Binûn

Müzâraa (Ziraat Ortaklığı) Kitabı

Kaynak: Sünen-i Nesai · En-Nesai · Sünen-i Nesai (Standart Arapça Metin) · Türkçe çeviri

3857. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ إِذَا اسْتَأْجَرْتَ أَجِيرًا فَأَعْلِمْهُ أَجْرَهُ‏.‏

Bize Muhammed b. Hâtim haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah, Şu'be'den; o Hammâd'dan; o İbrâhîm'den; o da Ebû Saîd'den [naklen] haber verdi; [Ebû Saîd] dedi ki: "Bir işçi tuttuğunda ona ücretini bildir."

3858. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَسْتَأْجِرَ الرَّجُلَ، حَتَّى يُعْلِمَهُ أَجْرَهُ‏.‏

Bize Muhammed haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah, Hammâd b. Seleme'den; o Yûnus'tan; o da el-Hasen'den [naklen] haber verdi: [el-Hasen], ücretini bildirmeden bir adamın işçi olarak tutulmasını hoş görmezdi.

3859. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ حَمَّادٍ، - هُوَ ابْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ - أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، اسْتَأْجَرَ أَجِيرًا عَلَى طَعَامِهِ قَالَ لاَ حَتَّى تُعْلِمَهُ‏.‏

Bize Muhammed b. Hâtim haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah, Cerîr b. Hâzim'den; o da Hammâd -ki İbn Ebî Süleymân'dır-'dan [naklen] haber verdi: [Hammâd'a], yemeği karşılığında bir işçi tutan adam soruldu. "Hayır, [ücretini] ona bildirmedikçe olmaz" dedi.

3860. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ حَمَّادٍ، وَقَتَادَةَ، فِي رَجُلٍ قَالَ لِرَجُلٍ أَسْتَكْرِي مِنْكَ إِلَى مَكَّةَ بِكَذَا وَكَذَا فَإِنْ سِرْتُ شَهْرًا أَوْ كَذَا وَكَذَا شَيْئًا سَمَّاهُ فَلَكَ زِيَادَةُ كَذَا وَكَذَا فَلَمْ يَرَيَا بِهِ بَأْسًا وَكَرِهَا أَنْ يَقُولَ أَسْتَكْرِي مِنْكَ بِكَذَا وَكَذَا فَإِنْ سِرْتُ أَكْثَرَ مِنْ شَهْرٍ نَقَصْتُ مِنْ كِرَائِكَ كَذَا وَكَذَا‏.‏

Bize Muhammed haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân anlattı. Dedi ki: Bize Abdullah, Ma'mer'den; o da Hammâd ile Katâde'den [naklen] haber verdi: Bir adama: "Senden Mekke'ye kadar şu kadar [ücretle binek] kiralıyorum; eğer bir ayda -yahut adını koyduğu şu kadar sürede- gidersem sana ayrıca şu kadar fazladan vereceğim" diyen bir adam hakkında, ikisi de bunda bir sakınca görmediler. Ancak: "Senden şu kadara kiralıyorum; eğer bir aydan fazla gidersem kiranı şu kadar eksiltirim" demesini hoş görmediler.

3861. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قِرَاءَةً قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ عَبْدٌ أُؤَاجِرُهُ سَنَةً بِطَعَامِهِ وَسَنَةً أُخْرَى بِكَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ وَيُجْزِئُهُ اشْتِرَاطُكَ حِينَ تُؤَاجِرُهُ أَيَّامًا أَوْ آجَرْتَهُ وَقَدْ مَضَى بَعْضُ السَّنَةِ قَالَ إِنَّكَ لاَ تُحَاسِبُنِي لِمَا مَضَى‏.‏

Bize Muhammed b. Hâtim haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah, İbn Cüreyc'den okuma yoluyla haber verdi; [İbn Cüreyc] dedi ki: Atâ'ya: "Bir köleyi bir yıl yemeği karşılığında, bir yıl da şu kadar [ücret] karşılığında kiralıyorum" dedim. "Bunda bir sakınca yoktur; onu birkaç günlüğüne kiralarken koştuğun şart da sana yeter" dedi. "Ya yılın bir kısmı geçmişken onu kiralarsam?" [dedim]. "Geçen süre için benden hesap sormazsın" dedi.

3862. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ، - هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ رَافِعِ بْنِ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ أَنَّهُ خَرَجَ إِلَى قَوْمِهِ إِلَى بَنِي حَارِثَةَ فَقَالَ يَا بَنِي حَارِثَةَ لَقَدْ دَخَلَتْ عَلَيْكُمْ مُصِيبَةٌ‏.‏ قَالُوا مَا هِيَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا نُكْرِيهَا بِشَىْءٍ مِنَ الْحَبِّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏.‏ قَالَ وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِالتِّبْنِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏.‏ وَكُنَّا نُكْرِيهَا بِمَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِي قَالَ ‏"‏ لاَ ازْرَعْهَا أَوِ امْنَحْهَا أَخَاكَ ‏" ‏.‏ خَالَفَهُ مُجَاهِدٌ‏.‏

Bize Muhammed b. İbrâhîm haber verdi. Dedi ki: Bize Hâlid -ki İbnü'l-Hâris'tir- haber verdi; dedi ki: Abdülhamîd b. Ca'fer'e okudum: Bana babam, Râfi' b. Üseyd b. Zuheyr'den; o da babası Üseyd b. Zuheyr'den [naklen] haber verdi: [Üseyd], kavmi Hârise oğullarının yanına çıktı ve: "Ey Hârise oğulları! Başınıza bir musibet geldi" dedi. "Nedir o?" dediler. [Dedi ki:] "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı." "Ey Allah'ın Resûlü! O hâlde onu biraz tahıl karşılığında kiraya verelim" dedik. "Hayır" buyurdu. [Üseyd] dedi ki: Biz onu saman karşılığında kiraya verirdik; "Hayır" buyurdu. Onu, su arkının kenarında yetişen [ürün] karşılığında kiraya verirdik; "Hayır; ya onu kendin ek ya da kardeşine [bedelsiz] ver" buyurdu. Mücâhid ona muhalefet etti.

3863. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُهَلْهَلٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ جَاءَنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ - وَعَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ شِرَاءُ مَا فِي رُءُوسِ النَّخْلِ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ -ki İbn Âdem'dir- anlattı. Dedi ki: Bize Mufaddal -ki İbn Mühelhil'dir-, Mansûr'dan; o Mücâhid'den; o da Üseyd b. Zuheyr'den [naklen] anlattı; [Üseyd] dedi ki: Râfi' b. Hadîc yanımıza geldi ve şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem size hakl'ı -hakl, [ürünün] üçte biri ve dörtte biri [karşılığında tarla kiralamaktır]- ve müzâbeneyi yasakladı." Müzâbene, hurma ağaçlarının tepesindekini şu kadar vesk kuru hurma karşılığında satın almaktır.

3864. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ نَهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ وَقَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَمْنَحْهَا أَوْ لِيَدَعْهَا ‏"‏.‏ وَنَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَكُونُ لَهُ الْمَالُ الْعَظِيمُ مِنَ النَّخْلِ فَيَجِيءُ الرَّجُلُ فَيَأْخُذُهَا بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ‏.‏

Bize Muhammed b. el-Müsennâ haber verdi. Dedi ki: Bize Muhammed anlattı. Dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan anlattı: Mücâhid'i, Üseyd b. Zuheyr'den naklederken işittim; [Üseyd] dedi ki: Râfi' b. Hadîc yanımıza geldi ve şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize faydalı olan bir şeyi yasakladı; ama Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e itaat sizin için daha hayırlıdır. Size hakl'ı yasakladı ve: 'Kimin bir tarlası varsa onu [kardeşine bedelsiz] versin ya da bıraksın' buyurdu. Müzâbeneyi de yasakladı." Müzâbene, bir adamın çok miktarda hurmalığı olur, başka bir adam gelip onu şu kadar vesk kuru hurma karşılığında alır.

3865. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ، قَالَ أَتَى عَلَيْنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ - وَلَمْ أَفْهَمْ - فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ يَنْفَعُكُمْ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَكُمْ مِمَّا يَنْفَعُكُمْ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَقْلِ - وَالْحَقْلُ الْمُزَارَعَةُ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ - فَمَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَاسْتَغْنَى عَنْهَا فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ وَنَهَاكُمْ عَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَجِيءُ إِلَى النَّخْلِ الْكَثِيرِ بِالْمَالِ الْعَظِيمِ فَيَقُولُ خُذْهُ بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرِ ذَلِكَ الْعَامِ‏.‏

Bana Muhammed b. Kudâme haber verdi. Dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan; o Mücâhid'den; o da Üseyd b. Zuheyr'den [naklen] anlattı; [Üseyd] dedi ki: Râfi' b. Hadîc yanımıza geldi ve bir şey söyledi -ben anlayamadım-; şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem size, sizin için faydalı olan bir şeyi yasakladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e itaat ise size faydalı olandan daha hayırlıdır. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem size hakl'ı yasakladı -hakl, üçte bir ve dörtte bir karşılığında ortakçılıktır-. Kimin bir tarlası olur da ona ihtiyacı olmazsa onu kardeşine [bedelsiz] versin ya da bıraksın. Size müzâbeneyi de yasakladı." Müzâbene, bir adamın büyük bir servet değerindeki çok sayıda hurma ağacına gelip: "Bunu o yılın hurmasından şu kadar vesk karşılığında al" demesidir.

3866. Hadis

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَيْدُ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَاكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَنَا قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ عَنْهَا فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُ ‏" ‏.‏ خَالَفَهُ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ مَالِكٍ‏.‏

Bana İbrâhîm b. Ya'kûb b. İshâk haber verdi. Dedi ki: Bize Affân anlattı. Dedi ki: Bize Abdülvâhid anlattı. Dedi ki: Bize Saîd b. Abdurrahmân, Mücâhid'den anlattı; [Mücâhid] dedi ki: Bana Üseyd b. Râfi' b. Hadîc anlattı; dedi ki: Râfi' b. Hadîc şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem size, bizim için faydalı olan bir şeyi yasakladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e itaat ise bizim için daha faydalıdır. Şöyle buyurdu: 'Kimin bir tarlası varsa onu eksin; ekmeye gücü yetmezse onu kardeşine ektirsin.'" Abdülkerîm b. Mâlik ona muhalefet etti.

