3927. Hadis
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ " . فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ.
Bize el-Hüseyn b. Muhammed haber verdi. Dedi ki: Bize İsmâîl b. İbrâhîm anlattı. Dedi ki: Bize Abdurrahmân b. İshâk, Ebû Ubeyde b. Muhammed'den; o el-Velîd b. Ebi'l-Velîd'den; o da Urve b. ez-Zübeyr'den [naklen] anlattı; [Urve] dedi ki: Zeyd b. Sâbit şöyle dedi: "Allah Râfi' b. Hadîc'i bağışlasın! Vallahi ben bu hadisi ondan daha iyi bilirim. [Olay şu:] İki adam birbiriyle çekişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Eğer durumunuz bu ise tarlaları kiraya vermeyin' buyurdu. [Râfi'] onun 'Tarlaları kiraya vermeyin' sözünü işitti." Ebû Abdurrahmân [Nesâî] dedi ki: Tohum ve masrafın tarla sahibine, ortakçıya da aziz ve celil olan Allah'ın ondan çıkaracağı [ürünün] dörtte birinin ait olması şartıyla ortakçılık sözleşmesinin yazılışı: Bu, falan oğlu falan oğlu falanın, sağlıklı hâlde ve tasarrufu geçerli iken falan oğlu falan için yazdığı bir belgedir: Sen, falan şehrin falan mevkiindeki bütün tarlanı -ki falan adla bilinen ve tamamını çevreleyen dört sınırı olan tarladır; bu sınırlardan birinin tamamı falan yere bitişiktir, ikincisi, üçüncüsü ve dördüncüsü de [böyledir]- ortakçılık yoluyla bana teslim ettin. Bu belgede sınırları belirtilen bu tarlanın tamamını, onu çevreleyen sınırları, bütün hakları, su hakkı, nehirleri ve arklarıyla birlikte; içinde hiçbir fidan ve ekin bulunmayan boş, beyaz bir tarla olarak, ilki falan yılın falan ayının başı, sonu da falan yılın falan ayının sonu olan tam bir yıl için bana teslim ettin. [Bu,] şu şartladır: Bu belgede sınırları çizilen ve yeri tarif edilen bu tarlanın tamamına, bu belirli yıl içinde başından sonuna kadar dilediğim ve uygun gördüğüm her şeyi ekeceğim: Buğday, arpa, susam, pirinç, pamuk, yonca, bakla, nohut, börülce, mercimek, salatalık, karpuz, havuç, şalgam, turp, soğan, sarımsak, sebze, reyhan ve kışın da yazın da bütün diğer mahsuller; senin tohumların ve senin tohumunla; bunların hepsi benim değil senin üzerinedir. [Yine] şu şartladır: Bu işi kendi elimle ve yardımcılarımdan, işçilerimden, sığırlarımdan ve aletlerimden dilediğimle yürüteceğim; onu ekmek, imar etmek, gelişmesi ve iyiliği için gereken işleri yapmak, toprağını sürmek, otlarını temizlemek, ekilenlerden sulanması gerekeni sulamak, gübrelenmesi gerekeni gübrelemek, arklarını ve nehirlerini kazmak, toplanacak olanı toplamak, biçilecek olanın hasadını yapmak, onu bir araya getirmek, dövülecek olanı dövmek ve savurmak; bütün bunların masrafı benim değil senin üzerinedir. Bunların hepsinde senin değil benim elim ve yardımcılarım çalışacaktır. [Yine] şu şartladır: Bu belgede tarif edilen sürenin başından sonuna kadar, aziz ve celil olan Allah'ın bütün bunlardan çıkaracağı her şeyin dörtte üçü; tarlanın, su hakkının, tohumunun ve masraflarının payı olarak senindir; bütün bunların geri kalan dörtte biri de ekimim, emeğim ve kendi elimle ve yardımcılarımla bu işi yürütmem karşılığında benimdir. Bu belgede sınırları belirtilen bu tarlanın tamamını, bütün hakları ve eklentileriyle birlikte bana teslim ettin; ben de bunların hepsini falan yılın falan ayının falan günü senden teslim aldım. Böylece bunların hepsi senin adına benim elimde bulunmaktadır; bu belgede tarif edilen ve bu belgede adı geçen bu yıla ait bu ortakçılık dışında, onun hiçbir şeyinde benim mülkiyetim, davam ve talebim yoktur. Süre dolduğunda bunların hepsi sana ve senin eline geri verilir. Süre dolduktan sonra beni ondan çıkarmak, onu benim elimden ve benim sebebimle üzerinde eli olan herkesin elinden almak hakkın vardır. Falan ve falan ikrar ettiler. Bu belge iki nüsha olarak yazıldı.