3014. Hadis
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ - وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ، وَالسِّيَاقُ لِهَارُونَ - قَالَا : حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ مُجَاهِدٍ أَبِي حَزْرَةَ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِي هَذَا الْحَيِّ مِنَ الْأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا، فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَمَعَهُ غُلَامٌ لَهُ مَعَهُ ضِمَامَةٌ مِنْ صُحُفٍ، وَعَلَى أَبِي الْيَسَرِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيٌّ، وَعَلَى غُلَامِهِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيٌّ، فَقَالَ لَهُ أَبِي : يَا عَمِّ، إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ. قَالَ : أَجَلْ، كَانَ لِي عَلَى فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ، فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ، فَقُلْتُ : ثَمَّ هُوَ ؟ قَالُوا : لَا. فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ ، فَقُلْتُ لَهُ : أَيْنَ أَبُوكَ ؟ قَالَ : سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّي. فَقُلْتُ : اخْرُجْ إِلَيَّ، فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ. فَخَرَجَ، فَقُلْتُ : مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنِ اخْتَبَأْتَ مِنِّي ؟ قَالَ : أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لَا أَكْذِبُكَ، خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ، وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ، وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرًا. قَالَ : قُلْتُ : آللَّهِ ؟ قَالَ : اللَّهِ. قُلْتُ : آللَّهِ ؟ قَالَ : اللَّهِ. قُلْتُ : آللَّهِ ؟ قَالَ : اللَّهِ. قَالَ : فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ، فَقَالَ : إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِي، وَإِلَّا أَنْتَ فِي حِلٍّ، فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ - وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ - وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ، وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا - وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ - رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ : " مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا أَوْ وَضَعَ عَنْهُ ؛ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ ". (... ) قَالَ : فَقُلْتُ لَهُ أَنَا : يَا عَمِّ، لَوْ أَنَّكَ أَخَذْتَ بُرْدَةَ غُلَامِكَ وَأَعْطَيْتَهُ مَعَافِرِيَّكَ، وَأَخَذْتَ مَعَافِرِيَّهُ وَأَعْطَيْتَهُ بُرْدَتَكَ، فَكَانَتْ عَلَيْكَ حُلَّةٌ، وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ. فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ : اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِ، يَا ابْنَ أَخِي، بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ، وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ، وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا - وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ - رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ : " أَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ، وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ ". وَكَانَ أَنْ أَعْطَيْتُهُ مِنْ مَتَاعِ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ حَسَنَاتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ. (... ) ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فِي مَسْجِدِهِ، وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ، فَتَخَطَّيْتُ الْقَوْمَ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، فَقُلْتُ : يَرْحَمُكَ اللَّهُ، أَتُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَرِدَاؤُكَ إِلَى جَنْبِكَ ؟ قَالَ : فَقَالَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي هَكَذَا، وَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَوَّسَهَا : أَرَدْتُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيَّ الْأَحْمَقُ مِثْلُكَ، فَيَرَانِي كَيْفَ أَصْنَعُ، فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ، أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا، وَفِي يَدِهِ عُرْجُونُ ابْنِ طَابٍ ، فَرَأَى فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ نُخَامَةً فَحَكَّهَا بِالْعُرْجُونِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا، فَقَالَ : " أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ ؟ " قَالَ : فَخَشَعْنَا ، ثُمَّ قَالَ : " أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ ؟ " قَالَ : فَخَشَعْنَا، ثُمَّ قَالَ : " أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ ؟ " قُلْنَا : لَا أَيُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي، فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قِبَلَ وَجْهِهِ، فَلَا يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ، وَلَا عَنْ يَمِينِهِ، وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ تَحْتَ رِجْلِهِ الْيُسْرَى، فَإِنْ عَجِلَتْ بِهِ بَادِرَةٌ فَلْيَقُلْ بِثَوْبِهِ هَكَذَا ". ثُمَّ طَوَى ثَوْبَهُ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ، فَقَالَ : " أَرُونِي عَبِيرًا ". فَقَامَ فَتًى مِنَ الْحَيِّ يَشْتَدُّ إِلَى أَهْلِهِ، فَجَاءَ بِخَلُوقٍ فِي رَاحَتِهِ، فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَجَعَلَهُ عَلَى رَأْسِ الْعُرْجُونِ، ثُمَّ لَطَخَ بِهِ عَلَى أَثَرِ النُّخَامَةِ، فَقَالَ جَابِرٌ : فَمِنْ هُنَاكَ جَعَلْتُمُ الْخَلُوقَ فِي مَسَاجِدِكُمْ. (... ) سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ بَطْنِ بُوَاطٍ، وَهُوَ يَطْلُبُ الْمَجْدِيَّ بْنَ عَمْرٍو الْجُهَنِيَّ، وَكَانَ النَّاضِحُ يَعْتَقِبُهُ مِنَّا الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالسَّبْعَةُ، فَدَارَتْ عُقْبَةُ رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ عَلَى نَاضِحٍ لَهُ، فَأَنَاخَهُ فَرَكِبَهُ، ثُمَّ بَعَثَهُ، فَتَلَدَّنَ عَلَيْهِ بَعْضَ التَّلَدُّنِ، فَقَالَ لَهُ : شَأْ ، لَعَنَكَ اللَّهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ هَذَا اللَّاعِنُ بَعِيرَهُ ؟ " قَالَ : أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " انْزِلْ عَنْهُ، فَلَا تَصْحَبْنَا بِمَلْعُونٍ، لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَوْلَادِكُمْ، وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ ؛ لَا تُوَافِقُوا مِنَ اللَّهِ سَاعَةً يُسْأَلُ فِيهَا عَطَاءٌ، فَيَسْتَجِيبُ لَكُمْ ". (... ) سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ عُشَيْشِيَةٌ ، وَدَنَوْنَا مَاءً مِنْ مِيَاهِ الْعَرَبِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ رَجُلٌ يَتَقَدَّمُنَا فَيَمْدُرُ الْحَوْضَ، فَيَشْرَبُ وَيَسْقِينَا ؟ " قَالَ جَابِرٌ : فَقُمْتُ، فَقُلْتُ : هَذَا رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّ رَجُلٍ مَعَ جَابِرٍ ؟ " فَقَامَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ، فَانْطَلَقْنَا إِلَى الْبِئْرِ، فَنَزَعْنَا فِي الْحَوْضِ سَجْلًا أَوْ سَجْلَيْنِ، ثُمَّ مَدَرْنَاهُ، ثُمَّ نَزَعْنَا فِيهِ حَتَّى أَفْهَقْنَاهُ ، فَكَانَ أَوَّلَ طَالِعٍ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " أَتَأْذَنَانِ ؟ " قُلْنَا : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَأَشْرَعَ نَاقَتَهُ، فَشَرِبَتْ، شَنَقَ لَهَا فَشَجَتْ فَبَالَتْ، ثُمَّ عَدَلَ بِهَا فَأَنَاخَهَا، ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحَوْضِ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ، ثُمَّ قُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ مُتَوَضَّأِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَذَهَبَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ يَقْضِي حَاجَتَهُ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ، وَكَانَتْ عَلَيَّ بُرْدَةٌ، ذَهَبْتُ أَنْ أُخَالِفَ بَيْنَ طَرَفَيْهَا فَلَمْ تَبْلُغْ لِي، وَكَانَتْ لَهَا ذَبَاذِبُ فَنَكَّسْتُهَا، ثُمَّ خَالَفْتُ بَيْنَ طَرَفَيْهَا، ثُمَّ تَوَاقَصْتُ عَلَيْهَا، ثُمَّ جِئْتُ حَتَّى قُمْتُ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ جَاءَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْنَا جَمِيعًا فَدَفَعَنَا حَتَّى أَقَامَنَا خَلْفَهُ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمُقُنِي وَأَنَا لَا أَشْعُرُ، ثُمَّ فَطِنْتُ بِهِ، فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ، يَعْنِي شُدَّ وَسَطَكَ، فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " يَا جَابِرُ ". قُلْتُ : لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " إِذَا كَانَ وَاسِعًا فَخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ، وَإِذَا كَانَ ضَيِّقًا فَاشْدُدْهُ عَلَى حَقْوِكَ ". (... ) سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَكَانَ قُوتُ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا فِي كُلِّ يَوْمٍ تَمْرَةً، فَكَانَ يَمَصُّهَا ثُمَّ يَصُرُّهَا فِي ثَوْبِهِ، وَكُنَّا نَخْتَبِطُ بِقِسِيِّنَا وَنَأْكُلُ، حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا، فَأُقْسِمُ أُخْطِئَهَا رَجُلٌ مِنَّا يَوْمًا، فَانْطَلَقْنَا بِهِ نَنْعَشُهُ ، فَشَهِدْنَا أَنَّهُ لَمْ يُعْطَهَا، فَأُعْطِيَهَا، فَقَامَ فَأَخَذَهَا. (... ) سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ ، فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَاتَّبَعْتُهُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ، فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ، فَإِذَا شَجَرَتَانِ بِشَاطِئِ الْوَادِي، فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا، فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا، فَقَالَ : " انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ ". فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ، حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى، فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا، فَقَالَ : " انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ ". فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا لَأَمَ بَيْنَهُمَا - يَعْنِي جَمَعَهُمَا - فَقَالَ : " الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ ". فَالْتَأَمَتَا، قَالَ جَابِرٌ : فَخَرَجْتُ أُحْضِرُ ؛ مَخَافَةَ أَنْ يُحِسَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُرْبِي فَيَبْتَعِدَ - وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ : فَيَتَبَعَّدَ - فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي، فَحَانَتْ مِنِّي لَفْتَةٌ، فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا، وَإِذَا الشَّجَرَتَانِ قَدِ افْتَرَقَتَا، فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ وَقْفَةً، فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا - وَأَشَارَ أَبُو إِسْمَاعِيلَ بِرَأْسِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا - ثُمَّ أَقْبَلَ، فَلَمَّا انْتَهَى إِلَيَّ قَالَ : " يَا جَابِرُ، هَلْ رَأَيْتَ مَقَامِي ؟ " قُلْتُ : نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " فَانْطَلِقْ إِلَى الشَّجَرَتَيْنِ، فَاقْطَعْ مِنْ كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا غُصْنًا، فَأَقْبِلْ بِهِمَا، حَتَّى إِذَا قُمْتَ مَقَامِي، فَأَرْسِلْ غُصْنًا عَنْ يَمِينِكَ وَغُصْنًا عَنْ يَسَارِكَ ". قَالَ جَابِرٌ : فَقُمْتُ فَأَخَذْتُ حَجَرًا فَكَسَرْتُهُ وَحَسَرْتُهُ فَانْذَلَقَ لِي، فَأَتَيْتُ الشَّجَرَتَيْنِ، فَقَطَعْتُ مِنْ كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا غُصْنًا، ثُمَّ أَقْبَلْتُ أَجُرُّهُمَا، حَتَّى قُمْتُ مَقَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَرْسَلْتُ غُصْنًا عَنْ يَمِينِي وَغُصْنًا عَنْ يَسَارِي، ثُمَّ لَحِقْتُهُ، فَقُلْتُ : قَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَعَمَّ ذَاكَ ؟ قَالَ : " إِنِّي مَرَرْتُ بِقَبْرَيْنِ يُعَذَّبَانِ، فَأَحْبَبْتُ بِشَفَاعَتِي أَنْ يُرَفَّهَ عَنْهُمَا مَا دَامَ الْغُصْنَانِ رَطْبَيْنِ ". (... ) قَالَ : فَأَتَيْنَا الْعَسْكَرَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا جَابِرُ، نَادِ بِوَضُوءٍ ". فَقُلْتُ : أَلَا وَضُوءَ ؟ أَلَا وَضُوءَ ؟ أَلَا وَضُوءَ ؟ قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا وَجَدْتُ فِي الرَّكْبِ مِنْ قَطْرَةٍ. وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ يُبَرِّدُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَاءَ فِي أَشْجَابٍ لَهُ عَلَى حِمَارَةٍ مِنْ جَرِيدٍ، قَالَ : فَقَالَ لِيَ : " انْطَلِقْ إِلَى فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ الْأَنْصَارِيِّ، فَانْظُرْ هَلْ فِي أَشْجَابِهِ مِنْ شَيْءٍ ؟ " قَالَ : فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهِ، فَنَظَرْتُ فِيهَا، فَلَمْ أَجِدْ فِيهَا إِلَّا قَطْرَةً فِي عَزْلَاءِ شَجْبٍ مِنْهَا، لَوْ أَنِّي أُفْرِغُهُ لَشَرِبَهُ يَابِسُهُ، فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ
Bize Hârûn b. Ma'rûf ve Muhammed b. Abbâd anlattı; -hadisin lafzında birbirlerine yakındırlar, akış Hârûn'a aittir-; dediler ki: Bize Hâtim b. İsmâîl anlattı; Ya'kûb b. Mücâhid Ebû Hazra'dan; Ubâde b. Velîd b. Ubâde b. Sâmit'ten; dedi ki: "Ben ve babam, bu Ensar mahallesinde onlar vefat etmeden önce ilim talep etmek üzere çıktık. Karşılaştığımız ilk kişi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından Ebu'l-Yeser oldu. Yanında bir kölesi vardı, [elinde] bir tomar sayfa (sahife) taşıyordu. Ebu'l-Yeser'in üzerinde bir bürde (çizgili kumaş) ve bir meâfirî (sarı Yemen kumaşı), kölesinin üzerinde de bir bürde ve bir meâfirî vardı. Babam ona dedi ki: Ey amca, yüzünde öfkeden bir iz görüyorum. Dedi ki: Evet, falan oğlu falan el-Harâmî'de bir alacağım vardı. Ailesine gittim ve selam verdim. Dedim ki: O burada mı? Dediler ki: Hayır. Derken yanıma cefr (ergenlik çağına yaklaşmış) bir oğlu çıktı. Ona dedim ki: Baban nerede? Dedi ki: Sesini duydu ve annemin sedirine (döşeğine) girdi. Dedim ki: Çık yanıma, nerede olduğunu bildim. Bunun üzerine çıktı. Dedim ki: Benden saklanmaya seni ne sevk etti? Dedi ki: Ben vallahi sana konuşursam yalan söylemem [diye korktum]. Vallahi sana konuşup yalan söylemekten, sana söz verip sözümden dönmekten korktum. Sen Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabındansın. Vallahi ben darda olan (müflis) biriyim. Dedi ki: Dedim ki: Allah aşkına mı? Dedi ki: Allah aşkına. Dedim ki: Allah aşkına mı? Dedi ki: Allah aşkına. Dedim ki: Allah aşkına mı? Dedi ki: Allah aşkına. Ravi dedi ki: Sahifesini getirdi ve onu eliyle sildi. Dedi ki: Eğer [borcu] ödeyecek bir şey bulursan bana öde, yoksa sana helal olsun. Şu iki gözümün gördüğüne -parmaklarını gözlerinin üzerine koydu-, şu iki kulağımın duyduğuna ve şu kalbimin bellediğine -kalbinin damarına (bağlı olduğu yere) işaret etti- şahitlik ederim ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyuruyordu: 'Kim darda kalmışa mühlet verirse veya borcunu silerse, Allah onu