3867. Hadis

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ أَخَذْتُ بِيَدِ طَاوُسٍ حَتَّى أَدْخَلْتُهُ عَلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَحَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏ .‏ فَأَبَى طَاوُسٌ فَقَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ لاَ يَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ قَالَ عَنْ رَافِعٍ مُرْسَلاً‏.‏

Bize Ali b. Hucr haber verdi. Dedi ki: Bize Ubeydullah -yani İbn Amr-, Abdülkerîm'den; o da Mücâhid'den [naklen] haber verdi; [Mücâhid] dedi ki: Tâvûs'un elinden tutup onu Râfi' b. Hadîc'in oğlunun yanına götürdüm. [İbn Râfi'], babasından, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den, onun tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını ona anlattı. Tâvûs bunu kabul etmedi ve: "İbn Abbâs'ı, bunda bir sakınca görmediğini [söylerken] işittim" dedi. Bunu Ebû Avâne, Ebû Hasîn'den, o Mücâhid'den, o da Râfi'den mürsel olarak rivayet etti.

3868. Hadis

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَأَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّأْسِ وَالْعَيْنِ نَهَانَا أَنْ نَتَقَبَّلَ الأَرْضَ بِبَعْضِ خَرْجِهَا‏ .‏ تَابَعَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُهَاجِرٍ‏.‏

Bize Kuteybe haber verdi. Dedi ki: Bize Ebû Avâne, Ebû Hasîn'den; o da Mücâhid'den [naklen] anlattı; [Mücâhid] dedi ki: Râfi' b. Hadîc şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizim için faydalı olan bir şeyi bize yasakladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emri ise başımız gözümüz üstünedir. Tarlayı, ürününün bir kısmı karşılığında tutmamızı yasakladı." İbrâhîm b. Mühâcir ona mütâbaat etti.

3869. Hadis

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَرْضِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ عَرَفَ أَنَّهُ مُحْتَاجٌ فَقَالَ ‏"‏ لِمَنْ هَذِهِ الأَرْضُ ‏"‏.‏ قَالَ لِفُلاَنٍ أَعْطَانِيهَا بِالأَجْرِ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ لَوْ مَنَحَهَا أَخَاهُ ‏"‏.‏ فَأَتَى رَافِعٌ الأَنْصَارَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْفَعُ لَكُمْ‏.‏

Bize Ahmed b. Süleymân, Ubeydullah'tan haber verdi; [Ubeydullah] dedi ki: Bize İsrâîl, İbrâhîm b. Mühâcir'den; o Mücâhid'den; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, muhtaç olduğunu bildiği Ensâr'dan bir adamın tarlasının yanından geçti ve: "Bu tarla kimin?" buyurdu. [Adam]: "Falancanın; onu bana ücret karşılığında verdi" dedi. "Keşke onu kardeşine [bedelsiz] verseydi" buyurdu. Bunun üzerine Râfi' Ensâr'a gelip şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem size, sizin için faydalı olan bir şeyi yasakladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e itaat ise sizin için daha faydalıdır."

3870. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَقْلِ‏.‏

Bize Muhammed b. el-Müsennâ ve Muhammed b. Beşşâr haber verdiler. Dediler ki: Bize Muhammed anlattı. Dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den; o Mücâhid'den; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hakl'ı yasakladı."

3871. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَانَا عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا فَقَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ يَمْنَحْهَا أَوْ يَذَرْهَا ‏"‏.‏

Bize Amr b. Ali, Hâlid -ki İbnü'l-Hâris'tir-'den haber verdi; [Hâlid] dedi ki: Bize Şu'be, Abdülmelik'ten; o da Mücâhid'den [naklen] anlattı; [Mücâhid] dedi ki: Râfi' b. Hadîc anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza çıktı ve bizim için faydalı olan bir şeyi bize yasakladı; şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin, ya [kardeşine bedelsiz] versin ya da bıraksın."

3872. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، وَطَاوُسٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَانَا عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَأَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرٌ لَنَا قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَذَرْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا ‏" ‏.‏ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ طَاوُسًا لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ

Bize Abdurrahmân b. Hâlid haber verdi. Dedi ki: Bize Haccâc anlattı. Dedi ki: Bana Şu'be, Abdülmelik'ten; o Atâ, Tâvûs ve Mücâhid'den; onlar da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza çıktı ve bizim için faydalı olan bir şeyi bize yasakladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emri ise bizim için daha hayırlıdır. Şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin, ya bıraksın ya da [kardeşine bedelsiz] versin." Tâvûs'un bu hadisi [Râfi'den] işitmediğini gösteren [rivayet şudur]:

3873. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ كَانَ طَاوُسٌ يَكْرَهُ أَنْ يُؤَاجِرَ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلاَ يَرَى بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا فَقَالَ لَهُ مُجَاهِدٌ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَاسْمَعْ مِنْهُ حَدِيثَهُ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ مَا فَعَلْتُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ‏.‏ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالَ ‏ "‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ‏" ‏.‏ وَقَدِ اخْتُلِفَ عَلَى عَطَاءٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ رَافِعٍ وَقَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ‏.‏

Bana Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize Zekeriyyâ b. Adî anlattı. Dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd, Amr b. Dînâr'dan [naklen] anlattı; [Amr] dedi ki: Tâvûs, tarlasını altın ve gümüş karşılığında kiraya vermeyi hoş görmez, [ürünün] üçte biri ve dörtte biri karşılığında [vermekte] ise bir sakınca görmezdi. Mücâhid ona: "Râfi' b. Hadîc'in oğluna git ve onun hadisini ondan dinle" dedi. [Tâvûs]: "Vallahi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu yasakladığını bilseydim yapmazdım. Fakat bana ondan daha bilgili olan İbn Abbâs anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sadece şöyle buyurmuştur: 'Birinizin tarlasını kardeşine [bedelsiz] vermesi, onun karşılığında belli bir ücret almasından daha hayırlıdır'" dedi. Bu hadiste Atâ üzerinde ihtilaf edilmiştir: Abdülmelik b. Meysere, Atâ'dan, o da Râfi'den [rivayet etti]; bunu daha önce zikretmiştik. Abdülmelik b. Ebî Süleymân ise Atâ'dan, o da Câbir'den [rivayet etti].

3874. Hadis

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ أَنْ يَزْرَعَهَا فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ الْمُسْلِمَ وَلاَ يُزْرِعْهَا إِيَّاهُ ‏"‏.‏

Bize İsmâîl b. Mes'ûd anlattı. Dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris anlattı. Dedi ki: Bize Abdülmelik, Atâ'dan; o da Câbir'den [naklen] anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin. Ekmeye gücü yetmezse onu Müslüman kardeşine [bedelsiz] versin; onu ona ortakçılıkla ektirmesin."

3875. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكْرِيهَا ‏" ‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ‏.‏

Bize Amr b. Ali haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ anlattı. Dedi ki: Bize Abdülmelik, Atâ'dan; o da Câbir'den [naklen] anlattı; [Câbir] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin ya da kardeşine [bedelsiz] versin; onu kiraya vermesin." Abdurrahmân b. Amr el-Evzâî ona mütâbaat etti.

3876. Hadis

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ لأُنَاسٍ فُضُولُ أَرَضِينَ يُكْرُونَهَا بِالنِّصْفِ وَالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ يُزْرِعْهَا أَوْ يُمْسِكْهَا ‏" ‏.‏ وَافَقَهُ مَطَرُ بْنُ طَهْمَانَ‏.‏

Bize Hişâm b. Ammâr, Yahyâ b. Hamza'dan haber verdi; [Yahyâ] dedi ki: Bize el-Evzâî, Atâ'dan; o da Câbir'den [naklen] anlattı; [Câbir] dedi ki: Bazı insanların fazla tarlaları vardı; onları [ürünün] yarısı, üçte biri ve dörtte biri karşılığında kiraya veriyorlardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin, ya [başkasına] ektirsin ya da elinde tutsun." Matar b. Tahmân ona muvafakat etti.

3877. Hadis

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ، - وَهُوَ أَبُو عُمَيْرِ بْنُ النَّحَّاسِ - وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ - هُوَ الْفَاخُورِيُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا وَلاَ يُؤَاجِرْهَا ‏"‏.‏

Bize Îsâ b. Muhammed -ki Ebû Umeyr b. en-Nehhâs'tır- ile Îsâ b. Yûnus -ki el-Fâhûrî'dir- haber verdiler. Dediler ki: Bize Damre, İbn Şevzeb'den; o Matar'dan; o Atâ'dan; o da Câbir b. Abdullah'tan [naklen] anlattı; [Câbir] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize hutbe okudu ve şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin ya da [başkasına bedelsiz] ektirsin; onu kiraya vermesin."

3878. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، رَفَعَهُ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ،‏ .‏ وَافَقَهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ عَلَى النَّهْىِ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ،‏.‏

Bana Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm, Yûnus'tan haber verdi; [Yûnus] dedi ki: Bize Hammâd, Matar'dan; o Atâ'dan; o da Câbir'den merfû olarak anlattı: [Nebî] tarlanın kiraya verilmesini yasakladı. Abdülmelik b. Abdülazîz b. Cüreyc, tarlanın kiraya verilmesinin yasaklanması hususunda ona muvafakat etti.

3879. Hadis

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَبَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يُطْعَمَ إِلاَّ الْعَرَايَا‏ .‏ تَابَعَهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ‏.‏

Bize Kuteybe haber verdi. Dedi ki: Bize el-Mufaddal, İbn Cüreyc'den; o Atâ ve Ebü'z-Zübeyr'den; onlar da Câbir'den [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, muhâbereyi, müzâbeneyi, muhâkaleyi ve meyvenin yenecek hâle gelmeden satılmasını yasakladı; arâyâ bunun dışındadır. Yûnus b. Ubeyd ona mütâbaat etti.

3880. Hadis

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنِ الثُّنْيَا إِلاَّ أَنْ تُعْلَمَ‏ .‏ وَفِي رِوَايَةِ هَمَّامِ بْنِ يَحْيَى كَالدَّلِيلِ عَلَى أَنَّ عَطَاءً لَمْ يَسْمَعْ مِنْ جَابِرٍ حَدِيثَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا ‏"‏.‏

Bana Ziyâd b. Eyyûb haber verdi. Dedi ki: Bize Abbâd b. el-Avvâm anlattı. Dedi ki: Bize Süfyân b. Hüseyn anlattı. Dedi ki: Bize Yûnus b. Ubeyd, Atâ'dan; o da Câbir'den [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, muhâkaleyi, müzâbeneyi, muhâbereyi ve belli edilmedikçe [satıştan] istisnayı yasakladı. Hemmâm b. Yahyâ'nın rivayetinde, Atâ'nın, Câbir'in Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiği "Kimin bir tarlası varsa onu eksin" hadisini ondan işitmediğine dair adeta bir delil vardır.

