden işini kendisiyle yürüttüğü miktardır. Sîn harfinin kesresiyle es-sidâd (السِّدَادُ) “ihtiyacını kapatacak miktar”: Muhtaç kimsenin ihtiyacını kapatan ve ona yeten şeydir. el-Fâka (الفَاقَةُ): Yoksulluktur. el-Hicâ (الحِجَى): Akıldır.

536. Hadis

وعن أَبي هريرة رضي الله عنه : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قَالَ : (( لَيْسَ المسكينُ الَّذِي يَطُوفُ عَلَى النَّاسِ تَرُدُّهُ اللُّقْمَةُ وَاللُّقْمَتَانِ ، وَالتَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ ، وَلكِنَّ المِسكينَ الَّذِي لاَ يَجِدُ غِنىً يُغْنِيهِ ، وَلاَ يُفْطَنُ لَهُ فَيُتَصَدَّقُ عَلَيْهِ ، وَلاَ يَقُومُ فَيَسْألَ النَّاسَ )) متفقٌ عَلَيْهِ .

Ebû Hüreyre radıyallâhu anh'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Yoksul, insanların arasında dolaşıp bir iki lokmanın, bir iki hurmanın geri çevirdiği kimse değildir. Asıl yoksul, kendisini müstağni kılacak bir varlık bulamayan, hâli fark edilip de kendisine sadaka verilmeyen ve kalkıp insanlardan bir şey istemeyen kimsedir.” Müttefekun aleyh.