1286. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ . قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لاَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ أَيْضًا . وَحَدِيثُ جَرِيرٍ يُقَالُ تَدْلِيسٌ دَلَّسَ فِيهِ جَرِيرٌ . لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَتَفْسِيرُ الْخَرَاجِ بِالضَّمَانِ هُوَ الرَّجُلُ يَشْتَرِي الْعَبْدَ فَيَسْتَغِلُّهُ ثُمَّ يَجِدُ بِهِ عَيْبًا فَيَرُدُّهُ عَلَى الْبَائِعِ فَالْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِي لأَنَّ الْعَبْدَ لَوْ هَلَكَ هَلَكَ مِنْ مَالِ الْمُشْتَرِي . وَنَحْوُ هَذَا مِنَ الْمَسَائِلِ يَكُونُ فِيهِ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لَا
Bize Ebû Seleme Yahyâ b. Halef anlattı. (H) Bize Ömer b. Ali el-Mukaddemî, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o da Âişe'den haber verdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, kazancın (kârın), (tazminat) kefaleti/sorumluluğu karşılığında olduğuna hükmetti. (Tirmizî) dedi ki: Bu, Hişâm b. Urve rivayeti olarak hasen sahih garib bir hadistir. Ebû Îsâ dedi ki: Muhammed b. İsmail (Buhârî), Ömer b. Ali rivayeti olarak bu hadisi garip bulmuştur. Ben (Buhârî'ye): "Bunu tedlîs olarak mı görüyorsun?" dedim. O da: "Hayır," dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Müslim b. Hâlid ez-Zencî de bu hadisi Hişâm b. Urve'den rivayet etmiştir. Cerîr de yine Hişâm'dan rivayet etmiştir. Cerîr hadisinin tedlîs olduğu, Cerîr'in bunda tedlîs yaptığı söylenir. O bunu Hişâm b. Urve'den işitmemiştir. "El-Harâc bi'd-Damân" (kazancın tazminat/sorumluluk karşılığında olması) ifadesinin tefsiri şudur: Bir adam bir köle satın alır, onu kullanıp (kazancından) faydalanır, sonra onda bir kusur bulur ve onu satıcıya geri verir. İşte o (aradaki) gelir/kazanç müşteriye aittir. Çünkü köle (o süre içinde) helak olsaydı, müşterinin malından helak olacaktı (zararı müşteri çekecekti). Buna benzer meselelerde de kazanç, sorumluluk karşılığındadır.