3881. Hadis

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ سَأَلَ عَطَاءً سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَ جَابِرٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكْرِيهَا أَخَاهُ ‏" ‏.‏ وَقَدْ رَوَى النَّهْىَ عَنِ الْمُحَاقَلَةِ يَزِيدُ بْنُ نُعَيْمٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏

Bana Ahmed b. Yahyâ haber verdi. Dedi ki: Bize Ebû Nuaym anlattı. Dedi ki: Bize Hemmâm b. Yahyâ anlattı; dedi ki: Süleymân b. Mûsâ, Atâ'ya sordu; [Atâ] dedi ki: Câbir anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin ya da kardeşine [bedelsiz] ektirsin; onu kardeşine kiraya vermesin." Muhâkalenin yasaklanmasını Yezîd b. Nuaym da Câbir b. Abdullah'tan rivayet etmiştir.

3882. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَقْلِ‏.‏ وَهِيَ الْمُزَابَنَةُ‏ .‏ خَالَفَهُ هِشَامٌ وَرَوَاهُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ‏.‏

Bize Muhammed b. İdrîs haber verdi. Dedi ki: Bize Ebû Tevbe anlattı. Dedi ki: Bize Muâviye b. Sellâm, Yahyâ b. Ebî Kesîr'den; o Yezîd b. Nuaym'dan; o da Câbir b. Abdullah'tan [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem hakl'ı yasakladı; o da müzâbenedir. Hişâm ona muhalefet etti ve onu Yahyâ'dan, o Ebû Seleme'den, o da Câbir'den rivayet etti.

3883. Hadis

أَخْبَرَنَا الثِّقَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَاضَرَةِ وَقَالَ ‏"‏ الْمُخَاضَرَةُ بَيْعُ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ يَزْهُوَ وَالْمُخَابَرَةُ بَيْعُ الْكَرْمِ بِكَذَا وَكَذَا صَاعٍ ‏" ‏.‏ خَالَفَهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فَقَالَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏

Bize güvenilir bir râvi haber verdi. Dedi ki: Bize Hammâd b. Mes'ade, Hişâm b. Ebî Abdillâh'tan; o Yahyâ b. Ebî Kesîr'den; o Ebû Seleme'den; o da Câbir b. Abdullah'tan [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem müzâbeneyi ve muhâdarayı yasakladı. [Râvi] dedi ki: "Muhâdara, meyvenin olgunlaşmaya başlamadan satılmasıdır; muhâbere ise üzüm bağının şu kadar sâ' karşılığında satılmasıdır." Amr b. Ebî Seleme ona muhalefet etti ve babasından, o da Ebû Hureyre'den [rivayet etti] dedi.

3884. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏ خَالَفَهُمَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ‏.‏

Bize Amr b. Ali haber verdi. Dedi ki: Bize Abdurrahmân anlattı. Dedi ki: Bize Süfyân, Sa'd b. İbrâhîm'den; o Ömer b. Ebî Seleme'den; o babasından; o da Ebû Hureyre'den [naklen] anlattı; [Ebû Hureyre] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı." Muhammed b. Amr bu ikisine muhalefet etti ve Ebû Seleme'den, o da Ebû Saîd'den [rivayet etti] dedi.

3885. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏ .‏ خَالَفَهُمُ الأَسْوَدُ بْنُ الْعَلاَءِ فَقَالَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ -ki İbn Âdem'dir- anlattı. Dedi ki: Bize Abdurrahîm, Muhammed b. Amr'dan; o Ebû Seleme'den; o da Ebû Saîd el-Hudrî'den [naklen] anlattı; [Ebû Saîd] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı." el-Esved b. el-Alâ onlara muhalefet etti ve Ebû Seleme'den, o da Râfi' b. Hadîc'ten [rivayet etti] dedi.

3886. Hadis

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُمْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏ .‏ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏

Bize Zekeriyyâ b. Yahyâ haber verdi. Dedi ki: Bize Muhammed b. Yezîd b. İbrâhîm anlattı. Dedi ki: Bize Abdullah b. Humrân anlattı. Dedi ki: Bize Abdülhamîd b. Ca'fer, el-Esved b. el-Alâ'dan; o Ebû Seleme'den; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı. Bunu el-Kâsım b. Muhammed de Râfi' b. Hadîc'ten rivayet etmiştir.

3887. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَأَلْتُ الْقَاسِمَ عَنِ الْمُزَارَعَةِ، فَحَدَّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏ .‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَرَّةً أُخْرَى‏.‏

Bize Amr b. Ali haber verdi. Dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı. Dedi ki: Bize Osmân b. Mürre anlattı; dedi ki: el-Kâsım'a müzâraayı sordum; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı. Ebû Abdurrahmân [Nesâî] dedi ki: [Amr b. Ali bunu] bir başka sefer [şöyle rivayet etti]:

3888. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَأَلْتُ الْقَاسِمَ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏ .‏ وَاخْتُلِفَ عَلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِيهِ

Bize Amr b. Ali haber verdi; dedi ki: Ebû Âsım, Osmân b. Mürre'den [naklen] dedi ki: el-Kâsım'a tarlanın kiraya verilmesini sordum; şöyle dedi: Râfi' b. Hadîc dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı." Bu hadiste Saîd b. el-Müseyyeb üzerinde ihtilaf edilmiştir.

3889. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، - وَاسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ - قَالَ أَرْسَلَنِي عَمِّي وَغُلاَمًا لَهُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمُزَارَعَةِ فَقَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا حَتَّى بَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ فَلَقِيَهُ فَقَالَ رَافِعٌ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَنِي حَارِثَةَ فَرَأَى زَرْعًا فَقَالَ ‏"‏ مَا أَحْسَنَ زَرْعَ ظُهَيْرٍ ‏"‏.‏ فَقَالُوا لَيْسَ لِظُهَيْرٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ أَرْضُ ظُهَيْرٍ ‏"‏.‏ قَالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُ أَزْرَعَهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ خُذُوا زَرْعَكُمْ وَرُدُّوا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ ‏"‏.‏ قَالَ فَأَخَذْنَا زَرْعَنَا وَرَدَدْنَا إِلَيْهِ نَفَقَتَهُ ‏.‏ وَرَوَاهُ طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏

Bize Muhammed b. el-Müsennâ haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ, Ebû Ca'fer el-Hatmî'den -adı Umeyr b. Yezîd'dir- [naklen] anlattı; [Ebû Ca'fer] dedi ki: Amcam beni ve bir kölesini, müzâraayı sormak üzere Saîd b. el-Müseyyeb'e gönderdi. [Saîd] şöyle dedi: İbn Ömer, Râfi' b. Hadîc'ten ona bir hadis ulaşıncaya kadar bunda bir sakınca görmezdi. Sonra onunla karşılaştı; Râfi' şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem Hârise oğullarına geldi ve bir ekin gördü. "Zuheyr'in ekini ne güzel!" buyurdu. "O, Zuheyr'in değil" dediler. "Tarla Zuheyr'in değil mi?" buyurdu. "Evet, fakat onu [ortakçılıkla] ektirdi" dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ekininizi alın, ona da masrafını geri verin" buyurdu. [Râfi'] dedi ki: Biz de ekinimizi aldık ve ona masrafını geri verdik. Bunu Târık b. Abdurrahmân da Saîd'den rivayet etti; onun üzerinde bu hususta ihtilaf edilmiştir.

3890. Hadis

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَقَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا يَزْرَعُ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ لَهُ أَرْضٌ فَهُوَ يَزْرَعُهَا أَوْ رَجُلٌ مُنِحَ أَرْضًا فَهُوَ يَزْرَعُ مَا مُنِحَ أَوْ رَجُلٌ اسْتَكْرَى أَرْضًا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ ‏" ‏.‏ مَيَّزَهُ إِسْرَائِيلُ عَنْ طَارِقٍ فَأَرْسَلَ الْكَلاَمَ الأَوَّلَ وَجَعَلَ الأَخِيرَ مِنْ قَوْلِ سَعِيدٍ

Bize Kuteybe haber verdi. Dedi ki: Bize Ebü'l-Ahvas, Târık'tan; o Saîd b. el-Müseyyeb'den; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı ve şöyle buyurdu: "Ancak üç kişi ekin eker: Tarlası olup onu eken adam; kendisine bir tarla [bedelsiz] verilip verileni eken adam; bir de altın ya da gümüş karşılığında tarla kiralayan adam." İsrâîl, Târık'tan [rivayetinde] bunu ayırdı: İlk sözü mürsel olarak rivayet etti, sonuncuyu ise Saîd'in sözü kıldı.

3891. Hadis

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ قَالَ سَعِيدٌ فَذَكَرَهُ نَحْوَهُ‏.‏ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ طَارِقٍ‏.‏

Bize Ahmed b. Süleymân haber verdi. Dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ anlattı. Dedi ki: Bize İsrâîl, Târık'tan; o da Saîd'den [naklen] haber verdi; [Saîd] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi yasakladı." Saîd [sonra] benzerini zikretti. Bunu Süfyân es-Sevrî de Târık'tan rivayet etmiştir.

3892. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ مَيْمُونٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَارِقٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ لاَ يُصْلِحُ الزَّرْعَ غَيْرُ ثَلاَثٍ أَرْضٍ يَمْلِكُ رَقَبَتَهَا أَوْ مِنْحَةٍ أَوْ أَرْضٍ بَيْضَاءَ يَسْتَأْجِرُهَا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ‏ .‏ وَرَوَى الزُّهْرِيُّ الْكَلاَمَ الأَوَّلَ عَنْ سَعِيدٍ فَأَرْسَلَهُ‏.‏

Bize Muhammed b. Ali -ki İbn Meymûn'dur- haber verdi. Dedi ki: Bize Muhammed anlattı. Dedi ki: Bize Süfyân, Târık'tan anlattı; [Târık] dedi ki: Saîd b. el-Müseyyeb'i şöyle derken işittim: "Ekin ancak üç şekilde uygun olur: Mülkiyeti kendisine ait tarla, [bedelsiz] verilmiş tarla ya da altın veya gümüş karşılığında kiralanan boş tarla." Zührî ilk sözü Saîd'den mürsel olarak rivayet etti.

3893. Hadis

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسِيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏ .‏ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ لَبِيبَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ‏.‏

el-Hâris b. Miskîn -kendisine okunurken ben dinliyordum- İbnü'l-Kâsım'dan [naklen] dedi ki: Bana Mâlik, İbn Şihâb'dan; o da Saîd b. el-Müseyyeb'den [naklen] anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı. Bunu Muhammed b. Abdurrahmân b. Lebîbe, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti ve "Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan" dedi.

