202. Hadis
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Bize Yahyâ b. Maîn, Hennâd b. es-Serî ve Osmân b. Ebî Şeybe anlattılar; -bu lafız Yahyâ’nın hadisindendir- Abdüsselâm b. Harb'den; Ebû Hâlid ed-Dâlânî'den; Katâde'den; Ebü'l-Âliye'den; İbn Abbâs'tan; [hadis lafızlarına göre] haber verdiğine göre: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [bazen] secdede uyur ve horlardı (yenfuhu). Sonra kalkıp namaz kılar ve abdest almazdı.” [İbn Abbâs] dedi ki: “[Resûlullah’a], ‘Namaz kıldın ama abdest almadın, hâlbuki uyumuştun’ dedim.” [Resûlullah] buyurdu ki: “Abdest ancak yan üstü yatarak uyuyan kimseye gerekir.” Osmân ve Hennâd [bu hadis metnine şunu da] eklediler: “Çünkü o, yan üstü yattığı zaman eklemleri gevşer.” Ebû Dâvûd dedi ki: “Abdest ancak yan üstü yatarak uyuyan kimseye gerekir” sözü münker (reddedilmiş/garip) bir hadistir; bunu Katâde'den Yezîd Ebû Hâlid ed-Dâlânî'den başkası rivayet etmemiştir. Bir grup râvî bu hadisin ilk kısmını İbn Abbâs'tan rivayet etmiş ama bu [ziyade] kısımları zikretmemişlerdir. [Vekî'], Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in [uyurken bile] mahfuz (korunmuş) olduğunu söyledi. Âişe radıyallahu anhâ da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in, “Gözlerim uyur ama kalbim uyumaz” buyurduğunu nakletti. Şu'be, Katâde'nin Ebü'l-Âliye'den sadece şu dört hadisi dinlediğini söylemiştir: Yûnus b. Mattâ hadisi, İbn Ömer’in namaz hakkındaki hadisi, “Kadılar üç gruptur” hadisi ve İbn Abbâs’tan gelen “Bana Ömer’in de aralarında bulunduğu, rızaya layık bazı adamlar anlattı...” hadisi. Ebû Dâvûd dedi ki: Yezîd ed-Dâlânî'nin bu hadisini Ahmed b. Hanbel'e anlattığımda, bunun [hatalı/anormal] oluşunu büyük görerek beni azarladı ve “Yezîd ed-Dâlânî kim oluyor ki Katâde’nin sağlam talebelerinin arasına [böyle zayıf rivayetler] sokuyor?” diyerek hadise değer vermedi.