1286. Hadis
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ . قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لاَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ أَيْضًا . وَحَدِيثُ جَرِيرٍ يُقَالُ تَدْلِيسٌ دَلَّسَ فِيهِ جَرِيرٌ . لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَتَفْسِيرُ الْخَرَاجِ بِالضَّمَانِ هُوَ الرَّجُلُ يَشْتَرِي الْعَبْدَ فَيَسْتَغِلُّهُ ثُمَّ يَجِدُ بِهِ عَيْبًا فَيَرُدُّهُ عَلَى الْبَائِعِ فَالْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِي لأَنَّ الْعَبْدَ لَوْ هَلَكَ هَلَكَ مِنْ مَالِ الْمُشْتَرِي . وَنَحْوُ هَذَا مِنَ الْمَسَائِلِ يَكُونُ فِيهِ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ .
Bize Ebû Seleme Yahyâ b. Halef anlattı. (H) Bize Ömer b. Ali el-Mukaddemî, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o da Âişe'den haber verdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, kazancın (kârın), (tazminat) kefaleti/sorumluluğu karşılığında olduğuna hükmetti. (Tirmizî) dedi ki: Bu, Hişâm b. Urve rivayeti olarak hasen sahih garib bir hadistir. Ebû Îsâ dedi ki: Muhammed b. İsmail (Buhârî), Ömer b. Ali rivayeti olarak bu hadisi garip bulmuştur. Ben (Buhârî'ye): "Bunu tedlîs olarak mı görüyorsun?" dedim. O da: "Hayır," dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Müslim b. Hâlid ez-Zencî de bu hadisi Hişâm b. Urve'den rivayet etmiştir. Cerîr de yine Hişâm'dan rivayet etmiştir. Cerîr hadisinin tedlîs olduğu, Cerîr'in bunda tedlîs yaptığı söylenir. O bunu Hişâm b. Urve'den işitmemiştir. "El-Harâc bi'd-Damân" (kazancın tazminat/sorumluluk karşılığında olması) ifadesinin tefsiri şudur: Bir adam bir köle satın alır, onu kullanıp (kazancından) faydalanır, sonra onda bir kusur bulur ve onu satıcıya geri verir. İşte o (aradaki) gelir/kazanç müşteriye aittir. Çünkü köle (o süre içinde) helak olsaydı, müşterinin malından helak olacaktı (zararı müşteri çekecekti). Buna benzer meselelerde de kazanç, sorumluluk karşılığındadır.