3894. Hadis

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِكْرِمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ لَبِيبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ الْمَزَارِعِ يُكْرُونَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَزَارِعَهُمْ بِمَا يَكُونُ عَلَى السَّاقِي مِنَ الزَّرْعِ فَجَاءُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَصَمُوا فِي بَعْضِ ذَلِكَ فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُكْرُوا بِذَلِكَ وَقَالَ ‏ "‏ أَكْرُوا بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ ‏" ‏.‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ سُلَيْمَانُ عَنْ رَافِعٍ فَقَالَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ عُمُومَتِهِ‏.‏

Bize Ubeydullah b. Sa'd b. İbrâhîm haber verdi. Dedi ki: Bana amcam anlattı. Dedi ki: Bize babam, Muhammed b. İkrime'den; o Muhammed b. Abdurrahmân b. Lebîbe'den; o Saîd b. el-Müseyyeb'den; o da Sa'd b. Ebî Vakkâs'tan [naklen] anlattı; [Sa'd] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında tarla sahipleri tarlalarını, su arklarının kenarında yetişen ekin karşılığında kiraya verirlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bunun bir kısmı hakkında davalaştılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları bu şekilde kiraya vermekten men etti ve: "Altın ve gümüş karşılığında kiraya verin" buyurdu. Bu hadisi Süleymân [b. Yesâr] da Râfi'den rivayet etti ve "amcalarından bir adamdan" dedi.

3895. Hadis

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ بِالأَرْضِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى فَجَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ رَجُلٌ مِنْ عُمُومَتِي فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا نَهَانَا أَنْ نُحَاقِلَ بِالأَرْضِ وَنُكْرِيَهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى وَأَمَرَ رَبَّ الأَرْضِ أَنْ يَزْرَعَهَا أَوْ يُزْرِعَهَا وَكَرِهَ كِرَاءَهَا وَمَا سِوَى ذَلِكَ‏.‏ أَيُّوبُ لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ يَعْلَى‏.‏

Bana Ziyâd b. Eyyûb haber verdi. Dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı. Dedi ki: Bize Eyyûb, Ya'lâ b. Hakîm'den; o Süleymân b. Yesâr'dan; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] haber verdi; [Râfi'] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında tarlada muhâkale yapardık; onu üçte bir, dörtte bir ve belirlenmiş bir miktar yiyecek karşılığında kiraya verirdik. Bir gün amcalarımdan bir adam geldi ve şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizim için faydalı olan bir şeyi bana yasakladı; Allah'a ve Resûlü'ne itaat ise bizim için daha faydalıdır. Tarlada muhâkale yapmamızı ve onu üçte bir, dörtte bir ve belirlenmiş bir miktar yiyecek karşılığında kiraya vermemizi yasakladı. Tarla sahibine onu kendisinin ekmesini ya da [başkasına bedelsiz] ektirmesini emretti; onun kiraya verilmesini ve bunun dışındakileri hoş görmedi." Eyyûb bunu Ya'lâ'dan işitmemiştir.

3896. Hadis

أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ أَنِّي سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ الأَرْضَ نُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى‏.‏ رَوَاهُ سَعِيدٌ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ‏.‏

Bana Zekeriyyâ b. Yahyâ haber verdi. Dedi ki: Bize Muhammed b. Ubeyd anlattı. Dedi ki: Bize Hammâd, Eyyûb'dan anlattı; [Eyyûb] dedi ki: Ya'lâ b. Hakîm bana şöyle yazdı: Süleymân b. Yesâr'ı, Râfi' b. Hadîc'ten naklederken işittim; [Râfi'] dedi ki: "Tarlada muhâkale yapar, onu üçte bir, dörtte bir ve belirlenmiş bir miktar yiyecek karşılığında kiraya verirdik." Bunu Saîd, Ya'lâ b. Hakîm'den rivayet etti.

3897. Hadis

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَعَمَ أَنَّ بَعْضَ عُمُومَتِهِ أَتَاهُ فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا‏.‏ قُلْنَا وَمَا ذَاكَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا أَخَاهُ وَلاَ يُكَارِيهَا بِثُلُثٍ وَلاَ رُبُعٍ وَلاَ طَعَامٍ مُسَمًّى ‏" ‏.‏ رَوَاهُ حَنْظَلَةُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ رَافِعٍ فَاخْتُلِفَ عَلَى رَبِيعَةَ فِي رِوَايَتِهِ‏.‏

Bize İsmâîl b. Mes'ûd haber verdi. Dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris, Saîd'den; o Ya'lâ b. Hakîm'den; o da Süleymân b. Yesâr'dan [naklen] anlattı: Râfi' b. Hadîc şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında muhâkale yapardık." [Râfi'], amcalarından birinin kendisine gelip şöyle dediğini söyledi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizim için faydalı olan bir şeyi bana yasakladı; Allah'a ve Resûlü'ne itaat ise bizim için daha faydalıdır." "O nedir?" dedik. [Amcası] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kimin bir tarlası varsa onu eksin ya da kardeşine [bedelsiz] ektirsin; onu üçte bir, dörtte bir ya da belirlenmiş bir yiyecek karşılığında kiraya vermesin." Bunu Hanzala b. Kays da Râfi'den rivayet etti; Rebîa'nın rivayetinde onun üzerinde ihtilaf edildi.

3898. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، أَنَّهُمْ كَانُوا يُكْرُونَ الأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا يَنْبُتُ عَلَى الأَرْبِعَاءِ وَشَىْءٍ مِنَ الزَّرْعِ يَسْتَثْنِي صَاحِبُ الأَرْضِ فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ لِرَافِعٍ فَكَيْفَ كِرَاؤُهَا بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ فَقَالَ رَافِعٌ لَيْسَ بِهَا بَأْسٌ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ ‏.‏ خَالَفَهُ الأَوْزَاعِيُّ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize Huceyn b. el-Müsennâ anlattı. Dedi ki: Bize el-Leys, Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'dan; o Hanzala b. Kays'tan; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: Bana amcam anlattı ki onlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında tarlayı, küçük su arklarının kenarında yetişen [ürün] ile tarla sahibinin ayırdığı bir miktar ekin karşılığında kiraya verirlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu bize yasakladı. [Hanzala dedi ki:] Râfi'ye: "Peki dinar ve dirhem karşılığında kiraya verilmesi nasıldır?" dedim. Râfi': "Dinar ve dirhem karşılığında olmasında bir sakınca yoktur" dedi. el-Evzâî ona muhalefet etti.

3899. Hadis

أَخْبَرَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - هُوَ ابْنُ يُونُسَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، بِالدِّينَارِ وَالْوَرِقِ فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِذَلِكَ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُؤَاجِرُونَ عَلَى الْمَاذِيَانَاتِ وَأَقْبَالِ الْجَدَاوِلِ فَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا وَيَسْلَمُ هَذَا وَيَهْلِكُ هَذَا فَلَمْ يَكُنْ لِلنَّاسِ كِرَاءٌ إِلاَّ هَذَا فَلِذَلِكَ زُجِرَ عَنْهُ فَأَمَّا شَىْءٌ مَعْلُومٌ مَضْمُونٌ فَلاَ بَأْسَ بِهِ‏ .‏ وَافَقَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَلَى إِسْنَادِهِ وَخَالَفَهُ فِي لَفْظِهِ‏.‏

Bana el-Muğîre b. Abdurrahmân haber verdi. Dedi ki: Bize Îsâ -ki İbn Yûnus'tur- anlattı. Dedi ki: Bize el-Evzâî, Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'dan; o da Hanzala b. Kays el-Ensârî'den [naklen] anlattı; [Hanzala] dedi ki: Râfi' b. Hadîc'e tarlanın dinar ve gümüş karşılığında kiraya verilmesini sordum. Şöyle dedi: "Bunda bir sakınca yoktur. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında insanlar [tarlayı] büyük su arklarının kenarları ve derelerin başları [karşılığında] kiraya verirlerdi; bazen bu kurtulur şu helak olur, bazen de bu kurtulur şu helak olurdu. İnsanların bundan başka bir kira [şekli] yoktu; bu yüzden ondan men edildi. Belli ve teminatlı bir şey [karşılığında olmasına] gelince, onda bir sakınca yoktur." Mâlik b. Enes isnadında ona muvafakat etti, lafzında ise ona muhalefet etti.

3900. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ، فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ قُلْتُ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ قَالَ لاَ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا بِمَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَأَمَّا الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ فَلاَ بَأْسَ‏ .‏ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ رضى الله عنه عَنْ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ‏.‏

Bize Amr b. Ali haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ anlattı. Dedi ki: Bize Mâlik, Rebîa'dan; o da Hanzala b. Kays'tan [naklen] anlattı; [Hanzala] dedi ki: Râfi' b. Hadîc'e tarlanın kiraya verilmesini sordum. "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı" dedi. "Altın ve gümüş karşılığında da mı?" dedim. "Hayır; onu ancak ondan çıkan [ürün] karşılığında [kiraya verilmesini] yasakladı. Altın ve gümüşe gelince, bir sakıncası yoktur" dedi. Bunu Süfyân es-Sevrî radıyallâhu anh Rebîa'dan rivayet etti ve merfû olarak nakletmedi.

3901. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ، بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ فَقَالَ حَلاَلٌ لاَ بَأْسَ بِهِ ذَلِكَ فَرْضُ الأَرْضِ‏ .‏ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ وَرَفَعَهُ كَمَا رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ رَبِيعَةَ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek, Vekî'den haber verdi; [Vekî'] dedi ki: Bize Süfyân, Rebîa b. Ebî Abdirrahmân'dan; o da Hanzala b. Kays'tan [naklen] anlattı; [Hanzala] dedi ki: Râfi' b. Hadîc'e boş tarlanın altın ve gümüş karşılığında kiraya verilmesini sordum. "Helaldir, bir sakıncası yoktur; bu, tarlanın hakkıdır" dedi. Bunu Yahyâ b. Saîd, Hanzala b. Kays'tan rivayet etti ve Mâlik'in Rebîa'dan rivayet ettiği gibi merfû olarak nakletti.