gölgesinde gölgelendirir.'" "(...) Ben ona dedim ki: Ey amca, keşke kölenin bürdesini (kumaşını) alıp ona meâfirîni versen; onun meâfirîsini alıp ona bürdeni versen; [böylece] senin üzerinde bir takım (hulle), onun üzerinde de bir takım (hulle) olsa. Başımı okşadı ve dedi ki: Allah'ım onu bereketli kıl. Ey kardeşimin oğlu, şu iki gözümün gördüğüne, şu iki kulağımın duyduğuna ve şu kalbimin bellediğine -kalbinin damarına işaret etti- şahitlik ederim ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyuruyordu: 'Yediklerinizden onlara yedirin, giydiklerinizden onlara giydirin.' Ona dünya malından vermem, kıyamet gününde hasenatımdan (sevaplarımdan) almasından bana daha hafiftir." "(...) Sonra yürüdük, nihayet Câbir b. Abdullâh'a mescidinde geldik. Tek bir elbise içinde ona sarınmış halde namaz kılıyordu. İnsanları aşıp onunla kıble arasına oturdum. Dedim ki: Allah sana rahmet etsin, ridan (üst giysin) yanında olduğu halde tek elbise içinde mi namaz kılıyorsun? Ravi dedi ki: Eliyle göğsüme şöyle yaptı, parmaklarını ayırıp kavisli hale getirdi: Senin gibi bir ahmak yanıma girsin, ne yaptığımı görsün ve aynısını yapsın istedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu mescidimize geldi; elinde İbn Tâb hurmasının urcununu (salkım sapını) tutuyordu. Mescidin kıble duvarında bir balgam gördü ve onu urcun (salkım sapı) ile kazıdı. Sonra bize döndü ve dedi ki: 'Hanginiz Allah'ın kendisinden yüz çevirmesini ister?' Ravi dedi ki: Korktuk. Sonra dedi ki: 'Hanginiz Allah'ın kendisinden yüz çevirmesini ister?' Ravi dedi ki: Korktuk. Sonra dedi ki: 'Hanginiz Allah'ın kendisinden yüz çevirmesini ister?' Dedik ki: Hiçbirimiz ey Allah'ın Resûlü. Dedi ki: 'Sizden biri namaza durduğunda, Allah tebâreke ve teâlâ onun yüzü (kıblesi) yönündedir. Sakın yüzü cihetine tükürmesin, sağına da [tükürmesin]. Soluna, sol ayağının altına tükürsün. Eğer bir durum onu acele ettirirse elbisesiyle şöyle yapsın.' Sonra elbisesinin bir kısmını diğerinin üzerine katladı. Dedi ki: 'Bana bir abîr (güzel koku) getirin.' Mahalleden bir genç kalktı, ailesine koştu ve avucunda bir halûk (safranlı koku) ile geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu aldı, urcunun (salkım sapının) ucuna sürdü, sonra balgamın izine sürdü. Câbir dedi ki: İşte mescidlerinize halûk sürmeniz oradandır." "(...) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile Batn-ı Buvât gazvesinde yürüdük. O, Mecdî b. Amr el-Cühenî'yi arıyordu. Nâdıha (su taşıyan deveye) bizden beş, altı ve yedi kişi nöbetleşe biniyordu. Ensar'dan bir adamın nöbeti nâdıha (su devesine) geldi. Onu çöktürdü, bindi, sonra kaldırdı. [Deve] ona biraz ağır davrandı. Adam ona dedi ki: Yürü, Allah sana lanet etsin. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dedi ki: 'Devesine lanet eden bu kimse kimdir?' Dedi ki: Benim ey Allah'ın Resûlü. Dedi ki: 'İn ondan. Lanetlenmiş [bir hayvanla] bize arkadaşlık etme. Kendinize dua (beddua) etmeyin, çocuklarınıza dua (beddua) etmeyin, mallarınıza dua (beddua) etmeyin. Allah'tan bir şey istenilen ve size icabet edeceği bir saate denk gelmeyin.'" "(...) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile yürüdük. Nihayet akşam vakti olduğunda ve Arap sularından bir suya yaklaştığımızda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dedi ki: 'Bizden önce gidip havuzu sıvayacak, [kendisi] içecek ve bize de içirecek bir adam kimdir?' Câbir dedi ki: Ayağa kalktım ve dedim ki: Bu adam [benim] ey Allah'ın Resûlü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dedi ki: 'Câbir ile [gidecek] adam kimdir?' Cebbâr b. Sahr kalktı. Kuyuya gittik. Havuza bir kova veya iki kova [su] çektik, sonra onu sıvadık. Sonra ağzına kadar doluncaya dek [su] çektik. Bize ilk gelen Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oldu ve dedi ki: 'İzin veriyor musunuz?' Dedik ki: Evet ey Allah'ın Resûlü. Devesini [suya] yöneltti, içti. Dizginini çekti, o da [bacaklarını] açtı ve işedi. Sonra onu çevirdi ve çöktürdü. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem havuza geldi, ondan abdest aldı. Sonra ben kalktım, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in abdest aldığı yerden abdest aldım. Cebbâr b. Sahr hacetini görmeye gitti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kılmak için kalktı. Üzerimde bir bürde (örtü) vardı. İki ucunu çapraz bağlamaya çalıştım ama bana yetmedi (kısa geldi). Onun saçakları vardı, onları ters çevirdim, sonra iki ucunu çapraz bağladım, sonra boynumla [göğsüm] arasında sıkıştırdım. Sonra gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in solunda durdum. Elimden tuttu, beni çevirip sağına dikti. Sonra Cebbâr b. Sahr geldi, abdest aldı. Sonra gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in soluna durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikimizin elinden tuttu, bizi itti ve arkasına dikti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana bakmaya başladı ama ben fark etmedim. Sonra durumu anladım. Eliyle şöyle yaptı; yani 'belini bağla'. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [namazı] bitirince dedi ki: 'Ey Câbir.' Dedim ki: Buyur ey Allah'ın Resûlü. Dedi ki: '[Elbise] geniş ise iki ucunu çapraz bağla, dar ise beline bağla.'" "(...) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile yürüdük. Bizden her bir adamın her günkü azığı bir hurmaydı. Onu emer, sonra elbisesine sarardı. Biz sopalarımızla [ağaçlara] vurup yaprak döker ve yerdik; öyle ki avurtlarımız yara oldu. Yemin ederim ki bir gün bizden bir adam [o bir hurmayı] bulamadı. Onu kaldırmak (destek olmak) üzere yanına gittik. Ona [hurma] verilmediğine şahitlik ettik de [öyle] verildi; o da kalkıp onu aldı." "(...) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile yürüdük, nihayet geniş bir vadiye indik. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hacetini gidermeye gitti. Bir idâve (matara) su ile onu takip ettim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem baktı ve kendisiyle örtüneceği bir şey göremedi. Vadinin kıyısında iki ağaç vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlardan birine gitti, dallarından bir dalı tuttu ve dedi ki: 'Allah'ın izniyle bana boyun eğ.' [Ağaç], sahibine uyum sağlayan yularlı deve gibi onunla beraber boyun eğip [yürüdü]. Diğer ağaca gelinceye kadar... Dallarından bir dalı tuttu ve dedi ki: 'Allah'ın izniyle bana boyun eğ.' O da aynı şekilde onunla beraber boyun eğip [yürüdü]. İkisinin arasındaki orta yere gelince ikisini birleştirdi -yani ikisini topladı- ve dedi ki: 'Allah'ın izniyle üzerime kapanın.' İkisi de kapandı. Câbir dedi ki: Koşarak uzaklaştım; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yakınlığımı hissedip daha da uzaklaşmasından -Muhammed b. Abbâd 'uzaklara gitmesinden' dedi- korktum. Oturup kendi kendime konuştum. Benden tarafa bir bakış anı (refleks) oldu; bir de baktım ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geliyor ve o iki ağaç ayrılmış; her biri gövdesi (kökü) üzerinde duruyor. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bir an durduğunu gördüm. Başıyla şöyle dedi -Ebû İsmâîl başıyla sağa ve sola işaret etti-. Sonra [bana] yöneldi. Yanıma gelince dedi ki: 'Ey Câbir, durduğum yeri gördün mü?' Dedim ki: Evet ey Allah'ın Resûlü. Dedi ki: 'Şu iki ağaca git, her birinden birer dal kes ve onlarla gel. Benim durduğum yere durduğunda bir dalı sağına, bir dalı soluna bırak.' Câbir dedi ki: Kalktım, bir taş aldım ve kırdım. Onu [sivrilttim/keskinleştirdim], benim için keskinleşti. İki ağaca geldim, her birinden birer dal kestim. Sonra onları sürüyerek geldim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in durduğu yere durunca bir dalı sağıma, bir dalı soluma bıraktım. Sonra ona yetiştim ve dedim ki: Yaptım ey Allah'ın Resûlü, bu ne içindi? Dedi ki: 'Ben azap gören iki kabre uğradım. Şefaatimle, o iki dal yaş kaldığı sürece onlardan [azabın] hafifletilmesini istedim.'" "(...) Dedi ki: Askere (Orduya) geldik. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dedi ki: 'Ey Câbir, abdest suyu için seslen.' Dedim ki: Abdest suyu yok mu? Abdest suyu yok mu? Abdest suyu yok mu? Dedi ki: Dedim ki: Ey Allah'ın Resûlü, kafilede bir damla bile bulamadım. Ensar'dan bir adam, hurma dalından bir çatkı üzerindeki eşcâbda (su kaplarında) Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için su soğuturdu. Dedi ki: Bana dedi ki: 'Falan oğlu falan el-Ensârî'ye git, bak kaplarında bir şey var mı?' Dedi ki: Ona gittim, [kapların] içine baktım. Onlardan bir kabın ağzında (emziğinde) bir damladan başka bir şey bulamadım. Eğer onu döksem kurusu içecekti (yani kap o kadar kuruydu ki suyu emerdi). Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldim ve dedim ki: Ey Allah'ın Resûlü, onlardan bir kabın ağzında bir damladan başka bir şey bulamadım. Eğer onu döksem kurusu içecek. Dedi ki: 'Git, onu bana getir.' Ona getirdim. Onu eliyle aldı. Ne olduğunu bilmediğim bir şey konuşmaya ve elleriyle onu sıkmaya başladı. Sonra onu bana verdi ve dedi ki: 'Ey Câbir, bir cefne (büyük kap/tekne) çağır.' Dedim ki: Ey kafilenin cefnesi (teknesi)! Bana taşınarak getirildi. Onu önüne koydum. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem eliyle cefnenin (teknenin) içinde şöyle yaptı; [elini] açtı ve parmaklarını ayırdı. Sonra onu cefnenin (teknenin) dibine koydu ve dedi ki: 'Al ey Câbir, üzerime dök ve Bismillâh de.' Üzerine döktüm ve Bismillâh dedim. Suyun Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in parmaklarının arasından kaynadığını gördüm. Sonra cefne (tekne) coştu ve doluncaya kadar döndü. Dedi ki: 'Ey Câbir, suya ihtiyacı olanlara seslen.' Dedi ki: İnsanlar geldi, kanıncaya kadar su aldılar. Dedi ki: Dedim ki: İhtiyacı olan kimse kaldı mı? Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elini cefneden (tekneden) kaldırdı ve o dopdoluydu." "(...) İnsanlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e açlıktan şikayet etti. Dedi ki: 'Umulur ki Allah sizi doyurur.' Deniz sahiline geldik. Deniz bir dalgalandı (kabardı), dışarı bir dâbbe (hayvan) attı. Yan tarafında ateş yaktık, pişirdik, kebap yaptık ve doyana kadar yedik. Câbir dedi ki: Ben, falan ve falan -beş kişi sayana kadar- onun göz çukuruna girdik; kimse bizi görmüyordu, ta ki çıktık. Kaburgalarından bir kaburga aldık ve onu kavisli hale getirdik (dikti). Sonra kafilenin en iri adamını, kafilenin en iri devesini ve kafilenin en büyük semerini (kifl) çağırdık. Başını eğmeden onun altından girdi."