708. Hadis
وعن أَبي موسى الأشعري رضي الله عنه : أَنَّهُ تَوَضَّأ في بَيْتِهِ ، ثُمَّ خَرَجَ ، فَقَالَ : لأَلْزَمَنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وَلأَكُونَنَّ مَعَهُ يَوْمِي هَذَا ، فَجَاءَ الْمَسْجِدَ ، فَسَألَ عَنِ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالُوا وجَّهَ هاهُنَا، قَالَ : فَخَرَجْتُ عَلَى أثَرِهِ أسْألُ عَنْهُ ، حَتَّى دَخَلَ بِئْرَ أريسٍ، فَجَلَسْتُ عِندَ البَابِ حتَّى قضى رسول الله صلى الله عليه وسلم حاجتهُ وتوضأ ، فقمتُ إليهِ ، فإذا هو قد جلسَ على بئرِ أريسٍ وتوَسَّطَ قُفَّهَا ، وكشَفَ عنْ ساقيهِ ودلاّهُما في البئرِ ، فسلمتُ عَليهِ ثمَّ انصَرَفتُ ، فجلستُ عِندَ البابِ ، فَقُلْتُ : لأَكُونَنَّ بَوَّابَ رسولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ ، فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ رضي الله عنه فَدَفَعَ الْبَابَ ، فقلتُ : مَنْ هَذَا ؟ فَقَالَ : أَبُو بَكْرٍ ، فقُلتُ : عَلَى رِسْلِكَ ، ثُمَّ ذَهبْتُ ، فقلتُ : يَا رسول الله ، هَذَا أَبُو بَكْرٍ يَستَأْذِنُ ، فَقَالَ : (( ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ )) فَأقْبَلْتُ حَتَّى قُلْتُ لأَبي بَكْرٍ : ادْخُلْ وَرسول الله صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُكَ بِالجَنَّةِ ، فَدَخَلَ أَبُو بَكرٍ حَتَّى جَلَسَ عَنْ يَمينِ النَّبيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ في القُفِّ ، وَدَلَّى رِجْلَيْهِ في البِئْرِ كَمَا صَنَعَ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ ، ثُمَّ رَجَعْتُ وَجَلَسْتُ ، وَقَدْ تَرَكْتُ أخِي يَتَوَضَّأ وَيَلْحَقُنِي ، فقلتُ : إنْ يُرِدِ الله بِفُلانٍ – يُريدُ أخَاهُ – خَيْراً يَأتِ بِهِ . فَإذَا إنْسَانٌ يُحَرِّكُ الْبَاب ، فقلتُ : مَنْ هَذَا ؟ فَقَالَ : عُمَرُ بن الخَطّابِ ، فقلتُ : عَلَى رِسْلِكَ ، ثُمَّ جِئْتُ إِلَى رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَقُلْتُ : هَذَا عُمَرُ يَسْتَأذِنُ ؟ فَقَالَ : (( ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بالجَنَّةِ )) فَجِئْتُ عُمَرَ ، فقلتُ : أَذِنَ وَيُبَشِّرُكَ رسول الله صلى الله عليه وسلم بِالجَنَّةِ ، فَدَخَلَ فَجَلَسَ مَعَ رسول الله صلى الله عليه وسلم في القُفِّ عَنْ يَسَارِهِ وَدَلَّى رِجْلَيْهِ في البِئرِ ، ثُمَّ رَجَعْتُ فَجَلَسْتُ ، فَقُلتُ : إنْ يُرِدِ اللهُ بِفُلاَنٍ خَيْراً – يَعْنِي أخَاهُ – يَأْتِ بِهِ ، فَجَاءَ إنْسَانٌ فَحَرَّكَ الْبَابَ . فَقُلتُ : مَنْ هَذَا ؟ فَقَالَ : عُثْمَانُ بن عَفَّانَ . فقلتُ : عَلَى رِسْلِكَ ، وجِئْتُ النَّبيَّ صلى الله عليه وسلم فأخْبَرْتُهُ ، فقالَ : (( ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالجَنَّةِ مَعَ بَلْوَى تُصِيبُهُ )) فَجِئْتُ ، فقلتُ : ادْخُلْ وَيُبَشِّرُكَ رسولُ الله صلى الله عليه وسلم بِالجَنَّةِ مَعَ بَلْوَى تُصيبُكَ ، فَدَخَلَ فَوجَدَ الْقُفَّ قَدْ مُلِئَ ، فجلس وِجَاهَهُمْ مِنَ الشِّقِّ الآخرِ . قَالَ سَعيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ : فَأوَّلْتُهَا قُبُورَهُمْ . متفقٌ عَلَيْهِ . وزاد في رواية : وأمرني رسولُ الله صلى الله عليه وسلم بحفظِ الباب . وَفيها : أنَّ عُثْمانَ حِيْنَ بَشَّرَهُ حَمِدَ اللهَ تَعَالَى ، ثُمَّ قَالَ : اللهُ المُسْتَعانُ . وَقَوْلُه : (( وَجَّهَ )) بفتحِ الواوِ وتشديد الجيمِ . أيْ : تَوَجَّهَ . وَقَوْلُه : (( بِئْر أَرِيْسٍ )) هُوَ بفتح الهمزة وكسرِ الراءِ وبعدها ياءٌ مثناة من تحت ساكِنة ثُمَّ سِين مهملة وَهُوَ مصروف ومنهم من منع صرفه ، وَ(( القُفُّ )) بضم القاف وتشديد الفاءِ : وَهُوَ المبنيُّ حول البئر . وَقَوْلُه : (( عَلَى رِسْلِك )) بكسر الراء عَلَى المشهور ، وقيل : بفتحِهَا ، أيْ : ارفق .
Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'den rivayet edildi ki: Evinde abdest alıp çıktı ve kendi kendine: ‘Bugün mutlaka Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından ayrılmayacağım ve bu günümü onunla birlikte geçireceğim’ dedi. Mescide geldi ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i sordu. ‘Şu tarafa yöneldi’ dediler. [Ebû Mûsâ] dedi ki: Bunun üzerine onu sora sora izini takip ederek çıktım; nihayet Erîs Kuyusu'nun bulunduğu bahçeye girdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hacetini giderip abdest alıncaya kadar kapının yanında oturdum. Sonra kalkıp yanına gittim; bir de baktım ki Erîs Kuyusu'nun başına oturmuş, kuyunun çevresindeki taş duvarın ortasına yerleşmiş, baldırlarını açıp kuyunun içine sarkıtmıştı. Ona selam verdim, sonra dönüp kapının yanına oturdum ve kendi kendime: ‘Bugün mutlaka Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kapıcısı olacağım’ dedim. Derken Ebû Bekir radıyallâhu anh geldi ve kapıyı itti. ‘Kim o?’ dedim. ‘Ebû Bekir’ dedi. ‘Biraz bekle’ dedim. Sonra gittim ve: ‘Yâ Resûlallah! Bu gelen Ebû Bekir'dir, içeri girmek için izin istiyor’ dedim. “Ona izin ver ve kendisini cennetle müjdele” buyurdu. Döndüm ve Ebû Bekir'e: ‘Gir, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem seni cennetle müjdeliyor’ dedim. Ebû Bekir içeri girdi, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sağ tarafına, onunla birlikte kuyu duvarının üzerine oturdu ve tıpkı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yaptığı gibi baldırlarını açarak ayaklarını kuyuya sarkıttı. Sonra dönüp yerime oturdum. Kardeşimi abdest alıp bana yetişmesi üzere evde bırakmıştım. Kendi kendime: ‘Eğer Allah filan kimse -kardeşini kastediyor- için hayır dilerse onu buraya getirir’ dedim. O sırada birisi kapıyı oynattı. ‘Kim o?’ dedim. ‘Ömer b. el-Hattâb’ dedi. ‘Biraz bekle’ dedim. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldim, ona selam verdim ve: ‘Bu gelen Ömer'dir, izin istiyor’ dedim. “Ona izin ver ve kendisini cennetle müjdele” buyurdu. Ömer'in yanına geldim ve: ‘İzin verdi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem seni cennetle müjdeliyor’ dedim. İçeri girdi, kuyu duvarının üzerinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sol tarafına, onunla birlikte oturdu ve ayaklarını kuyuya sarkıttı. Sonra dönüp oturdum ve: ‘Eğer Allah filan kimse -yani kardeşi- için hayır dilerse onu buraya getirir’ dedim. Derken birisi geldi ve kapıyı oynattı. ‘Kim o?’ dedim. ‘Osmân b. Affân’ dedi. ‘Biraz bekle’ dedim ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip ona haber verdim. Bunun üzerine: “Ona izin ver ve başına gelecek bir belayla birlikte kendisini cennetle müjdele” buyurdu. Geldim ve: ‘Gir, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem başına gelecek bir belayla birlikte seni cennetle müjdeliyor’ dedim. İçeri girdi, kuyu duvarının dolmuş olduğunu gördü ve karşı cenahta onların tam karşısına oturdu. Saîd b. el-Müseyyeb dedi ki: ‘Ben bu oturuşlarını onların kabirlerinin [konumu] olarak yorumladım.’ Müttefekun aleyh. Bir rivayette şu ziyade vardır: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana kapıyı korumamı emretti. Yine o rivayette şöyle geçer: Osman'a müjdeyi verdiğinde o, yüce Allah'a hamdetti, sonra da: ‘Yardımına sığınılacak olan Allah'tır’ dedi. Hadiste geçen veccehe (وَجَّهَ) kelimesi vâv'ın fethası ve cîm'in şeddesiyledir; “yöneldi” demektir. Bi'ru Erîs (بِئْر أَرِيْسٍ) ifadesindeki Erîs, hemzenin fethası, râ'nın kesrası, ardından altında iki nokta bulunan sakin yâ ve sonrasında noktasız sîn iledir. Bu kelime munsarıftır (tenvin ve kesra kabul eder), âlimlerden bazıları ise gayr-ı munsarıf (tenvin ve kesra kabul etmeyen isim) olduğunu söylemiştir. el-Kuff (القُفُّ) kâf'ın zammesi ve fâ'nın şeddesiyledir; “kuyunun etrafına örülen duvar” demektir. Alâ rislik (عَلَى رِسْلِك) sözü meşhur olana göre râ'nın kesrasıyladır, fethasıyla olduğu da söylenmiştir; “acele etme, yavaş ol” demektir.