3902. Hadis

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ أَرْضِنَا وَلَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ ذَهَبٌ وَلاَ فِضَّةٌ فَكَانَ الرَّجُلُ يُكْرِي أَرْضَهُ بِمَا عَلَى الرَّبِيعِ وَالأَقْبَالِ وَأَشْيَاءَ مَعْلُومَةٍ وَسَاقَهُ‏ .‏ رَوَاهُ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَاخْتُلِفَ عَلَى الزُّهْرِيِّ فِيهِ‏.‏

Bize Yahyâ b. Habîb b. Arabî, Hammâd b. Zeyd'den [naklettiği] hadisinde haber verdi; [Hammâd] Yahyâ b. Saîd'den; o Hanzala b. Kays'tan; o da Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlalarımızı kiraya vermemizi bize yasakladı. O gün [ortada] altın ve gümüş yoktu; adam tarlasını, su arklarının ve derelerin başlarında [yetişen] ile belli şeyler karşılığında kiraya verirdi." [Râvi hadisin devamını] sürdürdü. Bunu Sâlim b. Abdullah b. Ömer de Râfi' b. Hadîc'ten rivayet etti; bu hususta Zührî üzerinde ihtilaf edildi.

3903. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَذَكَرَ، نَحْوَهُ‏.‏ تَابَعَهُ عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ‏.‏

Bize Muhammed b. Yahyâ b. Abdullah haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah b. Muhammed b. Esmâ, Cüveyriye'den; o Mâlik'ten; o da Zührî'den [naklen] anlattı: Sâlim b. Abdullah [bunu] benzeri şekilde zikretti. Ukayl b. Hâlid ona mütâbaat etti.

3904. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ أَخْبَرَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي أَرْضَهُ حَتَّى بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ كَانَ يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ لِعَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَمَّىَّ - وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا - يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَرْضَ تُكْرَى ثُمَّ خَشِيَ عَبْدُ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثَ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ يَعْلَمُهُ فَتَرَكَ كِرَاءَ الأَرْضِ‏.‏ أَرْسَلَهُ شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ‏.‏

Bize Abdülmelik b. Şuayb b. el-Leys b. Sa'd haber verdi. Dedi ki: Bize babam, dedemden [naklen] anlattı; [dedem] dedi ki: Bana Ukayl b. Hâlid, İbn Şihâb'dan haber verdi; [İbn Şihâb] dedi ki: Bana Sâlim b. Abdullah haber verdi: Abdullah b. Ömer tarlasını kiraya verirdi; nihayet Râfi' b. Hadîc'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığı ona ulaştı. Abdullah onunla karşılaştı ve: "Ey İbn Hadîc! Tarlanın kiraya verilmesi hakkında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den ne rivayet ediyorsun?" dedi. Râfi', Abdullah'a şöyle dedi: "Bedir'e katılmış olan iki amcamı, ev halkına Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını anlatırken işittim." Abdullah dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında tarlanın kiraya verildiğini elbette biliyordum." Sonra Abdullah, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bu hususta kendisinin bilmediği yeni bir hüküm koymuş olmasından korktu ve tarlayı kiraya vermeyi bıraktı. Şuayb b. Ebî Hamza bunu mürsel olarak rivayet etti.

3905. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، - يَزْعُمُ - شَهِدَا بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏ .‏ رَوَاهُ عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعَيْبٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عَمَّيْهِ‏.‏

Bana Muhammed b. Hâlid b. Halî haber verdi. Dedi ki: Bize Bişr b. Şuayb, babasından; o da Zührî'den [naklen] anlattı; [Zührî] dedi ki: Bize ulaştığına göre Râfi' b. Hadîc, -iddiasına göre- Bedir'e katılmış olan iki amcasının, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını [söylediklerini] anlatırdı. Bunu Osmân b. Saîd, Şuayb'den rivayet etti ve iki amcasını zikretmedi.

3906. Hadis

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ الزُّهْرِيُّ كَانَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ يَقُولُ لَيْسَ بِاسْتِكْرَاءِ الأَرْضِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بَأْسٌ وَكَانَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَلِكَ‏.‏ وَافَقَهُ عَلَى إِرْسَالِهِ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْحَارِثِ‏.‏

Bize Ahmed b. Muhammed b. el-Muğîre haber verdi. Dedi ki: Bize Osmân b. Saîd, Şuayb'den anlattı; [Şuayb dedi ki:] Zührî şöyle dedi: İbnü'l-Müseyyeb: "Tarlayı altın ve gümüş karşılığında kiralamakta bir sakınca yoktur" derdi. Râfi' b. Hadîc ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu yasakladığını anlatırdı. Abdülkerîm b. el-Hâris onu mürsel olarak rivayet etmekte ona muvafakat etti.

3907. Hadis

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو خُزَيْمَةَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَسُئِلَ رَافِعٌ بَعْدَ ذَلِكَ كَيْفَ كَانُوا يُكْرُونَ الأَرْضَ قَالَ بِشَىْءٍ مِنَ الطَّعَامِ مُسَمًّى وَيُشْتَرَطُ أَنَّ لَنَا مَا تُنْبِتُ مَاذِيَانَاتُ الأَرْضِ وَأَقْبَالُ الْجَدَاوِلِ‏.‏ رَوَاهُ نَافِعٌ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏

el-Hâris b. Miskîn -kendisine okunurken ben dinliyordum- İbn Vehb'den [naklen] dedi ki: Bana Ebû Huzeyme Abdullah b. Tarîf, Abdülkerîm b. el-Hâris'ten; o da İbn Şihâb'dan [naklen] haber verdi: Râfi' b. Hadîc şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı." İbn Şihâb dedi ki: Daha sonra Râfi'ye tarlayı nasıl kiraya verdikleri soruldu. "Belirlenmiş bir miktar yiyecek karşılığında; ayrıca tarlanın büyük su arklarının ve derelerin başlarının yetiştirdiklerinin bize ait olması şart koşulurdu" dedi. Bunu Nâfi' de Râfi' b. Hadîc'ten rivayet etti; bu hususta onun üzerinde ihtilaf edildi.

3908. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عُمُومَتَهُ، جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعُوا فَأَخْبَرُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّهُ كَانَ كُلُّ صَاحِبَ مَزْرَعَةٍ يُكْرِيهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنَّ لَهُ مَا عَلَى الرَّبِيعِ السَّاقِي الَّذِي يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْمَاءُ وَطَائِفَةٌ مِنَ التِّبْنِ لاَ أَدْرِي كَمْ هِيَ‏.‏ رَوَاهُ ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ فَقَالَ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. Bezî' haber verdi. Dedi ki: Bize Fudayl anlattı. Dedi ki: Bize Mûsâ b. Ukbe anlattı; dedi ki: Bana Nâfi' haber verdi: Râfi' b. Hadîc, Abdullah b. Ömer'e şöyle haber verdi: Amcaları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gittiler, sonra dönüp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlaların kiraya verilmesini yasakladığını haber verdiler. Abdullah şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında her tarla sahibinin, suyun fışkırdığı sulama arkının kenarındakiler ile ne kadar olduğunu bilmediğim bir miktar saman kendisine ait olmak üzere tarlasını kiraya verdiğini biliyorduk." Bunu İbn Avn, Nâfi'den rivayet etti ve "amcalarından birinden" dedi.

3909. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ فَبَلَغَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، شَىْءٌ فَأَخَذَ بِيَدِي فَمَشَى إِلَى رَافِعٍ وَأَنَا مَعَهُ فَحَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدُ‏.‏

Bana Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm haber verdi. Dedi ki: Bize Yezîd anlattı. Dedi ki: Bize İbn Avn, Nâfi'den [naklen] haber verdi: İbn Ömer tarlanın kirasını alırdı. Derken Râfi' b. Hadîc'ten ona bir şey ulaştı. Elimden tuttu ve Râfi'ye yürüdü; ben de onunla beraberdim. Râfi' ona, amcalarından birinden [naklen] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını anlattı. Abdullah bundan sonra [bunu] terk etti.

3910. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَأْخُذُ كِرَاءَ الأَرْضِ حَتَّى حَدَّثَهُ رَافِعٌ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَتَرَكَهَا بَعْدُ ‏.‏ رَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ رَافِعٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عُمُومَتَهُ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize İshâk el-Ezrak anlattı. Dedi ki: Bize İbn Avn, Nâfi'den; o da İbn Ömer'den [naklen] anlattı: [İbn Ömer] tarlanın kirasını alırdı; nihayet Râfi' ona, amcalarından birinden [naklen] Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını anlattı. Bundan sonra onu bıraktı. Bunu Eyyûb, Nâfi'den, o da Râfi'den rivayet etti ve amcalarını zikretmedi.

3911. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ حَتَّى بَلَغَهُ فِي آخِرِ خِلاَفَةِ مُعَاوِيَةَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يُخْبِرُ فِيهَا بِنَهْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَهَا ابْنُ عُمَرَ بَعْدُ فَكَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْهَا قَالَ زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا‏.‏ وَافَقَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَكَثِيرُ بْنُ فَرْقَدٍ وَجُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. Bezî' haber verdi. Dedi ki: Bize Yezîd -ki İbn Zürey'dir- anlattı. Dedi ki: Bize Eyyûb, Nâfi'den [naklen] anlattı: İbn Ömer tarlalarını kiraya verirdi; nihayet Muâviye'nin hilafetinin sonlarında, Râfi' b. Hadîc'in bu hususta Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yasağını haber verdiği ona ulaştı. Ona geldi -ben de beraberindeydim- ve ona sordu. [Râfi']: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlaların kiraya verilmesini yasaklardı" dedi. İbn Ömer bundan sonra onu bıraktı. Ona bu sorulduğunda: "Râfi' b. Hadîc, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in onu yasakladığını söyledi" derdi. Ubeydullah b. Ömer, Kesîr b. Ferkad ve Cüveyriye b. Esmâ ona muvafakat ettiler.

3912. Hadis

أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكْرِي الْمَزَارِعَ فَحُدِّثَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَأْثُرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَخَرَجَ إِلَيْهِ عَلَى الْبَلاَطِ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَهَا‏.‏

Bana Abdurrahmân b. Abdullah b. Abdilhakem b. A'yen haber verdi. Dedi ki: Bize Şuayb b. el-Leys, babasından; o Kesîr b. Ferkad'dan; o da Nâfi'den [naklen] anlattı: Abdullah b. Ömer tarlaları kiraya verirdi. Ona, Râfi' b. Hadîc'in Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunu yasakladığını rivayet ettiği anlatıldı. Nâfi' dedi ki: [İbn Ömer] Belât'ta ona [gitmek üzere] çıktı; ben de beraberindeydim. Ona sordu; [Râfi']: "Evet, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlaların kiraya verilmesini yasakladı" dedi. Abdullah da onları kiraya vermeyi bıraktı.

3913. Hadis

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَخْبَرَ ابْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، يَأْثُرُ فِي كِرَاءِ الأَرْضِ حَدِيثًا فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ أَنَا وَالرَّجُلُ الَّذِي أَخْبَرَهُ حَتَّى أَتَى رَافِعًا فَأَخْبَرَهُ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَ الأَرْضِ‏.‏

Bize İsmâîl b. Mes'ûd haber verdi. Dedi ki: Bize Hâlid -ki İbnü'l-Hâris'tir- anlattı. Dedi ki: Bize Ubeydullah b. Ömer, Nâfi'den [naklen] anlattı: Bir adam İbn Ömer'e, Râfi' b. Hadîc'in tarlanın kiraya verilmesi hakkında bir hadis rivayet ettiğini haber verdi. [Nâfi' dedi ki:] Ben ve ona haber veren adam onunla birlikte gittik; nihayet Râfi'ye geldi. Râfi' ona Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını haber verdi. Abdullah da tarlayı kiraya vermeyi bıraktı.

3914. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، حَدَّثَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. Yezîd el-Mukri' haber verdi. Dedi ki: Bize babam anlattı. Dedi ki: Bize Cüveyriye, Nâfi'den [naklen] anlattı: Râfi' b. Hadîc, Abdullah b. Ömer'e, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlaların kiraya verilmesini yasakladığını anlattı.

3915. Hadis

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ عِنَانٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُكْرِي أَرْضَهُ بِبَعْضِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَبَلَغَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَزْجُرُ عَنْ ذَلِكَ وَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ قَالَ كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ قَبْلَ أَنْ نَعْرِفَ رَافِعًا ثُمَّ وَجَدَ فِي نَفْسِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي حَتَّى دُفِعْنَا إِلَى رَافِعٍ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَسَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ فَقَالَ رَافِعٌ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ لاَ تُكْرُوا الأَرْضَ بِشَىْءٍ ‏"‏.‏

Bize Hişâm b. Ammâr haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ b. Hamza anlattı. Dedi ki: Bize el-Evzâî anlattı. Dedi ki: Bana Hafs b. İnân, Nâfi'den [naklen] anlattı; [Nâfi'] ona şöyle anlattı: İbn Ömer tarlasını, ondan çıkan [ürünün] bir kısmı karşılığında kiraya verirdi. Râfi' b. Hadîc'in bundan men ettiği ve "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu yasakladı" dediği ona ulaştı. [İbn Ömer]: "Biz Râfi'yi tanımadan önce de tarlayı kiraya verirdik" dedi. Sonra içine bir şüphe düştü; elini omzuma koydu ve Râfi'nin yanına vardık. Abdullah ona: "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in tarlanın kiraya verilmesini yasakladığını [bizzat] işittin mi?" dedi. Râfi': "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i: 'Tarlayı hiçbir şey karşılığında kiraya vermeyin' buyururken işittim" dedi.

3916. Hadis

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، وَنَافِعٍ، أَخْبَرَاهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏ .‏ رَوَاهُ ابْنُ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ‏.‏ وَاخْتُلِفَ عَلَى عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ‏.‏

Bize Humeyd b. Mes'ade, Abdülvehhâb'dan haber verdi; [Abdülvehhâb] dedi ki: Bize Hişâm, Muhammed ile Nâfi'den [naklen] anlattı; ikisi ona Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] haber verdiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı. Bunu İbn Ömer, Râfi' b. Hadîc'ten rivayet etti. Amr b. Dînâr üzerinde de ihtilaf edildi.

3917. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdullah b. el-Mübârek haber verdi. Dedi ki: Bize Vekî' haber verdi. Dedi ki: Bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan anlattı; [Amr] dedi ki: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: "Muhâbere yapardık ve bunda bir sakınca görmezdik; nihayet Râfi' b. Hadîc, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in muhâbereyi yasakladığını söyledi."

3918. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ، يَقُولُ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ وَهُوَ يُسْأَلُ عَنِ الْخِبْرِ، فَيَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى أَخْبَرَنَا عَامَ الأَوَّلِ ابْنُ خَدِيجٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْخِبْرِ‏ .‏ وَافَقَهُمَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ‏.‏

Bize Abdurrahmân b. Hâlid haber verdi. Dedi ki: Bize Haccâc anlattı. İbn Cüreyc dedi ki: Amr b. Dînâr'ı şöyle derken işittim: Şahitlik ederim ki İbn Ömer'e hibr (ortakçılık) sorulurken onu şöyle derken işittim: "Bunda bir sakınca görmezdik; nihayet geçen yıl İbn Hadîc bize, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in hibri yasakladığını işittiğini haber verdi." Hammâd b. Zeyd bu ikisine muvafakat etti.

3919. Hadis

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا لاَ نَرَى بِالْخِبْرِ بَأْسًا حَتَّى كَانَ عَامَ الأَوَّلِ فَزَعَمَ رَافِعٌ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ‏ .‏ خَالَفَهُ عَارِمٌ فَقَالَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ جَابِرٍ‏.‏

Bize Yahyâ b. Habîb b. Arabî, Hammâd b. Zeyd'den; o da Amr b. Dînâr'dan [naklen] haber verdi; [Amr] dedi ki: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: "Hibirde bir sakınca görmezdik; nihayet geçen yıl oldu da Râfi', Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'in onu yasakladığını söyledi." Ârim ona muhalefet etti ve "Hammâd'dan, o Amr'dan, o da Câbir'den" dedi.

3919_2. Hadis

قَالَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏ .‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ‏.‏

[Nesâî] dedi ki: Bize Haremî b. Yûnus anlattı. Dedi ki: Bize Ârim anlattı. Dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd, Amr b. Dînâr'dan; o da Câbir b. Abdullah'tan [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı. Muhammed b. Müslim et-Tâifî ona mütâbaat etti.

3920. Hadis

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏ .‏ جَمَعَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ فَقَالَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ‏.‏

Bana Muhammed b. Âmir haber verdi. Dedi ki: Bize Süreyc anlattı. Dedi ki: Bize Muhammed b. Müslim, Amr b. Dînâr'dan; o da Câbir'den [naklen] anlattı; [Câbir] dedi ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana muhâbereyi, muhâkaleyi ve müzâbeneyi yasakladı." Süfyân b. Uyeyne iki hadisi birleştirdi ve "İbn Ömer ile Câbir'den" dedi.

3921. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَجَابِرٍ، نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَنَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ كِرَاءِ الأَرْضِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ‏ .‏ رَوَاهُ أَبُو النَّجَاشِيِّ عَطَاءُ بْنُ صُهَيْبٍ وَاخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِيهِ‏.‏

Bize Abdullah b. Muhammed b. Abdurrahmân b. el-Misver haber verdi. Dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Amr b. Dînâr'dan; o da İbn Ömer ile Câbir'den [naklen] anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, meyvenin olgunluğu belli oluncaya kadar satılmasını yasakladı; muhâbereyi, yani tarlanın üçte bir ve dörtte bir karşılığında kiraya verilmesini de yasakladı. Bunu Ebü'n-Necâşî Atâ b. Suheyb rivayet etti; bu hususta onun üzerinde ihtilaf edildi.

3922. Hadis

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّبَرَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بَحْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو النَّجَاشِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَافِعٍ ‏"‏ أَتُؤَاجِرُونَ مَحَاقِلَكُمْ ‏"‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَعَلَى الأَوْسَاقِ مِنَ الشَّعِيرِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَعِيرُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ‏" ‏.‏ خَالَفَهُ الأَوْزَاعِيُّ فَقَالَ عَنْ رَافِعٍ عَنْ ظُهَيْرِ بْنِ رَافِعٍ‏.‏

Bize Ebû Bekr Muhammed b. İsmâîl et-Taberânî haber verdi. Dedi ki: Bize Abdurrahmân b. Bahr anlattı. Dedi ki: Bize Mübârek b. Saîd anlattı. Dedi ki: Bize Yahyâ b. Ebî Kesîr anlattı. Dedi ki: Bana Ebü'n-Necâşî anlattı. Dedi ki: Bana Râfi' b. Hadîc anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Râfi'ye: "Tarlalarınızı kiraya veriyor musunuz?" buyurdu. "Evet ey Allah'ın Resûlü! Onları dörtte bir ve [birkaç] vesk arpa karşılığında kiraya veriyoruz" dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Yapmayın; onları ekin, ya [bedelsiz] ödünç verin ya da elinizde tutun" buyurdu. el-Evzâî ona muhalefet etti ve "Râfi'den, o da Zuheyr b. Râfi'den" dedi.

3923. Hadis

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، عَنْ رَافِعٍ، قَالَ أَتَانَا ظُهَيْرُ بْنُ رَافِعٍ فَقَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا رَافِقًا‏.‏ قُلْتُ وَمَا ذَاكَ قَالَ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ حَقٌّ سَأَلَنِي ‏"‏ كَيْفَ تَصْنَعُونَ فِي مَحَاقِلِكُمْ ‏"‏.‏ قُلْتُ نُؤَاجِرُهَا عَلَى الرُّبُعِ وَالأَوْسَاقِ مِنَ التَّمْرِ أَوِ الشَّعِيرِ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ فَلاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا ‏" ‏.‏ رَوَاهُ بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ رَافِعٍ فَجَعَلَ الرِّوَايَةَ لأَخِي رَافِعٍ‏.‏

Bize Hişâm b. Ammâr haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ b. Hamza anlattı. Dedi ki: Bana el-Evzâî, Ebü'n-Necâşî'den; o da Râfi'den [naklen] anlattı; [Râfi'] dedi ki: Zuheyr b. Râfi' yanımıza geldi ve: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizim için kolaylık olan bir şeyi bana yasakladı" dedi. "O nedir?" dedim. Şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in emri haktır. Bana: 'Tarlalarınızda ne yapıyorsunuz?' diye sordu. 'Onları dörtte bir ve [birkaç] vesk hurma ya da arpa karşılığında kiraya veriyoruz' dedim. 'Yapmayın; onları ekin, ya [başkasına bedelsiz] ektirin ya da elinizde tutun' buyurdu." Bunu Bükeyr b. Abdullah b. el-Eşecc, Üseyd b. Râfi'den rivayet etti ve rivayeti Râfi'nin kardeşine ait kıldı.

3924. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ لَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ أَخَا، رَافِعٍ قَالَ لِقَوْمِهِ قَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ عَنْ شَىْءٍ كَانَ لَكُمْ رَافِقًا وَأَمْرُهُ طَاعَةٌ وَخَيْرٌ نَهَى عَنِ الْحَقْلِ‏.‏

Bize Muhammed b. Hâtim haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân anlattı. Dedi ki: Bize Abdullah b. el-Mübârek, Leys'ten anlattı; [Leys] dedi ki: Bana Bükeyr b. Abdullah b. el-Eşecc, Üseyd b. Râfi' b. Hadîc'ten [naklen] anlattı: Râfi'nin kardeşi kavmine şöyle dedi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bugün sizin için kolaylık olan bir şeyi yasakladı; onun emrine itaat [gerekir] ve [o] hayırlıdır. Hakl'ı yasakladı."

3925. Hadis

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَيْدَ بْنَ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ الأَنْصَارِيَّ، يَذْكُرُ أَنَّهُمْ مَنَعُوا الْمُحَاقَلَةَ وَهِيَ أَرْضٌ تُزْرَعُ عَلَى بَعْضِ مَا فِيهَا‏ .‏ رَوَاهُ عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعٍ‏.‏

Bize er-Rebî' b. Süleymân haber verdi. Dedi ki: Bize Şuayb b. el-Leys, el-Leys'ten; o Ca'fer b. Rebîa'dan; o da Abdurrahmân b. Hürmüz'den [naklen] anlattı; [Abdurrahmân] dedi ki: Üseyd b. Râfi' b. Hadîc el-Ensârî'yi, onların muhâkaleden men edildiklerini anlatırken işittim. Muhâkale, içindekinin bir kısmı karşılığında ektirilen tarladır. Bunu Îsâ b. Sehl b. Râfi' de rivayet etti.

3926. Hadis

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ إِنِّي لَيَتِيمٌ فِي حَجْرِ جَدِّي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَبَلَغْتُ رَجُلاً وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَجَاءَ أَخِي عِمْرَانُ بْنُ سَهْلِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَقَالَ يَا أَبَتَاهُ إِنَّهُ قَدْ أَكْرَيْنَا أَرْضَنَا فُلاَنَةَ بِمِائَتَىْ دِرْهَمٍ‏.‏ فَقَالَ يَا بُنَىَّ دَعْ ذَاكَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ سَيَجْعَلُ لَكُمْ رِزْقًا غَيْرَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الأَرْضِ‏.‏

Bize Muhammed b. Hâtim haber verdi. Dedi ki: Bize Hibbân haber verdi. Dedi ki: Bize Abdullah, Ebû Şücâ' Saîd b. Yezîd'den haber verdi; [Saîd] dedi ki: Bana Îsâ b. Sehl b. Râfi' b. Hadîc anlattı; dedi ki: Ben dedem Râfi' b. Hadîc'in himayesinde bir yetimdim. Erginlik çağına erdim ve onunla birlikte hac ettim. Kardeşim İmrân b. Sehl b. Râfi' b. Hadîc geldi ve: "Babacığım! Falan tarlamızı iki yüz dirheme kiraya verdik" dedi. [Râfi']: "Yavrum, onu bırak; aziz ve celil olan Allah size ondan başka bir rızık verecektir. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarlanın kiraya verilmesini yasakladı" dedi.

3927. Hadis

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏" ‏.‏ فَسَمِعَ قَوْلَهُ ‏"‏ لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏"‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ‏.‏

Bize el-Hüseyn b. Muhammed haber verdi. Dedi ki: Bize İsmâîl b. İbrâhîm anlattı. Dedi ki: Bize Abdurrahmân b. İshâk, Ebû Ubeyde b. Muhammed'den; o el-Velîd b. Ebi'l-Velîd'den; o da Urve b. ez-Zübeyr'den [naklen] anlattı; [Urve] dedi ki: Zeyd b. Sâbit şöyle dedi: "Allah Râfi' b. Hadîc'i bağışlasın! Vallahi ben bu hadisi ondan daha iyi bilirim. [Olay şu:] İki adam birbiriyle çekişti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Eğer durumunuz bu ise tarlaları kiraya vermeyin' buyurdu. [Râfi'] onun 'Tarlaları kiraya vermeyin' sözünü işitti." Ebû Abdurrahmân [Nesâî] dedi ki: Tohum ve masrafın tarla sahibine, ortakçıya da aziz ve celil olan Allah'ın ondan çıkaracağı [ürünün] dörtte birinin ait olması şartıyla ortakçılık sözleşmesinin yazılışı: Bu, falan oğlu falan oğlu falanın, sağlıklı hâlde ve tasarrufu geçerli iken falan oğlu falan için yazdığı bir belgedir: Sen, falan şehrin falan mevkiindeki bütün tarlanı -ki falan adla bilinen ve tamamını çevreleyen dört sınırı olan tarladır; bu sınırlardan birinin tamamı falan yere bitişiktir, ikincisi, üçüncüsü ve dördüncüsü de [böyledir]- ortakçılık yoluyla bana teslim ettin. Bu belgede sınırları belirtilen bu tarlanın tamamını, onu çevreleyen sınırları, bütün hakları, su hakkı, nehirleri ve arklarıyla birlikte; içinde hiçbir fidan ve ekin bulunmayan boş, beyaz bir tarla olarak, ilki falan yılın falan ayının başı, sonu da falan yılın falan ayının sonu olan tam bir yıl için bana teslim ettin. [Bu,] şu şartladır: Bu belgede sınırları çizilen ve yeri tarif edilen bu tarlanın tamamına, bu belirli yıl içinde başından sonuna kadar dilediğim ve uygun gördüğüm her şeyi ekeceğim: Buğday, arpa, susam, pirinç, pamuk, yonca, bakla, nohut, börülce, mercimek, salatalık, karpuz, havuç, şalgam, turp, soğan, sarımsak, sebze, reyhan ve kışın da yazın da bütün diğer mahsuller; senin tohumların ve senin tohumunla; bunların hepsi benim değil senin üzerinedir. [Yine] şu şartladır: Bu işi kendi elimle ve yardımcılarımdan, işçilerimden, sığırlarımdan ve aletlerimden dilediğimle yürüteceğim; onu ekmek, imar etmek, gelişmesi ve iyiliği için gereken işleri yapmak, toprağını sürmek, otlarını temizlemek, ekilenlerden sulanması gerekeni sulamak, gübrelenmesi gerekeni gübrelemek, arklarını ve nehirlerini kazmak, toplanacak olanı toplamak, biçilecek olanın hasadını yapmak, onu bir araya getirmek, dövülecek olanı dövmek ve savurmak; bütün bunların masrafı benim değil senin üzerinedir. Bunların hepsinde senin değil benim elim ve yardımcılarım çalışacaktır. [Yine] şu şartladır: Bu belgede tarif edilen sürenin başından sonuna kadar, aziz ve celil olan Allah'ın bütün bunlardan çıkaracağı her şeyin dörtte üçü; tarlanın, su hakkının, tohumunun ve masraflarının payı olarak senindir; bütün bunların geri kalan dörtte biri de ekimim, emeğim ve kendi elimle ve yardımcılarımla bu işi yürütmem karşılığında benimdir. Bu belgede sınırları belirtilen bu tarlanın tamamını, bütün hakları ve eklentileriyle birlikte bana teslim ettin; ben de bunların hepsini falan yılın falan ayının falan günü senden teslim aldım. Böylece bunların hepsi senin adına benim elimde bulunmaktadır; bu belgede tarif edilen ve bu belgede adı geçen bu yıla ait bu ortakçılık dışında, onun hiçbir şeyinde benim mülkiyetim, davam ve talebim yoktur. Süre dolduğunda bunların hepsi sana ve senin eline geri verilir. Süre dolduktan sonra beni ondan çıkarmak, onu benim elimden ve benim sebebimle üzerinde eli olan herkesin elinden almak hakkın vardır. Falan ve falan ikrar ettiler. Bu belge iki nüsha olarak yazıldı.

3928. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ كَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ الأَرْضُ عِنْدِي مِثْلُ مَالِ الْمُضَارَبَةِ فَمَا صَلُحَ فِي مَالِ الْمُضَارَبَةِ صَلُحَ فِي الأَرْضِ وَمَا لَمْ يَصْلُحْ فِي مَالِ الْمُضَارَبَةِ لَمْ يَصْلُحْ فِي الأَرْضِ‏.‏ قَالَ وَكَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا أَنْ يَدْفَعَ أَرْضَهُ إِلَى الأَكَّارِ عَلَى أَنْ يَعْمَلَ فِيهَا بِنَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَأَعْوَانِهِ وَبَقَرِهِ وَلاَ يُنْفِقَ شَيْئًا وَتَكُونَ النَّفَقَةُ كُلُّهَا مِنْ رَبِّ الأَرْضِ‏.‏

Bize Amr b. Zürâre haber verdi. Dedi ki: Bize İsmâîl haber verdi. Dedi ki: Bize İbn Avn anlattı; dedi ki: Muhammed [b. Sîrîn] şöyle derdi: "Bana göre tarla, mudârebe sermayesi gibidir. Mudârebe sermayesinde uygun olan tarlada da uygun olur; mudârebe sermayesinde uygun olmayan tarlada da uygun olmaz." [İbn Avn] dedi ki: Tarlasını, kendisi, çocukları, yardımcıları ve sığırlarıyla çalışması, hiçbir masraf yapmaması ve bütün masrafın tarla sahibinden olması şartıyla çiftçiye vermekte bir sakınca görmezdi.

3929. Hadis

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عَنْهُمَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ إِلَى يَهُودِ خَيْبَرَ نَخْلَ خَيْبَرَ وَأَرْضَهَا عَلَى أَنْ يَعْمَلُوهَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَأَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَطْرَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا‏.‏

Bize Kuteybe haber verdi. Dedi ki: Bize el-Leys, Muhammed b. Abdurrahmân'dan; o Nâfi'den; o da İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Hayber'in hurmalıklarını ve tarlalarını, kendi mallarıyla işlemeleri ve ondan çıkanın yarısının Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ait olması şartıyla Hayber yahudilerine verdi.

3930. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ إِلَى يَهُودِ خَيْبَرَ نَخْلَ خَيْبَرَ وَأَرْضَهَا عَلَى أَنْ يَعْمَلُوهَا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَطْرَ ثَمَرَتِهَا‏.‏

Bize Abdurrahmân b. Abdullah b. Abdilhakem haber verdi. Dedi ki: Bize Şuayb b. el-Leys anlattı. Dedi ki: Bize babam, Muhammed b. Abdurrahmân'dan; o Nâfi'den; o da İbn Ömer'den [naklen] anlattı: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Hayber'in hurmalıklarını ve tarlalarını, kendi mallarıyla işlemeleri ve meyvesinin yarısının Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ait olması şartıyla Hayber yahudilerine verdi.

3931. Hadis

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ كَانَتِ الْمَزَارِعُ تُكْرَى عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنَّ لِرَبِّ الأَرْضِ مَا عَلَى رَبِيعِ السَّاقِي مِنَ الزَّرْعِ وَطَائِفَةً مِنَ التِّبْنِ لاَ أَدْرِي كَمْ هُوَ‏.‏

Bize Abdurrahmân b. Abdullah b. Abdilhakem haber verdi. Dedi ki: Bize Şuayb b. el-Leys, babasından; o Muhammed b. Abdurrahmân'dan; o da Nâfi'den [naklen] anlattı: Abdullah b. Ömer şöyle derdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında tarlalar, sulama arkının kenarındaki ekin ile ne kadar olduğunu bilmediğim bir miktar samanın tarla sahibine ait olması şartıyla kiraya verilirdi."

3932. Hadis

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ كَانَ عَمَّاىَ يَزْرَعَانِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَأَبِي شَرِيكَهُمَا وَعَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ يَعْلَمَانِ فَلاَ يُغَيِّرَانِ‏.‏

Bize Ali b. Hucr haber verdi. Dedi ki: Bize Şerîk, Ebû İshâk'tan; o da Abdurrahmân b. el-Esved'den [naklen] haber verdi; [Abdurrahmân] dedi ki: "İki amcam, [ürünün] üçte biri ve dörtte biri karşılığında ekin ekerlerdi; babam da onların ortağıydı. Alkame ile el-Esved bunu bilirler, [ama] değiştirmezlerdi."

3933. Hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ مَعْمَرًا، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، قَالَ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ خَيْرَ مَا أَنْتُمْ صَانِعُونَ أَنْ يُؤَاجِرَ أَحَدُكُمْ أَرْضَهُ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ‏.‏

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı. Dedi ki: Bize el-Mu'temir anlattı; dedi ki: Ma'mer'i, Abdülkerîm el-Cezerî'den [naklederken] işittim; [Abdülkerîm] dedi ki: Saîd b. Cübeyr şöyle dedi: İbn Abbâs dedi ki: "Yapacağınız şeylerin en hayırlısı, birinizin tarlasını altın ve gümüş karşılığında kiraya vermesidir."

3934. Hadis

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُمَا كَانَا لاَ يَرَيَانِ بَأْسًا بِاسْتِئْجَارِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ‏.‏

Bize Kuteybe haber verdi. Dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan; o da İbrâhîm ile Saîd b. Cübeyr'den [naklen] anlattı: İkisi de boş tarlanın kiralanmasında bir sakınca görmezlerdi.

3935. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ لَمْ أَعْلَمْ شُرَيْحًا كَانَ يَقْضِي فِي الْمُضَارِبِ إِلاَّ بِقَضَاءَيْنِ كَانَ رُبَّمَا قَالَ لِلْمُضَارِبِ بَيِّنَتَكَ عَلَى مُصِيبَةٍ تُعْذَرُ بِهَا‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ لِصَاحِبِ الْمَالِ بَيِّنَتَكَ أَنَّ أَمِينَكَ خَائِنٌ وَإِلاَّ فَيَمِينُهُ بِاللَّهِ مَا خَانَكَ‏.‏

Bize Amr b. Zürâre haber verdi. Dedi ki: Bize İsmâîl, Eyyûb'dan; o da Muhammed'den [naklen] anlattı; [Muhammed] dedi ki: "Şüreyh'in mudârib hakkında iki hükümden başka bir hükümle hükmettiğini bilmiyorum. Bazen mudâribe: 'Seni mazur kılacak bir musibete dair delilini getir' derdi. Bazen de mal sahibine: 'Emininin hain olduğuna dair delilini getir; aksi hâlde o, sana hainlik etmediğine dair Allah'a yemin eder' derdi."

3936. Hadis

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ لاَ بَأْسَ بِإِجَارَةِ الأَرْضِ الْبَيْضَاءِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ‏.‏ وَقَالَ إِذَا دَفَعَ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ مَالاً قِرَاضًا فَأَرَادَ أَنْ يَكْتُبَ عَلَيْهِ بِذَلِكَ كِتَابًا كَتَبَ هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ طَوْعًا مِنْهُ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرِهِ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ أَنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَشْرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وُضْحًا جِيَادًا وَزْنَ سَبْعَةٍ قِرَاضًا عَلَى تَقْوَى اللَّهِ فِي السِّرِّ وَالْعَلاَنِيَةِ وَأَدَاءِ الأَمَانَةِ عَلَى أَنْ أَشْتَرِيَ بِهَا مَا شِئْتُ مِنْهَا كُلَّ مَا أَرَى أَنْ أَشْتَرِيَهُ وَأَنْ أُصَرِّفَهَا وَمَا شِئْتُ مِنْهَا فِيمَا أَرَى أَنْ أُصَرِّفَهَا فِيهِ مِنْ صُنُوفِ التِّجَارَاتِ وَأَخْرُجَ بِمَا شِئْتُ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُ وَأَبِيعَ مَا أَرَى أَنْ أَبِيعَهُ مِمَّا أَشْتَرِيهِ بِنَقْدٍ رَأَيْتُ أَمْ بِنَسِيئَةٍ وَبِعَيْنٍ رَأَيْتُ أَمْ بِعَرْضٍ عَلَى أَنْ أَعْمَلَ فِي جَمِيعِ ذَلِكَ كُلِّهِ بِرَأْيِي وَأُوَكِّلَ فِي ذَلِكَ مَنْ رَأَيْتُ وَكُلُّ مَا رَزَقَ اللَّهُ فِي ذَلِكَ مِنْ فَضْلٍ وَرِبْحٍ بَعْدَ رَأْسِ الْمَالِ الَّذِي دَفَعْتَهُ الْمَذْكُورِ إِلَىَّ الْمُسَمَّى مَبْلَغُهُ فِي هَذَا الْكِتَابِ فَهُوَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ نِصْفَيْنِ لَكَ مِنْهُ النِّصْفُ بِحَظِّ رَأْسِ مَالِكَ وَلِيَ فِيهِ النِّصْفُ تَامًّا بِعَمَلِي فِيهِ وَمَا كَانَ فِيهِ مِنْ وَضِيعَةٍ فَعَلَى رَأْسِ الْمَالِ فَقَبَضْتُ مِنْكَ هَذِهِ الْعَشَرَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ الْوُضْحَ الْجِيَادَ مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا فِي سَنَةِ كَذَا وَصَارَتْ لَكَ فِي يَدِي قِرَاضًا عَلَى الشُّرُوطِ الْمُشْتَرَطَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُطْلِقَ لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ وَيَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ كَتَبَ وَقَدْ نَهَيْتَنِي أَنْ أَشْتَرِيَ وَأَبِيعَ بِالنَّسِيئَةِ‏.‏

Bize Ali b. Hucr haber verdi. Dedi ki: Bize Şerîk, Târık'tan; o da Saîd b. el-Müseyyeb'den [naklen] anlattı; [Saîd] dedi ki: "Boş tarlanın altın ve gümüş karşılığında kiraya verilmesinde bir sakınca yoktur." [Nesâî] dedi ki: Bir adam bir adama kırâz (mudârebe) olarak mal verir de bu hususta aleyhine bir belge yazmak isterse şöyle yazar: Bu, falan oğlu falanın, kendi isteğiyle, sağlıklı hâlde ve tasarrufu geçerli iken falan oğlu falan için yazdığı bir belgedir: Sen falan yılın falan ayının başında bana, gizlide ve açıkta Allah'tan korkmak ve emaneti yerine getirmek üzere, yedi vezinli, parlak ve sağlam on bin dirhemi kırâz olarak verdin. [Bu,] şu şartladır: Onunla, ondan dilediğimle, satın almayı uygun gördüğüm her şeyi satın alacağım; onu ve ondan dilediğimi, harcamayı uygun gördüğüm ticaret türlerinde harcayacağım; ondan dilediğimle dilediğim yere çıkacağım; satın aldıklarımdan satmayı uygun gördüğümü -dilersem peşin, dilersem vadeli; dilersem nakit, dilersem mal karşılığında- satacağım. Bütün bunların hepsinde kendi görüşümle hareket edeceğim ve bu hususta dilediğimi vekil tayin edeceğim. Bana verdiğin ve miktarı bu belgede belirtilen sermayeden sonra, Allah'ın bunda nasip edeceği her fazlalık ve kâr, benimle senin aranda yarı yarıyadır: Yarısı sermayenin payı olarak senin, diğer tam yarısı da bu işteki emeğim karşılığında benimdir. Bunda meydana gelecek zarar ise sermayeye aittir. Bu on bin parlak ve sağlam dirhemi falan yılın falan ayının başında senden teslim aldım; bu belgede şart koşulan şartlar üzere senin adına kırâz olarak elimde bulunmaktadır. Falan ve falan ikrar ettiler. Eğer ona vadeli alım satım yapma izni vermek isterse [şöyle] yazar: "Bana vadeli alım satım yapmamı yasakladın."

3937. Hadis

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَكْتُ أَنَا وَعَمَّارٌ، وَسَعْدٌ، يَوْمَ بَدْرٍ فَجَاءَ سَعْدٌ بِأَسِيرَيْنِ وَلَمْ أَجِئْ أَنَا وَلاَ عَمَّارٌ بِشَىْءٍ‏.‏

Bize Amr b. Ali haber verdi. Dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Süfyân'dan anlattı; [Süfyân] dedi ki: Bana Ebû İshâk, Ebû Ubeyde'den; o da Abdullah'tan [naklen] anlattı; [Abdullah] dedi ki: "Bedir günü ben, Ammâr ve Sa'd [ganimette] ortak olduk. Sa'd iki esir getirdi; ben de Ammâr da bir şey getirmedik."

3938. Hadis

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، فِي عَبْدَيْنِ مُتَفَاوِضَيْنِ كَاتَبَ أَحَدُهُمَا قَالَ جَائِزٌ إِذَا كَانَا مُتَفَاوِضَيْنِ يَقْضِي أَحَدُهُمَا عَنِ الآخَرِ‏.‏

Bize Ali b. Hucr haber verdi. Dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Yûnus'tan; o da Zührî'den [naklen] haber verdi: [Zührî], mufâvaza ortağı olan iki köleden birinin [efendisiyle] kitâbet anlaşması yapması hakkında şöyle dedi: "Mufâvaza ortağı iseler caizdir; biri diğerinin borcunu öder."